Pháp theo tiªng B¡c PhÕn là Dharma, tiªng Nam PhÕn là Dhamma có nghîa là dù · hoàn cänh nào cûng vçn giæ ðßþc tñ tánh bän ch¤t và tùy theo hoàn cänh ð¬ hòa hþp nhßng không thay ð±i bän ch¤t. T¤t cä kinh ði¬n cüa Ph§t nói ra ðßþc g÷i là Pháp, v¾i møc ðích chï dÕy chúng sinh theo ðó mà tu hành s¨ ðßþc giác ngµ, giäi thoát khöi vòng sinh tØ luân h°i.

Ng߶i ð¶i nhi«u b®nh, các b®nh lÕi không gi¯ng nhau nên th¥y thu¯c phäi tùy b®nh mà cho thu¯c. ÐÑc Ph§t là ÐÕi Y Vß½ng nên Ngài cûng tùy theo c½ duyên, cån tánh, trình ðµ cüa t×ng chüng loÕi chúng sinh cao th¤p không ð«u và tùy th¶i tiªt nhân duyên mà thuyªt pháp ð¬ m÷i chúng sinh ð«u ðßþc giác ngµ.

Trong th¶i kÏ b¡t ð¥u cüa ðÕo Ph§t, do nµi dung cách mÕng và giäi phóng tri®t ð¬ h¥u xóa tan biên gi¾i giai c¤p cùng cách phân bi®t ð¯i xØ r¤t kh¡c nghi®t cüa xã hµi „n е th¶i ¤y, nên nhi«u thª lñc ðã tìm cách phá hoÕi uy tín cüa ÐÑc Ph§t. Cûng do ði«u ki®n khách quan còn nhi«u khó khån, chßa th¬ hoÕt ðµng th§t mÕnh m¨ · t¤t cä m÷i phß½ng di®n, nên ÐÑc Ph§t ðã phäi tùy nghi phß½ng ti®n, uy¬n chuy¬n cäi cách, ð¬ v×a ho¢ng pháp, v×a phát tri¬n, lÕi v×a sinh t°n.

Vì nhu c¥u tu h÷c, nên v¤n ð« ån u¯ng c¥n phäi ðßþc giän d¸, thñc ph¦m phäi ðßþc xem nhß là dßþc thñc, vì thª tång ðoàn th¶i ÐÑc Ph§t phäi ði kh¤t thñc. Kh¤t thñc là chính sách thñc hành giáo pháp. Các th¥y TÏ kheo phäi giæ tâm bình ðÆng mà ði kh¤t thñc t×ng nhà, không phân bi®t gi¥u nghèo sang hèn ð¬ tÕo cho ðü m÷i t¥ng l¾p dân chúng ð«u có c½ duyên thñc hành hÕnh b¯ thí c¥u phß¾c, nhân d¸p ðó quý th¥y nói pháp khuyên dÕy m÷i ng߶i tu hành.

Pháp kh¤t thñc cûng v×a có møc ðích phá tr× ngã ch¤p, v×a tñ ðµ v×a ðµ tha, lþi mình lþi ng߶i lÕi khöi m¤t th¶i gian mua và n¤u nß¾ng thñc ph¦m. Khi ån thì phäi trµn các món ån v¾i nhau ð¬ không còn phân bi®t món này v¾i món khác, món ngon món d· và không phân bi®t mùi v¸. Møc ðích ð¬ không còn luyªn ái mùi v¸ th½m ngon, mà chï c¥n ån ð¬ nuôi s¯ng xác thân mà tu hành giäi thoát.

Trong hoàn cänh xÑ „n е hai ngàn nåm tråm nåm trß¾c ðây, dân chúng thì nghèo mà tång ðoàn cüa Ph§t thì lÕi ðông, m²i khi ði kh¤t thñc có ðªn cä ngàn tÏ kheo, làm sao mà có th¬ có ðü thñc ph¦m chay. LÕi næa, ðã g÷i là träi ruµng phß¾c cho m÷i ng߶i gieo tr°ng, làm sao có th¬ t× ch¯i v§t thñc cúng d߶ng, tÕo sân h§n cho ng߶i có lòng cúng d߶ng. Cho nên sñ vi®c tång ðoàn th÷ nh§n v§t thñc cúng d߶ng, dù cho có lçn th¸t cá, hoàn toàn là tình c¶, chß Tång không h« quan tâm ðªn món ån, chï c¯t có thñc ph¦m ð¬ nuôi dßÞng c½ th¬ có ðü sÑc tu hành hoàn thành ðÕo quä.

Do hoàn cänh khó khån k¬ trên, Ph§t không ðòi höi m÷i ng߶i mµt cách kh¡t khe, nhßng nh¶ Gi¾i Không Sát Sanh do Ngài ban hành s¨ th¤m nhu¥n t× t× khiªn cho m÷i Ph§t tØ s¨ ng×ng tay chém giªt súc sinh, thay thª thñc ph¦m b¢ng các thñc v§t rau ð§u, ch×ng ðó h÷ s¨ cúng d߶ng rau ð§u trái cây.

Ngày nay, hai ngàn nåm tråm nåm ðã trôi qua, ð¶i s¯ng toàn thª gi¾i ðã tß½ng ð¯i sung túc h½n th¶i c± ðÕi. Các vùng sa mÕc nay cûng có th¬ tr°ng ðßþc hoa m¥u. Lß½ng thñc không còn thiªu th¯n nhß xßa. Dù nghèo, m÷i ng߶i mu¯n cúng d߶ng chß Tång ð«u có th¬ thñc hi®n ðßþc vì thñc ph¦m rau ð§u ðâu ðâu cûng có, v×a tinh khiªt lÕi nhi«u ch¤t b± dßÞng.

Nên nh¾ là chß Tång hoan hÖ nh§n lãnh b¤t cÑ gì ng߶i Ph§t tØ tÕi gia vui lòng hiªn dâng. Vi®c ån th¸t cá trong ba tr߶ng hþp mà ÐÑc Ph§t cho phép không còn ðúng cho ngày nay, ðó chï là pháp phß½ng ti®n mà ÐÑc Ph§t uy¬n chuy¬n ban hành trong th¶i kÏ khó khån nói trên. Chúng sinh có b®nh, Ph§t cho thu¯c cûng phäi tùy b®nh, tùy hoàn cänh, th¶i ðÕi, c½ duyên, có lúc thu¯c phäi nh© nhàng ð¬ th¤m t× t×, có lúc b®nh nhân ðü sÑc ch¸u ðñng thì Ph§t cho u¯ng li«u mÕnh ð¬ khöi b®nh luôn, cho nên là Ph§t tØ, chúng ta ð÷c kinh phäi hi¬u ý Ph§t, ý kinh. ÐÑc Ph§t ðã dÕy cho chúng ta phäi y cÑ theo b¯n ði«u: (1) y pháp b¤t y nhân, (2) y trí b¤t y thÑc, (3) y nghîa b¤t y ngæ, và (4) y li­u nghîa kinh, b¤t y b¤t li­u nghîa kinh.

Hay nói mµt cách khác, t¤t cä l¶i Ph§t ð«u là pháp phß½ng ti®n giáo hóa chúng sinh, pháp ðó hþp v¾i lý chân th§t cüa vÕn sñ vÕn v§t, nhßng do hoàn cänh không gian và th¶i gian sai khác, nên pháp ðó có th¬ phù hþp hay áp døng ðßþc · mµt quãng th¶i gian hay không gian nào ðó cho mµt s¯ chüng loÕi chúng sinh nào ðó, nhßng cûng có th¬ không phù hþp hay không áp døng ðßþc cho mµt th¶i kÏ nào khác hay n½i ch¯n nào khác cho chüng loÕi chúng sinh khác.

Ý cüa Ph§t có th¬ ví nhß là bän ch¤t tñ tánh cüa nß¾c là ¦m ß¾t, tùy theo nhân duyên hoàn cänh, dù nß¾c ð± vào bình tròn hóa ra tròn, dù ð± vào bình vuông hóa ra vuông và dù biªn thành h½i bay l¶ læng trên tr¶i, thì bän ch¤t tñ tánh cüa nß¾c vçn không thay ð±i.

Trong su¯t b¯n mß½i chín nåm hóa ðµ chúng sinh, Ngài chï khuyên chúng ta tñ hy sinh bän thân ð¬ cÑu chúng sinh. Trong kinh Ph§t, không h« có mµt l¶i nào khuyªn khích bÕo lñc, trä thù v..v.. Ng߶i Ph§t tØ chï có mµt con ð߶ng, nªu mu¯n là Ph§t tØ chân chính, ðó là "cÑu v¾t chúng sinh và không ån th¸t chúng sinh".

T× lúc ðÕo Ph§t có m£t trên quä ð¸a c¥u này ðªn nay, ðÕo Ph§t chßa bao gi¶ d¤y kh·i chiªn tranh, b·i gi¾i lu§t ð¥u tiên cüa Ph§t là Không Sát Sanh - chÆng nhæng không giªt ng߶i mà còn trân qúy và bäo v® sñ s¯ng cüa muôn loài chúng sinh hæu tình lçn vô tình. Ngài nói r¤t rõ trong t¤t cä các kinh ði¬n Nguyên Thüy cûng nhß ÐÕi Th×a là, "ch¾ có sát sinh, ch¾ có khuyªn khích sát sanh, ch¾ có ch¤p nh§n sát sanh, ch¾ có làm hÕi các sinh v§t nhö bé trong nß¾c, th§m chí ch¾ có ðÕp trên cö xanh."

Do nhæng lý l¨ trình b¥y trên, chúng ta tuy®t ð¯i không nên cúng d߶ng qúy th¥y, qúy sß nhæng thñc ph¦m không phäi là chay, nhæng thñc ph¦m hay ð° dùng có ngu°n g¯c t× vi®c giªt hÕi chúng sinh nhß th¸t cá tôm cua sò ¯c, da ð°i m°i, da cá s¤u, áo lông thú, dày da bò, da trâu, cao h± c¯t và väi løa d®t b¢ng t½ t¢m.

Nªu nhß chúng ta cÑ c¯ ý làm nhß v§y r°i vi®n l¨ Ph§t cho phép, tÑc là chúng ta ðã không mang ½n Ph§t mà còn hüy báng Ph§t và chúng ta tñ hüy hoÕi hÕt gi¯ng t× bi trong chính chúng ta, chúng ta tñ tÕo tµi cho chính chúng ta. Mua th¸t cá ngoài chþ, dù là mua cho mình hay mua cho ng߶i khác cûng ð°ng nghîa sát sinh nhß nhau.

Ð×ng ngøy bi®n nói r¢ng "Tôi không giªt, không nghe, không th¤y. H÷ bán thì tôi mua. Ðó là t¸nh nhøc". Không !! Ð×ng tñ l×a d¯i mình !! Th¶i nay không còn t¸nh nhøc. Th¸t cá bán ngoài super market có ð¯i tßþng rõ ràng, ðó là ng߶i mua. V§y có ng߶i mua nên m¾i có kë bán. Ng߶i mua là lý do thúc ð¦y kë bán giªt con v§t, làm sao còn g÷i là t¸nh nhøc ðßþc, làm sao có th¬ nói ðßþc là tôi không giªt. Hành ðµng mua th¸t cá ngoài chþ ðßþc xem là mµt thÑ "üy nhi®m sát sanh" (killing by proxy) cûng ð°ng nghîa nhß sát sanh.

Có mµt s¯ ng߶i còn cho r¢ng Gi¾i Không Sát Sinh trong nåm gi¾i dành cho cß sî Ph§t tØ là "gi¾i b¤t sát nhân" tÑc "không giªt ng߶i, "có nghîa là vçn ðßþc giªt các sinh v§t khác, tr× ng߶i ". Quä là mµt sai l¥m vô cùng l¾n lao và tai hÕi. H÷ ðã hi¬u sai, không nhæng chæ mà còn ý cüa Ph§t næa. Chæ "sinh" trong "Gi¾i Không Sát Sinh" có nghîa là sinh v§t hay chúng sinh (sentient being). Chúng sinh, theo Ngài Tr¥n Thái Tông dÕy r¤t rõ cho hàng Ph§t tØ tÕi gia là hæu tình chúng sinh, tÑc là tÑ sinh nói trong Khóa Hß Løc, nghîa là sinh v§t sinh t× trÑng, t× thai bào, t× ¦m ß¾t và t× hóa sinh.

Còn gi¾i Sát Sinh cüa B° Tát Gi¾i thì quý Ph§t tØ nào ðã th÷ thì biªt, chï kh·i lên "ý ni®m" ån th¸t hay ý ni®m sát hÕi ðã là phÕm gi¾i chÑ không phäi chï khi ån th¸t chúng sinh m¾i là phÕm gi¾i.

Trong ð¶i s¯ng tß½ng ð¯i này, chúng ta ai ai cûng b¸ chi ph¯i b·i lu§t nhân quä. Không nhân nào mà không ra quä, chï ch¶ duyên thôi. Cho nên nªu b¤t ð¡c dî phäi làm nhæng ngh« liên quan ðªn sát sinh dù là trñc tiªp hay gián tiªp nhß làm ngh« chài lß¾i, sån b¡n, giªt heo, m± gà, m± bò, bán súng, thì ch¡c ch¡n s¨ có ngày lãnh h§u quä, có th¬ ð¶i nay, hay nhæng kiªp sau. Nên ÐÑc Ph§t khuyên trong Bát Chánh ÐÕo hãy ch÷n mµt ngh« sinh s¯ng không làm t±n hÕi ðªn chúng sinh. ÐÑc Ph§t thß½ng xót ðªn cä côn trùng không nÞ dçm lên chúng. Nªu nhß chúng ta có vì vô tình mà không tránh ðßþc vi®c dçm lên các con v§t nhö bé thì chúng ta cûng nên tránh các ngh« sát hÕi chúng sinh nhß nói · trên.