Nhân cách thång
b¢ng
Robert Bogoda
(Bình Anson lßþc
d¸ch)
Ph§t Pháp không phäi là
sách ti¬u thuyªt ð¬ ð÷c r°i quên
ði. Ph§t Pháp có liên quan ðªn ð¶i
s¯ng -- mµt ð¶i s¯ng thñc, mµt ð¶i
s¯ng mà bÕn và tôi träi qua h¢ng
ngày. Giá tr¸ cüa ð¶i s¯ng n¥y
s¨ gia tång ðáng k¬ khi Ph§t Pháp
ðßþc din d¸ch ra hành ðµng,
và th¤m nh§p vào tánh tình cüa
chúng ta qua các n² lñc th߶ng xuyên,
qua các thñc t§p m²i ngày. Møc ðích
t¯i h§u cüa Ph§t Pháp là Niªt Bàn
-- vßþt thoát khöi hoÕn kh±. Møc
ðích trß¾c m¡t là giúp ta hi¬u
rõ và giäi quyªt các v¤n ð«
trñc di®n v¾i ta trong ð¶i s¯ng h¢ng
ngày, giúp ta tr· thành nhæng con ng߶i
s¯ng an lÕc, thänh th½i và thång b¢ng,
s¯ng hòa hþp v¾i môi tr߶ng chung
quanh và nhæng ng߶i ð°ng loÕi.
Tuy thª, sñ thång b¢ng
n¥y cûng không d thñc hi®n, nh¤t
là trong thª gi¾i ngày nay v¾i nhi«u
giá tr¸ äo tß·ng và các thành
kiªn hß ngøy. Khác hÆn v¾i các
giá tr¸ tß½ng ð¯i -- và có
khi là giä tÕo -- trong th¶i ðÕi cüa
chúng ta, l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t
là mµt sñ khäi hi®n các giá
tr¸ chân th§t và tuy®t ð¯i. Chân
Pháp ðó c¥n phäi ðßþc m²i
ng߶i tñ th¬ nghi®m. Ph§t giáo dÕy
v« sñ tß duy rõ ràng, sñ tñ
chª, và nuôi dßÞng tâm ý nhß
là các phß½ng ti®n ð¬ th¤u
ðÕt Chân Pháp. Ng߶i cß sî
nào biªt xây dñng cuµc s¯ng h¢ng
ngày trên cån bän væng ch¡c cüa
tri thÑc giäi thoát v¾i các lý
tß·ng rõ ràng thì ng߶i ¤y
ðßþc bäo ðäm các tiªn bµ
và thành công trong ð¶i s¯ng tÕi
gia cüa mình.
Do ðó, Ph§t Pháp là
các hß¾ng dçn trong ð¶i s¯ng h¢ng
ngày cüa ta, và các nguyên t¡c cån
bän cüa ðÕo Ph§t có nhæng giá
tr¸ thñc tin trong ngh® thu§t s¯ng trên
ð¶i. Ng߶i cß sî tÕi gia, trong
khi phäi d¤n thân vào xã hµi vì
cßu mang các trách nhi®m trong ð¶i s¯ng,
s¨ không bao gi¶ quên møc ðích t¯i
h§u cüa h÷ là Niªt Bàn giäi thoát.
Ng߶i ¤y lúc nào cûng nên xem
r¢ng ð¶i s¯ng cüa mình chï là
mµt bãi t§p, ð¬ sØa soÕn tiªn
ðªn thñc chÑng møc ðích t¯i
h§u ¤y.
Kinh ÐÕi HÕnh Phúc (Maha-Mangala
Sutta) có nói r¢ng các phß¾c hÕnh
th§t sñ cüa ð¶i s¯ng là có
ðßþc "mµt tâm ý có ð¸nh
hß¾ng ðúng" (atta-samma-panidhi). Có nghîa
là ta phäi nh§n thÑc ðúng ð¡n
v¸ trí cüa mình trong thª gian, có
quyªt ð¸nh ðúng ð¡n v« møc
tiêu, và tìm mµt con ð߶ng ðúng
ð¡n ð¬ tiªn ðªn møc tiêu ðó.
Ng߶i an lÕc và thång b¢ng là
ng߶i có mµt møc ðích cao thßþng
trong ð¶i s¯ng, có mµt ð߶ng
l¯i t¯t ð¬ ði theo, và có mµt
triªt lý s¯ng giän ð½n nhßng ð¥y
ý nghîa ð¬ dçn ð߶ng.
"Triªt lý" · ðây
là mµt ß¾c v÷ng hß¾ng thi®n
ð¬ thông hi¬u bän tánh và tß½ng
lai cüa con ng߶i trong vû trø. Không
có triªt lý nhß v§y thì ð¶i
s¯ng tr· nên të nhÕt, bu°n chán,
vô ích, và vô nghîa. Triªt lý
ðó giúp con ng߶i s¯ng hài hòa
v¾i thª gi¾i và ð°ng loÕi trong
mµt tiªn trình thång hoa dña theo các
tri thÑc chân chánh.
Trong ðÕo Ph§t, tâm ý
bao trùm v§t ch¤t. Mµt nét ð£c
thù cüa tâm ý là ý ð¸nh.
Ь sØ døng t¯t cuµc ð¶i và
nghi®p kª th×a cüa mình, ta phäi biªt
ch÷n mµt møc tiêu hß¾ng thßþng
và thñc tin trong ð¶i ð¶i s¯ng
và tÕo ra mµt kª hoÕch ð¬ ði
ðªn ðó. Chúng ta s¨ tr· nên
nhæng gì mà ta mong mu¯n ðßþc
nhß v§y. Khi ta càng thông hi¬u bän thân
-- qua hành trì tñ quán sát và
tñ phân tích -- ta s¨ càng có nhi«u
khä nång ð¬ tñ cäi tiªn và phát
tri¬n. Thêm vào ðó, ta nên tñ
höi r¢ng mình s¨ tiªn và tiªn ðªn
c¤p ðµ nào trong vi®c tu tâm ð¬
mình tr· nên ðµ lßþng, an bình,
tñ tÕi, d¸u dàng, thông cäm, chân
th§t, hi«n lành, ch¤t phát, c¦n
th§n, tinh t¤n, c¥n mçn, nhçn nÕi,
bao dung, và khôn khéo. Ðó là các
ðÑc tính cao quý cüa mµt Ph§t
tØ biªt s¯ng hþp th¶i.
Ta phäi c¯ g¡ng tñ cäi
thi®n m²i khi có c½ hµi -- m²i ngày
mµt chút. Ta nên hi¬u r¢ng m²i khi mình
thñc hi®n mµt hành ðµng hß¾ng
thi®n, d¥n d¥n nó ðßþc huân t§p
thành mµt thói quen t¯t. T× các thói
quen t¯t ðó, chúng s¨ th¤m nh§p
tÕo thành các ð£c tính cao thßþng
cho bän thân. Chánh ni®m (Sati) là mµt
sñ tïnh giác quan tr÷ng. Chánh ni®m
là cách nhìn sñ v§t mµt cách
khách quan, lµt bö m÷i ßa ghét, thành
kiªn và thiên v¸. Ðây là cách
nhìn m÷i sñ v§t theo bän th¬ chân
th§t cüa chúng -- các sñ ki®n lµt
tr¥n. Khä nång làm ðßþc ði«u
n¥y ðánh d¤u sñ trß·ng thành
trong Ph§t Pháp.
Nguyên t¡c quán sát
vô tß phäi ðßþc áp døng
r¯t ráo trong các tß duy h¢ng ngày.
T× ðó, sñ suy tß cüa ta s¨ ðßþc
rõ ràng, trong sáng h½n và ta s¨
s¯ng hß¾ng thi®n h½n, làm giäm
thi¬u các änh hß·ng x¤u xa tác
ðµng vào mình, t× các phß½ng
ti®n truy«n thông quäng cáo tiêu thø
v§t ch¤t, và kªt quä là ta có
ðßþc các tång trß·ng v«
các quan h® t¯t giæa con ng߶i v¾i
con ng߶i.
Vì v§y, mµt Ph§t tØ
có nhân cách thång b¢ng là ng߶i
phäi biªt tñ chü, tñ quyªt ð¸nh,
tñ tÕo ra các ý kiªn và kªt
lu§n khi phäi ð¯i phó v¾i các khó
khån trong cuµc s¯ng, dña vào các
nguyên t¡c c½ bän cüa Ph§t Pháp.
Ng߶i ¤y có mµt tri thÑc và
luân lý dûng mãnh. Ng߶i ¤y
sÇn sàng ðÑng mµt mình, theo ðu±i
mµt con ð߶ng s¯ng cüa mình, cho
dù ng߶i khác có th¬ hi¬u l¥m
và d¸ ngh¸.
Dî nhiên là ng߶i
Ph§t tØ ¤y phäi biªt ðón nh§n
các ý kiªn ðóng góp và c¯
v¤n cüa ng߶i khác -- b·i vì
vi®c thu nh§n các ý kiªn xây dñng
t× nhæng ng߶i có kiªn thÑc và
kinh nghi®m thì không phß½ng hÕi gì
ðªn sñ tñ do ch÷n lña cüa mình
-- nhßng cu¯i cùng r°i thì phäi tñ
mình có nhæng quyªt ð¸nh cho ð¶i
mình. Th¤y ðßþc sñ quan h® giæa
lòng tham døc và sñ kh± ðau, chúng
ta phäi luôn luôn gìn giæ mµt mÑc
ðµ xä ly, thoát khöi các ràng
buµc quá ðáng cüa thª tøc. Chúng
ta phäi biªt ði«u chïnh ð¶i s¯ng
cüa mình trong kÖ cß½ng cüa nåm
gi¾i lu§t cß sî (ngû gi¾i). T×
ðó, ta bäo v® ðßþc sñ an lành
cüa ta, trong hi®n tÕi và tß½ng lai,
qua cách s¯ng thu§n hòa v¾i các quy
lu§t ph± quát cüa Ph§t Pháp áp
døng vào ð¶i s¯ng tinh th¥n và ðÕo
ðÑc cüa mình.
Phát tri¬n ð£c tính
luân lý và ðÕo ðÑc (Sila - trì
gi¾i) n¥y là mµt ði«u ki®n tiên
quyªt ð¬ huân t§p tâm ý và
t× ðó, làm n«n täng tÕo trí
tu® (Panna) c¥n thiªt ð¬ thñc chÑng
Niªt Bàn. жi s¯ng là vô th߶ng,
lúc nào cûng có nhi«u thay ð±i.
Các tai h÷a ho£c nhæng vi®c b¤t ßng
ý có th¬ s¨ x¦y ra cho ta, và khi ðó,
ta phäi biªt trñc di®n chúng mµt cách
bình thän và thång b¢ng.
Nªu làm ðßþc nhß
thª thì chÑng tö ta ðã có sñ
hi¬u biªt chân chính, biªt nhìn rõ
ràng sñ ki®n x¦y ra theo lu§t nhân
quä, do nhân duyên hþp thành, và biªt
r¢ng chính ta là ng߶i gieo nhân và
ch¸u trách nhi®m g£t quä -- nªu không
trong ð¶i s¯ng n¥y thì cûng là t×
nhi«u kiªp trß¾c. Ta s¨ vßþt qua
các n²i sþ häi và lo âu thái
quá, không có c½ s· và không
có lu§n lý, b·i vì ta biªt chª
ngñ các cäm tính cüa mình. T×
ðó, nhæng ngµ nh§n, nhæng b¤t
công trong ð¶i, nhæng u s¥u vì tß·ng
r¢ng mình b¸ ð¯i xØ tàn t®
s¨ ðßþc ta thông hi¬u rõ ràng
và ðón nh§n nh© nhàng h½n, vì
ta ðã hi¬u ðßþc c£p nguyên lý
nghi®p quä và tái sinh.
Còn mµt lý do næa ð¬
ng߶i Ph§t tØ gìn giæ tác phong
triªt lý cüa mình. Ng߶i ¤y có
uy lñc b¡t ngu°n t× các ngu°n lñc
vô hình khác -- kho tích træ các
hành ðµng toàn thi®n, các ðÑc
tính cüa tñ thân, các hÕnh phúc
có ðßþc trong lúc t§p hành thi«n,
t¤t cä các ngu°n lñc n¥y hoàn
toàn ðµc l§p v¾i cüa cäi v§t
ch¤t. Nhß thª, ng߶i ¤y là chü
nhân cüa mµt tâm ý tñ lñc và
tñ túc. Ng߶i ¤y biªt s¯ng ð½n
giän, không có nhi«u nhu c¥u. Cüa cäi
v§t ch¤t ð¯i v¾i ng߶i ¤y
chï là nhæng ð¥y t¾, không phäi
là nhæng chü nhân ông. Ng߶i ¤y
hoàn toàn tñ do, không b¸ l® thuµc
vào sñ sai khiªn cüa các sñ v§t
bên ngoài. Ng߶i ¤y nh§n thÑc
ðßþc r¢ng các sñ v§t th¤y
ðßþc thì chï là tÕm bþ
và thay ð±i luôn. Tóm lÕi, ng߶i
¤y có ðßþc mµt tâm ý bình
thän, ch×ng mñc, và tri túc. Tri túc,
nhß l¶i Ph§t dÕy, là mµt ngu°n
tài sän l¾n nh¤t, là mµt trong b¯n
ngu°n hÕnh phúc: "Không b®nh là lþi
t¯i thßþng Tri túc là cüa t¯i
thßþng Thành tín là bÕn t¯i
thßþng Niªt Bàn là lÕc t¯i thßþng"
(Pháp Cú, 204)
Khi ðã thông hi¬u nhß
thª, ng߶i Ph§t tØ ðó s¨ h÷c
ðßþc cách thích nghi v¾i nhæng
hoàn cänh ð±i thay mà không bao gi¶
s¥u kh± than van hay cay ð¡ng. Nªu ta có
Chánh Tín (Saddha), nghîa là có ni«m
tin n½i Ph§t Pháp dña trên sñ hi¬u
biªt, ta phäi c¯ g¡ng thñc hành. M²i
Ph§t tØ chân chính phäi thñc hành
liên tøc b¯n ði«u tinh t¤n -- TÑ
Chánh C¥n -- v¯n là chi thÑ sáu cüa
Bát Chánh ÐÕo. Ðó là: tinh t¤n
vßþt qua và tinh t¤n ngån ch§n các
pháp b¤t thi®n nhß là các ý
tß·ng sân h§n; tinh t¤n phát tri¬n
và tinh t¤n nuôi dßÞng các pháp
thi®n trong tâm ý nhß là các ý
tß·ng t× bi.
Các tâm ý n¥y chÆng
nhæng s¨ bäo v® bän thân ta, mà t×
ðó cûng s¨ giúp ðßþc các
ng߶i khác chung quanh ta. Ta phäi t§p có
thói quen suy xét v« các tß tß·ng
và hành ðµng cüa chính mình
ð¬ xem chúng có chân th§t hay không,
b·i vì chân th§t v¾i chính mình
là mµt con ð߶ng ch¡c ch¡n ðßa
ðªn tâm ý toàn thi®n.
Thêm vào ðó, chúng
ta phäi biªt dành thì gi¶ m²i ngày
ð¬ tînh l£ng tñ quán soi hay là
hành thi«n, ð¬ ôn lÕi các vi®c
làm trong ngày, và ð¬ suy xét xem ta
có ði ngßþc lÕi v¾i các nguyên
t¡c cån bän mà Фng T× Phø
cüa chúng ta ðã t×ng khuyên dÕy,
ð¬ mà sám h¯i và tránh phÕm
các l²i l¥m ðó trong tß½ng lai.
M²i ngày ta cûng nên ð÷c
mµt ðoÕn kinh t× các bài giäng
cüa ÐÑc Ph§t. Thói quen hæu ích
n¥y giúp chúng ta phát tri¬n tâm ý
thi®n, làm giäm ði các u s¥u, phi«n
muµn, và giúp ðßa ð¶i s¯ng
cüa ta ði vào con ð߶ng chân chính.
Qua các cách thÑc nêu
trên, là nhæng cß sî ð® tØ
cüa ÐÑc Ph§t, chúng ta s¨ luôn tång
trß·ng trong ánh sáng nhi®m m¥u cüa
Chánh Pháp, luôn luôn u¯n n¡n nhân
cách cüa mình, rèn luy®n tâm thÑc,
huân t§p các cäm tính, và tång
c߶ng ý chí dûng mãnh ð¬
tÕo các lþi ích phß¾c báo
lâu dài cho bän thân và cho ng߶i
khác.
Bình Anson lßþc
d¸ch
Tháng 01-1997
Nguyên tác: Robert Bogoda, 1996.
The Balanced Personality. In: Buddhist Culture, The Cultured Buddhist.
Bodhi Leaves No. 139. Buddhist Publication Society, Sri Lanka.