T× Vô Th߶ng Ъn Duyên Kh·i 

ÐÕi-Lãn 

Sñ hi®n hæu cüa các pháp t¤t nhiên phäi hµi ðü các duyên ð¬ chúng thành tñu. Nhßng sñ thành tñu này chúng l® thuµc vào Tánh Không ðÑng v« m£t Th¬ và m£t bi¬u døng, chúng hi®n hæu theo giä hþp v« hi®n tß¾ng qua giä danh, ð¬ nói lên tánh b¤t toàn cüa các pháp ð¯i v¾i sñ biªn d¸ch cüa chúng, mà qua ðó tánh vô th߶ng luôn luôn ðßþc xác l§p mµt cách th߶ng xuyên ð¬ th¬ hi®n lu§t tách Duyên kh·i hi®n hæu trong t×ng sát na mµt (Vô th߶ng tÑc th¸ Th߶ng). 

Sñ hi®n hæu cüa các pháp · ðây ðßþc coi nhß tÕm th¶i qua danh tß¾ng cüa chúng qua giai ðoÕn thành (thành-trø-hoÕi-không hay sinh-trø-d¸-di®t) mà thôi. Và nhß v§y, trên thñc tª các pháp ðã b¸ th¶i gian chi ph¯i, và th¶i gian hóa chúng ði, do ðó chúng tôi m¾i g÷i là tÕm th¶i. Mµt khi sñ v§t ðã ðßþc c¡t xén, ðóng khung vào trong mµt th¶i gian nào ðó, trong mµt bi¬u tßþng nào ðó, trong mµt tên g÷i nào ðó ð¬ ðánh giá, thì sñ v§t dó tr· thành sñ v§t chªt, không h°n, không có b¤t cÑ mµt giá tr¸ nào hªt. Gi¶ ðây chúng tr· thành sñ v§t không còn s¯ng ðµng nhß chúng ðang hi®n hæu hay chúng ðang là (có cä thành-trø-hoÕi-không trong tñ chúng). Vì · ðây, chúng ðã m¤t ði tính toàn th¬ viên dung hóa d¸ch b·i sñ can thi®p ðánh giá cüa chúng ta qua tß¾ng trÕng bi¬u hi®n bên ngoài, do ðó chúng ðßþc coi nhß là cái xác không h°n b¤t ðµng, trong khi Th¬-tß¾ng-døng, chúng ðang s¯ng ðµng biªn d¸ch trong t×ng gi¶ t×ng phút t×ng giây t×ng sát na mµt. Nghîa là · ðây lu§t t¡c VÔ TH¿–NG ðã tác ðµng hóa d¸ch cái tß¾ng t¤t ð¸nh cüa chúng trong t×ng sát na mµt. V§y mµt v§t th¬ ðßþc g÷i là nhß thª này hay nhß thª kia qua tß¾ng bi¬u hi®n l® thuµc vào th¶i gian, thì không bao gi¶ có ðßþc b¤t cÑ giá tr¸ nào nhß chúng ta tß·ng. 

Nhß v§y, ðÑng v« m£t giä ð¸nh tß½ng ð¯i, chúng ta có th¬ tÕm th¶i g÷i toàn th¬ cüa sñ v§t qua tß¾ng giä hþp ðang hi®n hæu trong nh¤t th¶i thì. Vô th߶ng chính là tß¾ng giä hþp (Tß¾ng), còn Duyên kh·i chính là tß¾ng hóa d¸ch cüa v§t th¬ (Døng). — ðây vì sñ v§t hi®n hæu qua tß¾ng giä hþp nên chúng ðßþc coi nhß là tß¾ng giä, mà tß¾ng giä luôn luôn th¬ hi®n tính ch¤t vô th߶ng b¤t ð¸nh cüa các pháp, và do ðó các pháp luôn hóa d¸ch biªn m¾i qua lu§t t¡t Duyên kh·i mà hi®n hæu, và do ðó các pháp luôn luôn · trong giä tß·ng m¾i toanh. Vì sñ hi®n hæu cüa các pháp theo tß½ng ð¯i nên chúng b¸ l® thuµc vào th¶i gian, cho nên chúng ðã tr· thành sñ v§t manh mún chia xë nhß chính chúng ta ðã tñ áp ð£t dñng lên chúng, không nhß chính nó trong cái toàn th¬ tuy®t ð¯i viên dung, mà chúng luôn luôn hi®n hæu nhß th§t, không phäi là mµt cûng không phäi khác. 

Mµt pháp ðßþc g÷i là hi®n hæu khi chúng phäi nh¶ các duyên ðü ð¬ hòa hþp sanh kh·i, và chúng biªn d¸ch ði cûng nh¶ các duyên ðü ð¬ hóa d¸ch. Nhß v§y sñ sanh di®t biªn khác cüa các pháp là do các nhân duyên ðü tác ðµng mà hi®n hæu hay biªn d¸ch nhß ðÑc ÐÕo Sß ðã t×ng dÕy trong cái toàn th¬ viên dung qua Th¬-Tß¾ng-Døng bi¬u hi®n trong sñ thành tñu hi®n hæu cüa các pháp. 
 

Các nhân duyên sanh pháp 
Ta nói tÑc là Không
Ðó cûng là giä danh
Cûng là nghîa Trung ðÕo