B¯n
quä Thánh
Bình
Anson
-oOo-
Trong kinh ði¬n
th߶ng ð« c§p ðªn b¯n quä
v¸ mà ng߶i con Ph§t phäi nh¡m
ðªn trên ð߶ng giäi thoát ðßa
ðªn Niªt Bàn. Các quä v¸ n¥y
ðßþc xem nhß là các d¤u m¯c
- ho£c các ch£ng ð߶ng - trên hành
trình thanh l÷c tâm ý, tiêu di®t các
nhim ô ngü ng¥m trong tâm, v¯n th߶ng
ðßþc g÷i là m߶i kiªt sØ
hay th¢ng thúc (samyojana), trói buµc chúng
sinh vào vòng luân h°i. B¯n quä v¸
ðó là:
- Dñ lßu
(Sotapanna, Tu ðà hoàn)
- Nh¤t lai (Sakadagami,
Tß ðà hàm)
- B¤t lai (Anagami,
A na hàm)
- A-la-hán (Arahat,
còn g÷i là Vô sinh, ºng cúng)
Ng߶i ðÕt
quä Dñ lßu là ng߶i ðã phá
bö ba kiªt sØ ð¥u tiên: thân kiªn,
hoài nghi, và gi¾i c¤m thü. Ng߶i
n¥y ðßþc xem nhß là mµt ng߶i
ðã nh§p vào dòng giäi thoát,
tùy theo hÕnh nghi®p và tinh t¤n mà
chï tái sinh làm ng߶i ho£c cõi
tr¶i t¯i ða là bäy l¥n. Ng߶i
n¥y còn ðßþc g÷i là ðã
m· "Pháp nhãn" vì ng߶i ¤y
ðã b¡t ð¥u có thanh t¸nh v«
quan kiªn, ðã trñc nh§n rõ ràng
Chánh Pháp cüa ÐÑc Ph§t. Ng߶i
ðó không còn xem mình nhß là
mµt bän th¬ riêng bi®t và th߶ng
t°n, k¬ cä hình s¡c và tâm thÑc.
Ng߶i ðó
không còn mµt chút nghi ng¶ nào v«
sñ hi®n hæu và lþi ích cüa Tam
Bäo: không còn hoài nghi v« sñ giác
ngµ cüa ÐÑc Ph§t, v« con ð߶ng
mà ÐÑc Ph§t ðã vÕch ra ð¬
ði ðªn giác ngµ, và v« nhæng
ð® tØ cüa Ngài ðã ði theo con
ð߶ng ¤y và ðã ðÕt ðßþc
sñ giäi thoát t¯i h§u. Ng߶i ¤y
cûng không còn có äo tß·ng
r¢ng Niªt Bàn có th¬ ðÕt ðßþc
b¢ng cách ép mình vào các hình
thÑc l nghi phiªn di®n hay các ði«u
l® ß¾c ð¸nh nào ðó.
Có ng߶i
th߶ng hi¬u l¥m v« chæ "hoài nghi"
dùng · ðây. Tiªng Pali là "vicikiccha".
Ngài Ph§t Âm (Buddhaghosa) lu§n r¢ng Vicikiccha
phäi hi¬u là mµt thái ðµ cu°ng
tín mù quáng, không sÇn sàng tra
v¤n, h÷c höi. Do ðó c¥n phäi tr×
khØ kiªt sØ n¥y. ÐÑc Ph§t khuyªn
khích chúng ta phäi biªt suy tß, lu§n
giäi và chÑng nghi®m, vì Pháp là
"m¶i m÷i ng߶i ðªn xem xét" (ehipassika).
Ь r°i chúng ta th¤y, biªt rõ ràng
sñ ích lþi cüa Ph§t Pháp cho con ð߶ng
hành trì cüa ta, và t× ðó, ta
có mµt ni«m tin væng ch¡c vào Tam
Bäo, không còn th¡c m¡c, phân vân,
hay do dñ gì næa.
Chæ "gi¾i c¤m
thü" (silabataparamasa) cûng th߶ng b¸ hi¬u
l¥m. Tr× khØ "gi¾i c¤m thü" không
có nghîa là mµt thái ðµ buông
l½i, phóng túng, d duôi, không giæ
gìn gi¾i hÕnh. Trái lÕi, nó có
nghîa là mµt thái ðµ minh triªt,
xem gi¾i lu§t nhß là mµt phß½ng
ti®n t¯t, c¥n thiªt ð¬ luy®n tâm, nhßng
lÕi không mù quáng, không quá l®
thuµc vào các hình thÑc giáo ði«u.
Mµt ng߶i không còn gi¾i c¤m
thü là mµt ng߶i lúc nào cûng
có gi¾i ðÑc trong sÕch, nhßng s¯ng
thänh th½i trong gi¾i lu§t ðÕo hÕnh,
không còn coi ðó là mµt gánh
n£ng trên con ð߶ng hành trì cüa
mình.
Trong giai ðoÕn
kª tiªp, khi sñ tham døc (tham ð¡m vào
døc gi¾i) và sân h§n ðßþc
tr× khØ mµt cách ðáng k¬ thì
ng߶i ðó ð¡c quä Nh¤t lai,
nghîa là có th¬ còn tái sinh làm
ng߶i ho£c trong cõi tr¶i døc gi¾i
mµt l¥n næa. Khi hai kiªt sØ tham døc
và sân h§n ðßþc loÕi bö hoàn
toàn, thì ng߶i ¤y vào quä
B¤t lai, nghîa là không còn tái
sanh vào cõi døc gi¾i n¥y næa.
Ng߶i ¤y
tiªp tøc hành trì thanh l÷c tâm
ý, và tinh t¤n tr× khØ nåm kiªt
sØ còn lÕi: tham ð¡m vào cõi
s¡c, tham ð¡m vào cõi vô s¡c,
trÕo cØ vi tª, mÕn, và si vi tª.
— ðây tham ð¡m vào cõi s¡c và
cõi vô s¡c là sñ tham ð¡m vào
b¯n t¥ng thi«n-na hæu s¡c và b¯n
t¥ng thi«n-na vô s¡c. "TrÕo cØ vi tª"
là trÕng thái vçn còn mµt vài
giao ðµng nhö trß¾c tr¥n cänh, "mÕn"
(mana) là các ý tß·ng so sánh,
và "si vi tª" là mµt vài d¤u vªt
vô minh ngån che còn sót lÕi.
Ъn lúc
ðó, ng߶i ¤y ðã phá tung
t¤t cä m߶i sþi dây trói buµc,
tr× khØ m߶i loÕi kiªt sØ ô
nhim, l§u ho£c ðã ðoÕn t§n,
tu® giác khai m·, không còn tÕo nghi®p,
không còn phäi tái sinh luân h°i næa.
Nói mµt cách khác, nhß ðã mô
tä trong Trung Bµ Kinh, bài kinh s¯ 1 (Kinh Pháp
Môn Cån Bän), ð¯i v¾i ng߶i
¤y: "các l§u ho£c ðã t§n, tu
hành thành mãn, các vi®c nên làm
ðã làm, ðã ð£t gánh n£ng
xu¯ng, ðã thành ðÕt lý tß·ng,
ðã t§n tr× hæu kiªt sØ, ðÕt
chánh trí giäi thoát". Ng߶i ¤y
tr· thành b§c A-la-hán, ð¡c ðÕo
quä Niªt Bàn, giäi thoát r¯t ráo
t¯i h§u.
Bình
Anson,
Tháng 11,
1998
-oOo-