Cành Lá Vô ¿u

Thi«n Sß Thích Thanh T×

T¤t Cä Pháp Không C¯ иnh

M÷i ng߶i chúng ta ð«u m¡c phäi b®nh c¯ ch¤p, mu¯n cái gì mình yêu thích phäi còn nhß v§y mãi. M²i khi nhæng cái ðó ð±i thay, mình sinh ra ðau kh± chán ch߶ng, trách tÕi sao cái ðó không gi¯ng ngày xßa. B®nh c¯ ch¤p ¤y khiªn chúng ta s¯ng trong hi®n tÕi mà tâm h°n vçn lùi v« quá khÑ. Quá khÑ ðã qua, ðã m¤t, mà chúng ta cÑ s¯ng v¾i cái m¤t, chính chúng ta ðang s¯ng mà ðã chªt ði r°i.

Trên ð¶i muôn v§t thay ð±i nhß dòng nß¾c chäy, chúng ta mu¯n ch§n ðÑng lÕi, chï là vi®c toi công. Sñ biªn chuy¬n ðã thành qui lu§t cüa thiên nhiên, không ai có quy«n làm sai qui lu§t ¤y. Nªu chúng ta mu¯n khác ði qui lu§t n¥y, là chúng ta tñ chu¯c l¤y sñ ðau kh± vào mình. B·i th¶i gian cÑ chÕy mãi thì muôn v§t cûng theo ðó ð±i thay. Chúng ta m¾i mua chiªc xe Honda th¤y m¾i toanh, chÕy m¤y tháng sau ðã phai màu, có vài bµ ph§n ðã mòn löng. Nh¾ lÕi lúc m¾i mua xe ðem v«, chúng ta cäm th¤y bu°n chiªc xe ðã cû r°i. Mµt cái nhà m¾i c¤t, chúng ta r¤t hài lòng, nhßng · ðßþc ðôi ba nåm ðã th¤y trên t߶ng có m¤y l¢n rÕn nÑt, nhæng màu nß¾c vôi ðã tr¡ng bÕc, cánh cØa ðã lung lay. Chúng ta cäm th¤y bu°n, cái nhà m¾i c¤t m¤y nåm mà ðã cû. M÷i v§t chung quanh ta, luôn luôn biªn ð±i; biªn ð±i theo th¶i gian và biªn ð±i do nhân duyên tø hµi ðü thiªu. Ðóa hoa sen trong h° xây · trß¾c sân, v×a n· tròn th½m nh©, nhìn nó chúng ta cäm th¤y vui lâng lâng. Vài hôm sau t×ng cánh hoa r½i lä tä, chúng ta trông th¤y lòng bu°n r߶i rßþi. Cây cam trß¾c nhà sung sÑc cành lá sum sê, trái ðeo o¢n nhánh, chúng ta nhìn nó v¾i nø c߶i thích thú. M¤y nåm sau, cây cam già røi lá røng cành khô, chúng ta nhìn nó v¾i vë bu°n th¤t v÷ng. Chúng ta mu¯n giæ mãi cái gì ð©p m¡t chúng ta. Chúng ta c¯ bám ch£t cái gì ðem lÕi quy«n lþi cho chúng ta và nhæng cái gì có tính thân tình liên h® v¾i chúng ta, khi m¤t mát nó chúng ta m¾i th§t bu°n kh±. Ðây là lòng tham c¯ giæ cái s· hæu cüa mình. Nªu chiªc xe cüa ng߶i khác hß, cái nhà cüa ng߶i khác cû, chúng ta có bu°n không? Quä là do cái ch¤p ngã s· cüa chúng ta, nên khi vÕn v§t vô th߶ng sanh di®t, chúng ta li«n b¸ lôi kéo theo. C¯ ch¤p là si mê, không th¬ th¤y ðßþc sñ th§t cuµc ð¶i.

Con ng߶i chúng ta cûng thª, v« th¬ xác thì tª bào sanh di®t, di®t sanh liên tøc không d×ng. Hªt th¶i tång trß·ng ðªn th¶i suy tàn, nhß dòng nß¾c thüy tri«u hªt lên lÕi xu¯ng. Thª mà, chúng ta nghe nói thân này già là cäm th¤y bu°n. Có nhæng ng߶i th¶i trai trë khuân vác gánh g°ng, làm nhi«u mà không th¤y m®t. Ъn khi tu±i s¡p løc tu¥n, ra làm chút ít ðã th¤y th· hào h­n, tñ trách tÕi sao bây gi¶ yªu l¡m v§y. H÷ ðâu biªt thân h÷ ðã ðªn lúc tàn c²i r°i.

Ng߶i ta cÑ tß·ng mình nhß thu· nào, ch¾ không biªt mình ðang xê d¸ch l¥n v« cõi chªt. B·i v§y nghe nói cái chªt ðâm ra hoäng sþ. Ðó là chúng ta không biªt th¬ xác n¥y luôn luôn biªn ð±i vô th߶ng. Sþ chªt, sþ m¤t thân n¥y là do si mê ch¤p ngã mà ra.

Ъn ph¥n tinh th¥n cûng v§y, trong ¤y luôn luôn biªn ð±i di®t sinh. Tâm ni®m n¥y sinh, tâm ni®m kia di®t, cÑ mãi ð±i thay không cùng. Có ai ðó nghî r¢ng tâm ni®m mình trß¾c sau nhß mµt, ðây là mµt nh§n ð¸nh sai l¥m. B·i h÷ cho tâm ni®m mình trß¾c sau nhß mµt, nên th¤y tâm ai trß¾c tr¡ng sau ðen, h÷ ðâm ra bñc bµi cåm h¶n. H÷ quên r¢ng m²i khi hoàn cänh ð±i thay, ho£c hµi nh§p vào xã hµi xa lÕ, tâm con ng߶i li«n chuy¬n ð±i theo th¶i theo cänh. Chúng ta ð×ng ngây th½ nghî r¢ng, kë trß¾c kia trß¾c thª nào, thì ngày nay dù hoàn cänh khác ði tâm h÷ vçn nhß xßa. Ðó là nh§n ð¸nh sai l¥m khiªn ta ôm h§n su¯t ð¶i. N²i ðau kh± cüa con ng߶i là sþ già sþ chªt, sþ ng߶i thân ð±i dÕ thay lòng. Song cái sþ ¤y làm sao tránh khöi. Chï c¥n sáng su¯t nh§n rõ r¢ng thân n¥y là tß¾ng vô th߶ng hoÕi di®t, tâm n¥y là mµt dòng biªn chuy¬n vô ch×ng. Ðßþc v§y, thân ta có già có chªt cûng không bu°n, lòng ng߶i có ð±i tr¡ng thay ðen cûng chÆng lÕ. Thª là chúng ta s¯ng cuµc ð¶i an ±n vô cùng.

Ðây tôi thu§t lÕi chuy®n " C¯ Nhân V« Thåm C¯ Hß½ng" cho quí v¸ nghe:

Tôi r¶i khöi quê hß½ng nåm 1947, ðªn nåm 1980 tôi tr· v« thåm. Quê hß½ng tôi là n½i tôi ðã s¯ng h½n hai mß½i nåm th§t là g¡n bó và thân thiªt biªt bao. 

T× chùa Phß¾c H§u thuê thuy«n máy ðßa th¥y trò chúng tôi v« RÕch Tra. "Ъn vàm RÕch Tra r°i!", chú phø lái ng°i trß¾c nói. Tôi vµi vàng chun ra khöi mui, ng°i trß¾c mûi thuy«n. Ðây là dòng sông thân thuµc, chÑa chan biªt bao kÛ ni®m ngày xßa. Tôi tin r¢ng không th¬ nào quên ðßþc nhæng ngôi nhà cüa bà con thân quyªn n¢m cÕnh b¶ sông. Nhßng than ôi! Nhìn hai bên b¶ sông tôi th¤y lÕ hªt, nhæng cänh ngày xßa tôi biªt, ngày nay ð±i khác. Nào là nhà bác Chín Chiªu, nhà ông Cä L§p ... , tôi tìm không ra · ch² nào. Cho ðªn bªn sông nhà tôi ngày xßa, mµt chiªc c¥u thang b¡c xu¯ng sông, bên phäi bøi t¥m vông, bên trái cây mít, kª mµt cái x¨o ði vô trong, n½i ð¬ ghe xu°ng khi chúng tôi ði ðâu v«. Nhæng hình ¤y tôi tìm mãi, tìm mãi mà không th¤y. Thuy«n ði khá xa, tôi biªt ðã qua khöi nhà xßa cüa chúng tôi r°i. Bäo ng×ng thuy«n lÕi, tôi tìm cây c¥u lên b¶ höi thåm, m¾i biªt là ðã ði quá h½n nØa cây s¯. Thuy«n quay ð¥u tr· lÕi, ghé ngay bªn theo ng߶i hàng xóm chï. Tôi theo cây c¥u d×a b¡c du²i xu¯ng sông tr½n trþt, ch¯ng cây làm gßþng lên ðªn b¶. Nhæng ðÑa bé l¾n có, nhö có, · các nhà xung quanh th¤y thuy«n ð§u, chúng chÕy ùa ðªn xem. Tôi nh¾ nhà tôi ngày xßa · giæa, bên cÕnh x¨o là nhà chú Tám, bên trái nhìn ra ð߶ng là nhà anh Hai Nh¤t, kª ðó là nhà chú Bäy ... mà nay nhà c¤t loÕn, không còn mµt d¤u tích gì cüa ngày xßa. Cho ðªn nhæng ng߶i thân ngày xßa ðâu m¤t cä, tôi không th¤y ai, chï th¤y ðám ng߶i trë xa lÕ không biªt tôi, cûng nhß tôi không biªt h÷. M¤y mß½i phút sao, có m¤y ông già, bà già ðªn, nhìn ra tôi m¾i biªt ðây là anh Bäy Nhung con cô Nåm tôi, kia là cô Tß con chú Bäy tôi, r°i thím Sáu C× dâu chú Tám tôi ... Nhìn ra tôi, m²i ng߶i ngh©n ngào, v×a m×ng v×a khóc. Tôi cûng cäm th¤y nao nao trong lòng. Các v¸ ¤y dçn tôi ði thåm n«n nhà cû cüa tôi, · ðây chï còn mµt khoänh ð¤t tr¯ng, cu¯c thành nhæng lu¯ng tr°ng khoai, tr°ng b¡p. Tôi chþt nh¾ ðªn hai câu th½ cüa bà Huy®n Thanh Quan:

L¯i xßa xe ngña h°n thu thäo

N«n cû lâu ðài bóng t¸ch dß½ng

Nhæng hình änh xßa s¯ng lÕi trong ký Ñc tôi. Kª ðªn ði thåm nhæng ngôi mµ cüa ông nµi, bà nµi tôi, và mµ cüa các v¸ quyªn thuµc quá c¯. Chính tôi cûng không nh§n ra ðâu là mµ cüa ông nµi, bà nµi tôi, mà ngày xßa m²i nåm ông thân tôi và tôi ð«u täo mµ vào d¸p hai mß½i tháng chÕp. S¡p t× giã tr· v« chùa Phß¾c H§u, m÷i ng߶i vây quanh tôi, nh¡c chuy®n nåm xßa, khi m÷i ng߶i ð«u còn trë, mà nay h¥u hªt ðã t× bi®t cõi ð¶i, chï còn sót lÕi mµt ít ng߶i g£p nhau mà không nh§n ra nhau, khiªn lòng tôi se lÕi. T× giä m÷i ng߶i, chúng tôi tr· v« chùa Phß¾c H§u. Lòng tôi cÑ ôn ði ôn lÕi, mình là "c¯ nhân v« thåm c¯ hß½ng" hay là "ng߶i m¾i v« thåm cänh m¾i". Cänh ðã hoàn toàn m¾i, ng߶i cûng m¾i, bän thân tôi cûng m¾i luôn. Khi xßa ra ði, tôi là mµt thanh niên trên hai mß½i tu±i, ngày nay tr· v« tôi là ông già ð¥u bÕc hoa râm. Khi xßa tôi là ng߶i cß sî, ngày nay tôi là kë xu¤t gia. T× th¬ xác lçn tinh th¥n ð«u ð±i m¾i. Nªu tôi cÑ bu°n trách cänh thay ð±i, ng߶i thay ð±i, sao tôi không tñ trách tôi cûng ðã thay ð±i. Ðúng nhß hai câu th½ cüa Thi«n Sß Mãn Giác:

Sñ trøc nhãn ti«n quá

Lão tùng ð¥u thßþng lai

D¸ch là:

Trß¾c m¡t vi®c ði mãi

Trên ð¥u già ðªn r°i

Chúng ta m¾i th¡m thía l¨: "T¤t cä ð«u thay ð±i, không có gì là c¯ ð¸nh". C¯ bám l¤y hình änh xßa cû, chúng ta s¨ ðau bu°n vì nó không còn nhß mình nh¾. M÷i v§t là mµt dòng biªn thiên t×ng phút giây, chúng ta luôn luôn s¯ng v¾i cái m¾i. Nh§n thÑc ðßþ nhß v§y, chúng ta s¨ c߶i khi nhìn dòng ð¶i luân lßu biªn chuy¬n.

Bän thân các pháp là chuy¬n ðµng là ð±i d¶i. Th¤y rõ sñ chuy¬n ðµng ðó là th¤y ðßþc sñ th§t. Nghî r¢ng các pháp là nguyên v©n không ð±i d¶i, là cái nghî sai l¥m. Trên cái nghî sai l¥m n¥y, lÕi sinh tâm bu°n phi«n than trách là c¯ ch¤p. C¯ ch¤p là ngu°n g¯c kh± ðau. Cho nên ng߶i h÷c Ph§t phäi th¤y các pháp ðúng sñ th§t cüa nó. Chính cái th¤y ðúng sñ th§t n¥y là khoa h÷c. Vì khoa h÷c nh§n th¤y sñ v§t là mµt dòng sanh di®t b¤t t§n. V¾i con m¡t khoa h÷c hi®n ðÕi không th¤y có mµt sñ v§t nào mà không sanh di®t và ðÑng yên mµt ch². T× thân ng߶i cho ðªn cây cö, t×ng tª bào sanh di®t liên tøc trong ¤y. Vì v§y ng߶i v§t hªt th¶i kÏ tång trß·ng, ðªn th¶i kÏ lão hóa và bÕi hoÕi. Có cái gì b«n lâu nguyên v©n mà chúng ta c¯ ch¤p. Nªu c¯ ch¤p là si mê không giác ngµ, là sai l¥m không ðúng khoa h÷c.

S· dî các pháp biªn chuy¬n không c¯ ð¸nh, vì bän ch¤t nó là vô th߶ng và vô ngã. Chúng ta ð¸nh nghîa s¯ng là gì? - Là ðµng. Còn luân lßu biªn ðµng là còn s¯ng. D×ng sñ biªn ðµng là chªt. Bän thân ta là ðµng, muôn v§t là ðµng. Ðã là ðµng thì biªn chuy¬n ð±i d¶i, ð¤y là vô th߶ng. S¯ng trong bi¬n biªn ðµng vô th߶ng cüa vÕn v§t mà chúng ta mu¯n nó ðßþc th߶ng, thñc là mµt ði«u không bao gi¶ có. Hành tinh chúng ta ðang ·, nó quay tròn mãi không d×ng, nªu d×ng lÕi là n± tung. Chính thân chúng ta, tim ð§p mãi không d×ng, mµt khi nó d×ng là chúng ta chªt. Con ng߶i và muôn v§t ð«u bám vào quä ð¤t mà s¯ng, bän thân quä ð¤t lÕi quay cu°ng, thì con ng߶i và muôn v§t làm sao an ð¸nh ðßþc. Cho nên sñ t°n tÕi cüa quä ð¤t cûng nhß sñ t°n tÕi cüa muôn v§t là ðµng, ðó là lý do vô th߶ng Ph§t ðã dÕy.Th¤u tri®t lý vô th߶ng n¥y, chúng ta s¨ c߶i trß¾c m÷i biªn ð±i, nh¤t là sñ biªn ð±i cüa thân ta lúc bÕi hoÕi.

Con ng߶i và muôn v§t s¯ng trên quä ð¤t, k¬ cä quä ð¤t, ð«u do nhi«n nhân t¯ hþp lÕi thành hình. Không có v§t nào ð½n thu¥n t× mµt nhân t¯ mà thành. Ðã do nhi«u nhân t¯ chung hþp thành sñ v§t, nhæng nhân t¯ ¤y nhà Ph§t g÷i là nhân duyên. Nªu phân tích mµt con ng߶i hay mµt sñ v§t, chúng ta th¤y nhi«u l¾p nhân duyên tø h÷p thành. N½i con ng߶i thì có m¤y tÖ tª bào chung hþp, m²i loÕi ð«u có chÑc nång riêng. — m²i v§t cûng do nhi«u tª bào kªt hþp, hay nhæng hÕt nguyên tØ ðang quay cu°ng xo¡n ch£t vào nhau. Ðã nhi«u loÕi, nhi«u thÑ, thì loÕi nào thÑ nào là chü? Ho£c do nhi«u thÑ hþp lÕi thành, tÑc không có thñc th¬. Không có chü, không thñc th¬, Ph§t g÷i là vô ngã. T× vô ngã là chï cho m÷i v§t do nhân duyên hþp không có chü th¬, nên nói "Chß Pháp Vô Ngã". B·i vô ngã nên chúng ta không ch¤p mình th§t, v§t th§t. Không ch¤p mình là không ch¤p ngã, không ch¤p v§t là không ch¤p ngã s·. Không ch¤p ngã và ngã s·, thì còn cái gì ð¬ chúng ta tham c¥u? Nªu không tham c¥u thì còn gì lo sþ, còn gì bñc tÑc. Thª là do th¤y ðßþc l¨ th§t n½i con ng߶i và sñ v§t, chúng ta dÑt ðßþc si mê. Do hªt si mê, chúng ta d×ng ðßþc tâm tham lam và nóng gi§n, ngang ðây tam ðµc tham sân si không còn. Ðó là kªt quä t¯t ð©p cüa ng߶i tu Ph§t.

Tóm lÕi, do biªt rõ các pháp không c¯ ð¸nh tÑc là vô th߶ng, vô ngã, nên chúng ta buông xä t¤t cä c¯ ch¤p si mê. Chính ðây là "chánh kiªn" trong Bát Chánh ÐÕo. M÷i c¯ ch¤p ð«u y cÑ n½i con ng߶i và sñ v§t. Th¤y rõ ng߶i và v§t ð«u tÕm bþ biªn thiên không th§t, thì m÷i c¯ ch¤p ðâu còn. Không còn c¯ ch¤p thì t¤t cä kh± ðau ð«u tan biªn. S· dî chúng ta nhi«u bu°n kh± là vì sþ thân n¥y b®nh, chªt. Biªt b®nh, chªt là l¨ th߶ng, con ð߶ng mà ai cûng phäi ðªn, còn gì sþ hãi vi®c b®nh và chªt.

Chúng ta sþ cái gì b¤t th߶ng chï ðªn riêng mình, nên c¯ g¡ng né tránh. Nªu là vi®c chung cüa t¤t cä, chúng ta có sþ cûng chï vô ích mà thôi. Cho nên Tu® Trung Thßþng Sî khi s¡p t¸ch, n¢m trên gi߶ng tÕi DßÞng Chân Trang nh¡m m¡t t¸ch. Các bà thê thiªp khóc r¯ng lên, Ngài m· m¡t qu·: "Sanh tØ là l¨ th߶ng, tÕi sao làm náo ðµng chân tánh ta". R°i Ngài nh¡m m¡t an nhiên mà t¸ch. Cho ðªn m÷i v§t s· hæu cüa ta cûng thª, nó là v§t vô th߶ng bÕi hoÕi, chúng ta mu¯n nó còn mãi làm sao ðßþc. Chi b¢ng th¤y chúng là tß¾ng giä d¯i, tan hþp, vô th߶ng, khi chúng còn thì chúng ta dùng, lúc chúng m¤t thì chúng ta c߶i, vì l¨ th߶ng là nhß thª. Kinh Kim Cang Ph§t dÕy: "Phàm cái gì có tß¾ng ð«u là hß d¯i" (Phàm hæu s· tß¾ng giai th¸ hß v÷ng). L¯i nhìn n¥y là tr÷ng tâm thoát kh± cüa chúng sanh. Chúng ta sþ kh± mà không ch¸u m· con m¡t trí tu® th¤y ðßþc l¨ th§t n¥y thì muôn ð¶i cûng không hªt kh±. 
 
 

[Møc Løc] [L¶i ð¥u sách] [Tu là c¥u bình an hay sØa ð±i x¤u thành t¯t?] [Ngu°n g¯c mê tín] [Tình thß½ng s¨ không còn khi ng߶i ta c¥n ngon mi®ng] [Cuµc ð¶i tß½ng ð¯i mà] [ÐÑc Ph§t là b§c Th¥y các nhà khoa h÷c] [T¤t cä các pháp không c¯ ð¸nh] [Phá r×ng tre gai] [Nß¾c có d§y sóng không?] [Nø c߶i b¤t di®t]