Tam TÕng
Kinh Ði¬n Pali
Bình
Anson
-oOo-
Trong 45 nåm truy«n
giäng con ð߶ng giäi thoát, ÐÑc
Ph§t thu nh§n r¤t nhi«u ð® tØ, có
ng߶i xu¤t gia theo ngài và l§p thành
Tång ðoàn (Sangha), có ng߶i cûng
còn tÕi gia, g÷i là các cß sî.
Vùng truy«n giáo cüa ngài là vùng
Ðông B¡c „n е giáp biên gi¾i
xÑ Nepal, d÷c theo các nhánh sông thßþng
ngu°n sông Gange (H¢ng hà) [1, 2, 3]. Ngài
th߶ng ðßþc g÷i là ÐÑc
Ph§t C° Ðàm (Buddha Gotama). Chæ "Ph§t"
là tiªng g÷i t¡t cüa "Ph§t Ðà",
phiên âm t× chæ PhÕn "Buddha" - ng߶i
bình dân Vi®t Nam có n½i g÷i là
ông Bøt - nghîa là ng߶i ðã
giác ngµ (Giác Giä) . Trong các kinh sách
ghi lÕi, ngài th߶ng tñ g÷i mình
là Tagatatha (Nhß Lai). Ngài có r¤t nhi«u
ð® tØ t× các qu¯c gia trong vùng,
g°m ðü m÷i thành ph¥n trong xã hµi,
lÑa tu±i, nam næ, và t× nhi«u ngu°n
g¯c tín ngßÞng khác nhau.
ÐÑc Ph§t
ðã ð¬ lÕi mµt kho tàng quí
giá g°m nhi«u bài thuyªt giäng (Kinh,
Sutta), th߶ng ðßþc g÷i t±ng quát
là "tám vÕn b¯n ngàn" pháp môn,
trong nhi«u d¸p giäng dÕy cho hàng ð®
tØ, b§c thánh thanh vån, cß sî, ...
V¾i sñ phát tri¬n và bành trß¾ng
cüa Tång ðoàn, Ngài ð£t ra nhi«u
gi¾i lu§t ð¬ tÕo ði«u ki®n thu§n
lþi trong công tác tu t§p (Vinaya, Gi¾i).
Ngoài ra còn nhi«u bài giäng ð£c
bi®t khác mà v« sau n¥y ðßþc
ðúc kªt lÕi trong bµ A TÏ Ðàm
(Abhidhamma).
1. Kªt T§p
Ð¥u Tiên
Ba tháng sau khi
ÐÑc Ph§t t¸ch di®t, mµt ðÕi
hµi các v¸ tu sî (TÏ kheo, Bhikkhu) ðßþc
t± chÑc, ngày nay ðßþc g÷i
là ÐÕi Hµi Tång Già I, tÕi
vùng ð°i núi ngoÕi thành Rajagaha (Vß½ng
Xá). Møc ðích là ð¬ kªt t§p
các bài kinh giäng và các ði«u
lu§t thành mµt h® th¯ng ch£t chë
h½n [4]. Chü trì ph¥n Lu§t là TÏ
kheo Upali (¿u Ba Ly), và chü trì ph¥n Kinh
là TÏ kheo Ananda (A Nan Ðà), là ng߶i
c§n sñ v¾i ÐÑc Ph§t và vì
thª có nhi«u d¸p nh¤t ð¬ nghe và
ghi nh¾ các bài giäng cüa Ngài. ÐÕi
hµi g°m khoäng 500 v¸ cao tång duy®t lÕi
các gi¾i lu§t và các bài thuyªt
pháp, s¡p xªp thành hai nhóm chính:
Lu§t TÕng và Kinh TÕng. Qua nhæng thu th§p
lúc ðó, Kinh TÕng ðßþc phân
chia làm 4 Bµ chính: Tr߶ng bµ, Trung
bµ, Tß½ng ßng bµ, và Tång Chi
bµ.
2. Kªt T§p
L¥n ThÑ 2
Trong 45 nåm ho¢ng
dß½ng ðÕo pháp, ÐÑc Ph§t
ðã ði nhi«u n½i, giäng ðÕo
cho nhi«u ng߶i và kªt nÕp nhi«u
ð® tØ. Các ð® tØ cüa Ngài
· räi rác kh¡p n½i, không th¬
nào cùng v« tham dñ ÐÕi hµi
ð¥u tiên. Do ðó có th¬ có mµt
s¯ bài thuyªt giäng và gi¾i lu§t
phø do ÐÑc Ph§t ð£t ra ðã không
ðßþc kªt t§p trong kÏ ÐÕi hµi
ðó [4]. Vì v§y mà khoäng 100 nåm
sau, nåm 383 trß¾c CN, mµt ðÕi hµi
kªt t§p kinh ði¬n ðßþc t± chÑc,
theo yêu c¥u cüa tång chúng thành Vesali
và Vajji [5].
Sau l¥n kªt t§p
n¥y, Lu§t TÕng ðßþc m· rµng
v¾i các gi¾i lu§t mà các ðÕi
bi¬u cho r¢ng ðã không ðßþc kªt
t§p trong kÏ ÐÕi Hµi I, và mµt
s¯ các bài kinh giäng khác chßa kªt
t§p, tÕo thành mµt bµ kinh thÑ 5
cüa Kinh TÕng (Ti¬u Bµ). Sau l¥n kªt t§p
n¥y, Lu§t TÕng và Kinh TÕng xem nhß
ðã thành hình, và các bài
giäng có l¨ cûng gi¯ng nhß bài
giäng mà chúng ta có ðßþc trong
bµ ÐÕi TÕng hi®n nay [4].
3. Kªt T§p
L¥n ThÑ 3
Mµt tråm ba
mß½i nåm sau ðó, nåm 253 trß¾c
CN, vua Asoka (A Døc) cüa „n е cho tri®u t§p
ÐÕi hµi l¥n thÑ III. Ti¬u Bµ cüa
Kinh TÕng lÕi ðßþc m· rµng và
kªt t§p thêm nhi«u bài kinh giäng khác.
Quan tr÷ng h½n hªt là vi®c ÐÕi
hµi ðã ðúc kªt các bài giäng
v« tâm lý, th¬ tính và sñ tß¾ng
cüa vÕn pháp, tÕo thành Th¡ng Pháp
TÕng (Abhidhamma, A TÏ Ðàm, Vi Di®u Pháp,
Lu§n TÕng).
4. Kªt T§p
L¥n ThÑ 4
Khoäng nåm 20
trß¾c CN, 500 nåm sau ngày Ph§t nh§p
ÐÕi Niªt Bàn, vua Vattagamani cüa Tích
Lan (Sri Lanka) tri®u t§p ÐÕi Hµi Tång
Già IV tÕi Aluhivihara -- g¥n thành ph¯ Kandy
ngày nay [1], kªt t§p lÕi các ph¥n Kinh,
Lu§t, và ðúc kªt ph¥n Th¡ng Pháp
TÕng [6]. Ь gìn giæ các bài
giäng cüa ÐÑc Ph§t dù ðã kªt
t§p nhßng chï truy«n kh¦u trong 500 nåm
qua, ba tÕng kinh ði¬n ðßþc cho viªt
lÕi trên mµt loÕi gi¤y b¢ng lá
b¯i-ða khô [4, 10]. T× ðó Tam TÕng
Pali ðßþc thành hình, và không
còn thay ð±i nào khác.
Trong th¶i kÏ
g¥n ðây, Miªn Ði®n có t± chÑc
hai kÏ kªt t§p khác: kªt t§p l¥n thÑ
V, nåm 1870, và l¥n thÑ VI, nåm 1954. Tuy
nhiên các kÏ kªt t§p n¥y chï ð¬
làm sáng tö các ði¬m chính trong
kinh, nhßng không thay ð±i gì trong bµ
Tam TÕng [5].
5. Tam TÕng Kinh
Ði¬n
"TÕng" hay "Tàng"
là giö chÑa, ch± chÑa, tiªng Pali
g÷i là Pitaka. Ngày xßa tÕi các
chùa l¾n th߶ng có mµt thß
vi®n g÷i là "Tàng Kinh Các" ð¬
lßu træ các bµ kinh quí. Tam TÕng
theo tiªng Pali g÷i là Tipitaka, Ba Giö ChÑa
(The Three Baskets), g°m có Lu§t TÕng (Vinaya Pitaka),
Kinh TÕng (Sutta Pitaka), và Th¡ng Pháp TÕng
(Abhidhamma Pitaka, còn g÷i là Vi Di®u Pháp,
hay Lu§n TÕng). Sau ðây là s½ lßþc
v« các tÕng n¥y:
a) Lu§t TÕng
(Vinaya Pitaka)
TÕng n¥y bao
g°m các gi¾i lu§t và nghi l cho nam
tu sî (Bhikkhu, TÏ Kheo) và næ tu sî (Bhikkhuni,
TÏ Kheo Ni), cách thÑc gia nh§p tång ðoàn,
truy«n gi¾i lu§t, sinh hoÕt tång chúng,
cách hành xØ trong các tr߶ng hþp
vi phÕm gi¾i lu§t, vv. TÕng n¥y th߶ng
ðßþc chia làm 5 bµ [1, 7]: 1. Ba-la-di (Parajika),
2. Ba-d§t-ð« (Pacittiya), 3. ÐÕi Ph¦m
(Mahavagga), 4. Ti¬u Ph¦m (Cullavagga), và 5. Toát
Yªu (Parivara).
b) Kinh TÕng
(Sutta Pitaka)
G°m 5 bµ chính
(Nikaya): Tr߶ng Bµ (Digha Nikaya), Trung Bµ (Majjhima
Nikaya), Tß½ng ¿ng Bµ (Samyutta Nikaya), Tång
Chi Bµ (Anguttara Nikaya), và Ti¬u Bµ (Khuddaka
Nikaya). Trong h® Sanskrit (B¡c PhÕn), 5 bµ n¥y
ðßþc g÷i là 5 bµ A Hàm (Agamas).
Tuy nhiên, các bµ A Hàm nguyên thüy
ðã b¸ th¤t lÕc và chï còn
tìm th¤y các bän kinh tiªng Sanskrit r¶i
rÕc, mà hi®n nay chï còn các bµ
Hán d¸ch t× nhi«u ngu°n g¯c bµ
phái và qua nhi«u ð¶i khác nhau [6].
Tr߶ng Bµ
là t§p hþp các bài kinh dài, g°m
34 bài kinh, ðã ðßþc d¸ch sang
Vi®t ngæ, trong ðó có hai quy¬n ph±
thông nh¤t: Kinh ÐÕi Bát Niªt Bàn
(Maha Parinibanna Sutta) và Kinh ÐÕi Quán Ni®m
(Maha Satipattana Sutta). Ngoài các bài thuyªt
giäng cüa ÐÑc Ph§t, Bµ n¥y cûng
có các bài giäng cüa ÐÕi ÐÑc
Sariputta (Xá Lþi Ph¤t), v¸ ð® tØ
hàng ð¥u có tài thuyªt giäng hùng
bi®n nh¤t th¶i ðó, và các v¸
ð® tØ n²i tiªng khác.
Trung Bµ g°m có
152 bài kinh s¡p xªp trong 15 ph¦m, theo t×ng
chü ð«. Bµ kinh n¥y r¤t ph± thông
trong gi¾i Ph§t tØ sØ døng Anh ngæ
và cûng ðã ðßþc d¸ch sang
Vi®t ngæ. Bän d¸ch Anh ngæ ðßþc
hi®u chïnh nhi«u l¥n, và bän d¸ch
m¾i nh¤t ðã ðßþc hµi Buddhist
Publication Society, Tích Lan, xu¤t bän nåm 1995.
Các bài kinh quan tr÷ng th߶ng có
liên quan ðªn phép hành thi«n quán
ni®m (Satipattana Sutta), chính kiªn (Sammaditthi), cách
t¸nh tâm (Kakacupama), cuµc ð¶i ÐÑc
Ph§t (Ariyaparyesana), tÑ di®u ðª (Mahahatthipadopama),
không tính (Culasunnata), quán ni®m h½i
th· (Anapanasati), vv... Có th¬ nói ðây
là mµt bµ kinh quan tr÷ng nh¤t, bao g°m
các bài giäng thiªt yªu trên ð߶ng
tu t§p, thñc hành l¶i Ph§t dÕy.
Tß½ng ¿ng
Bµ g°m 2,889 bài kinh ng¡n, chia làm 5 chß½ng
và 56 ph¦m. Ðây là t§p hþp các
bài kinh có chü ð« gi¯ng nhau v«
mµt ði¬m thäo lu§n, ho£c v« mµt
nhân v§t nào ðó trong th¶i ÐÑc
Ph§t. Có nhæng bài giäng quan tr÷ng
v« 12 nhân duyên và v« 37 ph¥n b°
ð« (37 ph¦m trþ ðÕo).
Tång Chi Bµ
là bµ kinh dña theo cách s¡p xªp
s¯ h÷c (pháp s¯), t× các chü
ð« có liên quan ðªn 1 ph¥n tØ,
1 yªu t¯, d¥n d¥n lên ðªn các chü
ð« có 11 ph¥n tØ hay yªu t¯. Vì
v§y, bµ kinh ðßþc chia làm 11 chß½ng,
g°m 2,308 bài kinh.
Ti¬u Bµ th§t
ra không phäi là bµ sách nhö, mà
là t§p hþp 15 bµ sách nhö:
1. Ti¬u Tøng,
Khuddaka Patha
2. Pháp Cú,
Dhammapada
3. Ph§t Tñ Thuyªt,
Udana
4. Nhß Th¸ Ngæ
(Ph§t Thuyªt Nhß V§y), Itivuttaka
5. Kinh T§p, Sutta
Nipata
6. Thiên Cung Sñ,
Vimana Vatthu
7. NgÕ QuÖ Sñ,
Peta Vatthu
8. Trß·ng Lão
Tång K®, Theragatha
9. Trß·ng Lão
Ni K®, Therigatha
10. B±n Sanh, Jataka
11. Nghîa Thích,
Niddesa
12. Vô NgÕi
Giäi ÐÕo, Patisambhida
13. Thí Dø,
Apadana
14. Ph§t SØ,
Buddhavamsa
15. S· Hành
TÕng, Cariya Pitaka
c) Th¡ng Pháp
TÕng (Abhidhamma Pitaka)
Còn g÷i là
Vi Di®u Pháp hay Lu§n TÕng, ðây là
t§p hþp các bài giäng cüa ÐÑc
Ph§t v« th¬ tính và sñ tß¾ng
cüa vÕn pháp, phân giäi triªt h÷c
và tâm lý h÷c. Th¡ng Pháp TÕng
g°m có 7 quy¬n:
1. Pháp tø
(Dhammasangani)
2. Phân bi®t (Vibhanga)
3. Gi¾i thuyªt
(Dhatukatha)
4. Nhân thi thiªt
(Puggala Pannatti)
5. Bi®n giäi (Kathavathu)
6. Song lu§n (Yamaka)
7. Nhân duyên
thuyªt (Patthana).
6. Các thánh
ði¬n tr÷ng yªu khác:
Ngoài Tam TÕng
Kinh Ði¬n còn có các bµ Chú Giäi
và Phø Chú Giäi Kinh Ði¬n, và
mµt s¯ các tác ph¦m Pali quan tr÷ng
khác cûng ðßþc h÷c t§p và
lßu truy«n cho ðªn ngày nay:
Ðäo sØ
(Dipavamsa)
ÐÕi sØ
(Mahavamsa)
Ti¬u sØ (Culavamsa)
Mi Lan Ða v¤n
ðÕo (Milinda panha)
Thanh t¸nh ðÕo
lu§n (Visuddhi Magga)
Th¡ng Pháp
t§p yªu lu§n (Abhidhammattha Sanghaha)
7. ÐÕi TÕng
Vi®t Ngæ
M£c dù Ph§t
Giáo là mµt tôn giáo l¾n ·
Vi®t Nam và ðã có m£t lâu ð¶i
tÕi ð¤t nß¾c ta trên 18 thª kÖ,
cho ðªn nay chúng ta vçn chßa có mµt
bµ Tam TÕng ð¥y ðü b¢ng chæ Vi®t.
Ði«u n¥y ðã ðßþc ghi nh§n
t× ð¥u th§p niên 1950 [5], mà ðã
40 nåm qua, công tác d¸ch thu§t vçn
chßa hoàn t¤t. Th§t ra, công trình
d¸ch thu§t sang chæ qu¯c ngæ t× các
kinh ði¬n Hán tÕng b¡t ð¥u trong th§p
niên 1930 v¾i nhi«u v¸ danh tång và
h÷c giä trong các phong trào phøc hßng
Ph§t Giáo và ch¤n hßng Ph§t h÷c
[11].
Mµt chß½ng
trình phiên d¸ch và ¤n hành ÐÕi
TÕng Kinh Vi®t Nam ðã ðßþc tiªn
hành tr· lÕi t× nåm 1989, dña trên
các bµ chæ Pali và chæ Hán. Ъn
nay (1998), Vi®n Nghiên CÑu Ph§t H÷c Vi®t
Nam ðã phát hành Tr߶ng Bµ (và
Tr߶ng A Hàm), Trung Bµ (và Trung A Hàm),
Tß½ng ¿ng Bµ (và TÕp A Hàm),
Tång Chi Bµ (và Tång Nh¤t A Hàm)
b¢ng Vi®t ngæ, cùng v¾i các quy¬n
trong Ti¬u Bµ: Kinh T§p, Pháp Cú, Nhß
Th¸ Ngæ, Ph§t Tñ Thuyªt, Trß·ng
Lão tång K®, Trß·ng Lão Ni K®,
B±n Sanh, v.v.
H® phái Nguyên
Thüy (Nam Tông) Vi®t Nam ðã ¤n hành
các bµ Vi Di®u Pháp do Hòa thßþng
T¸nh Sñ d¸ch. Bµ Lu§t c½ bän
ðã ðßþc d¸ch t× các bän
chæ Hán (Lu§t TÑ Ph¥n Gi¾i B±n
Nhß Thích, HT Hành Trø d¸ch). Các
quy¬n Thanh T¸nh ÐÕo (Ni sß Trí Häi
d¸ch), Th¡ng Pháp T§p Yªu Lu§n (HT Minh
Châu d¸ch) và Mi Lan Ða V¤n ÐÕo
(Mi Tiên V¤n Ðáp, HT Gi¾i Nghiêm d¸ch)
cûng ðã ðßþc xu¤t bän trong
nhæng nåm g¥n ðây.
Bình Anson,
Mùa Ph§t
Ðän 1995,
Perth, Western Australia
-oOo-
Ghi chú:
Toàn bµ kinh ði¬n Pali ngæ và bän
d¸ch Anh ngæ ðã ðßþc Hµi Kinh
Ði¬n Pali (Pali Text Society) l¥n lßþt xu¤t
bän trong 100 nåm qua. Xin xem bài gi¾i thi®u
b¢ng Anh ngæ tÕi:
http://www.saigon.com/~anson/ebud/ebsut028.htm
Tham Khäo
[1] Narada Mahathera (1980),
The Buddha and His Teachings, Buddhist Publication Society, Sri Lanka (ÐÑc
Ph§t và Ph§t Pháp, bän d¸ch Vi®t
ngæ cüa PhÕm Kim Khánh)
[2] Thích Nh¤t
HÕnh (1992), Ð߶ng Xßa Mây Tr¡ng,
Lá B¯i, France
[3] Sister Vijira and Francis
Story (1988), The Maha Parinibbana Sutta, Buddhist Publication Society,
Sri Lanka
[4] Bodhesako (1984), Beginnings:
The Pali Suttas, Buddhist Publication Society, Sri Lanka
[5] Thích ÐÑc
Nhu§n (1983), Ph§t H÷c Tinh Hoa, Ph§t H÷c
Vi®n Qu¯c Tª, USA
[6] Christmas Humprhey (1962),
Buddhism, Penguin Books, UK
[7] Russell Webb (1991),
An Analysis of The Pali Canon, Buddhist Publication Society, Sri Lanka
[8] Thích Ch½n
Thi®n (1991), Tång Già Th¶i ÐÑc Ph§t,
Vi®n Nghiên CÑu Ph§t H÷c Vi®t Nam, Sài
Gòn
[9] PhÕm Kim Khánh
(1997), Hành Hß½ng XÑ Ph§t, Trung Tâm
Narada, Seatle, USA
[10] H.W. Schuman, The Historical
Buddha (ÐÑc Ph§t L¸ch SØ, bän d¸ch
Vi®t ngæ cüa Tr¥n Phß½ng Lan, Vi®n
Nghiên CÑu Ph§t H÷c, Sài Gòn, 1997).
[11] Nguyn Lang (1985),
Vi®t Nam Ph§t Giáo SØ Lu§n, T§p 3, Lá
B¯i, France.
-oOo-