Trß¾c hªt phäi nói r¢ng trong gi¾i lu§t thuµc truy«n th¯ng Nguyên Thüy, không có gi¾i c¤m ån th¸t cá, m£c d¥u có gi¾i c¤m sát sanh.

Ph§t giáo Nguyên Thüy quan ni®m r¢ng ån cách nào cûng ðßþc, tùy duyên mà ån cho có ðü sÑc khöe ð¬ hành trì giáo pháp, ån chay mà thân th¬ yªu ðu¯i xanh xao, tinh th¥n bÕc nhßþc thì r¤t tai hÕi, ð߶ng tu ðÕo ðã không ðßþc tiªn hóa mà còn tr· ngÕi cho sñ tu hành. H÷ cho r¢ng sñ ån chay không có m£t trong th¶i kÏ b¡t ð¥u cüa Ph§t Giáo và chính ÐÑc Ph§t cûng không phäi là ng߶i ån chay, ån chay là mµt nét ð£c thù cüa Ph§t Giáo ÐÕi Th×a Trung Hoa, b¡t ð¥u t× tri«u ðÕi nhà Minh, tÑc th¶i Hòa Thßþng Vân Thê Châu Ho¢ng (1565-1615) và dî nhiên truy«n mÕnh qua Ph§t giáo B¡c Tông Vi®t Nam. Trß¾c ðó Ph§t Giáo Trung Hoa cûng không ð£t v¤n ð« ån chay m£n là vi®c quan tr÷ng cho sñ tu hành.

Ph§t giáo Nguyên Thüy cho r¢ng chính Ph§t không ð£t thành v¤n ð« ån chay m£n, sñ giäi thoát không phäi do n½i ån, mà là do n½i thanh t¸nh ba nghi®p thân kh¦u ý, ån chay mà thân kh¦u không lành, ý chÑa gß½m ðao, gi¾i lu§t không giæ thì ðâu g÷i là chay. ÐÑc Ph§t cùng các ð® tØ cüa Ngài ð«u ån theo truy«n th¯ng kh¤t thñc, "ån ð¬ mà s¯ng ð¬ hành ðÕo", chÑ không phäi "s¯ng ð¬ mà ån ð¬ thø hß·ng".

T¤t cä chß Tång Nam Tông, tính có hàng tri®u ng߶i, · các qu¯c gia Ph§t giáo nhß Tích Lan, Thái Lan, Miªn Ði®n, Cao Miên, Ai Lao và mµt ph¥n Vi®t Nam ð«u tiªp tøc duy trì truy«n th¯ng này. H÷ cho r¢ng bän thân h÷ không tñ mình sát sinh, không khích l® ng߶i khác sát sanh, không tùy hÖ sñ sát sanh và do ðó không phÕm gi¾i sát sinh.

Trong Tång Chi Bµ Kinh ÐÑc Ph§t dÕy hàng TÏ Kheo, nªu hành ð¥y ðü ba pháp "Tñ mình t× bö sát sanh, khích l® ng߶i khác t× bö sát sinh, tùy hÖ sñ t× bö sát sanh s¨ ðßþc sanh lên cänh tr¶i, không b¸ r½i vào ð¸a ngøc.

Trong Tång-Hàm, quy¬n 37, khi lu§n bàn v« v¤n ð« sát sanh, có nói nhß sau:

"Tôi mu¯n s¯ng, không mu¯n chªt, mu¯n ðßþc sung sß¾ng, không mu¯n phäi ðau kh±. Nªu có kë nào cß¾p ði sñ s¯ng cüa tôi, tôi có vui vë không? Nªu tôi không vui vë, thì kë khác cûng không vui vë khi tôi cß¾p ði cüa h÷ sñ s¯ng và sñ sung sß¾ng ¤y. Không nhæng thª, phàm cái gì mình không ßa thích thì kë khác cûng không thích. Nªu thª thì tÕi sao ta lÕi làm cho nhæng kë khác nhæng ði«u mà ta không ßa thích?" (Ti¬u Th×a Ph§t Giáo Tß Tß·ng Lu§n, Kimura Taiken, Hán d¸ch: Thích Di­n B°i, Vi®t d¸ch: Thích Quäng е)

Th§t ra møc ðích cån bän cüa ðÕo Ph§t v« m£t gi¾i lu§t là tránh làm m÷i ði«u ác, làm t¤t cä vi®c lành và giæ tâm ðßþc trong sÕch. Sñ giác ngµ giäi thoát chÆng phäi do vi®c ån chay hay ån th¸t, mà là do sñ trong sÕch cüa thân kh¦u ý. Phàm t¤t cä nhæng vi®c gì có hÕi ð¯i v¾i thân tâm, gia ðình, xã hµi, qu¯c gia, nhân loÕi, cho ðªn t¤t cä chúng sinh hæu tình, ð«u b¸ chi ph¯i b·i nåm gi¾i lu§t cån bän, mà gi¾i c¤m sát sanh là gi¾i c¤m ð¥u tiên cüa ÐÕo Ph§t.

Trong kinh ði¬n Nguyên Thüy, ÐÑc Ph§t sau khi nghe l¶i thïnh c¥u cüa Ы Bà ÐÕt Ða (Devadatta) xin ban hành gi¾i c¤m không cho hàng TÏ kheo ån th¸t cá, ÐÑc Ph§t không ch¤p thu§n và Ngài dÕy r¢ng. "Sñ ån th¸t cá có th¬ coi nhß trong sÕch trong ba tr߶ng hþp (tam t¸nh nhøc) là ng߶i ån không th¤y, không nghe, không có lòng hoài nghi r¢ng con v§t b¸ giªt riêng bi®t cho mình."

Chúng ta nên nh¾ r¢ng, th¶i ÐÑc Ph§t còn tÕi thª, hàng tÏ kheo ði kh¤t thñc, bæa ån hàng ngày tùy thuµc vào nhæng gì mà lòng häo tâm cüa th§p phß½ng bá tánh ð£t vào bình bát, các th¥y l£ng l¨ nh§n v¾i mµt tâm không phân bi®t, ngoÕi tr× nhæng thÑc ån không ðßþc ÐÑc Ph§t cho phép ån nhß nói · trên.

Theo lu§t t¡c cüa tu vi®n th¶i ÐÑc Ph§t, quý th¥y TÏ kheo không ðßþc phép ðòi höi món này hay món khác, quý th¥y nh§n v¾i tâm bình thän và không phân bi®t b¤t lu§n thÑ gì mà ng߶i Ph§t tØ hoan hÖ cúng d߶ng. Thñc ph¦m chï ð¬ nuôi mÕng s¯ng.

Ngày nay tÕi các qu¯c gia mà các th¥y tÏ kheo không th¬ ði kh¤t thñc ðßþc, vi®c ån u¯ng tùy thuµc hoàn toàn vào các nhóm cß sî Ph§t tØ hoan hÖ h² trþ các th¥y. Quý Ph§t tØ tñ ý ði chþ mua s¡m r°i n¤u nß¾ng dâng ðªn các th¥y th÷ trai.

Trên ðây là tóm lßþc quan ði¬m cüa Ph§t Giáo Nguyên Thüy v« v¤n ð« ån chay. H÷ có nhæng lý do tin là vi®c ån chay hay không ån chay không phäi là ði«u quan tr÷ng trong vi®c hành trì Ph§t Pháp. H÷ tin r¢ng vi®c dính m¡c hay không dính m¡c trong tâm tß·ng m¾i là ði«u quan yªu, khi tâm quá dính m¡c vào các ý ni®m thi®n ác hay ån chay m£n là mang vào mình sñ b¤t an vì e sþ không biªt hành ðµng cüa mình có sai, có tÕo nên ác nghi®p không? ChÆng hÕn khi quét nhà lo sþ kiªn chªt hay khi ði lo sþ dçm lên làm chªt côn trùng hay làm hÕi cây cö. H÷ cûng th߶ng trích dçn bài kinh Amagandha mà ÐÑc Ph§t giäng cho Jivaka nghe r¢ng "ph¦m hÕnh x¤u xa cüa ng߶i làm tµi b¢ng nhi«u cách khác nhau, còn t® hÕi h½n là ån th¸t cá nhi«u."

H÷ nghî r¢ng nhæng ði«u làm cho con ng߶i b¤t t¸nh chÆng phäi là · n½i ån th¸t cá, mà là · n½i lòng oán h§n, mê tín, gian xäo, t§t ð¯ kiêu cång, và xu hß¾ng theo ð߶ng b¤t chánh.

Nói tóm lÕi, Ph§t giáo Nguyên Thüy tin tß·ng r¢ng, không có mµt gi¾i lu§t kh¡t khe nào trong Ph§t giáo nói là tín ð° cüa ÐÑc Ph§t không nên ån th¸t cá và b¡t t¤t cä ng߶i Ph§t tØ phäi ån chay. H÷ cûng tin r¢ng, ÐÑc Ph§t chï khuyên là không nên liên quan vào vi®c sát sanh có døng ý ho£c không nên yêu c¥u ng߶i khác giªt b¤t cÑ chúng sanh nào cho mình ån.

Thª nhßng còn nhi«u nghi v¤n ð£t ra v« phß½ng di®n ðÕo ðÑc nhß là th¸t cá bày bán · ngoài chþ có phäi giªt ð£c bi®t cho chúng ta ån không? Có phäi ån th¸t cá là mµt thÑ "üy nhi®m sát sinh" không? (killing by proxy). Ngoài ra còn nhi«u nghi v¤n, s¨ ðßþc nhæng ng߶i Ph§t Giáo khác trä l¶i nhß là làm sáng tö quan ði¬m ån chay cüa h÷.