I. Thuyªt Pháp -- (TÕp 12.16, ÐÕi 2,85a) (S.ii,1)

1) Nhß v¥y tôi nghe.

Mµt th¶i Thª Tôn · Sàvatthi (Xá-v®), tÕi Jetavana (Th¡ng Lâm), trong v߶n ông Anàtha-pindika (C¤p Cô еc).

2) R°i Thª Tôn g÷i các TÖ-kheo: "Này các TÖ-kheo". "Thßa vâng, bÕch Thª Tôn". Các TÖ-kheo ¤y vâng ðáp Thª Tôn.

Thª Tôn nói:

-- Này các TÖ-kheo, Ta s¨ thuyªt cho các Ông v« lý Duyên kh·i. Hãy l¡ng nghe và khéo suy nghi®m, Ta s¨ giäng.

-- Thßa vâng, bÕch Thª Tôn.

Các TÖ-kheo ¤y vâng ðáp Thª Tôn.

3) Thª Tôn nói nhß sau:

-- Này các TÖ-kheo, thª nào là lý Duyên kh·i? Này các TÖ-kheo, vô minh duyên hành; hành duyên thÑc; thÑc duyên sanh s¡c; danh s¡c duyên sáu xÑ; sáu xÑ duyên xúc; xúc duyên th÷; th÷ duyên ái; ái duyên thü; thü duyên hæu; hæu duyên sanh; sanh duyên già chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não ðßþc kh·i lên. Nhß v§y toàn bµ kh± u¦n này t§p kh·i. Này các TÖ-kheo, nhß v§y g÷i là t§p kh·i.

4) Nhßng do ly tham, ðoÕn di®t vô minh mµt cách hoàn toàn nên hành di®t. Do hành di®t nên thÑc di®t. Do thÑc di®t nên danh s¡c di®t. Do danh s¡c di®t nên sáu xÑ di®t. Do sáu xÑ di®t nên xúc di®t. Do xúc di®t nên th÷ di®t. D÷ th÷ di®t nên ái di®t. Do ái di®t nên thü di®t. Do thü di®t nên hæu di®t. Do hæu di®t nên sanh di®t. Do sanh di®t nên già chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não di®t. Nhß v§y là toàn bµ kh± u¦n này ðoÕn di®t. Này các TÖ-kheo, nhß v§y g÷i là ðoÕn di®t.

5) Thª Tôn nói nhß v§y. Các TÖ-kheo ¤y hoan hÖ tín th÷ l¶i Thª Tôn dÕy.

II. Phân Bi®t -- (TÕp 12.16, ÐÕi 2,85a) (S.ii,2)

1) Trú · Sàvatthi (Xá-v®).

2) -- Này các TÖ-kheo, Ta s¨ thuyªt và phân tích cho các Ông v« lý Duyên kh·i. Hãy l¡ng nghe và khéo suy nghi®m, Ta s¨ giäng.

-- Thßa vâng, bÕch Thª Tôn.

Các TÖ-kheo ¤y vâng ðáp Thª Tôn.

3) Thª Tôn nói nhß sau:

-- Này các TÖ-kheo, thª nào là lý Duyên kh·i? Này các TÖ-kheo, vô minh duyên hành; hành duyên thÑc; thÑc duyên sanh s¡c; danh s¡c duyên sáu xÑ; sáu xÑ duyên xúc; xúc duyên th÷; th÷ duyên ái; ái duyên thü; thü duyên hæu; hæu duyên sanh; sanh duyên già, chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não ðßþc kh·i lên. Nhß v§y là toàn bµ kh± u¦n này t§p kh·i.

4) Và này các TÖ-kheo, thª nào là già chªt? Cái gì thuµc chúng sanh này hay chúng sanh khác, thuµc bµ loÕi chúng sanh này hay thuµc bµ loÕi chúng sanh khác, b¸ già, yªu, suy nhßþc, rång røng, tóc bÕc, da nhån, tu±i th÷ tàn løi, các cån chín mu°i. Ðây g÷i là già. Cái gì thuµc chúng sanh này hay chúng sanh khác, thuµc bµ loÕi chúng sanh này hay thuµc bµ loÕi chúng sanh khác, sñ t× bö, hüy hoÕi, tiêu m¤t, tØ vong, các u¦n hß hoÕi, thân th¬ vÑt bö. Ðây g÷i là chªt. Nhß v§y ðây là già, ðây là chªt. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là già chªt.

5) Và này các TÖ-kheo, thª nào là sanh? Cái gì thuµc chúng sanh này hay chúng sanh khác, thuµc bµ loÕi chúng sanh này hay thuµc bµ loÕi chúng sanh khác b¸ sanh, xu¤t sanh, giáng sanh, ðän sanh, sñ xu¤t hi®n các u¦n, sñ thành tñu các xÑ. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là sanh.

6) Và này các TÖ-kheo, thª nào là hæu? Này các TÖ-kheo, có ba hæu này: Døc hæu, S¡c hæu, Vô s¡c hæu. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là hæu.

7) Và này các TÖ-kheo, thª nào là thü? Này các TÖ-kheo, có b¯n thü này: døc thü, kiªn thü, gi¾i c¤m thü, ngã lu§n thü. Này các TÖ- kheo, ðây g÷i là thü.

8) Và này các TÖ-kheo, thª nào là ái? Này các TÖ-kheo, có sáu ái thân này: s¡c ái, thanh ái, hß½ng ái, v¸ ái, xúc ái, pháp ái. Này các TÖ- kheo, ðây g÷i là ái.

9) Và này các TÖ-kheo, thª nào là th÷? Này các TÖ-kheo, có sáu th÷ thân này: th÷ do nhãn xúc sanh; th÷ do nhî xúc sanh; th÷ do tÖ xúc sanh; th÷ do thi®t xúc sanh; th÷ do thân xúc sanh; th÷ do ý xúc sanh. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là th÷.

10) Và này các TÖ-kheo, thª nào là xúc? Này các TÖ-kheo, có sáu xúc thân này: nhãn xúc, nhî xúc, tÖ xúc, thi®t xúc, thân xúc, ý xúc. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là xúc.

11) Và này các TÖ-kheo, thª nào là sáu xÑ? Nhãn xÑ, nhî xÑ, tÖ xÑ, thi®t xÑ, thân xÑ, ý xÑ. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là sáu xÑ.

12) Và này các TÖ-kheo, thª nào là danh s¡c? Th÷, tß·ng, tß, xúc, tác ý; ðây g÷i là danh. B¯n ðÕi chüng và s¡c do b¯n ðÕi chüng tÕo ra; ðây g÷i là s¡c. Nhß v§y ðây là danh, ðây là s¡c. Ðây g÷i là danh s¡c.

13) Và này các TÖ-kheo, thª nào là thÑc? Này các TÖ-kheo, có sáu thÑc thân này: nhãn thÑc, nhî thÑc, tÖ thÑc, thi®t thÑc, thân thÑc, ý thÑc. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là thÑc.

14) Và này các TÖ-kheo, thª nào là hành? Này các TÖ-kheo, có ba hành này: thân hành, kh¦u hành, ý hành. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là hành.

15) Này các TÖ-kheo, thª nào là vô minh? Này các TÖ-kheo, không rõ biªt Kh±, không rõ biªt Kh± t§p, không rõ biªt Kh± di®t, không rõ biªt Con ð߶ng ðßa ðªn Kh± di®t. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là vô minh.

16) Nhß v§y này các TÖ-kheo, vô minh duyên hành; hành duyên thÑc; thÑc duyên danh s¡c; danh s¡c duyên sáu xÑ; sáu xÑ duyên xúc; xúc duyên th÷; th÷ duyên ái; ái duyên thü; thü duyên hæu; hæu duyên sanh; sanh duyên già, chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não ðßþc kh·i lên. Nhß v§y là toàn bµ kh± u¦n này t§p kh·i. Nhßng do sñ ly tham, ðoÕn di®t vô minh mµt cách hoàn toàn, nên hành di®t. Do hành di®t nên thÑc di®t. Do thÑc di®t nên danh s¡c di®t. Do danh s¡c di®t nên sáu xÑ di®t. Do sáu xÑ di®t nên xúc di®t. Do xúc di®t nên th÷ di®t. Do th÷ di®t nên ái di®t. Do ái di®t nên thü di®t. Do thü di®t nên hæu di®t. Do hæu di®t nên sanh di®t. Do sanh di®t nên già chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não ð«u di®t. Nhß v§y là ly tham, ðoÕn di®t vô minh mµt cách hoàn toàn cüa toàn bµ kh± u¦n này.

III. Con Ð߶ng... (S.ii,4)

1). .. Trú · Sàvatthi... (nhß trên).

2) -- Này các TÖ-kheo, Ta s¨ thuyªt giäng cho các Ông v« tà ðÕo và chánh ðÕo. Hãy l¡ng nghe và khéo suy nghi®m, Ta s¨ giäng.

-- Thßa vâng, bÕch Thª Tôn.

Các TÖ-kheo ¤y vâng ðáp Thª Tôn.

Thª Tôn nói nhß sau:

3) -- Và này các TÖ-kheo, thª nào là tà ðÕo? Này các TÖ-kheo, vô minh duyên hành; hành duyên thÑc... (nhß trên)... nhß v§y là toàn bµ kh± u¦n này t§p kh·i. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là tà ðÕo.

4) Và này các TÖ-kheo, thª nào là chánh ðÕo? Do ly tham, ðoÕn di®t vô minh mµt cách hoàn toàn nên hành di®t. Do hành di®t nên thÑc di®t... (nhß trên)... Nhß v§y là toàn bµ kh± u¦n này ðoÕn di®t. Này các TÖ-kheo, ðây g÷i là chánh ðÕo.

IV. VIPASSÌ (TÏ-bà-thi) (TÕp 15.2-3, ÐÕi 2,101a) (S.ii,5)

1) Trú · Sàvatthi.

2) -- Này các TÖ-kheo, Thª Tôn Vipassì, b§c A-la-hán, Chánh ÐÆng Giác, trß¾c khi Ngài giác ngµ, chßa chÑng Chánh ÐÆng Giác, còn là B°-tát, ðã kh·i lên tß tß·ng sau ðây: "Th§t sñ thª gi¾i này ðang lâm nguy, b¸ sanh, b¸ già, b¸ chªt, ðoÕn di®t và tái sanh; và t× n½i ðau kh± này, không biªt xu¤t ly, thoát khöi già và chªt; t× n½i ðau kh± này, không biªt khi nào biªt ðªn xu¤t ly, thoát khöi già và chªt".

3) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, già, chªt có m£t? Do duyên gì, già, chªt (sanh kh·i)?". Sau khi nhß lý tß duy, này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do sanh có m£t, già chªt có m£t. Do duyên sanh, già chªt (sanh kh·i)".

4) R°i B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, sanh có m£t? Do duyên gì, sanh sanh kh·i?". Sau khi nhß lý tß duy, này các TÖ- kheo, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do hæu có m£t nên sanh có m£t. Do duyên hæu, sanh (sanh kh·i)".

5) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, hæu có m£t? Do duyên gì, hæu (sanh kh·i)?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do thü có m£t, nên hæu có m£t. Do duyên thü, hæu sanh kh·i".

6) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, thü có m£t? Do duyên gì, thü sanh kh·i?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do ái có m£t nên thü có m£t. Do duyên ái, thü sanh kh·i".

7) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, ái có m£t? Do duyên gì, ái sanh kh·i?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do th÷ có m£t nên ái có m£t. Do duyên th÷, nên ái sanh kh·i".

8) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, th÷ có m£t? Do duyên gì, th÷ sanh kh·i?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu® phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do xúc có m£t nên th÷ có m£t. Do duyên xúc, th÷ sanh kh·i".

9) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, xúc có m£t? Do duyên gì, xúc sanh kh·i?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do sáu xÑ có m£t nên xúc có m£t. Do duyên sáu xÑ, xúc sanh kh·i".

10) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, sáu xÑ có m£t? Do duyên gì, sáu xÑ sanh kh·i?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do danh s¡c có m£t nên sáu xÑ có m£t. Do duyên danh s¡c, sáu xÑ sanh kh·i".

11) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, danh s¡c có m£t? Do duyên gì, danh s¡c sanh kh·i?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do thÑc có m£t nên danh s¡c có m£t. Do duyên thÑc, danh s¡c sanh kh·i".

12) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, thÑc có m£t? Do duyên gì, thÑc sanh kh·i?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do hành có m£t nên thÑc có m£t. Do duyên hành, thÑc sanh kh·i".

13) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì có m£t, hành có m£t? Do duyên gì, hành sanh kh·i?" R°i này các TÖ- kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do vô minh có m£t nên hành có m£t. Do duyên vô minh, hành sanh kh·i".

14) Nhß v§y, vô minh duyên hành; hành duyên thÑc; thÑc duyên danh s¡c; danh s¡c duyên sáu xÑ; sáu xÑ duyên xúc; xúc duyên th÷; th÷ duyên ái; ái duyên thü; thü duyên hæu; hæu duyên sanh; sanh duyên già chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não ðßþc sanh kh·i. Nhß v§y là sñ t§p hþp cüa toàn bµ kh± u¦n này.

15) "T§p kh·i, t§p kh·i", này các TÖ-kheo, ð¯i v¾i các pháp t× trß¾c chßa t×ng ðßþc nghe, v¾i B°-tát Vipassì, nhãn kh·i lên, trí kh·i lên, tu® kh·i lên, minh kh·i lên, quang kh·i lên.

16) Và này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên già, chªt không có m£t? Do cái gì di®t, già, chªt di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B° tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do sanh không có m£t nên già chªt không có m£t. Do sanh di®t nên già chªt di®t".

17) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên sanh không có m£t? Do cái gì di®t nên sanh di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do hæu không có m£t nên sanh không có m£t. Do hæu di®t nên sanh di®t".

18) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên hæu không có m£t? Do cái gì di®t nên hæu di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do thü không có m£t nên hæu không có m£t. Do thü di®t nên hæu di®t".

19) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên thü không có m£t? Do cái gì di®t nên thü di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do ái không có m£t nên thü không có m£t. Do ái di®t nên thü di®t".

20) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên ái không có m£t? Do cái gì di®t nên ái di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do th÷ không có m£t nên ái không có m£t. Do th÷ di®t nên ái di®t".

21) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên th÷ không có m£t? Do cái gì di®t nên th÷ di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do xúc không có m£t nên th÷ không có m£t. Do xúc di®t nên th÷ di®t".

22) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên xúc không có m£t? Do cái gì di®t nên xúc di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do sáu xÑ không có m£t nên xúc không có m£t. Do sáu xÑ di®t, nên xúc di®t".

23) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t nên sáu xÑ không có m£t? Do cái gì di®t nên sáu xÑ di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do danh s¡c không có m£t nên sáu xÑ không có m£t. Do danh s¡c di®t nên sáu xÑ di®t".

24) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì không có m£t nên danh s¡c không có m£t? Do cái gì di®t nên danh s¡c di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do thÑc không có m£t nên danh s¡c không có m£t. Do thÑc di®t nên danh s¡c di®t".

25) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì không có m£t nên thÑc không có m£t? Do cái gì di®t nên thÑc di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do hành không có m£t nên thÑc không có m£t. Do hành di®t nên thÑc di®t".

26) R°i này các TÖ-kheo, B°-tát Vipassì lÕi suy nghî nhß sau: "Do cái gì không có m£t nên hành không có m£t? Do cái gì di®t nên hành di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, B°-tát Vipassì nh¶ trí tu®, phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do vô minh không có m£t nên hành không có m£t. Do vô minh di®t nên hành di®t".

27) Nhß v§y, do vô minh di®t nên hành di®t. Do hành di®t nên thÑc di®t. Do thÑc di®t nên danh s¡c di®t. Do danh s¡c di®t nên sáu xÑ di®t. Do sáu xÑ di®t nên xúc di®t. Do xúc di®t nên th÷ di®t. Do th÷ di®t nên ái di®t. Do ái di®t nên thü di®t. Do thü di®t nên hæu di®t. Do hæu di®t nên sanh di®t. Do sanh di®t nên già chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não, di®t. Nhß v§y là sñ ðoÕn di®t cüa toàn bµ kh± u¦n này.

28) "ÐoÕn di®t, ðoÕn di®t", này các TÖ-kheo, trong các pháp t× trß¾c chßa t×ng ðßþc nghe, ð¯i v¾i B°-tát Vipassì, nhãn kh·i nên, trí kh·i lên, tu® kh·i lên, minh kh·i lên, quang kh·i lên.

V. SIKHÌ (Thi-khí)(S.ii,9)

-- Này các TÖ-kheo, v¾i Thª Tôn Sikhì, b§c A-la-hán, Chánh ÐÆng Giác... (nhß trên)...

VI. VESSABHU (TÏ-xá-phù) (S.ii,9)

-- R°i này các TÖ-kheo, v¾i Thª Tôn Vessabhu, b§c A-la-hán, Chánh ÐÆng Giác... (nhß trên)...

VII. KAKUSANDHA (Câu-lßu-tôn) (S.ii,9)

-- R°i này các TÖ-kheo, v¾i Thª Tôn Kakusandha, b§c A-la-hán, Chánh ÐÆng Giác... (nhß trên)...

VIII. KONÀGAMANA (Câu-na-hàm). (S.ii,9)

-- R°i này các TÖ-kheo, v¾i Thª Tôn Konàgamana, b§c A-la-hán, Chánh ÐÆng Giác... (nhß trên)...

IX. KASSAPA (Ca-diªp) (S.ii,9)

-- R°i này các TÖ-kheo, v¾i Thª Tôn Kassapa, b§c A-la-hán, Chánh ÐÆng Giác... (nhß trên)...

X. MAHÀ SAKYAMUNI GOTAMA: ÐÕi Thích-Ca-Mâu-Ni Cù-Ðàm. (S.ii,10)

1) TÕi Savatthi.

2) -- Thu· xßa, này các TÖ-kheo, trß¾c khi Ta giác ngµ, chßa chÑng Chánh ÐÆng Giác, còn là B°-tát, tß tß·ng sau ðây ðßþc kh·i lên: "Th§t sñ thª gi¾i này b¸ hãm trong kh± não, b¸ sanh, b¸ già, b¸ chªt, b¸ ðoÕn di®t và b¸ tái sanh; và t× n½i ðau kh± này, không biªt sñ xu¤t ly, thoát khöi già chªt; t× n½i ðau kh± này, không biªt khi nào ðßþc biªt ðªn sñ xu¤t ly già chªt".

3) R°i này các TÖ-kheo, Ta lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì có m£t, già, chªt có m£t? Do duyên gì, già chªt sanh kh·i?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy, nh¶ trí tu®, Ta phát sinh minh kiªn nhß sau: "Do sanh có m£t nên già chªt có m£t. Do duyên sanh nên già chªt sanh kh·i".

4) R°i này các TÖ-kheo, Ta lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì có m£t, sanh m¾i có m£t...hæu... thü...ái...th÷...xúc...sáu xÑ...danh s¡c...thÑc... hành... do duyên gì hành sanh kh·i?"

R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy v« v¤n ð« này, nh¶ trí tu®, Ta phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do vô minh có m£t nên hành có m£t. Do duyên vô minh nên hành sanh kh·i".

14) Nhß v§y vô minh duyên hành, hành duyên thÑc...(nhß trên)...hæu duyên sanh, sanh duyên già chªt, s¥u, bi, kh±, ßu, não sanh kh·i. Nhß v§y là sñ t§p kh·i cüa toàn bµ kh± u¦n này.

15) "T§p kh·i, t§p kh·i", này các TÖ-kheo, ð¯i v¾i các pháp t× trß¾c chßa t×ng ðßþc nghe, chính n½i Ta, nhãn kh·i lên, trí kh·i lên, tu® kh·i lên, minh kh·i lên, quang kh·i lên.

16) R°i này các TÖ-kheo, Ta lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì không có m£t, già chªt không có m£t? Do cái gì di®t, nên già chªt di®t?" R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy v« v¤n ð« này, nh¶ trí tu®, Ta phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do sanh có m£t nên già chªt có m£t. Do sanh di®t nên già chªt di®t".

17) R°i này các TÖ-kheo, Ta lÕi suy nghî nhß sau: "Cái gì có m£t, sanh không có m£t. ..hæu. ..thü. ..ái. ..th÷. ..xúc. ..sáu xÑ...danh s¡c. ..thÑc. ..hành... Do cái gì di®t, hành di®t?"

R°i này các TÖ-kheo, sau khi nhß lý tß duy v« v¤n ð« này, nh¶ trí tu®, Ta phát sanh minh kiªn nhß sau: "Do vô minh có m£t nên hành có m£t. Do duyên vô minh nên hành sanh kh·i"

27) Nhß v§y, vô minh di®t hành di®t; hành di®t, thÑc di®t...nhß v§y là sñ ðoÕn di®t cüa toàn bµ kh± u¦n này.

28) "ÐoÕn di®t, ðoÕn di®t", này các TÖ-kheo, ð¯i v¾i các pháp t× trß¾c chßa t×ng ðßþc nghe, chính n½i Ta nhãn kh·i lên, trí kh·i lên, tu® kh·i lên, minh kh·i lên, quang kh·i lên.
.