Cành Lá Vô ¿u

Thi«n Sß Thích Thanh T×

ÐÑc Ph§t Là B§c Th¥y Các Nhà Khoa H÷c

Ph§t (Buddha) là mµt t× ngæ ð¬ chï ng߶i giác ngµ viên mãn. ÐÑc Ph§t Thích Ca Mâu Ni (Shakyamuni) là ng߶i ðã giác ngµ, nên chúng ta g÷i Ngài là Ph§t. Giác ngµ là th¤y biªt m÷i chân lý v« vû trø và nhân sinh. T× ch² giác ngµ n¥y ðÑc Ph§t chï dÕy các môn ð° còn ghi chép lÕi thành TÕng Kinh. Trong TÕng Kinh chÑa ðñng ð¥y dçy nhæng chân lý, dù träi qua h½n 25 thª kÛ vçn còn giá tr¸ nguyên v©n, không do th¶i gian làm suy giäm. Ngày nay chúng ta nghiên cÑu TÕng Kinh th§t chín ch¡n, càng phát hi®n nhæng chân lý ¤y g¥n gûi và thích hþp v¾i khoa h÷c mµt cách không ng¶. Trong bài viªt n¥y, chúng tôi chï gi¾i thi®u t±ng quát vài nét cß½ng yªu ð¬ ðµc giä suy gçm.

V« Vû Trø

ÐÑc Ph§t ra ð¶i trên sáu thª kÛ trß¾c Công nguyên, còn các nhà khoa h÷c ðßþc biªt ðªn m¾i có t× thª kÛ thÑ 18 sau Công nguyên. Thª mà · th¶i ¤y ðÑc Ph§t, nhìn trong vû trø th¤y thª gi¾i nhi«u không th¬ k¬ hªt, nên trong Kinh thuµc Hán tÕng có nhæng câu: "H¢ng hà sa s¯ thª gi¾i", nghîa là thª gi¾i nhi«u nhß cát sông H¢ng (Ganges), ho£c câu "vi tr¥n sát" nghîa là cõi nß¾c (sát) nhi«u nhß nhæng hÕt vi tr¥n. Ъn nay các nhà thiên vån h÷c nh¶ vi­n v÷ng kính nhìn th¤y trong b¥u hß không có không biªt c½ man là thª gi¾i. Vô s¯ ngôi sao l¤p lánh hi®n trên n«n tr¶i trong lúc ban ðêm mà m¡t chúng ta nhìn th¤y ðßþc, là nhæng hành tinh (thª gi¾i), còn không biªt bao nhiêu hành tinh khác quá xa, m¡t chúng ta không th¬ nhìn th¤y ðßþc. Chính ðây là b¢ng chÑng cø th¬, nh¶ khoa h÷c giúp chúng ta hi¬u ðßþc l¶i Ph§t dÕy cách ðây trên 25 thª kÛ. LÕi næa, có l¥n ðÑc Ph§t cùng các th¥y TÏ Kheo ði vào r×ng, nhìn th¤y nhæng lá cây r½i lä tä và nhæng lá vàng úa s¡p lìa cành, ð°ng th¶i có nhæng ch°i non v×a n¦y lµc và nhæng m¥m non v×a nhú khöi vö cây, Ngài dÕy các th¥y TÏ Kheo "Thª gi¾i ðang hoÕi, s¡p hoÕi và ðang thành, s¡p thành, cûng nhß lá cây trong r×ng ðang røng, s¡p røng và ðang n¦y ch°i, s¡p n¦y ch°i". Vì thª, ðÑc Ph§t th߶ng dÕy thª gi¾i có b¯n th¶i kÏ: "thành, trø, hoÕi, không". Ngày nay các nhà khoa h÷c cûng th×a nh§n thª gi¾i träi qua b¯n th¶i kÏ nhß thª. Ðây là cái nhìn thích hþp giæa Ph§t h÷c và khoa h÷c mà cách nhau th¶i gian quá xa.

V« VÕn V§t

VÕn v§t sinh thành và hoÕi di®t trên ð¶i, dß¾i con m¡t trí tu® cüa ðÑc Ph§t ð«u do "duyên kh·i". Duyên kh·i là nhân duyên sinh kh·i, không có mµt sñ v§t nào hình thành mà không do các duyên nhóm h÷p. Nªu nói sñ v§t ngçu nhiên tñ thành, ho£c có bàn tay m¥u nhi®m nào tÕo dñng ð«u không ðúng sñ th§t. ÐÑc Ph§t xác nh§n vÕn v§t do nhân duyên tø h÷p thì thành, nhân duyên ly tán thì hoÕi. Sñ thành hoÕi cüa vÕn v§t ð«u do duyên, là ch² th¤y nhß th§t cüa ðÑc Ph§t. B·i thª trong kinh Ph§t th߶ng dÕy "Các pháp do duyên kh·i, không có thñc th¬; các pháp do duyên kh·i không có có ð¸nh". Không có thñc th¬ là thuyªt "Vô Ngã", không có c¯ ð¸nh là thuyªt "Vô Th߶ng", mà trong kinh th߶ng nói: "Chß hÕnh vô th߶ng, chß pháp vô ngã". Không khi nào có mµt nhân ð½n thu¥n thành hình mµt v§t, cûng không bao gi¶ có sñ b¤t ng¶ sinh ra mµt v§t, mà phäi ðü nhân duyên m¾i thành.Vì v§y ðÑc Ph§t không ch¤p nh§n thuyªt "nh¤t nhân" và thuyªt "vô nhân". V¾i sñ thñc n¥y, ngày nay khoa h÷c ðã làm sáng tö, chúng ta không còn gì phäi nghi ngÕi. H½n næa, trß¾c m¡t chúng ta th¤y vô vàn sñ v§t, nªu ðem ra phân tích ð«u do nhân duyên hþp thành, không có v§t nào tñ thành hay do mµt cái gì ðó làm thành. Sñ th§t hi¬n nhiên n¥y càng làm sáng tö l¶i ðÑc Ph§t dÕy. Chúng ta th¤y rõ Ph§t h÷c và khoa h÷c tuy th¶i gian cách xa mà không có gi¾i tuyªn ngån cách.

V« Con Ng߶i

Khi Ph§t còn tÕi thª, Ngài nhìn trong bát nß¾c th¤y vô s¯ vi trùng, trong kinh Hán tÕng có câu: "Ph§t quán nh¤t bát thüy, bát vÕn tÑ thiên trùng... " Nghîa là Ph§t nhìn trong bát nß¾c th¤y tám muôn b¯n ngàn (84000) vi trùng. Ngày nay nh¶ kính hi¬n vi, các nhà khoa h÷c, th¤y trong nß¾c có nhi«u vi trùng. LÕi næa, Ph§t nhìn trong thân ng߶i th¤y có vô s¯ vi trùng, trong kinh Hán tÕng có câu: "Nh½n thân chi nµi hæu vô s¯ vi trùng tÕi trung nhi trú". Nghîa là trong thân ng߶i có vô s¯ vi trùng ðang trú ¦n bên trong. Ði«u n¥y ngày nay chúng ta chï c¥n có chút ít kiªn thÑc khoa h÷c, là không còn nghi ng¶ gì næa.

Nghi®p Lñc

Nªu không có mµt ð¤ng nào an bày, muôn v§t làm sao ðßþc sanh thành, hoÕi di®t và sinh hoÕt trong mµt tr§t tñ nh¤t ð¸nh? Nhà Ph§t nói: "Do sÑc nghi®p thúc ð¦y và thu hút m÷i v§t hình thành, khi mãn thì hoÕi di®t. Cûng do ðµng lñc cüa nghi®p nên m÷i v§t sinh hoÕt trong mµt tr§t tñ nh¤t ð¸nh". Nghi®p là ðµng lñc lôi cu¯n các duyên tø h÷p lÕi thành hình sñ v§t; khi sÑc nghi®p mãn các duyên ly tán thì sñ v§t hoÕi di®t. Nghi®p có khä nång cu¯n hút sñ v§t quay cu°ng trong quÛ ðÕo nh¤t ð¸nh. Ngày nay các nhà khoa h÷c ðã nói rõ sÑc quay và sÑc hút cüa vÕn v§t trong vû trø. Các hành tinh trong b¥u vû trø ho£c l¾n ho£c nhö ð«u quay cu°ng trong hß không và trong mµt quÛ ðÕo nh¤t ð¸nh. Cho ðªn nhö nhß mµt hÕt nguyên tØ cûng quay cu°ng và xo¡n ch£t vào nhau mà hình thành muôn v§t. еng lñc quay và hút này là do nghi®p lñc tÕo nên. Nghi®p là ðµng lñc lôi cu¯n theo thói quen, ð°ng th¶i cäm Ñng v¾i v§t khác ð°ng tính nên b¸ thu hút. Do nghi®p chi ph¯i nên con ng߶i và muôn v§t trên thª gian ðßþc hình thành và sinh hoÕt trong mµt phÕm vi nh¤t ð¸nh nào ðó. Khi sÑc nghi®p mãn con ng߶i và muôn v§t theo ðó hoÕi di®t. Song nghi®p có th¬ chuy¬n ð±i ðßþc, không phäi cÑng nh¡c c¯ ð¸nh, vì nó là ðµng lñc.

Tuy nhiên thuyªt nghi®p báo luân h°i ðã có trß¾c th¶i ðÑc Ph§t, xu¤t phát t× các Kinh V® Ðà (Véda); song v¾i tinh th¥n tôn tr÷ng chân lý, ðÑc Ph§t xét th¤y ðúng sñ th§t li«n Ñng døng ðem dÕy ð® tØ tu hành. Trong ðó, ðÑc Ph§t có sØa ð±i nhæng ph¥n l®ch lÕc theo quan ni®m Bà La Môn giáo ð¬ lý thuyªt này ðßþc hoàn chïnh h½n. Vì v§y, ngày nay m÷i ng߶i ð«u th×a nh§n thuyªt nghi®p báo luân h°i là cüa ðÕo Ph§t.

ÐÕo Ph§t Уt Tr÷ng Tâm — Con Ng߶i

Ch² th¤y biªt cüa ðÑc Ph§t ðúng sñ th§t, hþp chân lý, nên träi qua th¶i gian dài mà vçn không sai chÕy hay lÕc h§u. ÐÑc Ph§t không dùng cái th¤y biªt tuy®t v¶i ¤y ð¬ phân tích ngoÕi cänh, sØ døng ngoÕi cänh phøc vø con ng߶i. Ngài chï dùng cái th¤y biªt ¤y ð¬ soi sáng thÆng vào con ng߶i, ð¬ th¤y biªt t߶ng t§n v« con ng߶i t× th¬ xác lçn tinh th¥n. Biªt rõ con ng߶i r°i, ðÑc Ph§t dÕy cách s¯ng ðúng tß cách con ng߶i, ð°ng th¶i chuy¬n hóa thân tâm ð¬ ðßþc an lÕc trong hi®n tÕi và mãi sau kia. Có l¥n ðÑc Ph§t cùng các th¥y TÏ Kheo ði vào r×ng Simma. Ngài dùng tay n¡m mµt n¡m lá cây ðßa lên höi các th¥y TÏ Kheo: "Lá cây trong tay ta nhi«u hay lá cây trong r×ng nhi«u?" Các th¥y TÏ Kheo thßa: "Lá cây trong tay Thª Tôn r¤t ít, so v¾i lá cây trong r×ng". ÐÑc Ph§t dÕy: "Cûng thª, ch² ta th¤y biªt nhi«u nhß lá cây trong r×ng, nhæng ði«u ta dÕy các ông ít nhß lá cây trong n¡m tay". Ði«u này khiªn chúng ta th¤y rõ, dù vi®c ¤y ðúng sñ th§t mà không c¥n thiªt cho sñ ðào tÕo xây dñng con ng߶i ðßþc an vui, hÕnh phúc hi®n tÕi và mai sau, Ph§t vçn không ðem ra chï dÕy. Ph§t chï dÕy nhæng ði«u c¤p thiªt ð¬ giäi quyªt m÷i kh± ðau cho kiªp s¯ng con ng߶i. Vì tu±i th÷ con ng߶i quá ng¡n (60-70 nåm) không ðü thì gi¶ ð¬ h÷c hi¬u hªt m÷i ði«u trên thª gian n¥y.

Ph¥n h® tr÷ng nh¤t n½i con ng߶i là tinh th¥n. Tinh th¥n sai sØ th¬ xác tÕo thành nghi®p lành nghi®p dæ, cäm th÷ quä kh± vui · hi®n tÕi và v¸ lai. Cho nên bao nhiêu l¶i khuyên rån cüa Ph§t ð«u ð£t n£ng sñ chuy¬n hóa nµi tâm cüa con ng߶i. Con ng߶i nµi tâm ðßþc trong sáng thì ð¶i s¯ng hi®n tÕi ð¥y ðü ý nghîa, sau khi kªt thúc cuµc ð¶i m÷i sñ trong sáng tß½i ð©p ðang sÇn sàng ch¶ chñc. Ðây là tr÷ng tâm cÑu kh± chúng sanh cüa ðÑc Ph§t Thích Ca, cûng là cüa ðÕo Ph§t.

ÐÕo Ph§t Chü Trß½ng Giác ngµ, Giäi thoát, T× Bi, Bình ÐÆng

ÐÑc Ph§t do giác ngµ nên thành Ph§t, su¯t ð¶i giáo hóa cüa Ngài lúc nào cûng l¤y giác ngµ làm tr÷ng tâm. Ng߶i tu Ph§t mà thiªu giác ngµ là không phäi ng߶i ð® tØ chân th§t cüa ðÕo Ph§t. Kh± ðau g¯c t× vô minh, mu¯n hªt kh± ðau phäi dÑt sÕch vô minh. Chï có ánh sáng giác ngµ m¾i d©p tan ðßþc màn vô minh, ngoài giác ngµ ra không còn cách nào d©p tan ðßþc vô minh. Nhß chï có ánh sáng m¾i d©p ðßþc bóng t¯i, ngoài ánh sáng không có cái gì d©p ðßþc bóng t¯i. Vô minh không tan thì ðau kh± làm sao hªt ðßþc. Vì thª, phß½ng pháp duy nhÑt ð¬ cß;u kh± chúng sanh là giác ngµ. Ðây là nguyên nhân ðÕo Ph§t l¤y giác ngµ làm chü yªu.

Nh¶ giác ngµ con ng߶i m¾i giän trÕch ðßþc ði«u chân l¨ ngøy, th¤y rõ cái gì trói buµc, cái gì tñ do, nên ch÷n ðßþc l¯i s¯ng thích Ñng l¨ th§t, phù hþp v¾i tinh th¥n tñ do. Tñ do · ðây không có nghîa là ðòi höi bên ngoài, n½i kë khác, mà là tñ chiªn th¡ng nhæng khát v÷ng ðê hèn cüa mình, hàng phøc ðßþc v÷ng tß·ng ðiên ðäo cüa nµi tâm. Ðúng v¾i câu ðÑc Ph§t dÕy: "Th¡ng mµt vÕn quân không b¢ng tñ th¡ng mình, th¡ng mình m¾i là chiªn công oanh li®t". Tinh th¥n tñ do cüa ðÕo Ph§t là làm chü toàn v©n th¬ xác lçn tinh th¥n cüa chính mình. Ðó là tñ do tuy®t ð¯i, cûng là giäi thoát cüa Ph§t dÕy. Ðem vui và giäi thoát chúng sanh là lòng t× bi cüa ðÕo Ph§t. Mu¯n cho m÷i ng߶i hªt kh± ðßþc vui, tu sî Ph§t giáo lúc nào cûng ðßa cao ng÷n ðu¯c chánh pháp cho m÷i ng߶i m°i, ð¬ cùng th¡p sáng trong ngôi nhà tåm t¯i muôn ð¶i cüa mình. Bän thân mình, ng߶i tu sî phäi chiªn th¡ng phi«n não ð¬ làm mçu mñc và chï dÕy cho ng߶i d©p tr× phi«n não. Vô s¯ kh± ðau cüa chúng sanh ð«u xu¤t phát t× si mê và phi«n não. Thiªu th¯n v§t ch¤t là ðau kh± ðã ðành, có khi th×a mÑa v§t ch¤t ng߶i ta vçn ðau kh± nhß th߶ng. Cho nên trí tu® là hòn ng÷c quí ð¬ ð±i l¤y cüa cäi và sñ nghi®p; trí tu® là ng÷n ðu¯c soi sáng cho chúng ta tránh khöi lÕc l¯i l¥m ð߶ng. DÑt mµt ph¥n phi«n não, chúng ta ðßþc mµt ph¥n an lÕc; hoàn toàn sÕch phi«n não thì còn gì làm phi«n løy chúng ta. Sau khi m· sáng con m¡t trí tu® và dÑt sÕch phi«n não, con ng߶i m¾i ðßþc an vui tñ tÕi ð¥y ðü. Ng߶i tu sî Ph§t giáo tha thiªt cÑu kh± chúng sanh b¢ng cách t§n lñc chï dÕy cho m÷i ng߶i thñc hi®n ðßþc trí tu® và tñ do.

Ph§t giáo nhìn chúng sanh ð«u bình ðÆng trong bän tánh; chï có sai khác trên nghi®p tß¾ng. Nghi®p tß¾ng là cái sanh di®t biªn ðµng là tÕm bþ, ðã tÕm bþ dù sai khác thª m¤y cûng không quan tr÷ng. Chính cái t¯i quan tr÷ng là bän tánh th߶ng h¢ng cüa chúng sanh. Cho nên ðÑc Ph§t th߶ng dÕy: "T¤t cä chúng sanh ð«u có tánh Ph§t". Ðó là l¯i bình ðÆng cüa Ph§t giáo. Th¤y th¤u ðßþc l¨ n¥y, chúng ta s¨ dÑt ðßþc tâm tñ cao ngã mÕn và không còn dám khinh th߶ng mµt ai. Ðây là n«n täng ðÕo ðÑc chân th§t, nên B° Tát Th߶ng B¤t Khinh th¤y ai cûng nói: "Tôi không dám khinh các Ngài, các Ngài s¨ thành Ph§t". Ðã sÇn có tánh Ph§t thì ng߶i nào mà tu chÆng ðßþc, chï do chßa thÑc tïnh và l߶i nhác mà thôi. Do cái nhìn th¤u su¯t n¥y, ng߶i tu theo ðÕo Ph§t không bao gi¶ có tâm kÏ th¸ v¾i b¤t cÑ nhóm nào, cûng không có tâm khinh khi mi®t th¸ ai cä.

ÐÕo Ph§t l¤y giác ngµ là g¯c r­, l¤y giäi thoátlàm hoa trái, l¤y t× bi và bình ðÆng làm nhña s¯ng. B¯n yªu t¯ n¥y r¤t thiªt thân v¾i nhân loÕi vån minh. B¤t cÑ n«n vån minh chân chính nào cûng ðòi höi con ng߶i phäi có ðü trí tu® sáng su¯t, thong thä tñ do, tình thß½ng làm v½i cÕn ðau kh± cho con ng߶i, bình ðÆng không ch¤p nh§n giai c¤p, không kÏ th¸ tôn giáo, chüng tµc, màu da. Nªu thiªu mµt trong b¯n yªu t¯ n¥y, dù nói vån minh vçn chßa thñc sñ vån minh. ÐÑng t× góc ðµ n¥y mà nhìn, chúng ta th¤y ðÑc Ph§t quä thñc ðã ði trß¾c các nhà khoa h÷c quá xa; tß½ng lai dù nhân loÕi vån minh tiªn bµ ðªn ðâu cûng khó qua m£t ðßþc ðÕo Ph§t.
 
 

[Møc Løc] [L¶i ð¥u sách] [Tu là c¥u bình an hay sØa ð±i x¤u thành t¯t?] [Ngu°n g¯c mê tín] [Tình thß½ng s¨ không còn khi ng߶i ta c¥n ngon mi®ng] [Cuµc ð¶i tß½ng ð¯i mà] [ÐÑc Ph§t là b§c Th¥y các nhà khoa h÷c] [T¤t cä các pháp không c¯ ð¸nh] [Phá r×ng tre gai] [Nß¾c có d§y sóng không?] [Nø c߶i b¤t di®t]