Quán
Ni®m H½i Th· (Anapana Sati)
Bình Anson
Ghi chú: Các ðoÕn
chính cüa bài n¥y ðßþc trích
d¸ch t× mµt quy¬n c¦m nang tu thi«n
cüa ngài thi«n sß U Acinna, ng߶i Miªn
Ði®n ("Light of Wisdom", W.A.V.E., Malaysia, 1996), cùng
v¾i mµt vài kinh nghi®m cüa ng߶i
d¸ch, ðã có duyên may ðßþc
tu h÷c v¾i sß cô Dipankara, ð® tØ
cüa ngài U Acinna, trong nåm 1997 tÕi Perth, Tây
Úc.
-oOo-
Các bÕn có th¬ b¡t
ð¥u pháp quán ni®m h½i th· (anapana
sati, a-na-pa-ná sa-t¸) b¢ng cách ð¸nh
tâm vào h½i th· vào, h½i th·
ra tÕi l² mûi hay · môi trên. Có
ng߶i höi là ta nên ð¸nh tâm
vào h½i th· hay sñ chÕm xúc cüa
h½i th·? Câu trä l¶i là chï nên
ð¸nh tâm vào h½i th·. H½i th·
chÕm xúc vào l² mûi hay môi trên
là n½i d theo dõi nh¤t.
Sñ chÕm xúc là mµt
ð« tài thi«n quán khác bi®t, thuµc
v« pháp môn quán danh (quán danh-s¡c).
Ðó là pháp quán Xúc gi¾i
và các tâm s· có liên quan. — ðây,
chúng ta chï quán ni®m vào h½i th·,
h½i th· có chÕm xúc, mà không
quán vào sñ chÕm xúc. Quán ni®m
h½i th· n¥y c¥n có mµt chánh
ni®m væng mÕnh và tu® giác tri.
Bây gi¶ ta ðem tâm vào
h½i th·, h½i th· vào và h½i
th· ra. Nªu thi«n sinh không th¬ chú
tâm vào h½i th· sau mµt vài bu±i
thi«n, thì có th¬ t§p ðªm h½i
th·. Vi®c n¥y ð¬ giúp h÷ phát
tri¬n ð¸nh lñc. Thi«n sinh ðªm s¯
sau m²i h½i th·, nhß sau: "th· vào...
th· ra ... mµt", "th· vào... th· ra...
hai", "th· vào... th· ra... ba", ... cho ðªn
"th· vào... th· ra... tám". Có th¬
ðªm t× nåm ðªn m߶i, r°i tr·
lÕi s¯ mµt. Tuy nhiên, thi«n sinh nên
ðªm ðªn s¯ tám r°i tr· lÕi
t× ð¥u. S¯ tám là ð¬ nh¡c
nh· chúng ta v« Con Ð߶ng Tám
Chánh (Bát Chánh ÐÕo) mà chúng
ta ðang c¯ g¡ng hành trì ð¬ giác
ngµ.
Các bÕn c¥n phäi cß½ng
quyªt không ð¬ phóng tâm, tâm lang
thang ch² n¥y ch² kia, trong khi ðªm h½i
th·. Chï chú tâm theo dõi h½i th·
và ðªm s¯, t× 1 ðªn 8 r°i tr·
lÕi 1... Qua vi®c chï chú tâm vào ðªm
h½i th· nhß thª, tâm s¨ tr· nên
an ð¸nh h½n. Thông th߶ng thì
c¥n phäi thñc hành nhß thª trong mµt
gi¶ ð¬ tâm ðßþc an ð¸nh và
væng ch¡c.
Sau ðó, khi tâm an ð¸nh,
bÕn có th¬ bö l¯i ðªm h½i th·
và chuy¬n sang giai ðoÕn kª. Nªu bÕn
th· vào mµt h½i dài, bÕn biªt
ðó là mµt h½i dài. Nªu bÕn
th· ra mµt h½i dài, bÕn biªt ðó
là mµt h½i dài. Tß½ng tñ,
nªu bÕn th· vào mµt h½i ng¡n,
bÕn biªt ðó là mµt h½i ng¡n.
Nªu bÕn th· ra mµt h½i ng¡n, bÕn
biªt ðó là mµt h½i ng¡n.
— ðây, dài hay ng¡n là
gì? Ðó là khoäng th¶i gian. Nªu
c¥n mµt th¶i gian dài ð¬ th· thì
ðó là h½i th· dài. Nªu c¥n
mµt th¶i gian ng¡n ð¬ th· thì ðó
là h½i th· ng¡n. Tuy nhiên, phäi
th· bình th߶ng mà không c¯
g¡ng ép h½i th·. Không nên ð£t
tên nó là "dài" hay "ng¡n". Nªu c¥n
phäi ð£t tên th¥m trong tâm, thì
ð£t tên nó là "th· vào, th·
ra" mà thôi. Chï c¥n biªt nó là
h½i dài hay ng¡n, nhßng lúc nào
cûng phäi chú tâm vào lu°ng h½i
ðang chÕm xúc vào l² mûi hay môi
trên. Không nên ðem tâm ði theo lu°ng
h½i vào trong thân th¬ hay chÕy ra ngoài
thân th¬. Nªu thi«n sinh ð¬ tâm theo
dõi lu°ng vào trong thân hay ra ngoài thân
thì s¨ không th¬ làm hoàn hão
sñ ð¸nh tâm. C¥n phäi chú tâm
ghi nh§n h½i th· ðang chÕm xúc l²
mûi hay môi trên trong mµt, hai, ho£c ba
gi¶.
Ъn ðây, ð¸nh tß¾ng
(nimitta, ni-mít-tá) s¨ phát sinh. Nªu ð¸nh
tß¾ng không phát sinh thì bÕn có
th¬ chuy¬n sang hành trì nhß sau: thi«n
sinh ð¬ tâm ghi nh§n toàn lu°ng h½i
liên tøc t× ð¥u ðªn cu¯i. BÕn
không nên ð£t tên là: "ch£ng ð¥u,
ch£ng giæa, ch£ng cu¯i". Nªu c¥n phäi
ð£t tên th¥m trong tâm, thì ð£t
tên nó là "th· vào, th· ra" mà
thôi. Trong lúc ðó, nh§n biªt toàn
lu°ng h½i t× ð¥u ðªn cu¯i, ðang
chÕm xúc tÕi mµt n½i c¯ ð¸nh
(l² mûi hay môi trên), và tuy®t ð¯i
không theo dõi nó vào bên trong thân
th¬ hay ra bên ngoài. Nªu thi«n sinh hành
trì nhß thª trong mµt hay hai gi¶ thì
ð¸nh tß¾ng có th¬ s¨ phát
sinh.
Bây gi¶, cho dù ð¸nh
tß¾ng có hi®n ra hay không, thi«n sinh
tiªp tøc sang giai ðoÕn kª. Trong giai ðoÕn
n¥y, bÕn tÕo mµt ß¾c nguy®n trong
tâm: "Nguy®n cho h½i th· cüa tôi ðßþc
nhu nhuyn". T× t×, h½i th· s¨ tñ
nó tr· nên d¸u dàng, nh© nhàng,
nhu nhuyn. BÕn không nên c¯ tình ép
h½i th· ð¬ nó nh© nhàng. B·i
vì nªu làm nhß thª thì chÆng
bao lâu, bÕn s¨ b¸ høt h½i và
tÕo m®t nh÷c.
Khi h½i th· tñ nó
tr· nên nh© nhàng và tâm an ð¸nh
theo nó, qua thi«n lñc, h¥u hªt các
thi«n sinh s¨ cäm th¤y lâng lâng, nhß
th¬ là h÷ không có ð¥u, không
có mûi, không có thân næa, mà
cäm th¤y chï có h½i th· vào
ra nh© nhàng và mµt cái tâm ðang
theo dõi nó. Lúc n¥y, bÕn cäm th¤y
là không có "tôi", mà cûng không
có "nó". Bây gi¶, chï còn có
mµt tâm ðang g¡n ch£t vào h½i
th·. Nªu tâm ðßþc an ð¸nh và
chåm chú vào ðó trong mµt gi¶,
thì trong th¶i gian n¥y, tâm không còn
liên h® ðªn các chuy®n thª tøc
næa. Tâm ðang · trong trÕng thái thi®n
(kusala), và trÕng thái thi®n n¥y r¤t
g¥n ðªn trÕng thái c§n ð¸nh (upacara
samadhi).
Ъn ðây, tùy theo gi¾i
hÕnh cüa t×ng cá nhân, ð¸nh tß¾ng
s¨ hi®n ra. M²i cá nhân khác nhau s¨
có nhæng ð¸nh tß¾ng khác nhau.
Dù ðang nh¡m m¡t, theo dõi h½i th·,
d¥n d¥n thi«n sinh s¨ th¤y ð¸nh tß¾ng
hi®n ra, có khi nhß là mµt làn chï
tr¡ng, mµt lu°ng ánh sáng tr¡ng, mµt
ngôi sao, mµt cøm mây ho£c mµt nhúm
bông gòn. Nó có th¬ r¤t to, trùm
cä khuôn m£t, ho£c nhß m£t trång,
m£t tr¶i, ho£c mµt viên ng÷c thÕch,
mµt viên ng÷c trai. Nó hi®n ra trong các
hình s¡c khác nhau là vì nó do
tß·ng u¦n (sanna, perception) tÕo ra.
Lúc ban ð¥u, ð¸nh tß¾ng
có th¬ gi¯ng nhß có màu khói
xám. D¥n d¥n, nªu giæ tâm ðßþc
an ð¸nh vào h½i th·, h½i th·
và màu khói xám tr· thành ð°ng
nh¤t v¾i nhau, không khác bi®t. Sau ðó,
nªu tâm ðßþc an nh© và chï
chú møc vào h½i th·, màu s¡c
ðó tr· thành tr¡ng ðøc. M£c
dù là màu tr¡ng, nhßng nªu bÕn
chï chú møc vào h½i th·, h½i
th· s¨ tr· thành ð¸nh tß¾ng
và ð¸nh tß¾ng chính là h½i
th·. Nªu h½i th· và ð¸nh tß¾ng
là mµt, không khác bi®t, khi bÕn chú
møc vào h½i th· thì bÕn cûng
chú møc vào ð¸nh tß¾ng, và
khi bÕn chú møc vào ð¸nh tß¾ng
thì bÕn cûng chú møc vào h½i
th·. Và nhß thª, bÕn hành thi«n
t¯t và nghiêm túc.
Nªu ð¸nh tß¾ng tr·
nên væng b«n và nªu bÕn chï chú
tâm vào ð¸nh tß¾ng cüa h½i
th· (anapana nimitta), mà không chú tâm
vào h½i th· næa, tâm bÕn tr·
nên t§p trung vào ð¸nh tß¾ng lúc
ðó. Trong giai ðoÕn n¥y, ði«u quan
tr÷ng là thi«n sinh không nên tìm
cách chuy¬n hóa ð¸nh tß¾ng. BÕn
không nên tìm cách ð¦y nó ði
xa, ho£c làm cho nó thay ð±i hình
dÕng. Nªu làm nhß thª, ð¸nh lñc
cüa bÕn s¨ không phát tri¬n, và
ð¸nh tß¾ng có th¬ s¨ biªn m¤t.
Tuy nhiên, nªu ð¸nh tß¾ng
hi®n ra quá xa ð¯i v¾i l² mûi thì
thi«n sinh chßa có ðü lñc ð¬
chuy¬n sang mÑc thi«n ð¸nh h½i th·
(anapana jhana samadhi). TÕi sao? B·i vì ðây
là mµt nguyên t¡c quan tr÷ng trong vi®c
quán ni®m h½i th·. Bän Lu§n giäi
có ð« c§p r¢ng vi®c luy®n tâm
thi«n ð¸nh ni®m h½i th· (anapanasati
samadhi bhavana) chï hoàn t¤t khi nào tâm
quán ni®m ðßþc giæ tÕi n½i
mà h½i th· chÕm xúc v¾i c½
th¬. Khi thi«n sinh chú ð¸nh vào bên
ngoài, xa lìa n½i chÕm xúc, thì
r¤t khó mà ðÕt vào t¥ng thi«n
ð¸nh. Do ðó, khi ð¸nh tß¾ng
còn · xa, thì thi«n sinh không nên
chú tâm vào nó, mà phäi chú
tâm vào h½i th· tÕi mµt n½i
c¯ ð¸nh. T× t×, ð¸nh tß¾ng
s¨ ðªn g¥n và hòa nh§p vào h½i
th·.
Khi ð¸nh tß¾ng có
màu khói xám thì ðó là s½
tß¾ng (parikamma nimitta) trong trÕng thái s½
ð¸nh (parikamma samadhi). Nªu nó tr· thành
màu tr¡ng nhß mµt nhúm bông gòn,
ðó là h÷c tß¾ng (uggaha nimitta).
Ðây là mµt trÕng thái ð¸nh
khá cao. Nªu màu tr¡ng n¥y ðßþc
væng b«n, thi«n sinh phäi an ð¸nh tâm
và chú møc vào ðó. Trong giai ðoÕn
n¥y, bÕn không nên chú ý ðªn
màu s¡c cüa nó, mà chï chú
tâm vào ðó nhß là mµt loÕi
ð¸nh tß¾ng mà thôi.
Thí dø nhß mµt ly nß¾c
và có mµt hÕt ng÷c trai trong ðó.
Ta chï nhìn hÕt trai, nhß th¬ ðem tâm
vào ð¸nh tß¾ng. Không nên ði«u
tra, trÕch v¤n v« Kh±, Vô th߶ng,
Vô ngã. Không c¥n biªt nó nóng
hay lÕnh, cÑng hay m«m, mà cûng không
c¥n phân tích màu s¡c cüa nó.
Chï c¥n giæ tâm an ð¸nh và chú
møc vào ð¸nh tß¾ng. Làm nhß
thª, d¥n d¥n ð¸nh tß¾ng s¨ chuy¬n
t× màu tr¡ng ðøc sang mµt màu
chói sáng. Ðây là tþ tß¾ng
(patibhaga nimitta).
Nªu tâm vçn giæ an ð¸nh
và chï chú møc vào ð¸nh tß¾ng
khoäng 1 ðªn 2 gi¶, h¥u hªt các thi«n
sinh ð«u có th¬ nh§n rõ 5 thi«n
chi (jhananga) r¤t d dàng nªu h÷ phân
tích chúng lúc ðó. Nåm thi«n
chi ðó là:
T¥m (vitakka): ðem tâm hß¾ng
v« ð¸nh tß¾ng,
TÑ (vicara): bám sát vào
ð¸nh tß¾ng,
HÖ (pity): ßa thích ð¸nh
tß¾ng,
LÕc (sukha): cäm giác an lÕc,
sung sß¾ng khi tiªp xúc v¾i ð¸nh
tß¾ng,
Nh¤t tâm (ekaggata): t§p trung
tâm v« mµt ði¬m (ðó là ð¸nh
tß¾ng)
Cûng c¥n biªt thêm ·
ðây là có khi thi«n sinh không th¬
nh§n rõ ðßþc nåm thi«n chi trên,
là vì lúc ðó, thi«n sinh vçn
còn b¸ các tri«n cái (nivarana) ngån
che. Ðó là:
Tham døc (kamachanda)
Sân h§n (vyapada)
Hôn tr¥m (thiramiddha)
TrÕo cæ (udhaccakukucca)
Nghi ng¶ (vicikiccha)
Thi«n sinh phäi duy®t xét t×ng
tri«n cái mµt, ð¬ xem chúng còn
vß½ng v¤n trong tâm trong lúc hành
thi«n hay không. Chúng c¥n phäi ðßþc
loÕi bö thì vi®c ð¡c thi«n m¾i
thành tñu.
Khi nåm thi«n chi ð«u cùng
hi®n di®n ð¥y ðü, thi«n sinh s¨ th¤y
ngay là mình ðang vào t¥ng thi«n thÑ
nh¤t (ð® nh¤t thi«n), v¾i tþ tß¾ng
là ð« møc trong tâm, có t¥m, tÑ,
hÖ, lÕc, nh¤t tâm. Tiªp tøc hành
trì trong Nh¤t Thi«n nhß thª khoäng
1 ðªn 2 gi¶, r°i xu¤t thi«n và duy®t
lÕi nåm thi«n chi cho t߶ng t§n.
Trong các bu±i thi«n kª
tiªp, thi«n sinh tiªp tøc ôn t§p, và
hành trì thu¥n thøc trong t¥ng thi«n
thÑ nh¤t. Có nåm loÕi thu¥n thøc:
-
Thu¥n thøc phân bi®t: phäi
thu¥n thøc trong vi®c phân bi®t các thi«n
chi sau khi xu¤t thi«n.
-
Thu¥n thøc nh§p ð¸nh: phäi
thu¥n thøc nh§p thi«n b¤t cÑ lúc
nào mà mình mu¯n.
-
Thu¥n thøc quyªt tâm: phäi
thu¥n thøc giæ mÑc thi«n trong su¯t
th¶i gian mà mình ðã ð¸nh trß¾c.
-
Thu¥n thøc xu¤t ð¸nh:
phäi thu¥n thøc xu¤t ra khöi t¥ng thi«n
m²i khi mình mu¯n.
-
Thu¥n thøc xét duy®t: phäi
thu¥n thøc xét duy®t các thi«n chi.
Tß½ng tñ nhß møc s¯ 1.
Thi«n sinh nên nh§n thÑc
r¢ng t¥ng thi«n thÑ nh¤t r¤t g¥n
v¾i nåm tri«n cái - tham døc, sân
h§n, hôn tr¥m, trÕo cæ, và nghi ng¶.
Thi«n sinh cûng nên nh§n thÑc r¢ng các
thi«n chi T¥m và TÑ trong t¥ng thi«n
thÑ nh¤t làm cho t¥ng thi«n n¥y không
an ð¸nh b¢ng t¥ng thi«n thÑ nhì.
Vì thª, t× ß¾c mu¯n r¶i bö
hai thi«n chi n¥y và chï còn giæ thi«n
chi HÖ, LÕc, Nh¤t Tâm, thi«n sinh tiªp
tøc ðem tâm vào tþ tß¾ng. Làm
nhß thª, thi«n sinh s¨ có th¬ ðÕt
vào t¥ng thi«n thÑ nhì, v¯n chï
còn ba thi«n chi: HÖ, LÕc, và Nh¤t
Tâm. Sau khi vào ðßþc Nh¸ Thi«n,
thi«n sinh hành trì nåm loÕi thu¥n
thøc tß½ng tñ nhß trên.
Sau ðó, thi«n sinh nh§n
thÑc r¢ng HÖ cûng không ðem lÕi
an ð¸nh, nên có ß¾c mu¯n bö
HÖ, chï còn giæ lÕi LÕc và
Nh¤t Tâm, thi«n sinh tiªp tøc ðem tâm
vào tþ tß¾ng. Làm nhß thª,
thi«n sinh s¨ có th¬ ðÕt vào t¥ng
thi«n thÑ ba, v¯n chï còn hai thi«n
chi: LÕc, và Nh¤t Tâm. Sau khi vào ðßþc
Tam Thi«n, thi«n sinh hành trì nåm loÕi
thu¥n thøc tß½ng tñ nhß trên.
Sau ðó, thi®n sinh nh§n thÑc
r¢ng nªu cÑ duy trì LÕc thì lÕi
là mµt hình thÑc tham thü vào cäm
giác vui sß¾ng. Cho nên, v¾i ý
ð¸nh bö LÕc, thi«n sinh tiªp tøc
ðem tâm vào tþ tß¾ng. Làm nhß
thª, thi«n sinh s¨ có th¬ ðÕt vào
t¥ng thi«n thÑ tß. Lúc ðó, hai
thi«n chi m¾i s¨ sinh ra: Xä và Ni®m,
thay thª Nh¤t Tâm. Lúc b¤y gi¶, thi«n
sinh · trong trÕng thái "xä ni®m thanh t¸nh",
không còn câu ch¤p vào các cäm
giác, và h½i th· tr· nên nh©
nhàng, h¥u nhß tan biªn. Tþ tß¾ng
tr· nên rõ ràng, tròn sáng, quen
thuµc, g¥n gûi, không xa lÕ, và thi«n
sinh chú møc vào ðó mµt cách
nh© nhàng, bình thän. Sau khi vào ðßþc
TÑ Thi«n, thi«n sinh hành trì nåm
loÕi thu¥n thøc tß½ng tñ nhß
trên.
Sau cùng, thi«n sinh cûng c¥n
nên biªt r¢ng công phu hành thi«n ð¬
ð¡c b¯n t¥ng thi«n nhß trên chï
là mµt giai ðoÕn s½ kh·i, tÕo
ð¸nh lñc b«n væng, dùng ðó
ð¬ làm c½ s· phát trin tu®
minh sát và tiªn ðªn giäi thoát.
Trong tiªn trình tu h÷c, thi«n sinh không
nên d×ng · ðó, mà c¥n phäi
tiªp tøc n² lñc hành trì các
giai ðoÕn kª tiªp, nhß quán t×
bi, quán ni®m ân ðÑc Ph§t, quán
tÑ ðÕi, quán các s¡c pháp,
quán thân th¬ (32 bµ ph§n), quán các
danh pháp, quán lý duyên sinh và các
giai ðoÕn thanh l÷c tâm.
Bình Anson,
tháng 12-1997
-oOo-