Công døng cüa Gi¾i ðÑc

TÏ kheo Thanissaro

Gi¾i thi®u: TÏ kheo Thanissaro là mµt tu sî ng߶i MÛ, vi®n chü thi«n vi®n Metta (T× bi), bang California, Hoa KÏ.

ÐÑc Ph§t ðßþc ví nhß mµt v¸ lß½ng y, chæa b®nh tâm linh cho loài ng߶i. Con ð߶ng hành ðÕo Ngài dÕy ðßþc ví nhß mµt chß½ng trình tr¸ li®u các ðau kh± trong tim và trí óc. Ví dø này th߶ng ðßþc th¤y trong kinh ði¬n, ð¬ ca ngþi ÐÑc Ph§t và l¶i dÕy cüa Ngài, tuy ðã xßa nhßng cûng r¤t thích hþp cho ngày nay. Thi«n ð¸nh Ph§t giáo ðßþc xem nhß mµt phß½ng cách chæa tr¸, và gi¶ ðây có nhi«u nhà tâm lý tr¸ li®u ðã thØ dùng phß½ng cách này nhß mµt ph¥n trong công tác tr¸ li®u cüa h÷.

Tuy nhiên, kinh nghi®m cho th¤y r¢ng hành thi«n tñ nó không th¬ cung c¤p mµt sñ tr¸ li®u toàn túc. C¥n phäi có các h² trþ ngoÕi vi. Các thi«n sinh ngày nay ð£c bi®t ðã b¸ änh hß·ng sâu ð§m cüa vån minh v§t ch¤t, khiªn h÷ không có sñ kiên c߶ng, trì chí, và tñ tin c¥n thiªt ð¬ các pháp hành thi«n Chï-Quán tr· nên công døng hæu hi®u. Mµt vài v¸ thi«n sß nh§n th¤y ðßþc v¤n ð« này, và cho r¢ng con ð߶ng Ph§t giáo không ðü ð¬ cung Ñng các nhu c¥u ð£c bi®t cüa chúng ta. Ь b± sung, các v¸ ¤y thí nghi®m kªt hþp v¾i nhi«u phß½ng cách khác, chÆng hÕn nhß huy«n h÷c, thi ca, tâm lý tr¸ li®u, xã hµi h÷c, kh± hÕnh, nghi l­ tª tñ, âm nhÕc, vv. Th§t ra, v¤n ð« chính · ðây không phäi là có mµt sñ khiªm khuyªt nào trong con ð߶ng Ph§t giáo, mà là vì chúng ta ðã không thñc hành ð¥y ðü phß½ng thÑc tr¸ li®u cüa ÐÑc Ph§t.

Con ð߶ng cüa ÐÑc Ph§t không phäi chï có chánh ni®m, các pháp hành thi«n Chï và thi«n Quán, nhßng bao g°m các Gi¾i ðÑc, b¡t ð¥u b¢ng nåm gi¾i cån bän. Th§t thª, các gi¾i lu§t tÕo thành bß¾c ði ð¥u tiên trên con ð߶ng ðó, con ð߶ng Gi¾i-иnh-Tu®. Khuynh hß¾ng ngày nay th߶ng khinh rë nåm gi¾i lu§t n¥y, cho r¢ng ðó chï là các ði«u l® cüa l¾p giáo lý vÞ lòng b¡t ngu°n t× ð¶i s¯ng c² xßa, không còn thích hþp cho nªp s¯ng tân tiªn hi®n ðÕi. Quan ni®m ðó ðã bö sót vai trò mà ÐÑc Ph§t ð£t ra cho gi¾i ðÑc: gi¾i ðÑc là ph¥n cån bän cüa chß½ng trình tr¸ li®u vªt thß½ng trong tâm trí. Gi¾i ðÑc ð£c bi®t ð¬ dùng chæa tr¸ hai thÑ b®nh ðã tÕo ra m£c cäm tñ ti: h¯i h§n và ch¯i bö.

Khi ta có nhæng hành ðµng x¤u, không hþp v¾i l¨ phäi, ta th߶ng có nhæng h¯i h§n v« vi®c làm ðó, ho£c tìm cách ch¯i bö chúng. Ch¯i bö b¢ng cách tñ l×a d¯i cho r¢ng các hành ðµng ðó quä th§t ðã không xäy ra; ho£c ch¯i bö b¢ng cách cho r¢ng tiêu chu¦n ðánh giá các hành ðµng ðó là không có giá tr¸ gì cä. Các phän Ñng này gi¯ng nhß các vªt thß½ng trong tâm thÑc. H¯i h§n gi¯ng nhß mµt vªt thß½ng m·, r¤t nhÕy cäm khi s¶ ðªn nó. Ch¯i bö gi¯ng nhß vªt s©o chai cÑng chung quanh vªt da non. Khi tâm thÑc b¸ t±n thß½ng nhß v§y, nó không th¬ l¡ng ð÷ng thänh th½i an trú vào hi®n tÕi, b·i vì nó không th¬ an nghï trên vªt thß½ng còn non, ho£c trên vªt s©o chai cÑng. Khi tâm thÑc b¸ áp ð£t bó buµc vào hi®n tÕi, nó chï · ðó mµt cách cång thÆng, méo mó và nØa ch×ng. Tu® quán hi®n ra cûng b¸ méo mó và nØa ch×ng nhß thª. Chï khi nào tâm thÑc không còn các vªt thß½ng và vªt s©o, thì nó m¾i có th¬ an ð¸nh thänh th½i và tñ do an trú vào hi®n tÕi, và t× ðó näy sinh tu® giác mµt cách toàn v©n, không b¸ bóp méo.

Ðây là lúc ð¬ gi¾i ðÑc ði vào: gi¾i ðÑc ðßþc dùng ð¬ chæa các vªt thß½ng và vªt s©o. Lòng tñ tin lành mÕnh b¡t ngu°n t× mµt cuµc s¯ng thi®n, hþp v¾i các tiêu chu¦n t¯t, thñc tª, rõ ràng, nhân bän, và ðáng kính. Nåm ði«u gi¾i (ngû gi¾i) ðßþc ð£t ra ð¬ có cuµc s¯ng phù hþp v¾i các tiêu chu¦n này.

1- Thñc tª:Tiêu chu¦n do gi¾i lu§t ð£t ra r¤t ð½n giän: không c¯ ý sát hÕi, không trµm c¡p, không tà dâm, không gian d¯i, không u¯ng rßþu ho£c dùng các ch¤t say. Chúng ta ð«u có th¬ s¯ng phù hþp v¾i các tiêu chu¦n ðó -- dù r¢ng ðôi khi có vài khó khån, b¤t ti®n, nhßng luôn luôn có th¬ thñc hi®n theo ðßþc. Có vài ng߶i tìm cách din d¸ch các gi¾i ði«u này, biªn thành mµt loÕt các tiêu chu¦n có vë cao sang h½n -- chÆng hÕn biªn cäi ði«u gi¾i thÑ hai, không trµm c¡p, thành ði«u gi¾i không phung phí ngu°n tài nguyên ð¸a c¥u. Làm nhß thª trông có vë thanh cao, nhßng ch¡c ch¡n r¤t khó thñc hi®n ðßþc. Nhæng ai có kinh nghi®m ði«u tr¸ ng߶i b¸ b®nh tâm th¥n ch¡c biªt ðßþc h§u quä tai hÕi t× vi®c áp ð£t các tiêu chu¦n quá xa v¶i, không thñc tª. Nªu ta ð£t ra nhæng tiêu chu¦n mà b®nh nhân chï c¥n mµt mÑc ðµ c¯ g¡ng và chánh ni®m v×a phäi là có th¬ ðÕt ðßþc, lòng tñ tin cüa h÷ s¨ gia tång mÕnh m¨ vì h÷ nh§n th¤y r¢ng chính h÷ có ðü khä nång ð¬ ðÕt ðªn các tiêu chu¦n ðó. Nh¶ thª, h÷ có thêm nhi«u tñ tin ð¬ thñc hi®n các công vi®c khó khån khác ð¬ ði«u tr¸ b®nh tâm th¥n cüa h÷.

2- Rõ ràng: Gi¾i ði«u do ÐÑc Ph§t ð£t ra r¤t rõ ràng, không có nhæng t× ngæ phân vân nghi ho£c, nhß: "Nªu nhß..., Cûng có th¬ là..., Nhßng mà...". Ði«u n¥y có nghîa các gi¾i ði«u là nhæng hß¾ng dçn minh bÕch, không có k¨ h· cho các bi®n minh lý giäi lòng vòng, không ngay thÆng. Mµt hành ðµng chï có th¬ ho£c là phù hþp, ho£c là không phù hþp v¾i gi¾i ði«u. Rõ ràng nhß thª! Vì v§y, r¤t d­ tuân theo, không phân vân nghi ng¶. Nhæng ai ðã t×ng dÕy trë con ð«u biªt m£c dù chúng th߶ng than phi«n v« các kÛ lu§t s¡t thép, th§t ra, chúng cäm th¤y an tâm v¾i nhæng ði«u l® rõ ràng, minh bÕch, h½n là các ði«u l® m½ h°, d­ m£c cä ð¬ thay ð±i. Cûng nhß thª, ð¯i v¾i bän thân, các ði«u lu§t gi¾i hÕnh minh bÕch s¨ không cho phép các ý tß·ng gian trá ngü ng¥m tìm cách lén vào khu¤y ðµng tâm trí cüa hành giä. Nªu ta tuân thü theo gi¾i ði«u cüa ÐÑc Ph§t, ta không th¬ nào nuôi dßÞng ý tß·ng sát hÕi, và t× ðó, ta tÕo ra mµt sñ an toàn không hÕn chª cho m÷i sinh v§t. Các gi¾i ði«u khác s¨ giúp tÕo ra mµt sñ an ninh v« cüa cäi tài sän, lòng tiªt hÕnh cüa m÷i ng߶i, mµt sñ giao tiªp chân th§t, và mµt c¤p ðµ cao v« tâm trí sáng su¯t, không b¸ lu m¶ b·i rßþu chè say sßa.

3- Nhân bän:Gi¾i ði«u cüa ÐÑc Ph§t có tính nhân bän cho ng߶i giæ gi¾i lçn nhæng ng߶i giao tiªp chung quanh. Nªu bÕn giæ gi¾i, bÕn tñ ð£t mình vào qui lu§t nghi®p quä, và bÕn s¨ th¤y r¢ng nhæng gì bÕn giao tiªp v¾i thª gi¾i bên ngoài là kªt quä chü ðµng cüa nghi®p hành, qua thân-khçu-ý, mà bÕn thñc hi®n ngay trong giây phút hi®n tÕi. BÕn nh§n thÑc thª gi¾i qua nghi®p hành cüa chính mình, và bÕn hoàn toàn chü ðµng ð¬ ki¬m soát các phän Ñng cüa mình ngay trong hi®n tÕi. BÕn không b¸ chi ph¯i b·i hình dáng s¡c ð©p bên ngoài, thân th¬, trí thông minh, ð¸a v¸ ti«n bÕc, vv., vì ðó chï là các yªu t¯ ngoÕi vi ðó chï là kªt quä cüa nghi®p hành ðã tÕo ra trong quá khÑ. BÕn hoàn toàn s¯ng trong hi®n tÕi. Các gi¾i ði«u giúp bÕn t§p trung tâm trí ð¬ s¯ng linh hoÕt trong các tiêu chu¦n hi«n thi®n ngay bây gi¶ và tÕi ch¯n n¥y, không truy t¥m quá khÑ, không v÷ng m¯ng tß½ng lai. 

Nªu bÕn chung s¯ng v¾i nhæng ng߶i biªt giæ gi¾i, bÕn s¨ th¤y mình ðang s¯ng trong môi tr߶ng hoàn toàn không có nghi ng¶ và sþ s®t. H÷ quí tr÷ng hÕnh phúc cüa bÕn nhß th¬ hÕnh phúc cüa h÷. H÷ không tranh giành kh¯ng chª, không tÕo cänh kë th¡ng ng߶i thua. Khi h÷ nói ðªn lòng t× bi và chánh ni®m khi hành thi«n, bÕn s¨ th¤y chúng phän änh ngay trong các hành ðµng th߶ng ngày cüa h÷, l¶i nói và vi®c làm cùng hþp nh¤t. Nhß thª, gi¾i ðÑc không nhæng làm tång trß·ng lòng thi®n cüa t×ng cá nhân, mà còn giúp tÕo mµt xã hµi t¯t lành -- mµt xã hµi g°m nhæng cá nhân ð¥y tñ tin và biªt tôn tr÷ng ð¶i s¯ng lçn nhau.

4- Ðáng kính: Khi bÕn ch÷n mµt t§p hþp các tiêu chu¦n cho cuµc s¯ng, ði«u quan tr÷ng bÕn c¥n phäi biªt là các tiêu chu¦n ðó do ai và nhóm nào ð« xß¾ng và có ngu°n g¯c · ðâu, b·i vì khi bÕn tuân theo các ði«u lu§t ðó, hi¬n nhiên là bÕn phäi tham gia vào nhóm ðó, ðßþc nhóm ðó th¦m ð¸nh, và ch¤p nh§n mñc thß¾c ðo l߶ng cái ðúng và cái sai do h÷ ð£t ra. Trong tr߶ng hþp cüa Ngû gi¾i, bÕn không th¬ nào tìm ra mµt nhóm nào khác t¯t lành h½n: ðó là gi¾i ði«u cüa ÐÑc Ph§t và các v¸ ðÕi ð® tØ Thánh tång ð£t ra và thi hành. Trong kinh ði¬n, Ngû gi¾i th߶ng ðßþc g÷i là "các tiêu chu¦n cüa b§c Thánh nhân". Các v¸ n¥y không ch¤p nh§n gi¾i lu§t vì chúng có tính ph± thông h¤p dçn. H÷ ch¤p nh§n chúng qua các kinh nghi®m trong ð¶i s¯ng tu t§p cüa h÷ và th¤y chúng có hi®u quä ích lþi th§t sñ trên con ð߶ng ðßa ðªn giäi thoát t¯i h§u. Có th¬ có nhi«u ng߶i vì vô minh mà chê c߶i bÕn khi bÕn tuân thü Ngû gi¾i, nhßng các b§c Thánh hi«n triªt s¨ luôn luôn kính tr÷ng và ch¤p nh§n bÕn vào trong cµng ð°ng cüa h÷, và sñ kính tr÷ng cüa h÷ là có giá tr¸ nh¤t, so v¾i nhæng ng߶i vô minh kia.

Bây gi¶, có th¬ có nhi«u ng߶i cäm th¤y khó mà tß·ng tßþng vi®c gia nh§p vào mµt nhóm tr×u tßþng nhß thª, nh¤t là khi h÷ chßa bao gi¶ ðßþc g£p mµt v¸ Thánh nhân. R¤t khó có ðßþc mµt lòng t× bi và rµng lßþng khi xã hµi chung quanh ta c߶i chê các ði«u ðó, và lúc nào cûng ð« c§p ðªn sñ h¤p dçn cüa tình døc, quyªn rû v§t ch¤t và cÕnh tranh thß½ng mÕi áp bÑc. Ðây là lúc c¥n phäi có các cµng ð°ng Ph§t tØ chân chánh. Thành viên cüa các cµng ð°ng n¥y s¨ giúp ta th¤y ðßþc gß½ng mçu cüa các hành ðµng hi«n thi®n và gi¾i hÕnh. Nhæng ng߶i này tÕo ra mµt môi tr߶ng t¯t ð¬ ta có c½ hµi áp døng r¯t ráo con ð߶ng tr¸ li®u cüa ÐÑc Ph§t: hành Thi«n và phát tri¬n Tu® giác trong mµt ð¶i s¯ng có Gi¾i ðÑc. Nªu ta có ðßþc nhæng môi tr߶ng t¯t lành nhß thª, ta s¨ th¤y r¢ng pháp hành thi«n không có vë gì là huy«n bí và mù quáng, b·i vì pháp hành ðó có cån bän dña trên thñc tª công minh cüa mµt ð¶i s¯ng ð¥y ý nghîa. T× ðó, bÕn có ðü tñ tin ð¬ s¯ng trong gi¾i ðÑc, s¯ng hoàn toàn t¯t lành trong ð¶i s¯ng th§t sñ ð¥y ý nghîa cüa mµt con ng߶i, trên con ð߶ng tiªn ðªn an vui và hÕnh phúc viên dung.

Bình Anson lßþc d¸ch

Tháng 10-1999