Quy ß¾c
trích dçn kinh ði¬n nguyên thüy
Bình Anson
Trong nhi«u nåm qua, tác giä
các sách báo Ph§t giáo th߶ng
dùng các quy ß¾c khác nhau ð¬
trích dçn kinh ði¬n nguyên thüy cüa
tÕng Pali làm ng߶i ð÷c có nhi«u
bÞ ngÞ, ðôi khi có nhi«u nh¥m lçn,
không biªt ðích xác ngu°n g¯c cüa
nhæng ðoÕn kinh ði¬n trích dçn ðó.
V¤n ð« n¥y th߶ng g£p nh¤t
trong các trích dçn t× Tß½ng ¿ng
Bµ (Samyutta Nikaya) và Tång Chi Bµ (Anguttara
Nikaya). Thí dø có tác giä trích
dçn mµt ðoÕn kinh trích t× "S.i.100",
có tác giä ghi là "S III:iii.5", có ng߶i
ghi là "S 3:25", và ng߶i khác lÕi
ghi là "SN III.25". Trong các bài viªt tiªng
Vi®t, có tác giä ghi theo tên kinh Pali, nhßng
cûng có ng߶i ghi theo bän d¸ch Vi®t
nhß "Tß, q.1, t.223", làm ng߶i ð÷c
cäm th¤y r¯i ren, không biªt r¢ng th§t
ra các tác giä n¥y ð«u trích dçn
t× cùng mµt bài kinh (Pabbatopama Sutta, Kinh
Dø Hòn Núi).
Trong bài n¥y, ng߶i viªt
xin mÕn phép ðßþc trình bày
tóm t¡t các quy ß¾c th߶ng
dùng ð¬ giúp quý ðµc giä có
mµt nh§n ð¸nh rõ ràng h½n v«
các phß½ng cách trích dçn kinh
ði¬n Pali.
I. Quy ß¾c PTS
Hµi Kinh Ði¬n Pali (The Pali Text
Society, PTS) có hai cách viªt t¡t tên kinh:
cách xßa trong quy¬n t× ði¬n Pali Text Society
Dictionary, và cách m¾i trong quy¬n Critical Pali
Dictionary. Trong h½n 100 nåm qua, Hµi PTS l¥n lßþt
xu¤t bän các kinh ði¬n Pali ðßþc
ghi lÕi b¢ng mçu tñ La-tinh và các
bän d¸ch Anh ngæ. Cách ðánh s¯,
k¬ cä các bän Anh ngæ, ð«u ðßþc
quy chiªu vào bän Pali và s¯ trang ghi trong
bän Pali, và các nhà Ph§t h÷c ngày
nay cûng th߶ng cån cÑ theo cách ðánh
s¯ n¥y.
1. Lu§t TÕng (Vinaya Pitaka, Vin)
Có 5 quy¬n Lu§t, ðßþc
trích dçn qua tên: "Vin quy¬n (s¯ La-mã)
s¯ trang". Thí dø: "Vin III 59" là ðoÕn
vån trong quy¬n III cüa Lu§t tÕng, tß½ng
Ñng v¾i trang 59 cüa bän Pali. C¥n ghi nh§n
· ðây là m£c dù ðoÕn vån
ðó có th¬ ðßþc trích t×
bän d¸ch Anh, Pháp, ÐÑc, Vi®t, v.v., ðoÕn
vån ðó luôn luôn ðßþc quy
chiªu v« bän g¯c Pali trong trang 59.
2. Kinh TÕng (Sutta Pitaka)
Kinh tÕng g°m có nåm bµ
chính:
2.1 Tr߶ng Bµ (Digha Nikaya,
DN ho£c D): Hµi PTS xu¤t bän 3 quy¬n, g°m
34 bài kinh. Quy ß¾c trích dçn: "DN s¯
quy¬n (s¯ La-mã) s¯ trang". Thí dø "DN
III 33" là ðoÕn vån trong quy¬n III cüa
Tr߶ng Bµ, tß½ng Ñng v¾i trang
33 cüa bän Pali. Có nhi«u tác giä không
trích s¯ quy¬n mà chï trích s¯
bài kinh, thí dø: "DN 12", nghîa là bài
kinh s¯ 12 cüa Tr߶ng Bµ. Tuy nhiên, vì
các bài kinh trong bµ n¥y là các
bài kinh dài, trích dçn nhß thª
th߶ng không ðßþc chính xác,
và c¥n phäi ghi thêm s¯ ðoÕn kinh
cüa bài kinh ðó
2.2 Trung Bµ (Majjhima Nikaya, MN ho£c
M): G°m 152 bài kinh, xu¤t bän thành 3 quy¬n:
quy¬n I g°m 50 bài, quy¬n II g°m 50 bài,
và quy¬n III g°m 52 bài còn lÕi. Quy
ß¾c trích dçn: "MN s¯ quy¬n (s¯
La-mã) s¯ trang". Thí dø: "MN I 350" là
ðoÕn kinh trong quy¬n I, tß½ng Ñng v¾i
trang 350 cüa bän Pali. Có tác giä chï
trích s¯ bài kinh và s¯ ðoÕn,
thí dø: "MN 52.3" tß½ng Ñng ðoÕn
kinh trên, nhßng ðßþc hi¬u là ðoÕn
3 trong bài kinh s¯ 52.
2.3 Tß½ng ¿ng Bµ (Samyutta
Nikaya, SN ho£c S): g°m 7762 bài kinh, kªt nhóm
lÕi theo chü ð« trong 56 ph¦m, và ðßþc
xu¤t bän thành 5 quy¬n. Quy ß¾c trích
dçn: "SN s¯ quy¬n (s¯ La-mã) s¯ trang".
Thí dø: "SN III 79" là ðoÕn kinh trong
quy¬n III, tß½ng Ñng v¾i trang 79 cüa
bän Pali. Vì ðây là ða s¯ các
bài kinh n¥y r¤t ng¡n, có ng߶i
trích dçn chi tiªt h½n, v¾i s¯ ph¦m
và s¯ ðoÕn, nhß "SN II.XV.I.2", nghîa
là ðoÕn kinh tß½ng Ñng v¾i
trang 2 cüa bän Pali, quy¬n II, ph¦m XV, ðoÕn
I. G¥n ðây, có khuynh hß¾ng chï
trích dçn s¯ ph¦m và s¯ bài
kinh mà thôi, theo quy ß¾c: "SN s¯ ph¦m
(s¯ La-mã) s¯ bài kinh". Thí dø:
"SN III.25" ho£c "SN 3:25", nghîa là kinh s¯ 25
trong ph¦m III cüa Tß½ng ¿ng.
2.4 Tång Chi Bµ (Anguttara Nikaya,
AN ho£c A): g°m 9557 bài kinh, kªt nhóm theo
s¯ ð« møc (pháp s¯) li®t kê
trong bài kinh thành 11 nhóm, t× nhóm
1 ðªn nhóm 11, và ðßþc hµi
PTS xu¤t bän thành 5 quy¬n. Quy ß¾c
trích dçn: "AN s¯ quy¬n (s¯ La-mã) s¯
trang". Thí dø: "AN IV 93" ð¬ chï ðoÕn
kinh tß½ng Ñng v¾i trang 93 cüa bän
Pali, trong quy¬n IV. Có ng߶i trích dçn
s¯ nhóm và s¯ chß½ng, chÆng
hÕn "AN VI.VI.63" nghîa là ðoÕn kinh tß½ng
Ñng v¾i trang 63 cüa bän Pali, trong chß½ng
VI cüa nhóm VI.
G¥n ðây, có khuynh hß¾ng
chï trích dçn s¯ nhóm và s¯
kinh trong nhóm. Thí dø: "AN VI:78" ho£c "AN
6:78", nghîa là ðoÕn vån trong kinh s¯
78 cüa nhóm pháp s¯ VI.
2.5 Ti¬u Bµ (Khuddaka Nikaya, KN ho£c
K):
Ðây là t§p hþp 15
t§p kinh, có nhi«u bài k®, trong ðó
có nhæng bài ghi lÕi trong th¶i nguyên
khai, và cûng có bài ðßþc ghi
lÕi v« sau n¥y trß¾c khi ðßþc
ðúc kªt và viªt xu¯ng gi¤y.
(a) Ti¬u bµ t§p (Khuddakapatha,
Khp ho£c Kh): G°m 9 bài kinh ng¡n g°m nhi«u
câu k®, th߶ng ðßþc trích dçn
nhß: "Khp s¯ bài kinh (s¯ câu k®)". Thí
dø: "Khp IX" là bài kinh T× Bi (Metta Sutta),
kinh s¯ 9.
(b) Pháp cú (Dhammapada, Dhp ho£c
Dh): g°m 423 câu k®, trích dçn b¢ng s¯
câu k®: "Dhp s¯ câu k®". Thí dø:
"Dhp 100" là câu k® 100 trong kinh Pháp Cú.
(c) Ph§t tñ thuyªt (Udana, Ud):
g°m 80 bài kinh, trích dçn nhß: "Ud s¯
bài kinh (s¯ La-mã) s¯ câu k®". Thí
dø: "Ud III 4" là câu k® s¯ 4 cüa bài
kinh s¯ 3 trong kinh Ph§t tñ thuyªt. Ðôi
khi cûng ðßþc trích dçn theo s¯
trang trong bän Pali.
(d) Ph§t thuyªt nhß v§y (Itivuttaka,
It): g°m 112 bài kinh ng¡n, trong 4 chß½ng.
Trích dçn nhß: "It s¯ chß½ng (s¯
La-mã) s¯ bài kinh", ho£c "It s¯ trang Pali".
Thí dø: "It IV 102" là bài kinh 102 trong chß½ng
4. (e) Kinh t§p (Suttanipata, Sn): g°m 71 bài kinh k®
trong 5 chß½ng, có nhæng bài k® ðßþc
xem là xßa c± nh¤t (chß½ng IV,
ph¦m Tám). Trích dçn theo quy ß¾c:
"Sn s¯ câu k®", ho£c "Sn s¯ chß½ng
s¯ bài kinh s¯ câu k®". Thí dø:
Kinh Mµt s×ng tê ngßu (Sn I 3) là bài
kinh s¯ 3, chß½ng I, cüa Kinh t§p.
(f) Thiên cung sñ (Vimanavatthu,
Vv): g°m 85 chuy®n trên các cung tr¶i, trong
7 chß½ng. Trích dçn nhß: "Vv s¯ chß½ng
(s¯ La-mã) s¯ bài kinh s¯ bài k®".
(g) NgÕ quÖ sñ (Petavatthu,
Pv): g°m 51 bài kinh v« chuy®n ngÕ quÖ,
trong 4 chß½ng. Trích dçn nhß: "Pv s¯
chß½ng (s¯ La-mã) s¯ bài kinh s¯
bài k®".
(h) Trß·ng lão tång
k® (Theragatha, Th ho£c Thag): g°m 207 bài kinh chÑa
các câu k® cüa 264 v¸ trß·ng lão
ð® tØ cüa ÐÑc Ph§t. Quy ß¾c
trích dçn: "Th s¯ câu k®".
(i) Trß·ng lão ni k® (Therigatha,
Thi ho£c Thig): g°m 73 bài kinh chÑa các
câu k® cüa 73 v¸ trß·ng lão ni
ð® tØ cüa ÐÑc Ph§t. Quy ß¾c
trích dçn: "Thi s¯ câu k®".
(j) B±n sanh (Jataka, J): Ðây
là t§p hþp 547 câu chuy®n ti«n thân
cüa ÐÑc Ph§t. Hµi PTS xu¤t bän chung
v¾i ph¥n chú giäi (Jataka-Atthavannana, JA) thành
mµt bµ 6 quy¬n. Quy ß¾c trích dçn:
"J s¯ truy®n", ho£c "J s¯ quy¬n (s¯ La-mã)
s¯ trang Pali".
(k) Nghîa thích (Niddesa, Nd), g°m
ÐÕi nghîa thích (Mahaniddesa, NiddI ho£c
Nd1) và Ti¬u nghîa thích (Culaniddesa, NiddII ho£c
Nd2) chÑa các bài lu§n giäi cüa ngài
Xá-lþi-ph¤t. Quy ß¾c trích dçn:
"NiddI (ho£c NiddII) s¯ trang Pali".
(l) Vô NgÕi Giäi ÐÕo
(Patisambhida, Patis ho£c Ps): chia làm 3 ph¦m, m²i
ph¦m chÑa 10 ð« møc, g°m các
bài lu§n giäi cüa ngài Xá-lþi-ph¤t.
Hµi PTS xu¤t bän thành 2 quy¬n. Quy ß¾c
trích dçn: "Patis s¯ quy¬n (s¯ La-mã)
s¯ trang Pali".
(m) Thí Dø (Apadana, Ap): g°m
các chuy®n, th¬ k®, v« cuµc ð¶i
và ti«n thân cüa 41 v¸ Ph§t еc
Giác, 550 v¸ tÏ kheo A-la-hán và 40 v¸
tÏ kheo ni A-la-hán, ðßþc xu¤t bän
thành 2 quy¬n. Quy ß¾c trích dçn:
"Ap s¯ quy¬n (s¯ La-mã) s¯ trang Pali".
(n) Ph§t SØ (Buddhavamsa, Bv): G°m
29 ðoÕn v¾i các bài k® v« cuµc
ð¶i cüa Ph§t Thích Ca và 24 v¸ Ph§t
trong quá khÑ. Quy ß¾c trích dçn:
"Bv s¯ ðoÕn (s¯ La-mã) s¯ câu k®".
(o) S· Hành TÕng (Cariya
Pitaka, Cp): nói v« 35 kiªp s¯ng chót cüa
ngài B° Tát trß¾c khi thành Ph§t
Thích Ca, ghi lÕi 7 trong s¯ 10 ðÑc hÕnh
ba-la-m§t cüa B° Tát. Quy ß¾c trích
dçn: "Cp s¯ ðoÕn (s¯ La-mã) s¯
câu k®".
3. Th¡ng Pháp TÕng (Abhidhamma
Pitaka)
G°m 7 bµ:
3.1 Pháp Tø (Dhammasangani, Dhs):
tóm t¡t các pháp v¾i ð¸nh nghîa
cüa m²i pháp. Quy ß¾c trích dçn:
"Dhs s¯ trang Pali", ho£c "Dhs s¯ ð« møc".
3.2 Phân Tích (Vibhanga, Vibh ho£c
Vbh): g°m 18 chß½ng. Quy ß¾c trích
dçn: "Vibh s¯ trang Pali".
3.3 Ch¤t Ngæ (Dhatukatha, Dhatuk
ho£c Dhtk): lu§n giäi v« các u¦n, xÑ
và gi¾i. Quy ß¾c trích dçn: "Dhatuk
s¯ trang Pali".
3.4 Nhân Chª иnh (Puggalapannatti,
Pp ho£c Pug): v« phân loÕi các hÕng
ng߶i, g°m 10 chß½ng. Quy ß¾c
trích dçn: "Pp s¯ trang Pali" ho£c "Pp s¯
chß½ng s¯ ðoÕn". 3.5 Ngæ Tông
(Kathavatthu, Kv ho£c Kvu): chi tiªt v« các tranh
lu§n ð¬ làm sáng tö các ði¬m
tr÷ng yªu trong ðÕo Ph§t, do ngài Moggaliputta
Tissa (Mµc-ki«n-liên Tu-ðª) ð« xß¾ng
trong ÐÕi hµi Kªt t§p Kinh ði¬n l¥n
thÑ 3 trong th¶i ðÕi vua A-døc (Asoka). G°m
23 chß½ng. Quy ß¾c trích dçn: "Kv
s¯ trang Pali" ho£c "Kv s¯ chß½ng s¯
ðoÕn".
3.6 Song Яi (Yamaka, Yam): Xu¤t
bän thành 2 quy¬n, g°m 10 chß½ng, bao
g°m các ð« tài ð£t ra dß¾i
hình thÑc v¤n ðáp t×ng ðôi,
theo chi«u xuôi và chi«u ngßþc. Quy
ß¾c trích dçn: "Yam s¯ trang Pali".
3.7V¸ Trí (Patthana, Patth ho£c
Pt): Ðây là bµ l¾n nh¤t, lu§n
giäi chi tiªt v« nhân duyên và tß½ng
quan giæa các pháp, g°m 4 ðÕi ph¦m.
M²i ðÕi ph¦m lÕi chia làm 6 ti¬u
ph¦m. Quy ß¾c trích dçn: "Patth s¯
trang Pali".
II. ÐÕi tÕng kinh Vi®t
Nam
Trong 10 nåm qua, Hµi ð°ng
Phiên d¸ch ÐÕi tÕng kinh Vi®t Nam ðã
l¥n lßþt ¤n hành các bµ kinh
Vi®t ngæ d¸ch t× tÕng Pali (kinh Nikaya) và
tÕng Hán (kinh A-hàm). Ъn nay (1999), 27
quy¬n ðã ðßþc ¤n hành: Tr߶ng
bµ (quy¬n 1-2), Tr߶ng A-hàm (quy¬n 3-4),
Trung bµ (quy¬n 5-7), Trung A-hàm (quy¬n 8-11), Tß½ng
ßng bµ (quy¬n 12-16), TÕp A-hàm (quy¬n
17-20), Tång chi bµ (quy¬n 21-24), Tång nh¤t
A-hàm (quy¬n 25-27). Ngoài vi®c ðánh s¯
thÑ tñ theo tiªn trình in ¤n, m²i
quy¬n kinh còn có mã s¯: "A" là Kinh,
"B" là Lu§t, "C" là Lu§n, kª ðó
"p" là d¸ch t× bän g¯c Pali và "a"
là d¸ch t× bän g¯c Hán. S¯ cu¯i
cùng là s¯ thÑ tñ trong Tam tÕng
kinh ði¬n. Thí dø: Tß½ng ßng bµ
có mã s¯ là "Ap3", nghîa là Kinh
(A) d¸ch t× tÕng Pali (p), và là bµ
thÑ 3 trong Kinh TÕng nguyên thüy.
Tuy nhiên, v¤n ð« trích
dçn kinh ði¬n trong các tài li®u, sách
báo Ph§t giáo hình nhß cûng chßa
nh¤t quán, có khi dùng theo các quy
ß¾c cüa hµi PTS, có khi ghi lÕi tña
ð« Vi®t ngæ, có khi ghi s¯ trang theo kinh
ði¬n bµ m¾i, cûng có khi ghi theo s¯
trang cüa bµ cû, v.v. Mong r¢ng v¤n ð«
n¥y s¨ ðßþc quý h÷c giä Tång
Ni lßu tâm cÑu xét ð¬ thiªt l§p
mµt quy ß¾c chung và th¯ng nh¤t trong
vi®c trích dçn kinh ði¬n b¢ng tiªng
Vi®t.
Bình Anson,
tháng 4, 1999
Tham Khäo:
[1] Pali Text Society, 1997. Information on Pali
Literature and Publications. Association for Buddhist Studies, U.K.
[2] John Bullitt, 1998. A note about sutta references
schemes. Access to Insight web page, www.world.std/~metta/
[3] Russell Webb, 1991. An analysis of the Pali
Canon. Wheel No. 217/220, Buddhist Publication Society, Sri Lanka.
[4] U Ko Lay, 1991. Guide to Tipitaka. Burma Pitaka
Association, Myanmar.
-oOo-