Thi«n Sß Pháp Loa Và Pháp Chï ThÆng 

ÐÕi-Lãn

Thi«n sß Pháp loa dÕy: " M÷i ng߶i nªu hß¾ng vào Ю nh¤t nghî mà nói thì suy nghî là sai, m· mi®ng là l¥m. V§y thì làm sao sinh Ъ, làm sao sinh Quán? Nay thØ cån cÑ vào ð¥u Ю nh¸ mà nói thì cûng chÆng ðßþc sao?"

Nói v« pháp dÕy ng߶i, th§t sñ ð¯i v¾i cá Thi«n sß, xßa nay các ngài không có b¤t cÑ mµt pháp nào, khä dî làm tiêu chu¦n ð¬ trao cho m÷i ng߶i cä. BÞi vì pháp dÕy ng߶i ðó, luôn luôn tùy thuµc vào cån b®nh cüa ng߶i ð¯i thoÕi mà các ngài cho thu¯c. Nhß Tång Chí thành höi Løc t± Hu® nång v« pháp dÕy ng߶i, T± dÕy:

" Nªu bäo r¢ng ta có pháp ð¬ trao cho ng߶i, thì ta nói d¯i v¾i nhà ngß½i. — ðây, chï tùy thuµc vào ch² b¸ trói mà c·i m·, tÕm g÷i là Tam muµi."

Nhß v§y, rõ ràng · ðây các ngài chï làm mµt công vi®c là cho thu¯c hay m· trói mà thôi. Ðây là phß½ng pháp ð¯i tr¸ b®nh ch¤p ngã, ch¤p pháp do v÷ng tâm ðiên ðäo, phân bi®t sinh ra, và tùy theo cån nghi®p cüa m²i chúng sanh mà các ngài cho pháp m· trói.

Ngoài phß½ng pháp này ra, các Thi«n sß cûng th߶ng sØ døng phß½ng pháp chï thÆng. Ðây là c¯t tüy cüa Thi«n tông trong: " Trñc chï nh½n tâm, kiªn tánh thành Ph§t." Cä hai phß½ng pháp này ð«u nh¢m vào ð¥u Ю nh¸ mà sØ døng, vì trong cuµc s¯ng cüa chúng ta, t× l¶i nói, cØ chï, hành ðµng, m÷i thi vi ðµng tác ð«u phát xu¤t t× tñ tâm cüa m÷i ng߶i. Do ðó trong cuµc s¯ng cüa chúng ta, các ngài y cÑ vào sñ th¬ hi®n bên ngoài mà m· trói, mà chï thÆng. Cûng trong chi«u hß¾ng này, Thi«n sß Pháp loa tuy biªt r¢ng ð¯i v¾i Ю nh¤t nghîa ðª suy nghî là sai, m· mi®ng là l¥m; nhßng ngài vçn ð£t ra và tìm hß¾ng giäi quyªt theo ch² th¤y cüa ngài. Th§t sñ vi®c này ð¯i v¾i nhæng g߶i chßa ngµ ðÕo nhß chúng ta, thì khi kh·i tâm suy nghî ð¬ m· mi®ng, hay b¤t cÑ thi vi ðµng tác nào ði chång næa, thì vi®c làm ðó ð«u sai l¥m. Яi v¾i cänh gi¾i thñc chÑng cüa ng߶i ðÕt ðÕo; vì cänh gi¾i này không l® thuµc vào suy nghî, ngôn thuyªt cüa thª gi¾i phân bi®t ch¤p trß¾c, thuµc vào h® th¯ng nhân qüa ð¯i ðãi nh¸ nguyên cüa chúng ta. Thª gi¾i thñc chÑng này, không tùy thuµc vào h® th¯ng nhân qüa, mà chúng chï ðßþc nh§n biªt nªu ðßþc, qua h® th¯ng duyên kh·i mà thôi, vì t¤t cä m÷i thi vi ðµng tác · ðây ð«u bi¬u th¸ chi trí vô phân bi®t. Do ðó ð¯i v¾i thª gi¾i thñc chÑng cüa ng߶i ngµ ðÕo, chúng ta không th¬ dùng lu§t t¡c nhân qüa mà ðánh giá ðßþc. G¥n ðây chúng tôi nh§n th¤y có mµt s¯ ng߶i, có tham v÷ng mu¯n dùng ngôn ngæ phân bi®t tri thÑc, ð¬ khám phá thª gi¾i thñc chÑng cüa Thánh trí, ðây là mµt vi®c làm sai l¥m tai hÕi. Sai l¥m vì nhæng kiªn giäi cüa chúng ta, nhæng ng߶i chßa ðÕt ðÕo khác nào kiªn giäi cüa b÷n mù!? — ðây, ng߶i chßa ðÕt ðÕo khi din tä thª gi¾i thñc chÑng cüa các b§c Thánh trí, cûng gi¯ng nhß ng߶i mù t× lòng m© khi din tä thª gi¾i quanh h÷ mà thôi, vì h÷ chï nghe nói mà tß·ng tßþng theo cái tß duy tr×u tßþng ð¬ r°i thü ð¡c chÑ không phäi chính m¡t h÷ nhìn th¤y.

Thª gi¾i thñc chÑng cüa Thánh trí là thª gi¾i vô phân bi®t, chï có ng߶i chÑng ngµ m¾i din tä ðßþc. Cûng b¢ng vào ngôn ngæ, cØ chï, hành ðµng nhß chúng ta, nhßng · ðây ngôn ngæ, và ðµng tác cüa các ngài không b¸ l® thuµc vào giá tr¸ nhân qüa, chúng vßþt thoát không b¸ trói buµc vào b¤t cÑ ði«u ki®n nào cüa giá tr¸ ð¯i ðãi nhân quä nh¸ nguyên. Do ðó, m÷i ðánh giá cüa chúng ta ð«u sai l¥m, chï có nhæng v¸ ðÕt ðÕo m¾i có th¦m quy«n nói v« thª gi¾i mà các ngài ðã thân chÑng. T× nhæng ðòi höi mà khä dî nh¶ ðó các ngài có th¬ dùng ngôn ngæ cüa Thª ðª ð¬ nói v« thª gi¾i thân chÑng cüa Thánh trí mà không m¡c phäi nhæng sai l¥m nhß chúng ta. Ngßþc lÕi m÷i sinh hoÕt trong cuµc s¯ng b¸ chi ph¯i bÞi lu§t t¡c nhân quä ð¯i ðãi cüa chúng ta, theo các ngài chúng ð«u b¸ trói buµc ngån cách, chß¾ng ngÕi. Cho dù, ngay nhæng quan ni®m thuµc v« Chân-thi®n, hay b¤t cÑ b¤t cÑ quan ni®m gì gì ði næa chúng vçn mang tính sai l¥m. Vì v§y, t¤t cä m÷i hành ðµng, cØ chï, l¶i nói gì gì cüa chúng ta ð«u b¸ các ngài khám phá ra t¤t cä, các ngài biªt chúng ta ðang b¸ k©t · ch² nào, và không b¸ k©t · ch² nào trong cuµc s¯ng, theo ðó các ngài m· trói hay cho thu¯c ð¯i tr¸.

Nhß chúng ta biªt, t¤t cä m÷i bi¬u tßþng trong cuµc s¯ng, qua cØ chï, hành ðµng cüa chúng ta, ð«u phát xu¤t t× tñ tâm, nhß chính ðÑc Ph§t ðã dÕy trong kinh Hoa Nghiêm: " Nh¤t thiªt duy tâm tÕo," thì trong cuµc s¯ng chúng ta, chúng ðßþc th¬ hi®n qua hai bi¬u th¸ V÷ng và Chân. Nhß th߶ng th߶ng thì chúng ta chï nh§n biªt cái v÷ng qua pháp phü ð¸nh cüa các ngài, ð¬ t× ðó chúng ta nh§n th¤y cái sai l¥m, chÑ chßa h« nh§n th¤y cái chân ðßþc th¬ hi®n h¢ng ngày, và · ðây pháp chï thÆng nh¢m vào chúng.

Ngoài phß½ng pháp phü ð¸nh các V÷ng ra, các Thi«n sß cûng th߶ng sØ døng pháp chï thÆng, và cûng theo ðó Thi«n sß Pháp loa dÕy:

" ÐÕi ðÕo r²ng su¯t nào có buµc, nào có ràng, bän tánh l£ng trong không thi®n không ác. BÞi do lña ch÷n cho nên sinh ra t¡t ngang l¡m nëo; chï c¥n quáng m¡t, cûng thành cách xa tr¶i ð¤t. Thánh phàm v¯n cùng chung mµt l¯i, phäi qu¤y nào phäi hai ð߶ng. Cho nên biªt r¢ng tµi phß¾c v¯n không; cÑu cánh nhân qüa chÆng th§t. M÷i ng߶i ð¥y ðü, kë kë tr÷n thành. Ph§t tánh v¾i thân nhß hình v¾i bóng, tùy ¦n tùy hi®n, chÆng tÑc chÆng ly. L² mûi thÆng xu¯ng, chân mày n¢m ngang m£t · phía trên m¡t, nhßng không d gì nhìn th¤y. C¥n phäi truy t¥m, chÆng th¤y nói sao: " Ba ngàn pháp môn cùng v« vuông t¤c, hà sa di®u døng thäy tÕi ngu°n tâm." Nên bäo ba cØa Gi¾i-ð¸nh-tu® các ông không thiªu, c¥n phäi quán n½i chính mình. Phàm nhæng tiªng ho, tiªng t¢ng h¡ng, nhß¾ng mày ch¾p m¡t, tay c¥m chân ði, ðó là tánh gì? Khi biªt ðßþc tánh này r°i thì ðó là tâm gì? Tâm tánh ð«u r²ng sáng. V§y cái nào phäi, cái nào chÆng phäi?"

Qua nhæng l¶i dÕy này, Thi«n sß Pháp loa ðã nói lên ðßþc hai m£t mµt thñc tÕi, mà trong cuµc s¯ng chúng ta luôn luôn th¬ hi®n, qua cØ chï, hành ðµng cùng l¶i nói, ch² nào b¸ vß¾ng và ch² nào không b¸ vß¾ng. — ðây, rõ ràng Thi«n sß Pháp loa dùng lý Duyên kh·i làm phß½ng pháp phü ð¸nh lu§t nhân qüa nh¸ nguyên nhß: Ðúng-sai, thi®n-ác, phàm-thánh, tµi-phúc v.v… do v÷ng tâm phân bi®t ðë ra, và chúng ta ch¤p nh§n nó nhß là mµt cÑu cánh cho tß duy hành ðµng, mà chúng ta không biªt r¢ng, nhæng vi®c làm này là sai l¥m; nên luôn luôn b¸ chúng lôi kéo chÕy theo, ð¬ r°i mµt ngày nào ðó tñ mình bö quên chính mình, chính trong cuµc s¯ng qua tiªng ho, tiªng t¢ng h¡ng, hay trong nhæng ðµng tác nhß¾ng mày, ch¾p m¡t, tay c¥m, chân ði, ðó là tánh gì? Khi ðã biªt ðßþc tánh này r°i, thì ðó là tâm gì? Tâm tánh ð«u r²ng sáng. V§y cái nào phäi, cái nào chÆng phäi? Ðây chính là ph¥n ngài Pháp loa chï thÆng cho chúng ta. V§y thì chúng ta ðã nh§n ra cái Bän lai di®n møc cüa ta chßa?

Vì sao · ðây ngài Pháp loa, chï nhæng ðµng tác h¢ng ngày mà chúng ta coi th߶ng không bao gi¶ ð¬ ý ðªn nó, bäo chúng ta phäi tß duy nó? Phäi nhìn th¤y nó, phäi biªt nó là gì? — ðây, nªu chúng ta nh§n ra nhæng ðµng tác nhß: tiªng ho, tiªng t¢ng h¡ng, nhß¾ng mày ch¾p m¡t, tay c¥m chân ði v.v… cho là Chân tâm, là Bän lai di®n møc, thì cái th¤y này s¨ làm mù m¡t chúng ta, vì tiªng ho, tiªng t¢ng h¡ng, nhß¾ng mày, ch¾p m¡t, tay n¡m chân ði, không phäi là chân tâm, không phäi là di®n møc. Cái ðßþc g÷i là chân tâm, là bän lai di®n møc nó chï th¬ hi®n bên trong, hay · ðàng sau tiªng ho t¢ng h¡ng, nhß¾ng mày ch¾p m¡t, tay n¡m chân ði v.v… v§y thì cái th¬ hi®n qua các ðµng tác ðó, vì sao g÷i là Chân tâm, là Bän lai di®n møc? Chúng ta hãy tñ tìm hi¬u, tñ tß duy n½i sñ th¬ hi®n cüa chúng. Ngßþc lÕi, nªu chúng ta bäo nó không phäi là chân tâm, không phäi là bän lai di®n møc, thì cûng không ðßþc. Vì sao? Vì t¤t cä nhæng thi vi ðµng tác n½i chúng ta th¬ hi®n ra bên ngoài không ngoài tñ tâm. Ðây là hai v¤n ð« mà ngài Pháp loa mu¯n ðánh thÑc cái tâm chân th§t n½i chúng ta, và phäi nhìn nhß th§t chính nó. Nghîa là cái ðßþc th¬ hi®n trong nhæng ðµng tác ðó không khác v¾i cái th¤y n½i chúng ta. Chúng không phäi hai cûng không phäi khác, vì chúng luôn luôn tñ th¬ hi®n bình ðÆng vô phân bi®t không có sñ ngån cách, chß¾ng ngÕi nào. Ðó chính là pháp chï thÆng cüa ngài Pháp loa trong pháp dÕy ng߶i cüa ngài ð¯i v¾i chúng ta. Và ðây chúng ta tiªp tøc nghe Thi«n sß Pháp loa dÕy:

" Mµt hôm sß nghe ð° chúng tøng kinh, bè höi chúng ðang làm gì?"

Có v¸ Tång thßa:

" Chùng ni®m Ph§t tâm."

Sß bäo:

" Nªu nói là tâm thì tâm không Ph§t, nªu bäo là Ph§t thì Ph§t không tâm. V§y cái nào g÷i là tâm?"

V¸ Tång không ðáp ðßþc; sß lÕi höi mµt v¸ Tång khác næa:

" Chúng ðang làm gì?"

Tång thßa:

" Ni®m Ph§t."

Sß bäo:

" Ph§t v¯n không tâm thì ni®m cái gì?"

Tång thßa:

" ChÆng biªt."

Sß bäo:

" Ngß½i ðã chÆng biªt, v§y Ai nói ðó?"

Tång không ðáp ðßþc," 

Qua công án này Thi«n sß Pháp loa ðã dùng phß½ng pháp Duyên kh·i phü ð¸nh, ð¬ bít hªt m÷i con ðßòng nhân quä có th¬ có, theo l¯i kiªn giäi tri thÑc nh¸ nguyên phân bi®t cüa ng߶i ð¯i thoÕi mà ðä thông cho h÷; nhßng cån c½ cüa h÷ chßa lãnh hµi ðßþc lý duyên kh·i, nên chï có cách là chï thÆng. Ðây là cú ðòn t¯i h§u ð« lay chuy¬n, ðánh thÑc c½ mê, và chï cho gút trói mà tñ m· vào. Nhßng than ôi! Thª là công dã tràng, ng߶i ð¯i thoÕi vçn còn ngü mê.

" Mµt hôm Huy«n quang ðÑng h¥u lúc sß b¸ b®nh, trong lúc sß ðang ngü Huy«n quang nghe sß höi: H°ng, h°ng  Huy«n quang li«n thßa:

" Tôn giä m¾ chång?"

Sß ðáp:

" Ngü thì nói m¾ còn không ngü thì chÆng nói m¾!"

Huy«n quang thßa:

" Không th¬ ngü v¾i thÑc là mµt ðßþc?"

Sß bäo:

" Ngü v¾i thÑc là mµt."

Huy«n quang thßa:

" Không th¬ b®nh cùng chÆng b®nh là mµt ðßþc."

Sß bäo:

" B®nh có can h® gì ðªn Y, không b®nh cûng chÆng can h® gì ðªn Y ."

Cûng nhß trong công án trên thi«n sß Pháp-Loa trong pháp dÕy ng߶i, cùng lúc ðã xØ-døng hai cách ð¬ ðánh thÑc ð®-tØ mình, nhßng ng߶i ð®-tØ chßa ðü lanh m¡t ðe tiªp nh§n nhæng l¶i dÕy, nên gi· trò ðôi co v¾i ông tavà cu¯i cùng cûng phäi dùng cách chï thÆng . Thª mà ng߶i ð®-tØ ð¥u tay cüa ngài vçn không chuy¬n não .

— ðây, chúng ta ðã th¤y ðßþc ch± chï thÆng cüa thi«n sß Pháp-Loa qua t× "Y" trong câu : "B®nh cûng chÆng quan h® gì ðªn Y" . T× Y · ðây không phäi là mµt t× t¥m th߶ng, vì nói vßþt ra m÷i liên h® nªu có trong cuµc s¯ng, và ðªn khi nào mu¯n giäi thoát thì phäi tham th¤u l÷t qua kh·i nó m¾i ðßþc, còn nªu không thì luôn luôn trói-buµc trong kh± ðau, sanh-tØ và dß¾i ðây chúng tôi xin trích dçn mµt công án cûng thuµc loÕi chï thÆng cüa thi«n sß Pháp-Loa nhân khi b®nh n£ng tr· lÕi .

"Huy«n Quang thßa :

Xßa nay ðªn ch± ðó, không hay giæ cái nào t¯t ?

Sß bäo :

T¤t cä ð«u không can-h® .

Huy«n Trang thßa :

Khi t¤t cä ð«u không can-h® thì thª nào ?

Sß bäo :

Tùy ch± mà an s¯ng."

V¸ ð®-tØ th¤y tình trÕng b®nh cüa th¥y khó vßþt qua, nên ß¾m thØ l¶i bán rao sanh-tØ ra vào nhân quä ð¬ xem th¥y mình nhß thª nào ?

— ðây cä hai ði«u ông mu¯n có ðáp án chính xác n½i th¥y, nhßng ông chä nh§n ðßþc gì qua l¶i ðáp cüa th¥y cä . T¤t cä ð«u không can-h®, ðây là mµt trÕng thái hoàn toàn tñ-tÕi, giäi thoát không b¸ l® thuµc vào lu§n-t¡c nhân quä cüa buông hay giæ . V§y trÕng thái này chï cho cái chi ? Nªu · ðây ng߶i ð®-tØ th¤y ðßþc nó thì có lë không bao gi¶ ông ta buông ra câu höi tiªp ð¬ r°i nh§n lãnh mµt ðáp-án không nhß mình mong mu¯n .

Tóm lÕi ð¬ thay l¶i kªt-lu§n chúng tôi mu¯n liên h® hai câu chuy®n thi«n, mà nó ðã tr· thành mµt công-án ð¯i v¾i b¤t cÑ ng߶i h÷c thi«n nào cûng ð«u biªt cä :

"T× pháp hµi Linh-S½n ðÑc Thª-tôn c¥m cành hoa gi½ lên . B¤y gi¶ m÷i ng߶i làm thinh, chï có ngài Ca-Diªp m£t rÕng mïm c߶i, Ph§t dÕy :

Ta có chánh-pháp nhãn-tÕng, di®u tâm niªt bàn, thñc-tß¾ng vô minh, pháp môn vi di®u . Nay trao lÕi cho Ma-Ha Ca-Diªp".

Qua cành hoa ðÑc Thª-tôn c¥m gi½ lên, ngài Ca-Diªp ðã lãnh-hµi gì n½i ðó ? Có ng߶i giäi thích công án này là ðÑc Ph§t nh¢m truy«n tâm cho ngài Ca-Diªp qua Tánh Th¤y theo kinh Lång-Nghiêm .

— ðây chúng tôi không ð£t v¤n-ð« ðúng hay sai, vì ðúng hay sai ð«u l® thuµc vào lu§t-t¡c nhân quä, nhßng chúng tôi mu¯n nêu v¤n-ð« Tánh Th¤y này nó nhß thª nào ? Chúng ta ðã th¤y nó chßa ? Hay nó chï là mµt danh ðµng t× không h½n không kém, có nghîa là nó ðßþc hi¬u nh¶ vào dùng t× ð¸nh nghîa-t× .

Tánh th¤y này nó · n½i cành hoa ðÑc Ph§t gi½ lên, hay nó · n½i ngài Ca-Diªp ? Nªu nói nó · n½i cành hoa ðÑc Ph§t gi½ lên nh¢m trao cho ngài Ca-Diªp, thì cành hoa này tr· thành tß¾ng (b¸) th¤y cüa ngài Ca-Diªp chÑ không phäi tánh th¤y cüa ông . Nªu bäo r¢ng ngài Ca-Diªp nhân cành hoa ðÑc Ph§t gi½ lên mà th¤y ðßþc Tánh Th¤y cüa mình . V§y thì Tß¾ng th¤y kia nó phäi nhß thª nào m¾i ðü khä nång tác ðµng Tánh Th¤y cüa ngài chÑ ? Chúng ta nên biªt Thi«n-Tông t¯i-kî vi®c ðem ngôn ngæ, thu§t ngæ cüa kinh giáo mà gán cho thi«n, vì theo Thi«n-Tông nhæng thu§t-ngæ ðó là nhæng thu§t ngæ chªt khônh chyuên ch· ðßþc gì ngoài lu§t-t¡c nhân-quä . Theo chúng tôi cái m¤u ch¯t · ðây ðßþc ðÑc Ph§t th¬ hi®n qua cành hoa, t× ðó m¾i tác ðµng lên cái nhìn cüa ngài Ca-Diªp . Cái nhìn này là mµt cái nhìn xuyên su¯t v· tung cành hoa chÑ không phäi cái nhìn chÕm t¾i bên ngoài cüa cành . V§y thì cái gì chÑa ðñng bên trong cành hoa ðó ? Ðây là mµt d¸p ð¬ chúng ta suy nghi®m .

"Ngài A-Nan höi ngài Ca-Diªp :

Ngoài bµ y vàng Thª-tôn còn truy«n chi cho ngài næa :

Ca-Diªp g÷i :

A-Nan !

A-Nan :

DÕ !

Ca-Diªp nói :

Hãy l§t ngßþc cây sát can ngoài cØa !"

Cûng nhß công án trên, · ðây có ng߶i dùng tiªng "dÕ" cüa ngài A-Nan ð¬ làm Tánh nghe (theo kinh Lång Nghiêm) . Th§t sñ tiªng dÕ này chúng ta tham th¤u l÷t qua khöi nó thì tánh nghe,tánh th¤y gì gì ði næa cûng tr· thành mµt trò hí-lu§n, vì chúng th¬ hi®n cho tâm vô phân bi®t qua nó, chÑ không phäi tay c¥m hoa hay tiªng dÕ là cÑu cánh . Ðó cûng là nhæng gì Thi«n-sß Phát-Loa mu¯n nh¡n g·i nhæng ng߶i h§u thª chúng ta qua phß½ng pháp chï thÆng qua ngài .

[Trang Kª]