Cành Lá Vô ¿u
Thi«n Sß Thích Thanh T×
 

Ngu°n G¯c Mê Tín

Mê tín là cái b®nh mà nhæng nhà trí thÑc ð«u chê trách. Chánh quy«n cûng chü trß½ng d©p tr× mê tín. Thª mà b®nh mê tín m²i ngày mµt tång, càng lúc càng lan rµng. Th§m chí có nhæng nß¾c tñ cho mình là vån minh nh¤t thª gi¾i, mà dân chúng trong nß¾c ¤y vçn còn mê tín. Ðó là tÕi sao?

Trß¾c tiên chúng ta phäi biªt mê tín là thª nào? Mê tín lòng tin mù quáng không th¤y l¨ th§t, không ðúng ch½n lý. нn cØ mµt s¯ thí dø ð¬ chúng ta biªt rõ, nhß tin ông ð°ng bà c¯t, tin xin xåm bói quë, tin ngày lành ngày dæ, tin s¯ mÕng sang hèn, tin coi tay xem tß¾ng, tin cúng sao giäi hÕn, tin th¥y bùa th¥y chú, tin c¥u cúng tai qua nÕn khöi v.v... Nhæng l¯i tin n¥y không có lý lu§n, không ðü b¢ng chÑng, không có lþi ích, nên g÷i là mê tín.

Ngu°n G¯c Mê Tín

Mê tín không phäi là sñ ngçu nhiên phát sanh mà có ngu°n g¯c phát xu¤t cø th¬. Có hai thÑ ngu°n g¯c mê tín:

1. Mê tín do tâm mong c¥u. 

Con ng߶i khi mong c¥u mµt ði«u gì má quá khä nång mình thì d­ sinh mê tín. Ví nhß có ng߶i mu¯n vay mµt s¯ l¾n làm ån, không biªt vi®c làm ån n¥y s¨ có kªt quä t¯t hay x¤u. Tñ nhiên lòng h÷ th¤y bån khoån lo l¡ng không biªt höi ai, tin ai. Nghe nói ông ð°ng bà c¯t nào ðó linh Ñng nói quá khÑ v¸ lai r¤t trúng, h÷ li«n mu¯n tìm t¾i höi han. Chï t¯n ti«n quë có nåm bäy tråm, mà biªt ðßþc vi®c làm ån cüa mình thành công hay th¤t bÕi thì an ±n biªt m¤y. Ho£c trên ð߶ng công danh có nhæng h÷c sinh, sinh viên s¡p ðªn kÏ thi cØ, lo âu thân ph§n mình không biªt thi ð§u hay r¾t. Nghe ð°n Lång n¥y, Miªu kia linh hi¬n xin xåm bói quë s¨ báo ðúng nhæng ði«u s¡p ðªn, các cô các c§u không ðü lòng tin vào khä nång h÷c hành cüa mình, nh¤t ð¸nh ði ðªn l­ bái xin xåm ð¬ höi thåm th¥n thánh xem thª nào. Ho£c có nhæng ng߶i mu¯n ra Ñng cØ chÑc n¥y ghª n÷, mà không biªt s¯ ph§n cüa mình là ðö hay ðen, lòng h÷ b°n ch°n b¤t an. Có ng߶i gi¾i thi®u ông A ð± s¯ tØ vi r¤t hay, xem s¯ biªt v§n mÕng ng߶i ðúng mµt tråm ph¥n tråm (100%), ông ta ngÕi gì không ðªn ðó ð¬ thØ xem mình có s¯ công danh hay không. Còn l¡m tr߶ng hþp tß½ng tñ nhß thª không th¬ k¬ hªt, ðÕi ð¬ chï vì mong c¥u mà không tin sÑc mình nên sinh ra mê tín.

2. Mê tín do tâm sþ hãi.

Sþ hãi là g¯c sinh ra m÷i mê tín. Mµt gia ðình n÷ liên tøc xäy ra ðôi ba ng߶i chªt "b¤t ð¡c kÏ tØ". Nhæng ng߶i còn lÕi ðâm ra hoäng h¯t, nghe ðâu có th¥y bùa hay th¥y chú giöi li«n ði rß¾c v« ªm ð¯i ð¬ mình khöi b¸ chªt trùng. Chính vì sþ hãi mà nhæng ng߶i n¥y sanh mê tín. Có nhæng ng߶i b¸ tai nÕn d°n d§p, v×a té xe b¸ thß½ng lÕi b¸ ng߶i giñt nþ, con trai thi r¾t, con gái b¸ b®nh ... m¤t bình tînh, nghe ông ð°ng n¥y hay bà c¯t kia giöi, h÷ li«n tìm ðªn ð¬ c¥u cÑu hµ, xin phép lÕ v« ð¬ tr× tai ách. LÕi có ng߶i s¡p làm ði«u mÕo hi¬m, lo sþ không biªt có th¬ vßþt qua m÷i nguy hi¬m ðßþc chång, h÷ vào am vào miªu ð¬ thßa höi th¥n linh b¢ng cách rút xåm, bói quë. Nªu rút ðßþc xåm t¯t quë lành thì h÷ m¾i mÕnh dÕn xông pha. Có nhæng ng߶i m¡c phäi b®nh nan y, h÷ bu°n kh± sþ chªt. Nghe b¤t cÑ n½i ðâu có sñ linh thiêng m¥u nhi®m, h÷ ð«u ði ðªn ð¬ xin thu¯c c¥u bùa. Dù phäi làm nhæng ði«u quái d¸, h÷ thäy ð«u ch¤p nh§n, mi­n sao lành b®nh là vui. Ho£c có ng߶i sþ v§n xui hÕn x¤u, nên ð¥u nåm ðªn chùa cúng sao cúng hÕn, c¥u cho tr÷n nåm cuµc s¯ng ðßþc hanh thông, gia ðình ðßþc an vui may m¡n. Ho£c có nhæng ng߶i vì thß½ng cha m© ðã quá c¯, sþ cha m© chªt r½i vào ð¸a ngøc ch¸u ðói kh± nh÷c nh¢n, h÷ bèn nh¶ th¥y cúng dán l¥u kho, xe cµ, gi¤y ti«n vàng bÕc, l­ cúng ð¯t xu¯ng cho cha m© an hß·ng n½i âm ty ... M÷i sñ sþ hãi ð«u là cµi ngu°n cüa mê tín.

Là con ng߶i ai không mong c¥u không sþ hãi, ðã có hai thÑ n¥y thì nhÑt ð¸nh s¨ r½i vào mê tín d¸ ðoan. Khi chßa g£p vi®c, chúng ta ch¯ng ð¯i mê tín, nhßng g£p lúc có vi®c kho¡c khoäi mong c¥u, kinh hoàng sþ hãi, chúng ta cûng tr· thành mê tín nhß ai. Dù là ng߶i có b¢ng c¤p cao, có kiªn thÑc rµng, nªu trong tâm có mong c¥u sþ hãi, h÷ cûng s¨ r½i vào h¯ mê tín. Có nhæng ng߶i ðÑng trß¾c qu¥n chúng thì mi®t th¸ chê bai mê tín, song v« nhà g£p lúc gia cänh r¯i nùi bà xã vçn ði bói quë xin xâm, höi quá khÑ v¸ lai n½i ông ð°ng bà c¯t. B·i vì con ng߶i mang sÇn tính tham lam, thói hèn nhát, nên khi mu¯n thoä mãn sñ mong c¥u, mu¯n dßþc bình an khi nguy hi¬m, ð«u näy sinh mê tín d¸ ðoan. Thª nên, mê tín d¸ ðoan là b¸nh b¦m sanh có sÇn n½i m÷i con ng߶i. Mu¯n chæa lành b®nh này phäi có b§c thánh y và th¥n dßþc m¾i mong ði«u tr¸ ðßþc.

3. Pháp Ph§t dÕy tr¸ b®nh mê tín. 

Ph§t là b§c thánh y, pháp cüa Ph§t dÕy là th¥n dßþc, nªu ai tin n½i Ph§t, dùng thu¯c Ph§t dÕy tr¸ b®nh mê tín ch¡c ch¡n s¨ ðßþc lành. Pháp Ph§t dÕy tr¸ b®nh mê tín có hai thÑ:

Nhân quä: Nhân quä là sñ th§t, là lý ðß½ng nhiên mà ng߶i ð¶i ít ai nghî ðªn; b·i con ng߶i c¯ mong c¥u cái quä mà không cân xÑng cái nhân. Ho£c h÷ ß¾c m½ nh£t ðßþc nhæng cái quä ngoài t¥m tay cüa h÷. Ho£c h÷ không có tâm tñ tín nên làm vi®c gì cûng ng¶ vñc lo âu. Ðó là nhæng lý do khiªn h÷ ðâm ra mê tín. Chúng ta nên tñ biªt rõ r¢ng m÷i h§u quä nên hß t¯t x¤u, thành công, th¤t bÕi ð«u do nguyên nhân hay d·, ðü thiªu cüa con ng߶i tÕo nên. Không có cái quä t¯t nào t× trên tr¶i r½i xu¯ng, ho£c t× dß¾i ð¤t b²ng dßng hi®n lên, mà ð«u do trí sáng su¯t và sÑc lao ðµng c¥n cù cüa con ng߶i tÕo ra. Chúng ta cÑ tÕo nhân t¯t th§t ð¥y ðü thì quä t¯t nh¤t ð¸nh ðªn. Ví nhß chúng ta mu¯n có quä mµt cây cam m§t, trß¾c chúng ta phäi ch÷n gi¯ng t× quä cam m§t, ho£c chiªt cành t× cây cam m§t. Kª ðó, chúng ta phäi lña ch² ð¤t m¥u mÞ ß½ng gi¯ng xu¯ng, r°i tß¾i nß¾c bón phân ðúng th¶i ðúng lúc, chåm sóc sâu b÷ ð×ng cho phá hÕi. Sau này chúng ta s¨ thu hoÕch ðßþc quä cam m§t không sai. Chúng ta khöi phäi mong c¥u, khöi phäi trông ðþi mà quä s¨ thành tñu viên mãn theo s· nguy®n cüa mình. Cûng thª, m÷i sñ nên hß, thành bÕi trong ð¶i mình không phäi ng¦u nhiên mà ðªn, không phäi t× ai ban cho, mà do nhæng cái nhân chúng ta tÕo t× trß¾c, ðªn khi nhân duyên ð¥y ðü thì quä thành. Không phäi chúng ta c¥u xin mà nó ðªn, không phäi chúng ta xua ðu±i mà nó ði, mµt khi nhân ðã thành thì quä phäi ch¸u. Chúng ta cÑ sþ tai ß½ng ð± lên ð¥u chúng ta, mà lÕi không sþ nhæng nhân x¤u mình ðã gieo t× trß¾c. Chúng ta c¥u th¥n, kh¤n Ph§t ban b¯ phß¾c lành cho chúng ta, mà chúng ta không ch¸u ban ½n b¯ ðÑc cho nhæng ng߶i chung quanh mình. Nhæng nhân x¤u kªt hþp thành quä x¤u, nhæng nhân t¯t tø hµi thành quä t¯t. C¥u mong quä t¯t mà không ch¸u gieo nhân t¯t, sþ hãi quä x¤u mà không ch¸u d×ng tay tÕo nhân x¤u; sñ c¥u mong, sþ hãi ¤y chï là vi®c không ðâu. Chi b¢ng chúng ta h¢ng ngày cÑ tÕo nhân lành, tránh nhân dæ, chä c¥n c¥u mong, sþ hãi chi vô ích.

Song nhân quä không phäi ð½n thu¥n mà ða dÕng, chÆng phäi chï do trñc tiªp · hi®n tÕi mà lÕi còn do gián tiªp cüa nhi«u ð¶i. Biªt rõ nhân quä tñ mình gây tÕo, chúng ta can ðäm nh§n nhæng quä kh± mà không chút sþ hãi bu°n phi«n. Mình làm chü tÕo nhân, chính mình làm chü th÷ quä, còn c¥u xin cái gì, c¥n höi han ai næa. Chï mình sáng su¯t khi tÕo nhân, c¥n cù nuôi dßÞng bäo v® cho nhân tång trß·ng, thì quä chín mµng s¨ ðªn tay mình mµt cách d­ dàng. Chúng ta tin ch¡c lý nhân quä nhß thª, m÷i mê tín s¨ tan theo mây khói. Фy là quy«n con ng߶i s¨ n¢m g÷n trong bàn tay cüa chúng ta.

Ba cØa giäi thoát (Tam giäi thoát môn): Ba cØa này là:Không, Vô Tß¾ng, Vô Nguy®n (Vô Tác). Ðây là ng߶i tu Ph§t ðßþc trí tu® thâm h§u th¤y th¤u su¯t con ng߶i và ngoÕi cänh ðúng nhß th§t.

"Không" là t× con ng߶i cho ðªn muôn v§t ð«u do nhân duyên kªt hþp thành, không có chü th¬ nh¤t ð¸nh. B·i cån cÑ trên lý nhân duyên, th¤y vÕn v§t không có chü th¬ nên g÷i là "Không". T× mµt cái nhà cho ðªn cái bàn, cái ghª, cây bút chì ... tìm thØ cái gì là chü th¬ cüa nó. Nªu có chü th¬ thì không ðþi duyên hþp; ðþi duyên hþp m¾i có thì nh¤t ð¸nh không có chü th¬. Ъn con ng߶i chúng ta thØ tìm xem cái gì là chü th¬ cüa thân n¥y? Nhß Ph§t dÕy thân n¥y do tÑ ðÕi (ð¤t, nß¾c, gió, lØa) hþp thành, thiªu mµt trong b¯n thÑ thì thân phäi hoÕi. Ðã là b¯n thÑ thì thÑ nào là chü? Có mµt thÑ làm chü thì khi thiªu mµt thÑ khác tÕi sao nó không còn? B¯n thÑ này lÕi thù ð¸ch ch¯ng ð¯i nhau, ðem b¯n thÑ thù nh¯t chung mµt ch² thì có an ±n không? Chúng ta có b±n ph§n phäi nuôi dßÞng ði«u hòa b¯n kë thù n¥y, b¢ng cách ch÷n lña nhæng thÑc ån u¯ng nào ðó ð¬ quân bình chúng. V« tinh th¥n cûng thª, nµi tâm chúng ta có m£t t¯t x¤u, thi®n ác ðü thÑ, thØ höi cái nào là chü. Cho nên nói là ð¶i s¯ng cüa ta, mà th§t sñ cái gì là cüa ta? Cái ta chï là tß·ng tßþng chÑ không có thñc th¬.

T× lãnh vñc không có thñc th¬ nhìn sang lãnh vñc "Vô Tß¾ng" th§t hþp lý vô cùng. B·i vì vÕn v§t không có thñc th¬ nên không có tß¾ng th§t (Vô Tß¾ng) cüa nó. Cái mà chúng ta trông th¤y, s¶ mó ðßþc chï là giä tß¾ng cüa duyên hþp mà thôi. Ng߶i, v§t chï là tß¾ng hß giä. Ðã là hß giä chúng ta có mong c¥u ð¬ ðßþc, sþ hãi khi m¤t không? Thª là tiªn ðªn "Vô Nguy®n". 

B·i th¤y thân hß d¯i, m÷i v§t hß d¯i, chúng ta không còn tham s¯ng sþ chªt, không còn ðam mê vàng ng÷c. Ðã th¤y trên thª gian n¥y không có cái gì ðáng mong c¥u, ðáng sþ hãi, thì còn gì phäi kh¤n nguy®n, phäi van xin, phäi thßa höi các v¸ thánh th¥n. Dùng trí tu® n¥y d©p tan mê tín, nhß chª nß¾c sôi trên bång. Ba cØa giäi thoát này là ch± cao tµt cüa trí tu®, th¤y t§n cùng bän ch¤t cüa con ng߶i (ngã) và vÕn v§t (pháp). Chính do th¤y rõ bän ch¤t hß d¯i cüa chúng, nên gÞ bö m÷i mê l¥m c¯ ch¤p, m÷i tham lam trói buµc, ðßþc tñ tÕi an vui, g÷i là giäi thoát.

Tóm lÕi, mê tín là mµt t® nÕn cüa xã hµi, nó tÕo dñng nhæng con ng߶i yªu hèn, m¤t tñ tin, không sáng su¯t. Mu¯n có mµt xã hµi vån minh lành mÕnh, chúng ta không th¬ nào ch¤p nh§n nÕn mê tín hoành hành. Hu¯ng næa, trong gi¾i Ph§t giáo, chúng ta ðang kª th×a chánh pháp giác ngµ cüa ðÑc Thª Tôn mà nuôi dßÞng ch¤p nh§n mê tín ðßþc sao? Thª mà có nhi«u Tång Sî trø trì, khi nghe Ph§t tØ than làm ån sa sút, li«n bäo ðªn chùa Th¥y c¥u nguy®n cho; nghe con cháu Ph§t tØ s¡p thi cØ, bäo ghi tên ð¬ Th¥y c¥u nguy®n cho; nghe Ph§t tØ than gia ðình xäy ra tai nÕn, bäo ðªn chùa Th¥y cúng sao cúng hÕn cho ... Ôi thôi vô s¯ chuy®n, cái gì Th¥y cûng lãnh hªt. Ðó là chúng ta ðang truy«n ðång tøc di®m, hay chúng ta ðang døi t¡t ng÷n ðu¯c chánh pháp cüa ðÑc Nhß Lai? 
 
 

[Møc Løc] [L¶i ð¥u sách] [Tu là c¥u bình an hay sØa ð±i x¤u thành t¯t?] [Ngu°n g¯c mê tín] [Tình thß½ng s¨ không còn khi ng߶i ta c¥n ngon mi®ng] [Cuµc ð¶i tß½ng ð¯i mà] [ÐÑc Ph§t là b§c Th¥y các nhà khoa h÷c] [T¤t cä các pháp không c¯ ð¸nh] [Phá r×ng tre gai] [Nß¾c có d§y sóng không?] [Nø c߶i b¤t di®t]