Date: Wed, 13 Sep 1995 21:30:29 -0500 (CDT)
From: Nam Thanh Le <ntle@freenet.mb.ca>
Newsgroups: soc.culture.vietnamese
Subject: [Misc] Chu+~ va` Nghia~

Na(m Thie^.u Bi`nh (1434), vua Le^ Tha'i To^n sai Nguye^~n To`ng Tru. 
sang Ta`u xin ca^`u phong\.  Nguye^~n Tra~i ddu+o+.c chi? ddi.nh vie^'t 
mo^.t bu+'c thu+ go+?i cho vua Ta`u\.  Khi Nguye^~n Tra~i vie^'t xong, 
quan No^.i ma^.t vie^.n Nguye^~n Thu'c Hue^. va` Ho.c si~ Le^ Ca?nh 
Su+o+'c dda~ coi qua va` kho^ng ba(`ng lo`ng va`i chu+~ trong thu+ a^'y, 
va` co' y' muo^'n Nguye^~n Tra~i pha?i su+?a ddo^?i thay the^' va`o 
ba(`ng  ca'c chu+~ kha'c\.  Nguye^~n Tra~i kho^ng chi.u ddo^?i\.  Vie^.c 
tranh ca~i na`y ddu+o+.c ca'c o^ng Hue^. va` Su+o+'c ddem le^n tri`nh 
vo+'i quan Tu+ ddo^` Le^ Sa't va` DDo^ ddo^'c Le^ Va^'n\.  Nguye^~n 
Tra~i dda~ pha?i gia?i thi'ch nghia~ ca'c chu+~ a^'y cho hai vi. quan na`y 
nghe, va` sau cu`ng bu+'c tho+ ddu+o+.c giu+~ nguye^n, kho^ng su+?a 
ddo^?i\. 

To^i ke^? ca^u chuye^.n tre^n dde^? cho ca'c ba.n tha^'y ra(`ng cho.n 
chu+~ va` nghia~ cu?a cu?a chu+~ ra^'t quan tro.ng\.  Ne^'u Nguye^~n 
Tra~i dda~ kho^ng cho.n lu+.a tu+` ngu+~ ky~ lu+o+~ng tru+o+'c khi du`ng 
thi` cha('c cha('n o^ng dda~ pha?i bi. ra('c ro^'i ro^`i\.

Ca'ch dda^y va`i nga`y, nha^n trong mo^.t tranh lua^.n ve^` cho.n chu+~ 
dde^? di.ch, to^i dda~ no'i dda.i y' ra(`ng chu'ng ta ca^`n pha?i hie^?u 
ro~ nghia~ va` nhu+ "y'" cu?a chu+~ ca^`n di.ch (cu~ng nhu+ chu+~ du`ng 
dde^? di.ch) \.  Chu'ng ta pha?i cho.n xem chu+~ na`o tha^.t chi'nh 
xa'c dde^? co' the^? di.ch ddu+o+.c chu+~ chu'ng ta muo^'n di.ch \.  
Chu'ng ta pha?i cho.n nhu+~ng chu+~ na`o vu+`a tu+o+ng ddu+o+ng ve^` nghia~ 
vu+`a die^~n ddu+o+.c y' cu?a chu+~ ca^`n di.ch\.  Ne^'u cha(?ng dda(.ng 
ddu+`ng, chu'ng ta kho^ng co' chu+~ na`o "ly' tu+o+?ng" nhu+ va^.y dde^? 
cho.n, chu'ng ta mo+'i pha?i cho.n nhu+~ng chu+~ tu+o+ng ddu+o+ng ve^` 
nghia~\.

Trong ca'c di.ch gia? xu+a nay, dda~ co' la('m ngu+o+`i dda~ la`m theo 
ca'ch thu+'c tre^n, chu'ng ta co' the^? ke^? so+ ra: Tra^`n Huye^`n Trang, 
Cu+u Ma La Tha^.p, Thi'ch Tri' Ti.nh v.v..   (So+? di~ to^i chi? ne^u te^n 
ca'c vi. di.ch gia? di.ch kinh sa'ch Pha^.t gia'o, vi` to^i ngu+o+~ng mo^. 
ca'c vi. na`y qua ca'ch thu+'c di.ch thua^.t cu?a ca'c vi.)\.  Ca'c ba?n 
di.ch cu?a ca'c di.ch gia? tre^n, vu+`a tinh xa'c ve^` nghia~ vu+`a ddu'ng 
dda('n ve^` tu+`\.  Tha^.t la` nhu+~ng gu+o+ng sa'ng cho chu'ng ta noi 
theo\.

To^i cu~ng ngu+o+~ng mo^. mo^.t di.ch gia? trong ca^u chuye^.n ma` to^i 
se~ ke^? sau dda^y, dda^y la` mo^.t vi' du. cho tha^'y su+. am hie^?u 
ngo^n ngu+~ (bao ha`m luo^n phong tu.c) la` chuye^.n ca^`n thie^'t cho 
mo^.t di.ch gia?\.

Mo^.t nha` di.ch Kinh Tha'nh dda~ cho bie^'t ra(`ng, ne^'u di.ch ddu'ng 
tu+`ng chu+~ nhu+ trong Kinh Tha'nh dda~ ghi se~ ga^y ngo^. nha^.n cho 
mo^.t sa('c da^n o+? bo+` ho^` Victoria (be^n Phi cha^u) \.  Ne^'u di.ch 
ddu'ng nguye^n va(n ca^u: "DDa^y, ta ddu+'ng o+? cu+?a va` ta go~ 
cu+?a", thi` da^n chu'ng o+? vu`ng ddo' se~ hie^?u la^`m, vi` o+? mie^`n 
a^'y, chi? co' nhu+~ng te^n tro^.m mo+'i go~ cu+?a dde^? xem ngu+o+`i 
trong nha` co`n thu+'c hay dda~ ngu?, co`n ngu+o+`i lu+o+ng thie^.n, 
ne^'u muo^'n vo^ nha` ai, cu+' vie^.c ke^u te^n chu? nha` (chu+' kho^ng 
go~ cu+?a) \.  Do ddo', di.ch gia? na`y dda~ pha?i di.ch la`: "Ta ddu+'ng 
o+? cu+?a va` go.i"\.


DDe^? ke^'t thu'c ba`i ke^? chuye^.n nga('n na`y, to^i xin tri a^n ca'c 
vi. hu+~u danh hoa(.c vo^ danh dda~ bo? co^ng lao dde^? la`m ne^n nhu+~ng 
quye^?n tu+. vi., tu+` ddie^?n \.  To^i xin che'p dda^y mo^.t ddoa.n tho+ 
cu?a thi si~ DDo^ng Ho^`dde^? xin ki'nh ta(.ng nhu+~ng vi. ddo' du` dda~ 
qua' co^' hay va^~n co`n ddang ca(.m cu.i la`m co^ng vie^.c dda^`y bu.i 
ba(.m na`y (bu.i ba^.m vi` pha?i tra cu+'u sa'ch vo+? cu~) \.

		Ho^`n DDa.i Vie^.t, gio.ng Ha`n Thuye^n\.
		Ne^`n mo'ng va(n chu+o+ng co^? ddie^?n \.
		Vu~ tru. thie^n thu va.n va^.t,
		Ca?o tho+m hie^?n hie^.n tru+o+'c dde`n\.
		DDa^'t nu+o+'c nghi`n na(m va(n hie^'n
		La^u dda`i tie^'ng Vie^.t huy hoa`ng\.
					-- DDo^ng Ho^`

Va` to^i cu~ng xin ghi ra the^m mo^.t ddoa.n nu+~a dde^? tha^n ta(.ng 
ca'c ba.n tre? ye^u tie^'ng Vie^.t \.

		Tie^'ng me. vo+'i tie^'ng dda`n na'o nu+'c
		Ho^`n tho+ chung ho^`n nu+o+'c xo^n xao,
		Ho^`n thanh nha~, tie^'ng thanh tao,
		Nguo^`n tho+ Quo^'c ngu+~ nao nao bie^?n lo`ng \.
					-- DDo^ng Ho^`



Ta`i lie^.u: chi? ghi theo tri' nho+', ne^'u co' ghi sai xin ddu+o+.c 
bo^? khuye^'t \.

--
ntle.