Phá Ch¤p Ngã-Pháp 

ÐÕi-Lãn

 Con ð߶ng vßþt qua cØa T± là Ð߶ng v« H¯ ThÆm. — ðây, nªu bÕn mu¯n vßþt qua, mu¯n si®u vi®t nó mà không buông tay ð¬ nhäy, thì k¬ nhß bÕn ðã ði lÕc vào ð߶ng ma l¯i quÖ r°i ðó!

— ðây, chúng ttôi ð« c§p ðªn mµt con ð߶ng, nhßng th§t sñ con ð߶ng này không phäi ð¬ chúg ta ði b¢ng ðôi chân dính trên m£t ð¤t, mà phäi nhäy vào khi buông ðôi tay. Chï có cách vào ki¬u này m¾i vào ðßþc cái cØa không cØa, nhß kinh Lång Già ðÑc Ph§t ðã dÕy: " Tâm là Tông, không cØa là cØa pháp". Và các Thi«n sß luôn luôn cänh giác: " T× cØa mà vào thì không phäi là ð° gia bäo, nh¶ duyên mà ðßþc, ¡t phäi có trß¾c sau, thành hoÕi ". Ðã không cØa thì làm sao mà qua? Và nªu t× cØa mà vào, nh¶ duyên mà ðßþc, t¤t cä ð«u b¸ phü nh§n. V§y thì b¢ng cách nào ð¬ các ngài hß¾ng dçn ng߶i qua cuµc s¯ng mà không c¥n nó? 

Th§t sñ, · ðây chúng ta ðang ðÑng trên l§p tr߶ng nhân quä nh¸ nguyên, nên th¤y có nhæng mâu thuçn có th¬ xäy ra trong cách nhìn trói buµc. Nhßng nªu chúng ta ð£t cách nhìn vào cái nhìn không b¸ k©t, thì m÷i v¤n ð« ðßþc hóa giäi ngay. Ðây cûng chính là pháp dÕy ng߶i cüa các Thi«n sß sØ døng trong vi®c hß¾ng dçn ng߶i:

" Mµt hôm Tri®u Châu höi Nam Tuy«n:

- Thª nào là ÐÕo?

Nam Tuy«n ðáp:

- Tâm bình th߶ng là ÐÕo.

Höi:

- Có th¬ tiªn ðªn ðßþc không?

Ðáp:

- Nghî tiªn ðªn là trái.

Höi:

- Không nghî làm sao biªt là ÐÕo?

Ðáp:

- ÐÕo không thuµc vào biªt v¾i không biªt. Biªt là v÷ng giác, không biªt là vô ký. Nªu th§t ðÕt ÐÕo thì chÆng nghî. Ví nhß hß không thênh thang r²ng rang ðâu có th¬ g¡ng nói phäi qu¤y. Ngay câu nói này Tri®u Châu ngµ lý ÐÕo ".

Tri®u Châu ðã ngµ ðßþc cái gì · ðây? Th§t ra Tri®u Châu có ðßþc cái chi ðâu! Tri®u Châu chï vßþt qua ðßþc cái k©t cüa ch¤p biªt v¾i không biªt cüa nhân quä nh¸ nguyên thª thôi. Ngoài ra Nam Tuy«n không truy«n cái chi cho Tri®u Châu, và Tri®u Châu cûng không nh§n ðßþc cái chi cüa Nam Tuy«n trao cho cä. — ðây, nªu có ng߶i nào vô sñ thì tñ do vßþt qua, dù cho Nam Tuy«n hay Tri®u châu có cän lÕi cûng không ðßþc nào. Cûng trong cách hß¾ng dçn này, Thi«n sß Th߶ng Chiªu Vi®t-nam ðã trä l¶i mµt câu höi cüa Thông Thi«n:

" Thông Thi«n höi Th߶ng Chiªu:

- Làm thª nào ð¬ biªt rõ Ph§t pháp?

Th߶ng Chiªu ðáp:

- Ph§t pháp không th¬ biªt rõ ðßþc; · ðây, không có pháp ð¬ biªt. Chß Ph§t cûng nhß thª, tu t¤t cä pháp mà không th¬ ðÕt ðßþc. Thi«n ngay cau nói này mà lãnh ngµ yªu chï ".

Mu¯n có tñ do thì phäi giäi thoát t¤t cä m÷i trói buµc, dù cho ðó chï là mµt khái ni®m. Do ðó, ng߶i s¯ng thi«n là ng߶i luôn luôn th¬ hi®n bß¾c ði tñ tÕi giæa cuµc s¯ng, n½i ðó không b¸ ràng buµc b¤t cÑ ði«u gì, ngay cä tâm hay là Ph§t ði chång næa. Thi«n sß Mã T±-ÐÕo NhÑt cûng dÕy nhß v§y, khi có ng߶i höi:

" TÕi sao ngài nói: TÑc tâm tÑc Ph§t?

Mã T± ðáp:

- Vì ð¬ d² con nít khóc.

Höi:

- Khi nín r°i phäi làm sao?

Mã T± ðáp:

- ChÆng phäi tâm chÆng phäi Ph§t.

Höi:

- Tr× hai vi®c trên, nªu có ng߶i höi thì trä l¶i nhß thª nào?

Mã T± ðáp:

- Nói v¾i Y chÆng phäi v§t.

Höi:

- Nªu chþt trong kia có ng߶i ðªn thì sao?

Mã T± ðáp:

- Li«n dÕy Y th¬ hµi ðÕi ÐÕo".

Qua ðây, nªu chúng ta th¤u hi¬u rõ ðßþc nhæng l¶i dÕy này, thì chúng ta s¨ th¤u rõ ðßþc t¤t cä nhæng gì mà các ngài ðã dÕy qua công án. V¾i møc ðích quyét sÕch các thª lñc vô minh ðang bao phü, và thü tiêu m÷i kiªn giäi có ðßþc cüa nhân quä phân bi®t v« khái ni®m nh¸ nguyên v.v... không ngoài ba møc ðích ð§p tan cái v÷ng tâm phân bi®t ch¤p trß¾c v« ngã-pháp, ð¬ hi¬n bày cái tâm vô phân bi®t tñ tÕi n½i m²i chúng ta trong cuµc s¯ng, mà · ðó chúng ta ðã tñ ðánh m¤t, tñ bö quên ð¬ r°i không nh§n ra ðßþc nó.

Dß¾i ðây, chúng tôi s¨ trình bày v« pháp dÕy ng߶i cüa các v¸ Thi«n sß ti«n b¯i, qua ðó chúng ta s¨ có ðßþc mµt cái nhìn m¾i v« cuµc s¯ng. T× cái nhìn này, chúng ta s¨ th¤y ðßþc nhæng sai l¥m mà chúng ta có ðßþc do cái nhìn theo thói quen t§p quán, ðã hun ðúc t× ngàn xßa t¾i nay qua ð¸nh thÑc nhân quä, mà chúng ta không th¤y, nªu không nh¶ các ngài khai m·.

" Hu® Trung qu¯c sß höi TØ Lâm Cung Phøng:

- Ph§t nghîa là gì?

Phøng thßa:

- Nghîa là Giác.

Höi:

- Ph§t ðã t×ng mê sao?

Phøng thßa:

- Chßa t×ng mê.

LÕi höi:

- V§y dùng Giác ð¬ làm gì?

Cung Phøng ðáp không ðßþc, höi lÕi Hu® Trung:

- Thª nào là th§t tß¾ng?

Ðáp:

- Ðem hß không lÕi.

Thßa:

- Hß không làm sao ðem lÕi ðßþc?!

Höi:

- Hß không không th¬ ðem lÕi ðßþc, v§y ông höi th§t tß¾ng ð¬ làm gì ? ". 

Giác-Mê cûng chï là hai khái ni®m, th§t tß¾ng cûng là mµt khái ni®m. T¤t cä m÷i khái ni®m ð«u là h§u quä t¤t yªu cüa v÷ng tâm phân bi®t; nªu ch¤p vào khái ni®m ð¬ tìm c¥u ông Ph§t hay Bän-lai-di®n-møc chính mình, thì ðó chï là nhæng vi®c làm sai l¥m c¥n phäi ð§p tan. Ngay trong cái ð§p tan chúng ta s¨ nh§n ra ðßþc cái không di®t không sanh hi®n ra nhß chính nó, trong cách th¬ hi®n vô-phân-bi®t. Tu® Trung Thßþng SÛ, mµt Thi«n sß l¾n cüa Vi®t Nam vào cu¯i thª kÖ 13 cûng trên l§p tr߶ng này trong pháp dÕy ng߶i:

" Có v¸ Tång höi Thßþng SÛ:

- Thª nào là ÐÕo?

Thßþng SÛ ðáp:

- ÐÕo không dính d¤p gì ðªn câu höi, câu höi không dính d¤p gì ðªn ÐÕo!

LÕi höi:

-Các hàng ThÕc ðÑc ngày xßa nói: ' Vô tâm tÑc là ÐÕo ', có phäi v§y không?

Thßþng SÛ ðáp;

- Vô tâm chÆng phäi là ÐÕo, không ÐÕo cûng không tâm, lÕi nói:

- Nªu h÷ bäo vô tâm là ÐÕo, thì t¤t cä cö cây ð«u là ÐÕo hay sao? Còn nªu bäo vô tâm không phäi ÐÕo, thì c¥n gì phäi nói Là v¾iKhông là? Hãy nghe ta nói bài k®:

V¯n không tâm không ÐÕo,
Có ÐÕo chÆng vô tâm.
Tâm-ÐÕo v¯n hß t¸ch, 
Nó · ðâu mà tìm?

Cái sai l¥m to l¾n cüa chúng ta là ch¤p ch£t vào khái ni®m ngôn ngæ vån tñ, và tñ l® thuµc vào chúng, cho ðó là chân lý là ðÕo, trong khi ðó nhæng t× ngæ khái ni®m này cûng chï là mµt giä danh bi¬u hi®n cho mµt thñc tÕi, chÑ không phäi chính nó là mµt thñc tÕi nhß chúng ta tß·ng v« phß½ng di®n chuyên ch·; nhßng ðÑng v« phß½ng di®n bi¬u hi®n chúng s¨ vçn là thñc tÕi cho chính nó. Do ðó, v¤n ð« tìm kiªm phü nh§n hay ch¤p nh§n thñc tÕi s¨ không còn tác døng, khi Thi«n sß s¯ng vô sñ v¾i thñc tÕi, và chúng s¨ không là gì cä nhß Thi«n sß Duy Khoan ðã trä l¶i khi mµt v¸ Tång höi:

" Tång höi Duy Khoan:

- ÐÕo · ch² nào?

Sß ðáp:

- — trß¾c m¡t.

Höi:

- Sao con không th¤y?

Ðáp:

- Vì ngß½i có Ngã nên không th¤y!

Höi:

- Con có Ngã nên không th¤y, còn Hoà thßþng th¤y chång?

Ðáp:

- Có Ngß½i có Ta nên cûng chÆng th¤y!

Höi:

- Không con không Ngài th¤y chång?

Ðáp:

- Không Ngß½i không ta, thì ai th¤y nó!".

Khi thñc tÕi ðã ðßþc chúng ta ðánh giá qua bi¬u tßþng, thì thñc tÕi này không còn là thñc tÕi næa bÞi vì có Ta có Ng߶i ( có Nhân có Ngã), và thñc tÕi có th¬ tr· thành chü quan hay khách quan cûng tùy thuµc vào nhân và ngã. Do ðó, thñc tÕi b¸ bóp méo qua nhãn quan cüa chúng ta ð¬ tr¶ thành mµt thÑ chân lý què qu£t cüa ð¸nh thÑc nhân quä. — ðây, thñc tÕi nhß thñc tÕi chính nó, khi không còn ta-ng߶i næa, m÷i phân bi®t ð«u b¸ biªn m¤t cûng nhß Thi«n sß Ð½n Hà ð¯t Ph§t g² ð¬ cänh tïnh vi®n chü Hß¾ng.

" нn Hà ðªn chùa Huê Lâm nhân tr¶i lÕnh, sß bèn bê mµt tßþng Ph§t b¢ng g² ð¯t ð¬ h½, vi®n chü Hß¾ng trông th¤y qu· r¢ng:

- Sao Ông ð¯t tßþng Ph§t cüa tôi?

Sß l¤y g§y b¾i tro nói:

- Tôi thiêu ð¬ tìm xá lþí!

Vi®n chü bäo:

- Ph§t g² làm gì có xá lþí!

Sß nói:

- Ðã không có xá lþi thì thïnh thêm hai tßþng næa ð¬ thiêu.

Vi®n chü nghe câu nói này t¤t cä m÷i kiªn ch¤p ð«u b¸ tan vÞ ".

Nªu · ðây, vi®n chü Hß¾ng không nh¶ нn Hà ð¯t tßþng Ph§t ð¬ cänh tïnh, thì làm sao ông có khä nång th¡ng ðßþc ông Ph§t g² cùng xá lþi Ph§t ðang l¤p kín trong lòng ông, và ð¶i nào nhæng kh¯i mê này vÞ tung ra ðßþc? 

Khi m÷i kiªn ch¤p ðã b¸ vÞ tung ra r°i, thì m÷i liên h® l® thuµc ð«u b¸ c¡t ðÑt. Lúc này là lúc không còn can h® nhß T¸nh Không mµt thi«n sß Vi®t Nam ðã trä l¶i cho mµt h÷c tång.

" Tång höi T¸nh Không:

- T× trß¾c ' Trñc chï ' nói cái chi?

T¸nh Không ðáp:

- Ngày ngày ði g£t lúa, gi¶ gi¶ kho lçm không.

Tång thßa:

- Con không hiêåu.

T¸nh Không dÕy:

- Tr¶i trång luôn sáng

Mây n±i khu¤t che.

R°i T¸nh Không ð÷c k®:

- Ng߶i trí không ngµ ðÕo,
Ngµ ðÕo tÑc kë ð¥n.
N¢m dài chân khách du²i,
Nào biªt ngøy cùng chân."

Vì biªt cho nên kho lçm ð¥y v½i, vì biªt cho nên tr¶i trång trong sáng, vì biªt cho nên có ngøy có chân ðó là thÑ kiªn giäi ch¤p trß¾c phân bi®t nh¸ nguyên, là ð¥u m¯i cüa m÷i sñ trói buµc. BÞi v§y, các thi«n sß khi dÕy ng߶i luôn luôn ðoÕt hªt m÷i c½ hµi nªu có n½i ng߶i ð¯i di®n khi h÷ kh·i lên tâm phân biêït ch¤p trß¾c dùng ð¬ tìm hi¬u ðÕo, tìm hi¬u chân lý v.v... nhß thª nào. 

Nªu ch¤p có, dùng có ð¬ höi thì các ngài dùng không ð¬ phü nh§n; ho£c ch¤p không, dùng không ð¬ höi thì các ngài dùng có ð¬ phü nh§n. Nhßng th§t ra có-không ðó chï là mµt trò ch½i cüa ngôn ngæ mà thôi; ðó cûng chï là phß½ng ti®n ð¬ r°i vßþt qua khöi phß½ng ti®n, chÑ không phäi dùng phß½ng ti®n nhß là mµt cÑu cánh. Phß½ng ti®n luôn luôn là phß½ng ti®n, chúng là nhæng cái duyên bên ngoài không phäi là ð° gia bäo bên trong, nhß thi«n sß Sùng Tín trä l¶i khi có ng߶i höi.

" Thích SØ Lý T߶ng höi Sùng Tín:

- Thª nào là chân nhß Bát nhã?

Sß ðáp:

- Tôi không có chân nhß Bát nhã.

Thßa:

- Hân hÕnh ðßþc g£p Hòa thßþng.

Sß ðáp:

- Ðây vçn là l¶i bên ngoài."

Sao · ðây g÷i là l¶i bên ngoài? Phäi chång Lý T߶ng chï g£p ðßþc di®n møc bên ngoài, chÑ chßa g£p ðßþc bän lai diêïn møc cüa Sùng Tín; do ðó l¶i nói này cûng chï là l¶i nói bên ngoài mà thôi. Ngay ðªn, khi nói Chân nhß Bát nhã này cûng là l¶i nói bên ngoài, vì ng߶i höi do tâm phân bi®t ch¤p vào Bát nhã Chân nhß, mu¯n chúng phäi có mµt ý nghîa nhß thª nào qua l¶i ðáp cüa thi«n sß. Nhßng · ðây, nªu thi«n sß ðáp Ñng yêu c¥u ch¤p trß¾c kh·i lên n½i ng߶i höi ð¬ trä l¶i mµt câu höi theo dÕng nhân quä, thì ng߶i trä l¶i vçn t¥m th߶ng nhß m÷i ng߶i, vçn b¸ k©t trong ð¸nh thÑc nhân quä nh¸ nguyên. Do ðó Sùng Tín b¢ng cú ðánh phü ð¥u v×a vßþt qua khöi câu höi, v×a m· cho ng߶i höi mµt con ð߶ng m¾i; nhßng · ðây Lý T߶ng chßa ðü lanh c½ ð¬ th¤y ðßþc l¯i vào sau cú ðµt phá này. Cùng v¾i phß½ng pháp này Tu® Trung thßþng sî cûng dùng nó ð¬ giäi ðµc thiên ch¤p cüa ng߶i höi qua công án.

" Mµt v¸ Tång höi Thßþng sî:

- Thª nào là pháp thân trong sÕch?

Thßþng Sî ðáp:

- Ra vào nß¾c ðái trâu,

Nghi«n ngçm trong phân ngña.

Tång höi:

- Làm sao chÑng nh§p ðßþc?

Thßþng Sî ðáp:

- Không có ni®m nh½ b¦n, ðó là pháp thân trong sÕch. Hãy nghe bài k® cüa ta:

Xßa nay không sÕch nh½,
SÕch nh½ là tên giä.
Pháp thân không chß¾ng ngÕi,
Ðøc trong là cái nào?

— trên là dùng phß½ng pháp phü ð¸nh, còn · ðây cûng phß½ng pháp này nhßng dùng cách ngh¸ch lý ð¬ phü ð¸nh v÷ng kh·i phân bi®t ch¤p vào pháp thân trong sÕch mà giäi cái ðµc hÕi cüa v÷ng ch¤p. Chï c¥n không kh·i lên ni®m nh½ b¦n thì ðó chính là trong sÕch là pháp thân. — ðây rõ ràng Thßþng SÛ dÕy mu¯n vô sñ thï phäi vô ni®m, vì " Tâm sanh các pháp sanh, Tâm di®t các pháp di®t ". – ðây, chï c¥n tâm không kh·i phân bi®t thì các pháp vô sñ bình ðÆng nhß-nhß; ngßþc lÕi thì trói buµc ngån cách sai bi®t, tr· thành ðøc trong t¯t x¤u, có không mâu thuçn lçn nhau, cho nên ThÕch Ð¥u ðã trä l¶i mµt câu höi khi ÐÕi Ðiên höi.

" ÐÕi Ðiên höi ThÕch Ð¥u:

- Nói có nói không cä hai ð«u ðáng chê trách, xin th¥y tr× cho.

ThÕch Ð¥u ðáp:

- Mµt v§t cûng không thì tr× cái gì?

ThÕch Ð¥u höi lÕi:

- D©p bö c± h÷ng môi lßÞi, ngß½i nói ði!

ÐÕi Ðiên thßa:

- Không cái ¤y.

ThÕch Ð¥u bäo:

- Nhß thª nhà ngß½i ðßþc vào cØa".

Cån c½ hai th¥y trò không ai h½n ai kém. Qua công án này, ÐÕi Ðiên m£c dù biªt r¢ng nói có nói không cä hai ð«u sai l¥m, nhßng ông vçn ß¾m l¶i thØ thách cuµc ch½i cùng ThÕch Ð¥u. Ông xin ThÕch Ð¥u tr× cho là tr× cái gì? trong khi mµt v§t cûng không.

ÐÕi Ðiên ðã ðøng phäi mµt täng ðá không sanh không di®t, không ðªn không ði, không th߶ng không ðoÕn, không mµt không khác, và ngßþc lÕi ThÕch Ð¥u sau khi ðã tr¡c nghi®m l¥n cu¯i ð¯i v¾i ÐÕi Ðiên, ông m¾i an tâm ch¤p nh§n cho ng߶i ð° ð® mình vào cØa T±, chï vì cái ðiên quá qu¡t cüa ông ta trß¾c cuµc tra v¤n phi lý (ð¯i v¾i chúng ta); Nhßng ð¯i v¾i cån c½ cüa ông là mµt hòa âm dung nhiªp không sai bi®t, ð¬ cho ông vßþt qua. Cûng nhß cái vßþt qua cüa ÐÕi Ðiên mµt ông tång ðã làm câm mi®ng thi«n sß Tri®u Châu khi ngài dÕy chúng.

" Tri®u Châu dÕy chúng:

- V×a có phäi qu¤y lång xång thì m¤t tâm. Ngài höi:

- Có ai ðáp ðßþc l¶i này không?

Có mµt v¸ Tång bß¾c ra v² vai ng߶i th¸ giä mµt cái, và nói:

- Sao không ðáp l¶i Hoà thßþng?

Tri®u Châu li«n bö vào phß½ng trßþng ".

Mµt kë ðã ån trµm cüa quí cüa Tri®u Châu mà Tri®u Chau không th¬ nào ng¶ ðßþc, chï vì ông ta ðã th¤y ðßþc ch² c¤t d¤u cüa Tri®u Châu, sau cuµc thách ð¯ ðã ðßþc ð£t ra. Thª là Tâm cüa Tri®u Châu ðã b¸ v¸ Tång n÷ ðoÕt ði mµt cách tài tình. — ðây, có th¬ g÷i v¸ Tång n÷ ðã nh§n th¤y ðßþc tâm mình tr· lÕi , nh¶ lão Tri®u Châu h¾ hênh dçn l¯i. Lúc ¤y, lão Tri®u Châu nªu không cänh cáo: " V×a có tâm phäi qu¤y lång xång thì m¤t tâm ", có l¨ ngàn ð¶i v¸ tång này cûng mù t¸t ð߶ng ði. Nhßng tÕi sao v×a có phäi qu¤y lång xång thì lÕi m¤t tâm? Thª các Thi«n sß không dùng phäi qu¤y trong cuµc s¯ng hay sao? Nªu các ngài có dùng thì các ngài cûng m¤t tâm nhß chúng ta có khác nào ðâu? — ðây, thi«n sß Hu® Häi s¨ trä l¶i cho chúng ta v« th¡c m¡c này nhân có mµt v¸ pháp sß höi.

" Có mµt v¸ pháp sß thông tam tÕng giáo ði¬n ðªn höi Hu® Häi:

- Chân nhß có biªn ð±i không?

Sß ðáp:

- Có biªn ð±i.

Thßa:

- Thi«n sß l¥m r°í !

Höi :

- ÐÕi ðÑc có chân nhß không?

Thßa :

- Có .

Höi :

- Nªu không biªn ð±i thì quyªt ð¸nh ÐÕi ðÑc luôn luôn là phàm tång, chÆng nghe sao: " Thi®n tri thÑc hay chuy¬n ba ðµc thành ba món t¸nh gi¾i; chuy¬n sáu thÑc thành sáu th¥n thông; chuy¬n phi«n não thành b° ð«; chuy¬n vô minh thành ðÕi trí chân nhß ". Nªu không biªn ð±i thì ðÕi ðÑc th§t là ngoÕi ðÕo chü trß½ng tñ nhiên v§y.

Höi :

- Nªu v§y thì chân nhß có biªn ð±i.

Ðáp :

- Nªu ch¤p nh§n chân nhß có biªn ð±i thì cûng là ngoÕi ðÕo.

Höi :

- Thi«n sß v×a nói chân nhß có biªn ð±i, gi¶ lÕi nói chân nhß không biªn ð±i, v§y thª nào là ðúng?

Ðáp :

- Nªu ng߶i th¤y tánh rõ ràng thì nhß hÕt châu ma ni hi®n s¡c bäo biªn ð±i cûng ðßþc, bäo không biªn ð±i cûng ðßþc. Nªu ng߶i không th¤y tánh nghe nói chân nhß biªn ð±i bèn hi¬u biªn ð±i, nghe nói không biªn ð±i bèn hi¬u không biªn ð±i.

Pháp sß khen :

- Nam tông không th¬ l߶ng ðßþc ". 

Qua công án này, ðã quá rõ ràng cho chúng ta th¤y r¢ng: Giæa ng߶i th¤y Tánh (ðã chÑng ngµ) và ng߶i chßa th¤y tánh (còn mê) trong cách nhìn cách hi¬u khác nhau xa. mµt ðàng theo duyên kh·i, mµt ðàng theo h® th¯ng nhân quä, do ðó cuµc s¯ng cüa các thi«n sß luôn luôn tr· nên tñ tÕi là v§y; không b¸ ràng buµc b¤t cÑ ði«u gì vì h÷ s¯ng v¾i tâm vô phân bi®t, còn chúng ta luôn luôn b¸ l® thuµc, b¸ trói buµc chï vì chúng ta s¯ng v¾i tâm ch¤p trß¾c phân bi®t, và vì v§y cho nên trong cuµc s¯ng luôn có sñ xung ðµt mâu thuçn r¡c r¯i không thông su¯t cä cuµc ð¶i: Nào s¯ng nào chªt, t× ðâu ðªn, s¨ ði ðâu, có không v.v... Trong khi ðó chúng ta không th¤y r¢ng m÷i cßu mang cüa chúng ta là h§u quä cüa v÷ng tâm phân bi®t ch¤p trß¾c theo nhân quä; càng kh·i v÷ng ch¤p càng làm cho tâm h°n càng mê m¶ tåm t¯i thêm, theo ðó Thi«n sß Viên Chiªu Vi®t Nam ðã trä l¶i cho mµt v¸ Tång.

" Tång höi Viên Chiªu :

- T¤t cä chúng sanh t× ðâu ðªn, tråm nåm s¨ ði v« ðâu?

Viên Chiªu ðáp :

- Rùa mù chui vách ðá,

TrÕnh què leo núi cao ".

Rõ ràng là mµt cßu mang dã tràng vô tích sñ, do tâm v÷ng ch¤p phân bi®t kh·i lên r°i lång xång tìm kiªm giäi quyªt su¯t cä mµt ð¶i, nhßng nào có th¬ giäi quyªt ðßþc trong lúc ðã tñ vong thân. — ðây Thßþng SÛ s¨ rõ ràng h½n mµt tí, Ông kh½i m· nhæng sai l¥m chÕy rông tìm kiªm · bên ngoài cüa chúng ta.

" Tång höi Tu® Trung Thßþng SÛ:

- Tôi vì sanh tØ vi®c l¾n, vô th߶ng nhanh chóng, song không biªt thân này t× ðâu sanh ra, và chªt s¨ ði v« ðâu ?

Thßþng SÛ ðáp :

- Giæa tr¶i dù có ðôi vành chuy¬n, 

Bi¬n cä ngÕi gì b÷t cön con?"

Nªu ai là ng߶i vô sñ, thì s¨ th¤y ðßþc cái dung nhiªp vô ngÕi giæa thái hß không và m£t tr¶i m£t trång, giæa b¬ kh½i sóng nß¾c mênh mông và nhæng hòn b÷t cön con. Chúng có ngÕi nhau không? Chúng là mµt hay là khác? Khi ðã nh§n ra r°i thì c¥n gì phäi ð£t v¤n ð« s¯ng-chªt, ði-ðªn làm gì cho r¡c r¯i lôi thôi? CÑ tùy duyên mà s¯ng không kh·i ni®m phân bi®t, thì có gì chß¾ng ngÕi nhau ðâu Nhß thi«n sß Trí TÕng ðã trä l¶i.

" Có ng߶i thª tøc ðªn höi Trí TÕng:

- Có thiên ð߶ng ð¸a ngøc không?

Sß ðáp :

- Có .

Höi :

- Có Ph§t pháp tång tam bäo không?

Sß ðáp :

- Có :

Ng߶i này höi nhi«u v¤n ð« næa, Sß ð«u ðáp có.

Ng߶i ¤y thßa :

- Hòa thßþng nói thª e l¥m chång?

Sß lÕi höi :

- Ông ðã höi mµt v¸ tôn túc nào m¾i ðªn ðây phäi không?

Ðáp :

- Con ðã höi Hòa thßþng Cänh S½n.

Sß höi:

- Hòa thßþng Cänh S½n nói v¾i ông thª nào?

Ðáp :

- Ngài nói t¤t cä ð«u không.

Sß höi :

- Ông có vþ không?

Ðáp :

- Có .

Sß höi Hòa thßþng Cänh S½n có vþ không?

Ðáp :

- Không .

Sß bäo:

- Hòa thßþng Cänh S½n ðáp không là phäi. Ng߶i này l tÕ lui ra ".

— ðây, sñ vô ngÕi cüa thi«n sß giæa có và không, hi®n ra qua cách xØ trí trong cuµc s¯ng, vì chúng chÆng là gì cä ð¯i v¾i lu§t t¡c duyên kh·i. Trong khi cûng cái nhìn ðó, chúng ta lÕi r¯i b¶i xung ðµt trói ch£t gÞ không ra. Không có gì sai khác và mâu thuçn nhau v« sñ v§t cä, mà chï khác nhau trong cái nhìn cüa chúng ta và thi«n sß v« sñ v§t mà thôi. Chúng ta hãy theo dõi cuµc ð¯i thoÕi giæa thi«n sß ÐÕi An và mµt v¸ tång.

" Có v¸ Tång höi ÐÕi An :

- T¤t cä m÷i thi vi là døng cüa pháp thân, thª nào là pháp thân?

Sß ðáp :

- T¤t cä m÷i thi vi là døng cüa pháp thân.

Höi :

- Lìa Nåm U¦n, thª nào là thân xßa nay?

Ðáp :

- Фt nß¾c gió lØa, th÷ tß·ng hành thÑc.

Höi :

- Cái ¤y là Nåm U¦n !

Ðáp :

- Cái ¤y là Nåm U¦n.

Cùng mµt cái th¤y, nhßng ð¯i v¾i phàm phu cái th¤y tr· thành hai : Ng߶i th¤y và ð¯i tßþng b¸ th¤y, t× ðó ðë ra m÷i sai bi®t ngån cách. Cûng cái th¤y ¤y, thì Thi«n sß th¤y nhß th§t chính nó không phân hai. BÞi v§y, ð¯i v¾i chúng ta, các Thi«n sß tùy cån b®nh ch¤p thü mà cho thu¯c m· trói trong lúc hành xØ, chÑ không có b¤t cÑ phß½ng pháp nào l§p ði l§p lÕi nh¤t ð¸nh trong lúc dÕy ng߶i. Nói thª, nhßng chúng không vßþt ra ngoài møc ðích t¯i h§u là ð§p tan cái v÷ng tâm phân bi®t ch¤p trß¾c v« Ngã Pháp  cüa chúng ta, ð¬ m· cho chúng ta mµt con ð߶ng tñ tÕi trong bß¾c ði, cûng nhß trong cách nhìn ðäo ngh¸ch ð¯i v¾i thói quen t§p quán nhân quä. Chúng ta hãy xem cách ðäo ngh¸ch cái nhìn cái nghî thông th߶ng ðã ån sâu vào máu th¸t xß½ng tuÖ qua nghi®p nhân và nghi®p quä cüa chúng ta nhß Hu® Lãng ðã làm.

" Khi Hu® Lãng ðªn viªng Mã T±, T± höi:

- Ông tìm gì · ðây?

Hu® Lãng ðáp:

- Tri kiªn Ph§t.

Mã T± nói:

- Ph§t chÆng có tri kiªn nào nhß thª cä! nó là cüa ma vß½ng ".

Ðó là mµt thói quen t§p quán sai l¥m tìm Ph§t · bên ngoài; cûng t× ðó mà chúng sanh gánh Ph§t mình ðªn tìm Ph§t nhà ng߶i, luôn luôn tha hóa vong thân, bö quên Ph§t chính mình. Ngay cä ông Ph§t chính mìmh mà ch¤p vào ðó ð¬ c¥u cûng b¸ các ngài phü nh§n nhß thi«n sß Cäm Thành Vi®t nam ðã dÕy nhân có mµt v¸ Tång höi:

" Thi®n Hµi höi Cäm Thành:

- TÕi sao trong kinh nói: " ÐÑc Ph§t Thích Ca phäi träi qua vô s¯ kiªp tu hành m¾i thành Ph§t, mà nay th¥y dÕy: ' TÑc tâm tÑc Ph§t' ? thì Cäm Thành bäo:

- Ai nói trong kinh?

Thi®n Hµi thßa:

- Không phäi Ph§t nói sao?

Cäm Thành bäo:

- Nªu là Ph§t nói, sao trong kinh Vån Thù lÕi nói:" Ta trø b¯n mß½i chín nåm · ð¶i, chßa t×ng nói mµt l¶i nào"? và c± ðÑc nói:" Ng߶i nào tìm n½i vån tñ, ch¤p vào ch² chÑng càng thêm tr®; kh± hÕnh c¥u Ph§t là mê, lìa tâm c¥u Ph§t là ngoÕi ðÕo; ch¤p tâm c¥u Ph§t là ma". Nhß v§y, cái gì là Ph§t cái gì chÆng phäi là Ph§t? 

Ngay cä ðÑc Ph§t trong kinh Vån Thù hay kinh Lång Già Ngài cûng phü nh§n ðäo ngh¸ch l¶i dÕy cüa mình. TÕi sao v§y? phäi chång v¾i møc ðích phá bö m÷i l® thuµc trói buµc bên ngoài ð¯i v¾i chúng ta trên con ð߶ng thñc hi®n giäi thoát. Cùng ý này các v¸ c± ðÑc ti«n b¯i cûng ðäo ngh¸ch phü nh§n m÷i vi®c làm sai lâàm v« kh± hÕnh c¥u Ph§t, lìa tâm c¥u Ph§t, ch¤p tâm c¥u Ph§t, ch¤p vào ch² chÑng, và kiªm t¥m ch½n lý n½i vån tñ.

T¤t cä nhæng thÑ ðó ð«u phát xu¤t t× v÷ng tâm phân bi®t ch¤p trß¾c sai l¥m mà ra cä. Ðó là vi®c làm cüa ma chÑ không phäi vi®c làm cüa ng߶i thñc hành giäi thoát. Mu¯n giäi thoát th§t sñ thì buµc phäi phá bö m÷i ð¸nh kiªn sai l¥m cüa thª gian, cho dù nhæng ð¸nh kiªn ðó t¯t ð¯i v¾i lu§t t¡c nhân quä, và v¤n ð« tµi phß¾c cûng ðßþc ð£t tr· lÕi khi thi«n sß Thông Thi«n Vi®t Nam trä l¶i cho ng߶i ð® tØ v« tµi phß¾c.

" TÑc Lñ dâng con chim Mãi quÏ cho Thông Thi«n, Thông Thi«n bäo:

- Nhà ngß½i làm Tång sao phÕm tµi sát sinh? làm sao tránh khöi quä báo ngày sau?

TÑc Lñ thßa:

- Khi ¤y chính con không th¤y có v§t này, và cûng chÆng th¤y có thân con, cûng chÆng biªt có quä báo sát sinh, cho nên m¾i làm thª này !

Thông Thi«n biªt TÑc Lñ là pháp khí nên cho vào th¤t, m§t truy«n tâm ¤n r¢ng:

- Ngß½i nªu døng ðªn ch² ¤y, thì dù có tÕo tµi ngû ngh¸ch, th¤t giá cûng ðßþc thành Ph§t. B¤y gi¶, có mµt v¸ Tång · bên cÕnh trµm nghe l¶i này, li«n kêu to lên r¢ng:

- Kh± thay! dù có vi®c nhß thª tôi cûng không nh§n. 

Thông Thi«n vµi lên tiªng bäo:

- Trµm! trµm! Ðâu nên, phi nh½n s¨ g£p c½ hµi t¯t. TÑc Lñ nghe câu này chþt lãnh ngµ.

— ðây, chï có nhæng kë ngang c½ v¾i nhau nghe ra m¾i khª hþp và vô sñ. Tr߶ng hþp mµt v¸ Tång nghe lén, cûng chï vì cån c½ th¤p kém nên nghe ra tr· thành trái ngh¸ch, và tiªp theo ðó có ði«u ki®n ð£t ra theo l§p tr߶ng nh½n quä. Ðó chính là kiªn giäi cüa m÷i phàm nhân trong cuµc s¯ng, mà nó không ch×a b¤t cÑ mµt ai, ngay cä vua chúa, hoàng h§u cho ðªn quan dân ð«u không thoát khöi cái nghi®p thÑc cüa h÷. Tu® Trung Thßþng SÛ s¨ giäi thích ði«u này nhân vua Tr¥n nhân Tông höi v« tµi-phß¾c cho ta th¤y.

" Vua Tr¥n nhân Tông höi Tu® Trung:

- BÕch Thßþng SÛ, chúng sanh quen cái nghi®p ån th¸t u¯ng rßþu thì làm sao thoát khöi tµi báo?

Tu® Trung ðáp:

- Nªu có ng߶i ðang ðÑng xây lßng lÕi, thình lình có vua ði ngang qua sau lßng; ng߶i này không biªt c¥m mµt v§t ném nh¢m vua. ThØ höi ng߶i ¤y có sþ không? Ông vua có gi§n không? Nên biªt hai vi®c này không dính líu gì v¾i nhau, r°i ông ð÷c mµt bài k® cho vua nghe:

Muôn pháp ð«u vô th߶ng,
Tâm ng¶ tµi li«n sanh.
Xßa nay không mµt v§t,
Không hÕt không m¥n xanh.

Vua Nhân Tông höi tiªp:

- Nhß v§y thì công phu giæ gi¾i trong sÕch không chút xao lãng ð¬ làm gì?

Tu® Trung c߶i không ðáp, nhßng nhà vua c¯ nài cho nên Tu® Trung ð÷c bài k® sau ðây:

Trì gi¾i và nhçn nhøc,
Thêm tµi chÆng thêm phß¾c.
Mu¯n siêu vi®t tµi phß¾c,
Ð×ng trì gi¾i nhçn nhøc.
Nhß ng߶i mu¯n leo cây,
Ðß½ng yên tñ chu¯c nguy.
Nªu ð×ng leo cây næa,
Trång gió làm ðßþc gì?"

Qua thí dø và hai bài k® cüa Tu® Trung Thßþng SÛ ðã giäi töa t¤t cä nhæng s· ð¡c có ðßþc v« tµi-phß¾c theo lu§t nhân-quä do chính con ng߶i ch¤p vào ð¬ buµc mình v¾i sanh tØ luân h°i. Ðúng là chúng ta ðang yên mà tñ mình chu¯c nguy, nªu không kh·i tâm phân bi®t thì ai làm gì ðßþc ai trong cuµc s¯ng vô sñ cüa m²i ng߶i. Ðó là mµt cách s¯ng khôn ngoan ð¬ giäi thoát t¤t cä m÷i kh± ðau, do tñ v÷ng tâm ðiên ðäo phân bi®t ch¤p thü cüa m²i chúng ta gây ra. Ь chúng ta có mµt ý ni®m v« giäi thoát, chúng tôi xin trích dçn l¶i dÕy cü Hu® Trung qu¯c sß khi có ng߶i höi v« v¤n ð« này.

" Có ng߶i höi Hu® Trung qu¯c sß:

- Thª nào là giäi thoát?

Hu® Trung ðáp:

- Các pháp không trói buµc nhau, ngay lúc ðó là giäi thoát.

LÕi höi:

- Làm sao ðoÕn ðßþc?

Hu® Trung ðáp:

- Ðã bäo v¾i ông là các pháp không trói buµc nhau thì ðoÕn cái gì?"

Ðã quá rõ ràng cho chúng ta mµt ý ni®m v« t× giäi thoát. Nhßng · ðây, chúng ta mu¯n hoàn toàn giäi thoát, nghîa là mu¯n giäi thoát r¯t ráo, thì phäi t× tri kiªn giäi thoát chúng ta kinh qua kinh nghi®m chính nó mµt cách rõ ràng nhß mµt v§t · trên bàn tay, t× ðó giäi thoát luôn cái tri kiªn giäi thoát ðó næa. — ðây chúng ta mu¯n giäi thoát th§t sñ thì phäi buông tay t¤t cä ð¬ nhäy vào cuµc s¯ng, không còn giæ vào ng߶i b¤t cÑ mµt v§t gì, cho dù ðó chï là mµt ý ni®m v« giäi thoát. Khi nào chúng ta còn tñ trói buµc chúng ta trong l® thuµc thì lúc ðó chßa phäi là giäi thoát. Nhß thi«n sß ThÕch Ð¥u ðã nói mµt cách cø th¬ h½n.

" Có v¸ Tång höi Hy Thiên ThÕch Ð¥u:

- Thª nào là giäi thoát?

ThÕch Ð¥u ðáp:

- Ai buµc ngß½í!

LÕi höi:

- Thª nào là T¸nh ðµ?

ThÕch Ð¥u ðáp:

- Cái gì làm nh½ ngß½í!

LÕi höi:

- Thª nào là Niªt bàn?

ThÕch Ð¥u ðáp:

- Ai ðem sanh tØ ðªn cho ngß½í?!"

Mµt cách höi ngh¸ch lÕi ð¬ cho ng߶i höi tñ trä l¶i, và tñ ðä thông cho chính mình. Vì t¤t cä m÷i câu höi ð«u phát xu¤t t× v÷ng tâm phân bi®t cüa m²i chúng ta, thì cûng phäi tñ chính tâm mình trä l¶i chính nó.

Tñ mình kh·i tâm trói buµc thì cûng phäi tñ mình m· trói cho chính mình, nªu chúng ta không tñ m· trói, không tñ giäi thoát m÷i ràng buµc l® thuµc chung quanh t× bên trong cûng nhß bên ngoài, thì ngàn ð¶i chúng ta vçn l£ng høp trong bi¬n kh± sanh tØ luân h°i không cách chi giäi thoát ðßþc! Cûng vì v§y cho nên các thi«n sß trong pháp dÕy ng߶i, luôn luôn tuÏ thuµc vào các cån c½ cùng ch² b¸ trói cüa ng߶i h÷c trò ð¬ chï cho h÷ tñ m·, nªu h÷ mu¯n vào nhà T±; ho£c buµc h÷ trß¾c khi nhäy vào h¯ thÆm, thì phäi buông t¤t cä. Ðó là phß½ng pháp hß¾ng dçn ng߶i nhäy vào cuµc s¯ng chính mình mà tìm lÕi Bän lai di®n møc; nªu không nhß v§y thì không còn cách nào ð¬ ði vào ðßþc næa.

Cûng b¢ng phß½ng pháp này, các ngài luôn luôn dùng nó ð¬ tr¡c nghi®m tâm linh cho ng߶i ð® tØ, và t× ðó biªt tâm linh ng߶i ð® tØ tiªn ðªn ðâu; ho£c ðôi khi các ngài thØ nhau ch½i trong lúc g£p nhau.

" Mµt hôm Trí tÕng, Hoài Häi cùng Ph± Nguy®n h¥u Mã T± xem trång, Mã T± höi:

- Ngay bây gi¶ nên làm gì?

Trí TÕng thßa:

- Nên cúng d߶ng.

Hoài Häi thßa:

- Nên tu hành.

Còn Ph± Nguy®n thì phüi áo ra ði.

Mã T± bäo:

- Kinh vào TÕng, thi«n v« Häi, chï có Ph± Nguy®n vßþt ngoài sñ v§t ".

Ðây là cuµc tr¡c nghi®m tâm linh cüa Mã T± dành cho ba ng߶i ð° ð® cüa ông. Qua ðây trình ðµ cån c½ cüa ba ng߶i tñ lµ di®n. Trí TÕng và Hoài Häi còn b¸ k©t, chï có Ph± Nguy®n m¾i vßþt qua cuµc tr¡c nghi®m này, và là ng߶i th×a kª T± ðång, vì ông ta ðã th¬ hi®n ðßþc nªp s¯ng vô sñ trong cuµc ch½i. Cûng cách thí nghi®m cuµc ch½i này Nam Tuy«n ðã ðem áp døng cho b÷n h÷c trò mình nhân cuµc th¦m v¤n.

" Уng †n Phong ðªn ch² Nam Tuy«n th¤y Tång chúng ðang th¦m v¤n. Nam Tuy«n chï t¸nh bình bäo:

- Bình ð°ng là cänh, trong bình có nß¾c; chÆng ðßþc ðµng ðªn cänh, hãy ðem nß¾c ðªn cho lão Tång. 

Уng †n Phong nhân ðây c¥m t¸nh bình ðªn trß¾c m£t Nam Tuy«n ð± nß¾c ra. Nam Tuy«n bèn thôi ".

— ðây, nªu không nh¶ Уng †n Phong, thì có l¨ t¤t cä chúng dß¾i trß¾ng cüa Nam Tuy«n b¸ hèo cüa ông ta hªt thäy. V¤n ð« ù ù cÕt cÕt cüa m÷i ng߶i vì b¸ bª t¡t do v÷ng ch¤p phân bi®t làm cho h÷ b¸ k©t thì chúng ta không nói. Nhßng ch² thoát cüa läo Уng · ch² nào mà ðã khiªn cho Nam Tuy«n ch¤p nh§n im h½i? Nªu chúng ta lanh m¡t mµt tí thì s¨ th¤y ðßþc ch² vßþt cách cüa h÷ Уng sau cái nhìn vô phân bi®t cüa chúng ta, còn không thì chúng ta cûng nhß nhæng ng߶i dß¾i trß¾ng cüa nam Tuy«n mà thôi, và theo ðây Qui Tông Trí Th߶ng s¨ làm rõ nét h½n v« tß tß·ng này, qua công án khi ông dÕy chúng.

" Qui Tông Trí Th߶ng vào v߶n hái rau, bèn v¨ mµt vòng tròn quanh bøi rau và bäo chúng:

- ' Không ðßþc ðµng ðªn cái này'.

Toàn chúng không dám ðµng ðªn, sau ðó không lâu Qui Tông Trí Th߶ng xem lÕi bøi rau, th¤y vçn còn nguyên. Trí Th߶ng c¥m g§y ðu±i chúng Tång và bäo:

- ' Cä b÷n mà không có ðªn mµt ng߶i trí tu® '! ".

TÕi sao Qui Tông Trí Th߶ng bäo chúng không có ng߶i trí tu®? Th§t sñ · ðây, nªu có ng߶i có trí tu® thì cái vòng tròn ðßþc v¨ ra kia v¾i l®nh truy«n không ðßþc ðµng ðªn ðã ðßþc xóa bö r°i. Hu¯ng chi toàn cänh ðßþc bày ra cho cuµc thØ thách, song vçn không ng߶i vßþt cách, r¯t cuµc ðâu vçn còn ðó. Mµt không khí l® thuµc nghiêm túc ðßþc th¬ hi®n nhß th߶ng nh§t, chÑng tö m÷i ng߶i vçn ngü mê trong vòng tay nô l® kinh khiªp, h÷ ðã ðánh m¤t h÷ r°í ! Thª Qui Tông Trí Th߶ng không c¥m g§y rßþt ðu±i sao ðßþc?

Cûng v§y, bây gi¶ ðªn lßþt Bách Trßþng thØ tr¡c nghi®m ng߶i, nhân khi ch÷n ng߶i trú trì Qui s½n. L¨ ra Bách Trßþng hoàn toàn tr÷n quy«n trong vi®c này, nhßng vì ð¬ làm sáng tö trình ðµ cån c½ cüa ng߶i ðßþc ch÷n ði, nên Bách Trßþng phäi gi· trò bê b¯i lôi thôi, ð¬ làm câm h÷ng nhæng kë t¥m th߶ng luôn luôn s¯ng trong l® thuµc.

" Hoa Lâm khi nghe Bách Trßþng giao chÑc trú trì Qui S½n cho Linh Hñu ðªn thßa:

- Con là thßþng thü , tÕi sao Linh Hñu ðßþc chÑc trú trì?

Bách Trßþng bäo:

- Ngay trong chúng này, nªu ai nói ðßþc mµt câu vßþt cách, thì ta s¨ cho ði trú trì. Bách Trßþng li«n chï t¸nh bình höi:

- ChÆng ðßþc kêu là t¸nh bình, v§y nhà ngß½i kêu là gì ?

Hoa lâm thßa:

- Không th¬ kêu là cây lüng ðßþc!

Bách Trßþng lÕi höi Linh Hñu:

- Linh Hñu ðÕp ð± t¸nh bình ra ði.

Bách Trßþng c߶i bäo:

- Ю nh¤t tòa b¸ núi này qu§t ngã!".

Bách Trßþng tuy nói thª, nhßng th§t ra không phäi Linh Hñu qu§t ngã Hoa Lâm ðâu, mà chính Hoa Lâm ðã tñ qu§t ngã mình, vì nhæng vß¾ng b§n cüa v÷ng tâm phân bi®t dành dñt quy«n hành ð¸a v¸, và ðã b¸ chính nó kéo Hoa Lâm nhào xu¯ng. — ðây, cái té ngã cüa Hoa Lâm quá rõ ràng, khi mà cái té ngã cüa hoa lâm càng n£ng bao nhiêu thì cái vßþt cách cüa Linh Hñu càng hi¬n bày rõ nét b¤y nhiêu. Hoa Lâm vì n£ng v« chÑc v¸ trú trì cho nên theo ðó, nó ðã cµt trói ông vào cái t¸nh bình,thành thØ không th¬ nào thoát khöi ðßþc. Trong khi ðó, Linh Hñu nhß là mµt kë vô tß lñ không c¥n chÑc v¸, do ðó t¸nh bình nào có th¬ trói buµc ðßþc bß¾c chân phiêu b°ng buông xä cüa ông. Cûng nhß mµt thiêàn sß Vi®t Nam b¸ h÷c trò buµc ông ta vào trò ch½i ngôn ngæ tri thúc, nhßng ông nhß mµt con lß½n luôn luôn vßþt khöi nhæng chiªc vòng mà ng߶i h÷c trò giång ra mµt cách tài tình tñ tÕi.

" Mµt v¸ Tång höi Ngµ „n:

- Thª nào là ðÕi ðÕo?

Sß ðáp:

- Ð߶ng l¾n.

V¸ Tång thßa:

- Kë h÷c ðÕo này höi ðÕi ðÕo, mà th¥y ðáp là ð߶ng l¾n, v§y không hi¬u ngày nào ðÕt ðÕi ðÕo?

Sß ðáp:

- Con mèo con chßa biªt b¡t chuµt.

Tång thßa:

- Mèo có Ph§t tánh không?

Sß ðáp:

- Không.

Tång thßa:

- Th¥y có Ph§t tánh không?

Sß ðáp:

- Không.

Tång li«n höi:

- Hªt thäy hàm linh ð«u có Ph§t tánh, sao riêng Hoà thßþng lÕi không?

Sß ðáp: 

- Ta không phäi hàm linh.

Tång thßa:

- Ðã không phäi hàm linh, v§y có phäi là Ph§t không?

Sß ðáp:

- Ta không phäi là Ph§t, cûng không phäi hàm linh".

— ðây, nªu không phäi là ng߶i ðÕt ðÕo thì ðã b¸ v¸ Tång ðßa vào b¦y, và b¸ k©t nhß t¤t cä m÷i ng߶i bình th߶ng r°i. V§y cái vßþt cách · ch² nào? trong khi Ngµ „n vçn trä l¶i nhæng câu höi d°n d§p b¡t bí mµt cách thông su¯t, và cu¯i cùng ng߶i h÷c trò phäi tñ mình ch©n h÷ng chính mình không m· l¶i ðßþc næa.

T× nhæng trích dçn · trên, qua ðó chúng ta có th¬ th¤y ðßþc pháp dÕy ng߶i cüa các v¸ lão sß ti«n b¯i, là mµt phß½ng pháp không phß½ng pháp. Vì chúng ðßþc th¬ hi®n tuÏ theo ð¯i tßþng cån c½, hoàn cänh xã hµi; theo ðó tuÏ theo ch² trói cüa ng߶i ð° ð® mà m· mµt cách thñc tin, chÑ không có tánh cách trù ð¸nh trß¾c, hay có sñ s¡p xªp ð¬ tr· thành mµt quá trình h÷c t§p Thi«n. Nhæng pháp này luôn luôn ðßþc áp døng mµt cách thñc tin t× chính dòng s¯ng cüa môn nhân, chÑ không có gì là tr×u tßþng. Møc ðích t¯i h§u là giäi thoát t¤t cä m÷i trói buµc nªu có n½i ng߶i ð¯i thoÕi ð¬ tiªn ðªn bß¾c ði tñ tÕi cu¯i cùng, ng߶i th¥y luôn luôn tuÏ theo cån b®nh t×ng ng߶i mà cho thu¯c. Th¥y s¨ bë gãy t¤t cä m÷i thÑ v÷ng tâm phân bi®t ch¤p trß¾c ðßþc th¬ hi®n ra bên ngoài cüa môn nhân, trong t×ng cØ chï, trong t×ng l¶i nói. T× ðó tÕo cho ng߶i môn ð® mµt trÕng thái tâm lý cñc kÏ cång thÆng thôi thúc t× nhæng b¯i r¯i tß½ng phän nhß ch×ng phi lý, kh·i lên b¤t chþt n½i ng߶i môn ð® l¥n ð¥u tiên, và cûng t× ðó s¨ quyªt ð¸nh hß¾ng ði m¾i cho hành giä. Ðó là phß½ng pháp dÕy ng߶i cüa các thi«n sß. Pháp này ðßþc thi«n sß Lâm tª tóm g÷n vào trong TÑ Li®u Giän cüa Ngài, qua ðó Nhân Cänh tuÏ theo thñc tª ð¯i tßþng s¯ng mà có lúc ðoÕt Nhân kông ðoÕt Cänh, có lúc ðoÕt Cänh không ðoÕt Nhân, hay có lúc Nhân-Cänh ð«u b¸ ðoÕt, va cho ðªn khi thñc tÕi vçn là thñc tÕi trong cuµc s¯ng vô phân bi®t, ðßþc th¬ hi®n, thì Nhân Cänh không b¸ ðoÕt. V¤n ð« cu¯i cùng này chúng tôi s¨ ð« c§p ðªn chúng trong chß½ng kª tiªp mµt cách ð¥y ðü h½n.

[Trang Kª]