Pháp DÕy Ng߶i Cüa Tu® Trung Thßþng Sî 

ÐÕi-lãn

 T× pháp hµi Linh s½n, ðÑc Thª tôn c¥m cành hoa gi½ lên trß¾c chúng. B¤y gi¶, m÷i ng߶i ð«u làm thinh, chï có ngài Ca diªp rÕng m£t mïm c߶i. Ph§t dÕy: " Ta có chánh pháp nhãn tÕng, di®u tâm Niªt bàn, thñc tß¾ng vô tß¾ng, pháp môn vi di®u, nay trao lÕi cho Ma ha Ca diªp." Và cho ðªn khi B°-ð«-ðÕt-ma ðªn Trung qu¯c tuyên b¯ r¢ng: " Chï thÆng tâm ng߶i th¤y tánh thành Ph§t, không l§p vån tñ, truy«n riêng ngoài giáo." Qua nhæng l¶i dÕy này, ðã nêu rõ chü ðích và sñ kª th×a cüa Thi«n tông r°i.

— ðây, chúng ta th¤y rõ ràng ðÑc Ph§t và các v¸ T± sß ðã nêu rõ chü ðích l¤y Tâm làm g¯c, và không cØa là cØa pháp. Nhßng ðã không cØa thì làm sao l÷t qua? Nhß v§y thì l¶i dÕy cüa các v¸ T± sß cûng chï là vi®c l¤y ðûa qu½ trång, gãi ngÑa trên giày, khi không d§y sóng, ðem th¸t da lành l£ng m± l¤y nh÷t, thì có ån nh¢m vào ðâu? Song quí v¸ cÑ an tâm ði, há chÆng nghe Mã t±-Ða÷ nh¤t trä l¶i cho v¸ tång sao!

" Tång höi:

- Vì sao Hòa thßþng nói: TÑc tâm tÑc Ph§t?

Mã t± ðáp:

- Vì ð¬ d² con nít khóc.

Tång höi:

- Khi nín r°i phäi làm sao?

Mã t± ðáp:

- ChÆng phäi tâm chÆng phäi Ph§t.

Tång thßa:

- Tr× hai vi®c trên ra, nªu có ng߶i höi thì phäi trä l¶i nhß thª nào?

Mã t± ðáp:

- Nói v¾i Y là chÆng phäi v§t.

Tång höi:

- Nªu chþt trong kia có ng߶i ðªn thì sao?

Mã t± ðáp:

- Li«n dÕy Y th¬ hµi ða¸ ðÕo."

Qua công án này, nªu th¤y rõ ðßþc l¶i dÕy này, thì chúng ta s¨ th¤u rõ ðßþc Không cØa là cØa Pháp (không cØa này không ð¯i l§p v¾i có cØa), và chúng ta m²i ng߶i tñ l÷t qua cØa T± r°i, cho dù có cØa hay không có cØa cûng m£c, không b§n gì ðªn chúng ta. Có thª chúng ta m¾i tñ tÕi bß¾c vào thª gi¾i s¯ng ðµng không mµt chút vß¾ng b§n, ð¯i v¾i các thª lñc vô minh ðang ngån cän bß¾c tiªn cüa chúng ta.

— ðây, Thßþng sÛ Tu® Trung s¨ là ng߶i hß¾ng dçn chúng ta quét sÕch các thª lñc vô minh ðang bao phü, và thü tiêu m÷i kiªn giäi có ðßþc v« khái ni®m, v« nh¸ nguyên, v« nhân quä v.v… trong cuµc s¯ng tr¥n gian này cüa m²i chúng ta. Hãy l¡ng tai nghe b¢ng m¡t, hãy m· m¡t th¤y b¢ng tai qua ngôn ngæ dÕy ng߶i cüa Thßþng sÛ Tu® Trung, thì chúng ta m¾i có th¬ làm mµt caí nhäy v÷t vào cØa T± ðßþc.

" Mµt hôm hoàng h§u Thiên Cäm m· ti®c trong cung m¶i ông vào dñ. Trên bàn ti®c có nhæng thÑc ån chay và m£n, ông ðã ån thÑc ån mµt cách không phân bi®t. Hoàng h§u hoï:

- Anh tu Thi«n mà ån cá th¸t, làm sao thành Ph§t ðßþc?

Thßþng sÛ Tu® Trung ðáp:

- Ph§t là Ph§t, Anh là anh, anh không c¥n thành Ph§t, Ph§t không c¥n thành anh. Em không nghe c± ðÑc nói: Vån Thù là Vån Thù, giäi thoát là giäi thoát ðó sao?"

— ðây, Thßþng sÛ nói Ph§t -Anh, Vån Thù-Giäi thoát là gì? Và Thßþng sÛ trä l¶i tiªp nhân câu höi cüa Nhân tông:

"BÕch Thßþng-sî, chúng-sanh quen cái nghi®p ån th¸t u¯ng rßþu thì làm sao thoát khöi tµi báo ? Tu®-Trung ðáp :

Nªu có ng߶i ðang ðÑng xây lßng lÕi, thình lình có vua ði ngang qua sau lßng ng߶i này không biªt, c¥m mµt v§t ném nh¢m vua . ThØ höi ng߶i ¤y có sþ hay không, ông vua có gi§n hay không ? Nªu biªt hai vi®c này không dính-líu nhau . R°i ông ð÷c bài k® sau ðây cho vua nghe :

Muôn pháp ð«u vô th߶ng
Tâm ng¶ tµi li«n sanh 
Xßa nay không mµt v§t
Không hÕt không m¥m sanh .

Nhân-Tông höi tiªp : 

V§y thì công phu giæ gi¾i trong sÕch không chút xao-lãng ð¬ làm gì ?

Tu®-Trung c߶i không ðáp, nhßng vua c¯ nài . Tu®-Trung ð÷c bài k® sau ðây :

Trì gi¾i và nhçn nhøc
Thêm tµi chÆng ðßþc phß¾c
Mu¯n siêu vi®c tµi phß¾c
Ð×ng trì gi¾i nhçn nhøc
Nhß ng߶i mu¯n leo cây
Ðß½ng yêu tñ chu¯t nguy
Nªu ð×ng leo vây næa
Trång gió làm ðßþc gì ?

Qua nhæng bài k® này, Tu®-Trung ðã trä l¶i quá rõ ràng cho chúng ta r¢ng : S· dî có nhân-quä tµi-phß¾c là do tâm ch¤p trß¾c, nên b¸ chúng kéo-lôi không th¬ giäi thoát ra ðßþc . Mu¯n giäi thoát ra thì hãy phá bö m÷i ð¸nh-kiªn ch¤p-trß¾c , thì tñ nhiên tñ-tÕi . Hãy nghe Thßþng-sî ð÷c tiªp :

H¢ng ngày khi ð¯i cänh
Cänh ðó do tâm sanh
Tâm cänh ð«u không t¸ch
Kh¡p ch¯n tñ viên thành .

Trong pháp tiªp ng߶icüa thßþng sî Tu®-trung ông ðã sØ døng mµt thÑ ngôn ngæ nh©-nhàng trôi chäy,nhßng có mµt sÑc mÕnh phá v· thuyªt-phøc, nh¢m giäi phóng c½ mê cüa ng߶i ð¯i thoÕi ra khöi ngøc tù vây hãm cüa m÷i kiªn-giäi v« nh¸ nguyên . Nhæng ðòn phép này, Tu®-Trung không nhæng không nh¢m ðßa ng߶i ð¯i thoÕi ðªn mµt giäi pháp hþp lý thoã mãn nào, mà còn tÕo cho cho ng߶i ð¯i ht÷ai mµt cäm giác lÕc hß¾ng ði . T× ðó h÷ tñï m· cho mình mµt con ð߶ng s¯ng tñ-tÕi . Ðây chúng ta hãy cùng l¡ng nghe :

Có v¸ tång ðªn höi : 

" BÕch Thßþng SÛ, tôi vì sanh tØ là vi®c l¾n, vô th߶ng nhanh chóng; song không biªt thân này t× ðâu sinh ra? Chªt s¨ v« ðâu?"

Thßþng SÛ ðáp:

" Giæa tr¶i dù có ðôi vành chuy¬n

Bi«n cä ngÕi gì b÷t cön con?"

Ng߶i höi luôn luôn ôm ¤p n²i s¯ng chªt d¢ng d£c trong tâm, ðâm ra ám änh sþ hãi c½n vô th߶ng luôn luôn ch¶ chñc mµt bên, c¥n giäi quyªt và tìm hi¬u. Nhßng khi ðªn ông, Thßþng SÛ thay vì có mµt ðáp án trñc tiªp hþp lý. — ðây ông ðã b¸ Thßþng sÛ ta÷ ra mµt cäm giác lÕc hß¾ng ði. Ta¸ sao ng߶i ta c¥n giäi quyªt v¤n ð« s¯ng chªt, và vi®c ðªn ði cüa thân này, mà Thßþng sÛ lÕi nói ðªn tr¶i trång sóng nß¾c? — ðây, nªu là kë lanh c½, không b¸ kiªn giäi thiên kiªn nh¸ nguyên rói buµc, thì chþt nh§n ra ngay. ThØ höi tr¶i trång là gì? B¥u tr¶i là gì? Nß¾c bi¬n là gì? B÷t sóng là gì? Sóng có ngoài nß¾c không? Chúng là mµt hay là khác? Chúng có ngÕi lçn nhau không? Nªu nh§n ra ðßþc chúng, thì v¤n ð« sanh tØ không c¥n phäi b§n tâm ð£t ra. Khi v¤n ð« sanh tØ ðã không ð£t ra, thì v¤n ð« t× ðâu sinh ra, s¨ ði v« ðâu cûng không thành v¤n ð«; vì v¤n ð« sanh tØ không ngoài nhau, nên không có ð¥u và cu¯i, ðã không có ð¥u và cu¯i thì làm gì có ðªn và ði.

Bây gi¶, chúng ta thß·ng thÑc cú ðánh ngh¸ch lý ac1 li®t cüa Thßþng sÛ v« pháp thân trong sÕch.

Mµt v¸ Tång höi:

" Thª nào là pháp thân trong sÕch?"

Thßþng sÛ ðáp:

" Ra vào nß¾c ðái trâu,

Nghi«n ngçm trong phân ngña."

Tång höi:

" Làm sao chÑng nh§p ðßþc?"

Thßþng sÛ ðáp:

" Không có ni®m nh½ b¦n, ðó là pháp thân trong sÕch."

Hãy bài k® ta ð÷c:

" Xßa nay không sÕch nh½,

SÕch nh½ là tên giä;

Pháp thân không chß¾ng nga¸,

Ðøc trong là caí naò?"

Qua cuµc ð¯i ðáp này, ng߶i ð¯i thoÕi b¸ ám änh bÞi thiên kiªn trong sÕch. Thßþng sÛ mu¯n dùng hình änh nß¾c ðái trâu và phân ngña trái ngh¸ch nhau ð¬ giäi ðµc cho ng߶i ð¯i thoÕi, t× ðó h÷ chþt hi¬u r¢ng sÕch nh½ không là gì cä, chï vì tâm phân bi®t ch¤p trß¾c nên có sÕch nh½. Khi không còn ch¤p, không còn ni®m phân bi®t sÕch nh½ næa thì ðó chính là pháp thân.

Chúng ta hãy tiªp tøc l¡ng nghe pháp hóa giäi аng và Khác cüa Thßþng sÛ.

Có Tång höi:

" Pháp thân v¾i s¡c thân gi¯ng nhau hay khác nhau?"

Thßþng sÛ ðáp:

" Gß½m mang hi®u Long tuy«n,

Ng÷c xßng Thiên h± phách."

Hay Tång höi:

" B° ð« và phi«n não khác nhau hay gi¯ng nhau?"

Thßþng sÛ ðáp:

" Trong nß¾c có v¸ mu¯i,

Giæa s¡c có màu keo."

V¤n ð« sai l¥m l¾n cüa chúng ta là t× bö thª gi¾i hi®n thñc ðang s¯ng, ð¬ ði tìm mµt thª gi¾i vînh cØu nào ðó · bên ngoài thª gi¾i này. T× ðó chúng ta dñng lên mµt thª gi¾i ngån cách giæa phi«n não và B° ð«, giæa mê và ngµ, giæa phi«n não trói buµc và giäi thoát, giæa Ph§t và chúng sanh, giæa sanh tØ và Niªt bàn, giæa s¡c thân và pháp thân, giæa phàm phu và Thánh, cho nên ðë ra quan ni®m nh¸ nguyên, và ch¤p nh§n chúng nhß là mµt thñc tÕi c¥n phäi vß½n t¾i, mà không biªt ðó là giä danh do con ng߶i phân bi®t ð£t ra. — dây Thßþng sÛ m¶i ng߶i ð¯i thoÕi ði thÆng vào thª gi¾i hi®n thñc ðang s¯ng ð¬ thñc chÑng b¢ng cách tháo gÞ m÷i bÑc t߶ng phân bi®t ch¤p trß¾c ðang vây quanh. Oâng baö ranh gi¾i phân bi®t là ngu°n g¯c cüa m÷i sñ ràng buµc sai l¥m, nó là sþi giây ràng buµc chúng ta trong sanh tØ luân h°i ðau kh±. Hãy phá tung ÷i ranh gi¾i ch¤p trß¾c phân bi®t, và s¯ng v¾i caí Ðang-là hi®n hæu, nghîa là phäi s¯ng theo: " Tùy duyên pháp hþp, xÑng v§t døng thành; Tùy duyên pháp biªn theo v§t døng thông." Oâng nói tiªp:

" T× không hi®n có, có-không thông,
Có có, không không cÑu cánh ð°ng;
Phi«n não B° ð« v¯n không khác,
Chân nhß v÷ng ni®m thäy ð«u không.
Thân nhß kính huyn, nghi®p nhß änh,
Tâm nhß gió mát, tánh gi¯ng b°ng;
Ð×ng höi tØ sanh, ma gi¯ng Ph§t,
Muôn sao hß¾ng B¡c, thüy tri«u Ðông." Thái ðµ l® thuµc vào khái ni®m, và cho ðó là cÑu cánh kiªn giäi là mµt thái ðµ nguy hi¬m c¥n phäi ð§p tan, vì chúng chï nuôi l¾n tà kiªn mà thôi, không có ích gì ðªn giäi thoát. Thßþng sÛ g£p nhæng ng߶i có khuynh hß¾ng này ông th߶ng thÆng tay không thß½ng tiªc. Nh¢m mu¯n giäi töa h÷ ra khöi áp lñc tà kiªn ðang vây kh¯n, b¢ng cách l§t ngßþc t¤t cä m÷i kiªn giäi v« khái ni®m mà h÷ có ðßþc qua h÷c höi, làm cho h÷ không còn n½i ð£t chân ð¬ làm ði¬m tña. T× ðó h÷ høp l£n trong m¯i Nghi Tình, và tñ quay ð¥u chuy¬n não. Ðây chúng ta thØ l¡ng nghe mµt vaì cuµc ð¯i thoÕi.

Tång höi:

" Thª nào là ðÕo?"

Tu® Trung ðáp:

" ÐÕo không dính d¤p gì ðªn câu höi, câu höi không dính d¤p gì ðªn ÐÕo."

LÕi höi:

" Các hàng ThÕc ðÑc ngày xßa nói: " Vô tâm là ÐÕo" có phäi v§y không?"

Tu® Trung ðáp:

" Vô tâm chÆng phäi ðÕo,

Không ðÕo cûng không tâm."

LÕi nói:

" Nªu h÷ bäo Vô tâm là ðÕo, v§y thì t¤t cä cây cö ð«u là ðÕo cä sao? Còn bäo Vô tâm chÆng phäi ðÕo, thì c¥n gì phäi nói Là v¾i không Là? Hãy nghe ta nói bài k® 

" V¯n không tâm không ðÕo,
Có ðÕo chÆng Vô tâm;
Tâm, ÐÕo v¯n hß t¸ch,
Ðu±i t¥m nó · ðâu?"

V¸ Tång chþt lãnh hµi ý chï, làm l­ lui ra.

Ði«u sai l¥m trong cuµc s¯ng h¢ng ngày cüa chúng ta, là dùng khái ni®m ð¬ ð¸nh nghîakhái ni®m, và cÑ nhß thª tÕo ra sñ trói buµc lòng vòng lçn nhau, không bao gi¶ thoát ra khöi khái ni®m. — ðây, khái ni®m ÐÕo ðßþc v¸ Tång ðem ra ß¾m thØ Thßþng sÛ, không ng¶ câu trä l¶i lÕi trái ngh¸ch nhæng ði«u ông ta ðã s· ð¡c n½i các v¸ ThÕc ðÑc ti«n b¯i. Biªt thª, nhßng ông vçn c¯ ch¤p vào khái ni®m Vô tâm, mà ông ðã ðánh ð±i ðßþc t× khái ni®m ÐÕo, và coi ðó nhß là mµt cÑu cánh hþp lý ð¬ phän công lÕi Thßþng sÛ. Thßþng sÛ qua câu ð¥u, ðã bäo thÆng v¾i v¸ Tång r¢ng: "T¤t cä m÷i ý ni®m, m÷i câu höi, m÷i câu trä l¶i ð«u không dính líu gì ðªn ÐÕo cä." Vì ÐÕo vßþt lên trên m÷i s· ð¡c có ðßþc cüa m÷i khái ni®m, mà phäi thñc chÑng b¢ng Thi«n ð¸nh. Ngay ðªn giäi pháp thñc chÑng b¢ng Thi«n ð¸nh cûng ðßþc coi nhß là tÕm th¶i, và b¸ vßþt qua. Vì tñ thân ÐÕo có gì vß¾ng m¡c, nªu còn vß¾ng m¡c vào khái ni®m thì không phäi là ÐÕo.

TÕi sao · ðây, v¸ Tång ðã vi®n dçn l¶i nói cüa các hàng ThÕc ðÑc c± xßa: "Vô tâm là ÐÕo" mà Thßþng sÛ nói ngh¸ch lÕi "Vô tâm không phäi là ÐÕo?" Ðây cûng là ðoàn phép phü ð¸nh Vô tâm. Vì Vô tâm cûng chï là mµt khái ni®m, mà ðã là khái ni®m thì không còn là Vô tâm næa. Tuy nhiên, sau khi ðã l§t ngßþc m÷i kiªn giäi khái ni®m v« ÐÕo cüa v¸ Tång, làm cho ông ta không còn có ch² ð¬ bám víu, nß½ng tña, t× ðó ông ta m¾i giäi thích và hß¾ng dçn v¸ Tång ðªn cách nhìn ðúng sñ th§t.

Qua công án trên, chúng ta th¤y cho dù, ng߶i ð¯i thoÕi có vi®n dçn nhæng l¶i dÕy cüa các v¸ ThÕc ðÑc xa xßa chång næa, nhßng qua ng߶i ð¯i thoÕi còn vß¾ng m¡c vào khái ni®m, thì cûng b¸ Thßþng sÛ ð§p vÞ tan tác không chút nß½ng tay, và ngay ðªn nhæng l¶i cüa ðÑc Ph§t trong kinh mà qua ng߶i ð¯i thoÕi tr· thành tØ ngæ, tr· thành khái ni®m cûng b¸ Thßþng sÛ l§t ngßþc. Chúng ta hãy nghe tiªp cuµc ð¯i thoÕi dß¾i ðây.

Tång höi:

" Trong kinh có câu: "s¡c tÑc là không, không tÑc là s¡c" ý là thª nào?"

Thßþng sÛ im l£ng giây lát, r°i höi:

" Ông hi¬u chßa?" 

V¸ Tång thßa:

" Chßa hi¬u."

Thßþng sÛ höi:

" Ông có s¡c thân không?"

Tång ðáp:

" Có."

Thßþng sÛ höi:

" V§y ta¸ sao nói s¡c tÑc là không?"

Thßþng sÛ höi tiªp:

" Ông th¤y cái không có hình th¬ không?"

Tång thßa:

" Không th¤y."

Thßþng sÛ höi:

" V§y tÕi sao nói không là s¡c?"

Tång thßa:

" Nhß v§y r¯t cuµc là thª nào?"

Thßþng sÛ ðáp:

" S¡c chÆng phäi không,

Không chÆng phäi s¡c."

V¸ Tång l tÕ.

Thßþng sÛ g÷i lÕi và ð÷c cho bài k®:

" S¡c tÑc là không, không tÑc s¡c,
Chß Ph§t ba ð¶i tÕm bày ð£t;
Không v¯n không s¡c, s¡c không không,
Th¬ tánh sáng trong, không h« m¤t."

Thßþng sÛ qua cuµc ð¯i thoÕi này, rõ ràng cûng gi¯ng nhß cuµc ð¯i thoÕi trß¾c, ông ð§p tan m÷i khái ni®m v« s¡c-không b¢ng sñ im l£ng; nhßng v¸ Tång n÷ không ðü lanh c½ ð¬ th¬ nh§p, nên ông ðành phäi dùng ðòn phép l§t ngßþc. Ði«u mà ai cûng biªt là c¯t tüy trong kinh Bát nhã mà ðÑc Ph§t ðã nói ra. Kinh dÕy: " S¡c tÑc là không, không tÑc là s¡c" thì Thßþng sÛ lÕi nói: " S¡c chÆng phäi không, không chÆng phäi s¡c." Ng߶i ð¯i thoÕi qua l¶i dÕy này, nghî sao v« ông? Thßþng sÛ · ðây ðã tÕo cho ng߶i ð¯i thoÕi b¸ lÕc hß¾ng ði, và tÕo nên mµt m¯i nghi tình to l¾n. Chính nh¶ cái "S¯c" này mà Thßþng sÛ chï c¥n gõ nh© vào c½ mê ng߶i ð¯i thoÕi s¨ b§t sáng ngay, nªu ng߶i ð¯i thoÕi lanh m¡t.

Qua nhæng pháp dÕy ng߶i cüa Thßþng sÛ, ông ta c¯ g¡ng nh¢m giäi phóng t¤t cä m÷i trói buµc trong cuµc s¯ng chúng ta, bÞi nhæng kiªn giäi ch¤p trß¾c v« nhân qüa, tµi phß¾c, v« kiªn giäi thuµc v« thiên kiªn nh¸ nguyên, v« nhæng l® thuµc cüa khái ni®m, mà con ng߶i ðã tñ mê l¥m dñng lên. Con ng߶i mu¯n tñ tÕi trß¾c cuµc s¯ng, thì phäi s¯ng ngay trong lòng thñc tÕi nhi®m m¥u cüa chính mình. Không phäi ði quanh nó, hay ði tìm nó · ðâu cä. Th¬ tánh cüa chúng ta xßa nay vçn th߶ng trong sáng, chßa h« b¸ mê ho£c, chï c¥n quay v« v¾i tñ thân, và s¯ng v¾i cái Ðang-là cüa tñ thân, nghîa là không nh¾ nghî ðªn nhæng chuy®n ðã qua, và lo nghî nhæng vi®c chßa ðªn mà hãy s¯ng v¾i cái ni®m hi®n tÕi, thì tñ nhiên th¬ tánh hi¬n bày. Ðó chính là pháp s¯ng: "Tùy duyên pháp hþp, xÑng v§t døng thành; Tùy duyên pháp biªn, theo v§t døng thông." Chúng ta khöi phäi ði tìm Ph§t, tìm T± làm gì vô ích, vì hành ðµng này là hành ðµng sai l¥m. Khi ðã b¸ l® thuµc mµt v§t nào ðó · bên ngoài thì làm sao chúng ta tñ tÕi ðßþc? C¯t tüy cüa Thi«n tông chính là sñ s¯ng trong lòng thñc tÕi, giác ngµ ngay ðây, chính mình; không phäi là nh¶ vào m¾ kiªn giäi suông, cûng không phäi là m¾ triªt thuyªt. Cûng gi¯ng nhß mµt khúc nhÕc, mu¯n biêt1 tinh ba cüa chúng, thì phäi trình bày, cØ xß¾ng tr±i lên. Tinh ba cüa nó không n¢m n½i bàn lu§n suông v« khúc nhÕc. Chúng ta hãy nghe Thßþng sÛ Tu® Trung dÕy:

" Thôi tìm Thiªu th¤t v¾i Tào khê,
Th¬ tánh sáng trong chßa t×ng mê;
ChÆng quäng g¥n xa trång buông sáng,
Lña gì cao th¤p gió chao nhe.
M¥u thu ð§m nhÕt theo duyên s¡c,
Hß½ng ngát mùi sen chÆng vß¾ng nê (bùn);
Tuy®t khúc muôn ð¶i nên cØ xß¾ng,
Ch¾ tìm nam b¡c v¾i ðông tê (tây).

[Trang Kª]