Con Trâu Фt 
Mµt Bi¬u Tßþng еc Ðáo Cüa Tu® Trung 

ÐÕi-Lãn

 Hình änh bi¬u tßþng con trâu là mµt hình änh cø th¬ s¯ng ðµng, ðã t×ng ðßþc ðÑc Ph§t sØ døng trong nhæng ngày cu¯i cùng ð¬ dÕy các ð® tØ cüa Ngài; nh¢m canh giæ cái tâm cüa h÷, cûng nhß canh giæ mµt con trâu. ÐÑc Ph§t dÕy: " Y nhß chån trâu, c¥m g§y canh ch×ng, không ð¬ nó buông lung phÕm vào lúa mÕ cüa ng߶i." (kinh Di giáo). Và cûng t× ðó, hình änh con trâu ðßþc các nhà ÐÕi th×a, và các nhà Thi«n tông Trung hoa sØ døng mµt cách linh ðµng tri®t ð¬ h½n. Nhß ngài Mã t±-ÐÕo nh¤t höi ThÕch cüng:

" Ông làm cái gì ðây?"

Ðáp:

" Chån trâu."

LÕi höi:

" Chån nhß thª nào?"

Ðáp:

" M²i khi nó chÕy a vào ð°ng cö, thì xö muî kéo nó lÕi, thª là ng߶i chån giöi."

Ho£c nhß ngài Phß¾c châu-ÐÕi an höi ngaì Bách trßþng:

" Tôi khát khao mu¯n hi¬u Ph§t pháp, vi®c ðó nhß thª nào?"

Bách trßþng ðáp:

" H®t nhß cÞi trâu tìm trâu!"

Höi:

" Hi¬u r°i nhß thª nào?"

Ðáp:

" Nhß ng߶i cÞi trâu v« nhà."

Höi:

" R°i làm sao giæ cho trß¾c sau khª hþp?"

Ðáp:

" Nhß ng߶i chån trâu c¥m roi giæ trâu mình, ð×ng cho phÕm vào lúa mÕ cüa ng߶i."

Hay, L£c ðàm höi Linh thao:

" Trß¾c khi chßa xu¤t gia ông làm gì?"

Linh thao ðáp:

" Chån trâu."

L£c ðàm höi:

" Chån nhß thª nào?"

Linh thao ðáp:

" Sáng s¾m cÞi ði, chi«u t¯i cÞi v«."

L£c ðàm bäo:

" Ông th§t ngu si quá cÞ! Nh¶ ðó mà Linh thao ðÕi ngµ."

Hay, ngài ÐÕi an dÕy chúng r¢ng:

" ÐÕi an ba mß½i nåm · Qui s½n, ån c½m Qui s½n, ðÕi ti¬u ti®n Qui s½n, mà chÆng h÷c Thi«n Qui s½n. Ngày ðêm chï xem ch×ng mµt con trâu nß¾c ðen. Nªu nó ði lÕc vào trong cö mÕ, li«n n¡m mûi kéo lÕi. V×a m¾i xâm phÕm ðªn ruµng lúqa ng߶i ta, li«n ðßa roi ra qu¤t. Th§t ðáng thß½ng! Trâu b¸ ði«u phøc lâu ngày tr· nên thu¥n thøc, vâng l¶i ng߶i dÕy m¡n. Gi¶ ðây trâu ðen ðã hóa thành trâu tr¡ng, s¶ s¶ rõ ràng trß¾c m£t, tr÷n ngày ðu±i cûng không ði."

Hay, ngài еng s½n höi hòa thßþng Long s½n:

" Hòa thßþng th¤y ðÕo lý gì mà trø núi này?"

Long s½n ðáp:

" Ta chï th¤y hai con trâu bùn húc nhau r°i chÕy xu¯ng bi¬n. T× ðó ðªn nay vçn chßa th¤y tin tÑc gì cä."

Và ngài BÕch vân-Nghîa ðoan höi Quách công phø r¢ng:

" Trâu thu¥n chßa?"

Và cÑ nhß thª pháp chån trâu ðßþc nhi«u ng߶i sØ døng, v×a tñ mình chån v×a dÕy kë khác chån. Mãi v« sau này ng߶i ta m¾i v¨ thành tranh, và ðßþc g÷i là: " Th§p Møc Ngßu а". Tranh v¨ th§p møc ngßu ð° này tuy nhi«u, nhßng có th¬ xªp thành hai loÕi: LoÕi theo khuynh hß¾ng ÐÕi th×a, và loÕi theo khuynh hß¾ng Thi«n tông. LoÕi theo khuynh hß¾ng ÐÕi th×a v¨ lÕi quá trình công phu tu t§p cüa hành giä. Trß¾c hªt phäi tñ th¡ng bän nång mình, sau ðªn tñ tri, và cu¯i cùng ðÕt ðªn tñ tÕi; còn khuynh hß¾ng Thi«n tông trình bày bß¾c tiªn tâm linh theo hình v¨ qua ba giai ðoÕn: sai tâm b¡t tâm-tâm vô tâm-tâm bình th߶ng.

Qua hình änh bi¬u tßþng con trâu ðßþc trình bày. T× hình ành bi¬u tßþng mµt con trâu Aán ðµ sang hình änh bi¬u tßþng mµt con trâu Trung hoa, chúng ta th¤y không có gì sai khác v« hình thÑc cûng nhß nµi dung trong vi®c " hàng phøc tâm mình" mà con trâu là mµt bi¬u tßþng. Nhß · ðây v« m£t bi¬u tßþng hình thÑc, chúng cûng có nhæng nét ðµc ðáo xu¤t hi®n qua con trâu bùn cüa Long s½n. Tuy nhiên chúng không nói ðªn tiªn trình tâm linh, mà chúng chï ðßþc sØ døng nhß mµt nghi án cho mµt công án. Nhßng t× hình änh bi¬u tßþng con trâu ðó, khi sang Vi®t nam trên m£t hình thÑc, chúng chï còn là mµt con trâu ð¤t, con trâu bùn hay con trâu ðá không h½n không kém.

Vào cu¯i thª kÖ m߶i ba, ng߶i chån giæ con trâu ð¥u tiên trong vån h÷c Thi«n Vi®t nam chính là Thßþng sÛ Tu® trung. Ông ðã chån con trâu chính ông, mà ông ðã phát hi®n t× Qui s½n Trung hoa chòm xóm. Ðây, chúng ta hãy theo dõi bài th½ Tu® trung viªt:

" Ngçu hß¾ng Qui s½n ð¡c ð® lân,
Hoang vu cam tác møc ngßu nhân;
Qu¯c vß½ng ðÑc trÕch khoan nh7 häi,
Tùy ph§n ta ta thüy thän xuân."

D¸ch:

" Chþt hß¾ng non qui ðßþc thänh th½i,
аng hoang ðành v§y giæ trâu ch½i;
Nhà vua ðÑc rµng nhß sông bi¬n,
Tùy ph§n xuân v« nß¾c cö tß½i."

(Trúc thiên d¸ch)

— ðây, chúng tôi không làm cái vi®c bình th½ nhß thông tøc, mà chúng tôi chï làm cái vi®c theo dõi bß¾c tiªn tâm linh con trâu ð¤t cüa Thßþng sÛ Tu® trung. T× khi ông chþt th¤y con trâu cüa ÐÕi an · Qui s½n chòm xóm; cûng t× ðó ông cam ch¤p nh§n làm kë chån trâu cho chính mình, và biªn hình änh bi¬u tßþng con trâu ban ð¥u thành con trâu ð¤t Vi®t nam. Ông luôn luôn chÕy theo nó, cho dù nó · dß¾i b¤t cÑ hình thÑc nào trong cát bøi, ông vçn mµt mñc là kë chån. Chúng ta hãy theo dõi Thßþng sÛ viªt:

" Thi«u thi«u khoát bµ nh§p tr¥n lai,
Hoàng s¡c mi ð¥u ðänh ðänh khai;
B¡c lý ßu du ð¥u mã phúc,
Ðông gia tán ðän nh§p lß thai.
Kim tiên ðä s¤n nên ngßu t¦u,
Thiªt sách khiên tr×u thÕch h± h°i;
Tñ ð¡c nh¤t triêu phong giäi ð¯ng,
Bách hoa nhßng cñu l® xuân ðài."

D¸ch:

" Vào vòng cát bøi nh¸p chân ðßa,
Vàng óng ð¥u mi ch¾p ch¾p ðùa;
Xóm b¡c rong ch½i gieo bøng ngña,
Nhà ðông vui bß¾c nh§p thai l×a.
Roi vàng ðu±i m¤t trâu bùn chÕy,
G§y s¡t lôi v« c÷p ðá thua;
R°i mµt ngày mai bång giá hªt,
Tråm hoa nhß cû rµn xuân xßa."

Trên tay ông có roi vàng luôn luôn sÇn sàng giáng xu¯ng, nªu trâu chÕy b§y. Nhßng trâu nào ch¸u khu¤t phøc, chï vì duyên bên ngoài quá h¤p dÇn và lôi cu¯ng nó, nên nó luôn luôn chÕy b§y vào vùng ð¤t c¤m và, roi kia b²ng tr· thành b¤t lñc. Không cách nào khác h½n ð¬ khu¤t phøc nó, chï còn có cách " Xö mûi d¡t v« chÆng nghï ng½i" m¾i có th¬ khu¤t phøc ðßþc nó. Chúng ta theo dõi Thßþng sÛ ði«u phøc con trâu cüa chính mình:

" Nh¤t thân ðµc thü nh¤t nê ngßu,
Тng tî khiên lai v¸ khÆn hßu.
Tß½ng ðáo Tào khê ðô phóng hÕ,
Mang mang thüy c¤p ðä viên c¥u."

D¸ch:

" Mµt mình c¯ giæ con trâu ð¤t,
Xö mûi d¡t v« chÆng nghï ng½i.
V×a ðªn Tào khê buông xu¯ng hªt,
Mênh mông nß¾c chäy cu¯ng b÷t trôi."

Thª là con trâu ð¤t cüa Thßþng sÛ ðã b¸ Thßþng sÛ ði«u phøc, b¢ng cách xö mûi d¡t v«. Và cûng t× ðó, hai hình änh ng߶i chån và trâu ð¤t không còn ngån cách næa, ðã tr· thành mµt. Chính cái mµt này nó ðßþc th¬ hi®n là hai trong câu: " Tß½ng ðáo Tào khê ðô phóng hÕ." Ðây là hình änh " Nhân cänh lßÞng câu ðoÕt" trong TÑ Li®u Giän cüa ngài Lâm tª. Chính giây phút ðô phóng hÕ này là giây phút không giæ, mà không giæ thì có gì ð¬ buông, do ðó không buông. — ðây, chính thái ðµ Không Giæ Không Buông  này là thái ðµ Tß TÕi cûng là hình änh: " Nhân cänh câu b¤t ðoÕt." Ðây chính là âm thinh cüa khúc hát Vô Sinh cüa Thßþng sÛ. Chúng ta hãy theo dõi " Ng߶i trâu ð«u không b¸ ðoÕt" trong cuµc s¯ng tñ tÕi cüa Thßþng sÛ Tu® trung qua bài th½:

" Nh¤t khúc Vô sinh xß¾ng liu thì,
Ðäm hoành t¤t l§t c¯ hß½ng qui.
Thßþng ð¥u ðä quá h° hà hæu,
Nh¤t cá nê ngßu nh§m ðäo ki (kî).

D¸ch:

" Khi khúc vô sinh v×a hát xong,
c¥m ngang ¯ng sáo v« c¯ hß½ng.
Vßþt qua t¤t cä không chß¾ng ngÕi,
Tñ tÕi trâu bùn cÞi ngßþc dong."

Qua hình änh bi¬u tßþng con trâu ð¤t cüa Thßþng sÛ Tu® trung, ðã cho chúng ta th¤y bß¾c tiªn tâm linh cüa ông, t× khi m¾i phát hi®n cho ðªn khi tñ tÕi. Gi¶ ðây chính là giai ðoÕn Thi«n sß thöng tay vào chþ, s¯ng v¾i ð¶i mà không b¸ ð¶i lôi kéo, an nhiên tñ tÕi trong " Nhân cänh câu b¤t ðoÕt" th¬ hi®n qua bài ngâm cu°ng phóng, và bài ngâm bîu môi cüa ông. Vì hai bài ngâm quá dài, nên · ðây chúng tôi chï trích b¯n câu cu¯i cüa m²i bài cûng ðü nói lên cái tñ tÕi cüa " Nhân cänh câu b¤t ðoÕt" trong cuµc s¯ng cüa Thßþng sÛ Tu® trung. Ðây, chúng ta theo dõi b¯n câu cu¯i cüa bài ngâm cu°ng phóng:

" Phóng tß ðÕi h«, mÕc bä tróc,
Liu nh¤t sinh h«, hßu bôn mang.
Thích ngã nguy®n h«, ð¡c ngã s·,
Sinh tØ tß½ng bÑc h«, ß ngã hà phß½ng?"

D¸ch:

"Buông b¯n ðÕi ch×, ð×ng n¡m b¡t,
Tïnh mµt ð¶i ch×, ch¾ chÕy rông.
Thõa nguy®n ta ch×, ðÕt ði«u ta mu¯n,
S¯ng chªt bÑc nhau ch×, làm gì ðßþc ta."

Và ðây là b¯n câu cu¯i cüa bài ngâm Bîu môi:

"Ðáo nh§m ma thì h«, lý sñ toàn chß½ng,
Ы trì phóng quá h«, hà tu nghî nghî.
ThÕch ngßu dÕ bán nh§p häi ðông,
Tràng trß¾c san hô nguy®t nhß thüy.

D¸ch:

" Ъn khi nao ch×, lý sñ rõ ràng,
N¡m giæ buông xuôi chÑ, c¥n gì lo nghî.
NØa ðêm trâu ðá vào bi¬n ðông,
Khua ðµng san hô ánh trång nhß nß¾c."

Chuy®n b¯n ðÕi ch× ðâu còn can h® chi v¾i tâm trâu ð¤t, và vi®c s¯ng chªt cûng chä làm ðßþc gì nó; vì nó gi¶ ðây không còn l® thuµc vào nhân qüa, cho nó nó s¯ng trong nhân qüa ði chång næa. V§y thì cái vi®c lý sñ rõ ràng kia làm gì có ðßþc, trong khi chúng dung thông vô ngÕi, và vi®c giæ buông có can h® gì ðªn Y. Y cÑ nhß là mµt con trâu ð¤t tñ tÕi ra vào nào ai giæ ðßþc, c¥n gì phäi nØa ðêm hay không nØa ðêm?

Tóm lÕi, ai mu¯n th¤y ðßþc cái ðµc ðáo trong con trâu ð¤t cüa Tu® trung, thì phäi tham th¤u l÷t qua công án này, m¾i mong th¤y ðßþc Bän Lai di®n Møc  cüa chính mình. Thí dø có ng߶i höi Tu® trung:

" Ph§t là gì?"

Thßþng sÛ ðáp:

" Con trâu ð¤t. (công án cüa Ð.L.)"

— ðây, nªu ai là ng߶i lanh c½, thì con trâu ð¤t cüa Thßþng sÛ không còn ð¤t ðÑng. Cûng có th¬ có ng߶i b¸ con trâu ð¤t ám änh, nghi ng¶, và t× ðó tÕo ra m¯i nghi tình. Nªu h÷ biªt cách ð¦y m¯i nghi tình này ðªn ch² cùng tµt, không s¾m thì muµn con trâu ð¤t cüa Thßþng sÛ cûng b¸ vÞ tung, và lúc ðó m÷i ng߶i m¾i th¤y ðßþc cái ðµc ðáo cüa con trâu ð¤t. Còn không thì qua m¤y trang gi¤y trên, quí v¸ s¨ không nh§n ra ch² ðµc ðáo cüa con trâu ð¤t ðâu; vì chúng chï là trò ch½i cüa ngôn ngæ, chúng chï có khä nång làm m¶ m¡t thiên hÕ mà thôi.

[Trang Kª]