Cho ðªn nay m£c dù ðÑc Ph§t ðã cách chúng ta 2500 nåm, nhßng dß âm giäi thoát, phong thái ðµ ð¶i và nh¤t là nhæng di hu¤n cüa ngài vçn còn ðßþc lßu lÕi cho h§u thª mµt cách ð§m ðà.

Lúc sanh ti«n, nhæng l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t không ghi lÕi thành vån, nhßng các môn ð® vì quyªt chí tu h÷c nên ðã nhu¥n nhã n¢m lòng và lßu truy«n lÕi t× thª h® này sang thª h® khác.

Sau khi ðÑc Ph§t t¸ch ba tháng, các ð® tØ ý thÑc t¥m mÑc quan tr÷ng và dài lâu cüa l¶i Ngài dÕy, nên ðã cùng nhau tø h÷p tÕi thành Vß½ng Xá ð¬ ð÷c lÕi nhæng Ph§t ngôn quý báu. ÐÕi ðÑc A Nan, Ng߶i có di­m phúc h¥u c§n và nghe t¤t cä nhæng giáo hu¤n cüa ðÑc Ph§t, ðßþc m¶i t߶ng thu§t lÕi nhæng l¶i khuyên dÕy cüa ðÑc Ph§t. Ngài ¿-ba-li ðßþc m¶i nói v« nhæng ði«u liên quan ðªn gi¾i lu§t. Cä hai v¸ này thay phiên nhau trä l¶i nhæng câu höi thâm sâu cüa hai ph¥n trên và ph¥n trä l¶i này v« sau ðßþc xem là lu§n. Ðây là l¥n kªt t§p kinh ði¬n ð¥u tiên ð¬ h® th¯ng hóa rành mÕch toàn bµ giáo lý cüa ðÑc Ph§t và chia thành ba bµ môn chính: Kinh, Lu§t, Lu§n.

Trong vòng h½n hai thª kÖ k¬ t× ngày ðÑc Ph§t t¸ch, có nhi«u l¥n trùng tuyên lÕi l¶i Ph§t dÕy nhß v§y, nhßng vçn chßa có khuynh hß¾ng ghi lÕi thành vån. Mãi ðªn khoäng nåm 83 trß¾c Tây L¸ch (?) nhæng l¶i kinh truy«n tøng thuµc lòng này m¾i ðßþc ghi lÕi thành vån hÆn hoi ð¬ bây gi¶ chúng ta có vån bän ho£c ð÷c ho£c tøng hàng ngày.

* Tøng Kinh:

Tøng là ð÷c lÕi mµt cách trang nghiêm, chåm chú ho£c thành tiªng ho£c không thành tiªng. Có th¬ tøng mµt mình hay nhi«u ng߶i cùng tøng. Kinh là t¤t cä nhæng l¶i cüa Ph§t dÕy. Thông th߶ng và g¥n nhß truy«n th¯ng, m²i khi tøng kinh là phäi ån m£c sÕch s¨ chïnh t« ðªn trß¾c bàn Ph§t và làm m÷i nghi l­ trß¾c khi tøng. Th§t ra, · b¤t cÑ mµt n½i nào, mi­n n½i ¤y giúp cho chúng ta tÕo ðßþc sñ yên tïnh t× hoàn cänh chung quanh ðªn th¬ xác và tinh th¥n là chúng ta ð«u có th¬ ð÷c tøng ðßþc cä. Møc ðích cüa tøng kinh là ð¬ th¤u hi¬u nhæng ði«u thâm di®u ti«m ¦n trong l¶i Ph§t dÕy h¥u giúp cho chúng ta tu thân xØ thª và trñc di®n v¾i cuµc ð¶i cûng nhß trñc di®n v¾i chính ta. Kinh nào chúng ta cûng tøng ð÷c ðßþc cä và ð«u có mµt hi®u nång t¯t ð©p mi­n là bän kinh ðó phù hþp v¾i trình ðµ hi¬u biªt cüa chúng ta. Ði«u then ch¯t là n¡m ðßþc chân tinh th¥n và c¯ g¡ng hành trì, t§p s¯ng theo chân tinh th¥n cüa bän kinh ðó chÑ không phäi vi®c tøng nhi«u hay ít.

Kinh Ph§t, nhß v×a ð« c§p, sau khi ðÑc Ph§t t¸ch các ð® tØ kiªt t§p lÕi và h® th¯ng hóa thành ba bµ môn chíng là Kinh tÕng, Lu§t tÕng và Lu§n tÕng.

- Kinh TÕng

Kinh tÕng là nhæng bài thuyªt pháp do chính ðÑc Ph§t nói ra trong nhi«u tr߶ng hþp khác nhau cho cä hai chúng ð® tØ xu¤t gia và tÕi gia. Có nhæng bài pháp do các ð® tØ cüa ðÑc Ph§t nói nhßng ðã ðßþc ðÑc Ph§t xác chÑng lÕi mÑc ðµ hoàn häo cüa nó cûng ðßþc ghi vào tÕng kinh.

Có nhæng bài kinh ðÑc Ph§t ð£t n£ng v« ph¥n lþi ích cûng nhß mµt ð¶i s¯ng cao thßþng cüa ng߶i xu¤t gia hành ðÕo giäi thoát. Cûng có nhi«u bän kinh ðÑc Ph§t chï ð« c§p ðªn mÑc ðµ tiªn bµ v« tinh th¥n ðÕo ðÑc cûng nhß b±n ph§n cüa ng߶i Ph§t tØ tÕi gia. Chung quy trong kinh tÕng h¥u hªt ghi lÕi nhæng l¶i dÕy bao hàm nhi«u quy t¡c khác nhau ð¬ chúng ta t§p thñc hành theo. Nhæng quy t¡c này ðÑc Ph§t giäng giäi trong nhi«u tr߶ng hþp, dß¾i nhi«u trình ðµ và · nhi«u hoàn cänh khác nhau. Dî nhiên, trong m²i tr߶ng hþp và hoàn cänh nhß v§y, ðÑc Ph§t có mµt l¯i giäng giäi khác nhau; l¡m khi chúng ta nghe d߶ng nhß mâu thu¦n, nhßng chúng ta phäi th§n tr÷ng nh§n ð¸nh nhæng Ph§t ngôn ¤y theo t×ng tr߶ng hþp riêng bi®t.

H¥u hªt các bän kinh thuµc kinh tÕng m· ð¥u có ghi "Løc chüng thành tñu". Løc chüng thành tñu là sáu ði«u ð¬ xác chÑng cho bän kinh ðó. Sáu ði«u ðó là:

1- Tín thành tñu: L¶i xác chÑng trß¾c khi t߶ng thu§t (Nhß v¥y...)

2- Vån thành tñu: Ðích thân v¸ t߶ng thu§t ¤y nghe rö ràng (Tôi Nghe..)

3- Th¶i thành tñu: Th¶i gian bài kinh ¤y ðßþc nói ra (Mµt hôm n÷...)

4- Chü thành tñu: Ai ðã nói bài kinh ðó (Ph§t...)

5- XÑ thành tñu: Bài kinh ¤y nói tÕi ðâu (— nß¾c...)

6- Chúng thành tñu: G°m nhæng ai ðªn nghe (Cùng v¾i chß TÏ kheo...)

Thí dø: Nhß th¸ ngã vån, nhÑt th¶i Ph§t tÕi Xá v® qu¯c, KÏ th÷ C§p-cô-ðµc viên, giæ ðÕi TÏ kheo tång thiên nh¸ bá ngû th§p nh½n câu...

(Tôi nghe nhß v¥y, mµt hôm n÷, ðÑc Ph§t · tÕi nß¾c Xá v®, trong r×ng cây cüa thái tØ KÏ Ðà và v߶n cüa ông C¤p Cô еc, cùng v¾i chß ðÕi ðÑc TÏ kheo mµt ngàn hai tråm nåm chøc v¸...)

Sáu ði«u trên ðây là l¶i m· ð¥u cüa ngài A-nan, ng߶i ðßþc ðÕi chúng m¶i t߶ng thu§t lÕi l¶i Ph§t, trß¾c khi nói lÕi nhæng gì mà ngài ðã nghe, nh¾ và thuµc lòng.

Tóm lÕi, nhæng l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t là nhæng nguyên t¡c c½ bän do chính bän thân thñc nghi®m cüa ðÑc Ph§t nói ra và ðßþc ghi lÕi thành vån b·i các hàng ð® tØ h§u lai. Nhæng l¶i dÕy này muôn ð¶i có giá tr¸, nhßng không phäi giá tr¸ · ch² ðßþc nhi«u ng߶i tôn th¶ nhß mµt bäo v§t ð¬ trong tháp ngà, mà giá tr¸ ðích thñc là · ch² m²i ng߶i biªt khéo léo xØ døng nhæng nguyên t¡c c½ bän ðó trong cuµc s¯ng th߶ng nh§t cüa mình ð¬ tñ cäm nh§n ðßþc nhæng lþi lÕc thiªt thñc cüa nó.

-Lu§t tÕng

Nªu kinh ðßþc ví nhß con thuy«n, thì Lu§t là nhæng dây th×ng, nhæng chiªc neo ð¬ bäo t°n con thuy«n ðó. Ph¥n l¾n gi¾i lu§t ð« c§p ðªn cuµc s¯ng cüa ng߶i xu¤t gia. Nhæng gi¾i lu§t này không phäi ðÑc Ph§t ð£t ra mµt cách nhÑt ð¸nh ngay t× ð¥u ð¬ b¡t buµc chúng ta phäi khép mình theo mµt cách kh¡t khe. Chï m²i khi trong tång ðoàn có mµt tr߶ng hþp nào xäy ðªn, Ngài m¾i ð£t ra mµt ði«u ð¬ rån nh¡c. Trong bµ môn gi¾i lu§t này nêu rõ nhæng lý do, nhæng tr߶ng hþp mà ðÑc Ph§t chª ra gi¾i, ð°ng th¶i mô tä ð¥y ðü nhæng nghi thÑc phäi làm và làm nhß thª nào m²i khi có mµt v¸ phÕm gi¾i. Ngoài nhæng gi¾i ði«u cån bän ra, lu§t tÕng còn nêu ra nhæng phß½ng pháp thành l§p mµt giáo hµi tång già, vi®c xØ døng tài sän cüa t± chÑc ðó và tính cách luân lý cao thßþng cüa nó...

Tóm lÕi, Lu§t tÕng g°m nhæng gi«ng m¯i, kÖ cß½ng giúp cho mµt ðoàn th¬ giáo hµi ðÑng væng và s¯ng mÕnh ð¬ phát huy tinh th¥n vån hóa cüa t± chÑc ¤y. Tuy nhiên, dù ðÑc Ph§t chª gi¾i, nhßng v¤n ð« then ch¯t vçn là v¤n ð« tñ nguy®n tñ giác. Ai hàmh trì ðªn ðâu thì ðßþc hß·ng lþi lÕc ðªn ðó. Do ðó danh t× chuyên môn g÷i là "Bi®t giäi thoát".

-Lu§n tÕng.

Kinh là nhæng ð¸nh ð« súc tích; lu§n là ph¥n giäi thích rõ ràng nhæng ð¸nh ð« ¤y. Ph¥n này ðóng mµt vai trò quan tr÷ng nên còn g÷i là pháp qui hay vi di®u pháp. Ph¥n c¯t tüy cüa lu§n tÕng là do ðÑc Ph§t nói, nhßng khai thác và làm sáng tö ra ð«u là do các nhà sß uyên thâm và chÑng ngµ Ph§t h÷c. Th¶i ðÑc Ph§t, Ngài Xá Lþi Ph¤t lãnh tr÷ng trách giäng rµng và giäi thích v« lu§n tÕng.

Ða s¯ h÷c giä và nhæng nhà chuyên nghiên cÑu v« Ph§t h÷c cho r¢ng tÕng lu§n là nhæng pho sách không nhæng c¥n thiªt cho vi®c dçn ðÕo, mà còn là nhæng t§p khäo lu§n vô giá. Các ph¥n chï ðßþc ð« c§p ðÕi cß½ng trong tÕng kinh nhß s¡c pháp và tâm pháp, hay v§t ch¤t và tinh th¥n chÆng hÕn, m¯i tß½ng quan cüa nhæng sñ ki®n này ra sao ði«u ðßþc giäi thích mµt cách rõ ràng trong tÕng lu§n. Sñ giäi thích này không nh¡m ðªn vi®c thành l§p mµt h® th¯ng tß tß·ng giæa tâm và v§t, mà chï quan sát nhæng yªu t¯ c½ bän tÕo thành mµt "chúng sanh" ð¬ giúp cho chúng ta có mµt nh§n thÑc thñc tß¾ng v« v§t ðó. Nói mµt cách khác là không nh¢n ð¬ thöa mãn nhæng nhu c¥u kiªn thÑc mà chï nh¡m ðªn vi®c giúp cho sñ thñc hành nhæng ði«u ðã dÕy trong ph¥n kinh tÕng mµt cách ðúng ð¡n. Ta có th¬ nói tÕng lu§n là chìa khóa ð¬ m· cØa vào kho tàng bí yªu Ph§t Giáo.

Nhæng tác ph¦m cüa các nhà sß hoàn toàn xu¤t hi®n sau khi ðÑc Ph§t t¸ch r¤t lâu, nhßng cûng ðßþc li®t vào tÕng lu§n vì l¨ không có gì trái v¾i tinh th¥n cüa ðÑc Ph§t ðã dÕy. Tóm lÕi, tÕng lu§n là do nhi«u công trình sáng tác và tài b°i qua nhi«u thª h® k¬ t× th¶i ðÑc Ph§t mãi ðªn sau này. TÕng lu§n giúp ph½i bày nhæng ý nghîa thâm di®u trong tÕng kinh và cä tÕng lu§t næa. Nó giúp cho ng߶i tu t§p hi¬u th¤u ðáo, t߶ng t§n l¶i Ph§t dÕy trß¾c khi thñc sñ bß¾c lên ð߶ng tu t§p tìm c¥u giác ngµ.

Ь kªt thúc cho ph¥n tøng kinh, xin l£p lÕi ðây mµt câu trong kinh Kim Cang: "T¤t cä các Pháp ta nói ra ð«u ðßþc xem nhß chiªc bè". Do v§y, dù tøng kinh, ð÷c lu§t hay xem lu§n, hi®u nång không ngoài vi®c giúp cho chúng ta hi¬u sâu, tin ch¡c và bß¾c væng trên ð߶ng tu t§p. Tøng kinh, hi¬u kinh là mµt chuy®n; có tu t§p theo ði«u mình hi¬u không lÕi là mµt chuy®n khác. M²i công vi®c ð«u có mµt hi®u nång và kªt quä khác nhau.

* Trì Chú:

Trong Ph§t giáo có mµt tông phái g÷i là M§t Tông. Tông phái này chuyên môn trì chú có cä ¤n Quyªt næa. Nhß v§y trì chú cûng là mµt trong nhæng pháp môn tu t§p thuµc B¡c-tông Ph§t giáo.

Chú là nhæng câu có "m§t nghîa", h¥u nhß ng߶i nào hành trì m¾i cäm nh§n ðßþc công nång cüa nó. H¥u hªt các bài chú ð«u ð÷c theo âm tiªng phÕn ho£c nhÕi lÕi theo âm tiªng phÕn chÑ không ðßþc d¸ch nghîa rõ ràng.

Có nhæng bài chú do chính ðÑc Ph§t nói ra và có nhæng bài chú do nhæng v¸ th¥n hi®n thân ng߶i ðªn nghe pháp, cäm thán l¶i Ph§t dÕy, r°i nói chú phát nguy®n hµ trì nhæng l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t. Cûng có nhæng bài "chú" toàn ghi lÕi danh tánh cüa các v¸ th¥n hi®n di®n trong pháp hµi lúc ðÑc Ph§t thuyªt pháp và ðã phát nguy®n trß¾c Ph§t, nªu sau này m²i l¥n có ai ð÷c tøng lÕi l¶i Ph§t mà g÷i ðªn tên chúng tôi, thì chúng tôi s¨ ðªn trú xÑ ðó bäo v® và hµ trì ng߶i tøng kinh.

Lý do ðÑc Ph§t nói chú:

Th¶i ðÑc Ph§t có r¤t nhi«u phái tà ðÕo hay dùng bùa phép và chú thu§t ð¬ làm mê ho£c hay não hÕi nhân gian nhß trù ªm, giªt ng߶i... ÐÑc Ph§t tuy không h÷c các tà thu§t ðó lúc tu t§p, nhßng khi ðã giác ngµ, Ngài biªt r¤t rõ là dùng loÕi chú nào ð¬ có th¬ tr× loÕi chú nào. Tr߶ng hþp Ngài A-nan là mµt thí dø ði¬n hình. Ngài A-nan b¸ mµt thiªu næ ngoÕi ðÕo dùng tà thu§t và ð÷c chú b¡t v« cßÞng ép làm hôn phu, ðÑc Ph§t ðã k¸p th¶i dùng mµt loÕi th¥n chú khác ð÷c ra ð¬ giäi nÕn cho Ngài A-nan, ðó là th¥n chú Lång Nghiêm. V§y chú do ðÑc Ph§t nói ra không phäi là ð¬ mê ho£c tín tâm mà chï nh¢m møc ðích giúp ðÞ và hµ trì khi c¥n thiªt.

Lý do các v¸ th¥n nói chú:

Nhß v×a nói, trong các pháp hµi cüa ðÑc Ph§t th¶i b¤y gi¶, không phäi chï có loài ng߶i mà có chß thiên và quï th¥n hi®n hình ng߶i ðªn nghe pháp. Sau khi nghe pháp, các v¸ ¤y cäm th÷ ðßþc sñ lþi lÕc cüa bài pháp nên nói ra nhæng m§t ngæ kèm theo l¶i phát nguy®n r¢ng, nªu sau này ai trì tøng kinh này mà ð÷c lÕi nhæng m§t ngæ cüa chúng tôi, chúng tôi nguy®n s¨ hµ trì ng߶i ð÷c và cä trú xÑ n½i ng߶i ¤y tøng kinh. Nhæng bài chú cüa các v¸ th¥n nói ra là vì sñ tri ân mu¯n bäo t°n l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t.

Tóm lÕi, dù tøng kinh, trì chú hay ni®m Ph§t t¤t cä cûng chï là nhæng phß½ng ti®n tu t§p. M÷i phß½ng ti®n ð«u b¸ hüy th¬ sau khi chúng ta áp døng phß½ng ti®n ¤y mµt cách viên mãn, thñc sñ tñ tînh thÑc ðßþc, không b¸ m÷i ràng buµc chi ph¯i. Ðây là ðích thñc cüa câu kinh: Giáo pháp là bè báu giúp ðßa chúng sanh qua khöi dòng sanh tØ.
*