Chª ðµ ån u¯ng lành mÕnh (healthy diet) không chï ðem lÕi cho chúng ta mµt thân th¬ khöe mÕnh mà còn ðem ðªn cho chúng ta ni«m an vui và hÕnh phúc. 

Ån chay, theo các c½ quan chuyên môn v« dinh dßÞng và sÑc khöe, cho là mµt chª ðµ ån u¯ng lành mÕnh, tuy nhiên, phäi bao g°m nhi«u loÕi thñc ph¦m rau, ð§u, m­ c¯c, và trái cây khác nhau, ðü ð¬ thöa mãn kh¦u v¸ th½m ngon và b± dßÞng c½ th¬. 

Theo American Dietetic Association (ADA), thñc ph¦m lành mÕnh (healthy foods) cung Ñng cho chúng ta nhi«u lþi ích v« sÑc khöe, có khä nång giäm ch¤t cholesterol trong máu, tÑc giäm thi¬u mÑc ðµ lâm b®nh tim mÕch, bao g°m các b®nh ngh¨n mÕch vành tim, nh°i máu c½ tim (heart attack), tai biªn mÕch máu não (stroke), suy tim (congestive heart failure), và cao áp huyªt. Ngoài ra cûng ngån ng×a các b®nh ung thß, b®nh ti¬u ð߶ng, b®nh x¯p xß½ng cùng là các tri®u chÑng r¯i loÕn ti«n mãn kinh n½i phø næ.

Ðßþc g÷i là nhæng ng߶i ån chay (vegetarians) là nhæng ng߶i không ån th¸t, chim, cá, tôm, cua, sò, ¯c và hªn. Còn nhæng ng߶i ån chay khác không ån cä trÑng gà, trÑng v¸t, cheese, b½, và u¯ng sæa, ðßþc g÷i là nhæng ng߶i ån chay thu¥n túy (vegans). Cûng có nhæng ng߶i ån chay nhßng lÕi ån thêm trÑng, cheese, b½ và u¯ng sæa bò ðßþc g÷i là lacto-ovo-vegetarians. Trong ba loÕi ån u¯ng này, ån chay thu¥n túy (vegans) ðßþc xem là t¯t nh¤t v« phß½ng di®n sÑc khöe, giäm thi¬u r¤t nhi«u b®nh t§t. 

Cûng chính vì v§y mà hi®n nay m²i nåm có khoäng mµt tri®u ng߶i dân Hoa KÏ, tÑc 20.000 ng߶i mµt tu¥n chuy¬n ð±i chª ðµ ån u¯ng t× th¸t cá qua chª ðµ ån chay. Hi®n có h½n 12 tri®u ng߶i ån chay · Hoa KÏ. Ngay cä T±ng Th¯ng Clinton cûng ån thêm thñc ph¦m chay làm b¢ng protein ð§u nành h¢ng ngày. Gia ðình T±ng Th¯ng Clinton và các nhân viên nµi chính Tòa BÕch ¯c tiêu thø khoäng 1.000 soy-burgers m²i tháng. Nhæng kh¦u ph¥n ån này ít calories (khoäng 100 clories), không ch¤t béo, không cholesterol cûng ðßþc dùng trên máy bay Air Force One cho T±ng Th¯ng và ðoàn tùy tùng m²i khi ði công tác. 

Tim MÕch T¯t

Chª ðµ ån chay ít ch¤t béo (low fat diet vegetarian or vegan diet) ðßþc ng߶i Hoa KÏ ð¸nh nghîa là mµt chª ðµ ån u¯ng lành mÕnh (healty diet), có khä nång làm giäm hàm lßþng cholesterol trong máu và do ðó, ít b¸ b®nh tim, cûng nhß ít b¸ các b®nh ung thß, b®nh ti¬u ð߶ng, b®nh x¯p xß½ng cùng là các tri®u chÑng r¯i loÕn ti«n mãn kinh n½i phø næ. 

Thñc ph¦m chay th߶ng có ít ch¤t béo bão hòa (saturated fat) và không có cholesterol vì cholesterol chï có n½i các thñc ph¦m có ngu°n g¯c t× th¸t ðµng v§t, trÑng, b½, và sæa. 

LoÕi ch¤t ðÕm tÑc protein trong thñc ph¦m ð§u nành có mµt ð£c lþi quan tr÷ng mà protein th¸t không có. Nhi«u nghiên cÑu khoa h÷c ðã cho th¤y r¢ng khi thay thª protein th¸t ðµng v§t b¢ng protein ð§u nành thì hàm lßþng cholesterol tr· v« tình trÕng bình th߶ng lý tß·ng cüa con ng߶i và cân b¢ng hàm lßþng calcium trong c½ th¬.

Áp Huyªt Th¤p H½n

R¤t nhi«u nghiên cÑu khoa h÷c t× th§p niên 1920s cho ðªn nay, cho biªt là nhæng ng߶i ån thñc ph¦m chay có áp xu¤t máu th¤p h½n nhæng ng߶i ån th¸t cá. Thñc tª, có nhæng nghiên cÑu cho th¤y là khi cho nhæng ng߶i ån thñc ph¦m chay mà ån thêm th¸t thì áp xu¤t máu gia tång mµt cách nhanh chóng. Do v§y nhæng b®nh nhân b¸ áp xu¤t máu cao cûng th߶ng ðßþc các nhà dinh dßÞng yêu c¥u ån thñc ph¦m chay nhß là mµt loÕi dinh dßÞng tr¸ li®u. 

Ki¬m Soát B®nh Ti¬u Ð߶ng

Nhæng nghiên cÑu khoa h÷c m¾i nh¤t cho th¤y r¢ng chª ðµ dinh dßÞng b¢ng các thñc ph¦m ít ch¤t béo (low fats) và gi¥u ð߶ng tÕp (complex carbohydrate) mà th߶ng tìm th¤y trong thñc ph¦m rau ð§u trái cây là thñc ð½n lý tß·ng nh¤t ð¬ ki¬m soát b®nh ti¬u ð߶ng. B·i vì b®nh ti¬u ð߶ng là tri®u chÑng nguy c½ lâm b®nh tim mÕch. Ngån ng×a ch¤t béo, ch¤t cholesterol và ch¤t cabohydrate có chï s¯ ð߶ng cao (glycemic index) là møc tiêu quan tr÷ng nh¤t cüa chª ðµ dinh dßÞng cüa nhæng ng߶i b¸ b®nh ti¬u ð߶ng, và chª ðµ ån chay thu¥n túy là chª ðµ ån u¯ng lý tß·ng ð¯i v¾i h÷.

Phòng Ng×a B®nh Ung Thß

Thñc ph¦m chay cûng có khä nång ngån ng×a mµt s¯ b®nh ung thß. Nhæng nghiên cÑu khoa h÷c cho th¤y r¢ng nhæng nhóm dân s¯ ån thñc ph¦m chay mà thñc ph¦m cån bän là ð§u nành có tÖ xu¤t tØ vong v« b®nh ung thß vú và nhiªp hµ tuyªn th¤p h½n nhæng nhóm dân s¯ khác. — Nh§t Bän, tØ su¤t v« b®nh ung thß vú chï b¢ng mµt ph¥n tß cüa Hoa KÏ, · Trung Hoa b¢ng mµt ph¥n nåm, và · ÐÕi Hàn, chï b¢ng mµt ph¥n m߶i. Änh hß·ng cüa vi®c tiêu thø thñc ph¦m chay không chï gi¾i hÕn mµt hay hai loÕi ung thß v×a k¬ mà còn có tác døng t¯t trên nhi«u thÑ b®nh ung thß bao g°m kªt tràng (colon and rectum cancer), ph±i (lung cancer), và dÕ d¥y (stomach cancer). 

Gi¾i y khoa Hoa KÏ ngày nay ðã và ðang có sñ chuy¬n mình. H÷ ðã biªt l¡ng nghe các nhà dinh dßÞng h÷c, ðã nghiên cÑu rµng và sâu v« m¯i tß½ng quan giæa thñc ph¦m và b®nh t§t cûng nhß sñ liên h® giæa thân th¬ và tâm th¥n con ng߶i và th×a nh§n mµt s¯ phß½ng pháp tr¸ b®nh khác (alternative medecine), ngoài pháp môn quy ß¾c cüa h÷ (conventional medecine). Mµt trong các phß½ng pháp tr¸ b®nh khác là ån thñc ph¦m lành mÕnh (healthy foods), nhß chúng tôi ðã ð« c§p · trên. 

Bác sî Neal D. Barnard, M.D., chü t¸ch üy ban y sî trách nhi®m y khoa Hoa KÏ, bác sî Dean Ornish, M.D., giáo sß y khoa và y sî th߶ng trú University of California, San Francisco School of Medicine, chü t¸ch vi®n nghiên cÑu y khoa phòng ng×a the Preventive Medicine Research Institute tÕi Sausalito, California, và bác sî Mitchel Gaynor, chuyên khoa ung thß, giám ð¯c trung tâm phòng ng×a ung thß tÕi New York, là nhæng bác sî trong nhi«u bác sî th¶i ðÕi 1990 ðã tin tß·ng và c± võ mÕnh m¨ nh¤t cho vi®c phòng ng×a và tr¸ li®u b®nh t§t b¢ng thñc ph¦m chay, mµt thÑ alternative foods cho alternative medecine. Cä ba v¸ bác sî ðã xu¤t bän r¤t nhi«u sách v« cách phòng ng×a b®nh tim mÕch và ung thß b¢ng thñc ph¦m lành mÕnh (healthy foods). H÷ khuyên b®nh nhân nên bö ån th¸t cá, chï nên ån rau, ð§u, m­ c¯c, và trái cây. H÷ cûng khuyên b®nh nhân nên t§p thi«n và th¬ døc næa. 

Ån u¯ng ðúng cách là phß½ng pháp phòng ng×a b®nh hæu hi®u nh¤t và hay nh¤t.