Nguyên Lý Sáng L§p ÐÕo Ph§t

жi s¯ng qu¯c gia dân tµc v¾i hoàn cänh ð¸a lý và änh hß¾ng khí h§u, thiên thiên, ðã tÕo dñng cho „n е có mµt l¸ch sØ khác v¾i các qu¯c gia, dân tµc trên thª gi¾i. Ðó là sñ c¯ ð£c bi®t cüa xÑ „n е xßa và nay. N½i có nhæng r×ng núi thâm u, tøc g÷i là løc ð¸a xanh (Pays bleus), ðã änh hß·ng nhi«u t¾i lu°ng tß tß·ng nhân bän, tiªn bµ và giäi thoát s¾m ðßþc xu¤t hi®n. Th§t v§y, b¤t cÑ tôn giáo, h÷c thuyªt, chü nghîa nào, khi m¾i sinh kh·i, ð«u là phán ánh (không nhi«u thì ít) cüa hoàn cänh, khí h§u, ð¸a dß, xã hµi, chüng tµc mà tÕo dñng cä. Nªu ng߶i ta xét nó ngoài hoàn cánh thñc tÕi l¨ dî nhiên không th¬ th¤u hi¬u n±i. Vån hóa ðÕo Ph§t cûng do nhân duyên hµi ngµ nhß thª mà näy m¥m và thúc ð¦y, tiªn hóa..

Hình Th¬ иa Dß

иa lý xÑ „n е mang mµt d¤u tích ðÕc bi®t, phía tây có nguyên Béloutchistan và các dày núi thuµc phía bác co rÕng núi Himalayas cao vút, g°m hai dây chÕy song song n¯i li«n và kéo dài t¾i t§n biên gi¾i Miªn Ði®n v¾i nhi«u nhánh tua tüa. „n е có 3.500 km núi chÕy dài t× tây sang ðông và 800 km chÕy t× b¡c xu¯ng nam; ð¤y là chßa k¬ phía duyên häi mi«n tây hoàn toàn là các núi ðá l·m ch·m. R¢ng núi Himalayas s×ng sæng cao ng¤t tr¶i phß½ng b¡c ðä ngan ch£n các làn gió t× trung ß½ng A Châu th±i t¾i và giØ lÕi các làn gió lßu tích sñ ¦m ß¾t cüa gió mùa. Ph¥n l¾n các bång tuyªt cüa núi này ðã tÕo ra các giòng thüy lßu nuôi s¯ng vùng bình nguyên „n Hà. Các ð߶ng thông thß½ng v¾i vùng Thßþng Huy«n ð«u n¢m · phía tây b¡c „n е. Cä vùng tây và b¡c „n е ð«u có các núi cao và cao nguyên. Mùa ðông cñc rét. Mùa hè, bång tuyªt tan. Sông ngòi ð«u có thüy lßu cháy xiªt. V« phía nam có gió mùa ðem mßa t× „n е dß½ng vào løc ð¸a. Vì v§y, „n е nhß có các biên gi¾i thiên nhiên ð¬ ðßþc s¯ng yên bình, phát tri¬n vån minh thành th¸. Nªu không nh¶ có nàm nhánh sông Jhelam, Chenab, Ravi, Béas và Satlédj hþp lÕi v¾i sông chính Indus thì cä vùng phía tây b¡c „n е chï là sa mÕc mà thôi. Vùng ð¤t phì nhiêu nh¤t hi®n nay cüa „n е là hai trung nguyên „n е hà và H¢ng hà, vì n½i ðây dân cß ðông ðúc, xóm làng trù phú. M÷i sinh hoÕt ð«u b¡t r­ t× ð¤y r°i töa ra kh¡p n½i trong nß¾c. иa bàn Dèkkan và Kashmir là hai cñc nam, b¡c ðã phân ð¸nh hình th¬ ð¸a dß bän xÑ. Toàn cõi „n е có mµt di®n tích rµng l¾n là trên ba tri®u km2 („n е) 935.000km2 (H°i Qu¯c), b¢ng h½n 7 l¥n di®n tích nß¾c Pháp hay b¢ng h½n cä Âu Châu, tr× nß¾c Nga. Và „n е ðÑng hàng thÑ hai v« dân s¯ (1984: 688.600.00 ng߶i), b¢ng 1/5 t±ng s¯ nhân loÕi, b¢ng 10 l¥n dân s¯ nß¾c Pháp.* Thü ðô hi®n nay là New Dehli. Nói v« ð¸a thª „n е th§t hùng vî, phía b¡c có dãy núi Himalayas bao b÷c, phía nam là mµt ðÕi häi mênh mông bát ngát... nhß cu¯n hút t¤t cä tinh hoa cüa tr¶i ð¤t tø lÕi. Giòng sông thiêng Gange linh tú trong xanh læng l¶ ð± ngu°n v« v¸nh Bengale làm tß½i mát cä mµt vùng ð¤t rµng l¾n. Và, h½n næa; „n е ðßþc coi nhß là trung ði¬m cüa ð¸a c¥u. S· dî n«n vån hóa, vån minh vî ðÕi cüa „n е có ðßþc v¸ thª ðµc tôn là do änh hß·ng cüa hoàn cänh, khí h§u, thiên nhiên mà có. N«n vån hóa, vån minh ¤y có mµt s¡c thái khác hÆn các tß trào vån hóa, vån minh hi®n hæu trên thª gi¾i (xin s¨ bàn ðªn trong møc Vån Hóa · dß¾i). Mµt khu vñc có nhæng che ch· thiên nhiên, có núi cao, bi¬n rµng, sông dài... Фy cûng là l¨ t¤t yªu ðã giúp „n е s¾m näy n· mµt n«n vån hóa siêu ðÆng: Vån hóa ÐÕo Ph§t.

Hoàn Cänh  Xã Hµi

Khi mu¯n biªt trình ðµ tiªn hóa cüa mµt dân tµc, ng߶i ta cån cÑ vào t×ng giai ðoÕn và sñ biªn thiên cüa l¸ch sØ dân tµc ¤y, ð¬ th¦m ð¸nh giá tr¸ cüa nó. Sau th¶i ðÕi thái c±, xã hµi „n е tuy ðã thoát qua th¶i kÏ man dã, bán khai, tiªn sang th¶i kÏ vån minh; nhßng... dân chúng n½i ðây vçn luôn luôn s¯ng trong tình trÕng ðói kh± và b¸ áp bÑc, ð¶i s¯ng con ng߶i do ð¤y mà b¸ chi ph¯i v« m÷i m£t.

V« Nhân Chüng. Cách nay khoäng b¯n, nåm nghìn nåm, nhæng ng߶i ð¥u tiên (Adivâsis) · bình nguyên Indus và · räi rác trong xÑ, g°m có các nhóm nhân chúng (groupes ehtniques) Négroides và Proto Australoides. Các ng߶i Négroides thì sinh tø · các r£ng núi Cochin và Travancore, có màu da g¥n nhß ðen, ð¥u dài ho£c trung bình, tóc quån thành các xoáy trôn ¯c dài. Còn các ng߶i Proto-Australoides thì · mi«n trung („n е) và mµt s¯ · räi rác v« phía b¡c „n е. Ngày nay nªu nói ðªn ng߶i bän xÑ „n е là nh¡c ðªn loÕi ng߶i ðã chiªn th¡ng ðßþc các ng߶i Négroides, tÑc là ng߶i Proto-Australoides "Dravidiens". V« ngu°n g¯c ng߶i bän xÑ „n е Dravidiens thì chúng ta r¤t it biªt ch¡c ch¡n l¡m. Có nhi«u giä thuyªt ðã ðßþc nêu lên. R¤t hæu lý thì chúng ta phäi nên ch¤p nh§n ngu°n g¯c ng߶i Dravidien phát tích t× Béloutchistan. Ngày nay ng߶i ta còn th¤y các ng߶i Brahuis · vùng biên gi¾i Béloutchistan còn nói mµt th± ngæ Dravidien. Có th¬ h÷ ðã · „n е r°i sau này b¸ các ng߶i Aryens ð¦y xu¯ng phía nam „n е. Cûng có th¬ h÷ ðã · kh¡p „n е trß¾c khi ng߶i Aryens vào ðây. Có nhi«u nhà bác h÷c nhân chüng cho r¢ng các ng߶i Paléo-Méditerranéens là nhæng ng߶i bän xÑ „n е ngày nay. Nhßng cûng có ng߶i cho r¢ng h÷ hãy còn · nam bán ðäo Dekkan và là gi¯ng ng߶i cån bän cho Ðông Nam A, t× qu¥n ðäo Andanans t¾i qu¥n ðäo Indonésiens. Ng߶i Dravidien v¯n sinh trß·ng t× trß¾c · „n е, có nß¾c da ngåm ngåm, tóc quån, vóc ng߶i t¥m thß¾c. Ng߶i Aryens thì sáng nß¾c da, c½ ng߶i to l¾n, mûi thÆng, khôn ngoan h½n ðã ðµt nh§p tÕi lßu vñc „n е hà; mãi v« sau t× phía tây b¡c vßþt qua các thung lûng dõi theo núi Tuyªt (Himalaya) vào khai l§p · lßu Ngû Hà. Có mµt sñ ki®n mà chúng ta nên lßu ý là có vài bµ lÕc mang huyªt t¯ Dravidien lÕi nói th± ngæ g¯c Aryen, nhß tr߶ng hþp các ng߶i Bhil thuµt bµ lÕc Mounda, hi®n lßu cß tÕi mi«n cao nguyên Dekkan. Trß¾c hªt, ta nên ð¬ ý các gi¯ng ng߶i Paléo-Méditerranéens có mµt v¸ tri ð¸a dß nhân chúng r¤t l¾n cûng nhß khi ta nói ðªn nhân chúng Négroide ð¤y m¾i chï là ðÑng v« phß½ng di®n nhân chúng mà xét, nhß v§y là ðä ngoÕi tr× các yªu t¯ qu¯c gia, chính tr¸... Nói tóm, „n е g°m có 5 nhóm nhân chüng chính: ðó là các ng߶i da ðen Phi châu; nhß các ng߶i Proto-Australoides, thuµc gi¯ng Úc Châu. Ngoài hai loÕi ng߶i này còn có gi¯ng ng߶i Paleo-Méditerranéens, các ng߶i Austro-Asiatiques (Nam A), các ng߶i Armenoides và Alpins... V« nhân s¯ thì nß¾c Cµng Hòa „n е hi®n nay có khoäng trên sáu tråm tri®u ng߶i.

V« Kinh Tª. „n е là däi ð¤t "phì nhiêu" rµng l¾n r¤t thu§n ti®n cho sñ tr°ng tr÷t, canh tác cüa ng߶i bän xÑ. V« Canh Nông là ngh« chinh cüa các dân tµc ch¸u änh hß·ng n«n vån hóa thäo mµc ðông phß½ng, do ðó mà ng߶i „n е r¤t c¥n cü, nh¦n nÕi. Nông sán chính là lúa gÕo và lúa mì, nhßng theo l¯i canh tác cô xßa, døng cø thô s½, sñ thu hoÕch r¤t kém cói... nên dân „n е r¤t nghèo! Ь bù vào sñ thiªu høt ðó, các sän v§t khác cüng giúp cho sñ mßu sinh ðÞ phäi ch§t v§t, nhß bông, ðay, gai, mía, chè và các ngh® chån nuôi súc v§t... V« KÛ Ngh®, „n е có kÛ ngh® c± truy«n, nhß làm ð° g¯m, luy®n kim, thuµc da, ðan ð° dùng b¢ng t½, d®t väi v.v... Có chì, k¨m, d¥u höa và có nhi«u mö than, s¡t là nhæng ngu°n tài nguyên giàu có cüa qu¯c gia này. V« Thß½ng MÕi, các ð߶ng thông thß½ng ti®n lþi vçn là phía tây b¡c „n е v¾i vùng Thßþng Huy«n. Ngay t× bán s½, ta có thê xép „n е ðÑng hàng thÑ hai thÑ ba trên hoàn c¥u. Vì h¥u hªt các ðô th¸ l¾n ð«u ti®n ð߶ng giao thß½ng, có r¤t nhi«u ð߶ng bµ và thüy thu§n ti®n cho sñ xu¤t, nh§p cäng nhß Calcutta, Bombay, Karatchi, Madras là n½i có nhæng häi cäng quan tr÷ng...

Ðáng lý v¾i hoàn cänh thu§n ti®n ¤y, dân chúng „n е không ðªn n±i nghèo kh± su¯t ð¶i phäi lao lñc, b§n b¸u trong nhæng kë mßu sinh vøn v£t, t¥m th߶ng m¾i phäi, nhßng, tÕi sao dân chúng v¦n nghèo kh±, so v¾i các qu¯c gia khác trên thª gi¾i? Ta häy nhìn vào hoàn cänh xã hµi sinh hoÕt chính tr¸ t×ng th¶i ðÕi ð¬ tìm nguyên nhân trä l¶i cho câu höi kia.

V« Chính Tr¸, t× nghìn xßa, xã hµi „n е có truy«n th¯ng là mµt xã hµi ðÆng c¤p, nh¤t là sau cuµc di dân vî ðÕi cüa nhûng ng߶i Aryens th¤m nh§p và ð°ng hóa dân t÷c này. V¾i møc ðích chia ð¬ tr¸, h÷ ðã phân ð¸nh xã hµi „n е thành b¯n ð¡ng c¤p cách bi®t h¡n nhau. B¯n ðÆng c¤p ¤y là: 1. Brahmanes, nhæng thày tu (giáo sî Bà La Môn) giæ vi®c l­ nghi cúng hiªn; 2. Ksatryas (Sát Ъ L¸), giòng dòi nhæng ng߶i quy«n qui, n¡m giæ chính quy«n, cai tr¸ dân chúng; 3. Vaisyas (Ph® xá), nhæng ng߶i buôn bán, làm ruµng, su¯t ð¶i cày thuê làm mß¾n; 4. Sudras (Thú Ðà La), gi¯ng th± dân · nhæng n½i r×ng núi thâm u và làm tôi m÷i su¯t ð¶i... Dòng tình cän ð°ng loÕi b¸ chia c¡t. Sñ tranh ch¤p giæa các ðÆng c¤p trong xã hµi có khi ng¤m ngçm, có khi bµc phát, làm cho b¥u không khí ngh©t th·, khó ch¸u, m²i ngày thêm cång thÆng, tr¥m tr÷ng. Nhæng ng߶i thi®t thòi nh¤t trong xã hµi là hai l¾p ng߶i Vaisyas và Sudras. H÷ không có mµt tia hy v÷ng nào ðßþc giäi phóng cä. Ngoài b¯n ðÆng c¤p ¤y, còn mµt hÕng ng߶i man rþ - hÕng ng߶i Parias ð¶i s¯ng cüa h÷ khó h½n con v§t, không bao gi¶ biªt có ánh sáng m£t tr¶i! Th§t là cänh ð¸a ngøc · tr¥n gian. TÕi sao cùng là mµt kiªp ng߶i lÕi sñ chênh l®ch ðªn thª?!

Và... còn biªt bao sñ ðao kh± dày vò th¬ xác lçn tâm h°n, h÷ ðành phäi nh§n ch¸u mµt ph¥n do änh hß·ng xã hµi ðª chª phong kiªn c± th¶i và mµt ph¥n chính do tß tß·ng Bà La Môn giáo gây ra... Ði«u này to không l¤y làm lÕ. Khi dòng Bà La Môn ðã tÕo ðßþc lñc lßþng tôn giáo, l¨ t¤t nhiên h÷ s¨ tìm ðü m÷i cách giæ gìn ð¸a v¸ cüa mình, và mu¯n mãi mãi duy trì chª ðµ ð¡ng c¤p, nên ðã vin vào nhæng th¥n thuyªt m½ h°, thiªu cån cÑ, ð£t ra mµt bµ lu§t có tính cách næa chính tr¸, nØa tôn giáo, bµ lu§t Manou, có nhæng ð«u: c¤m chï sñ hôn ph¯i giûa nhæng ng߶i thuµc ðång c¤p khác nhau. ÐÕo ðÑc, tôn giáo lúc này chï còn là hình thÑc, ð¶i s¯ng h²n ðµn, con ng߶i không có tñ do, thiªu sinh khí, không biªt gì là hÑng thú s¯ng còn! Su¯t ð¶i h÷ phäi nÕi lßng ra làm vi®c ð¬ kiªm miªng ån manh áo m£c cûng không ðü, lÕi còn phäi ðóng góp ðü thÑ sßu cao thuª n£ng ð¬ cung phøng cho b÷n cai tr¸ mình thø hß·ng mµt cách phi lý. Cuµc s¯ng cüa h÷ th§t c½ cñc, v¤t vä, thiªu th¯n... Mµt chª ðµ ðÆng c¤p (système des castes) b¤t bình ðÆng ðß½ng nhiên không th¬ ðÑng væng ðßþc. Chï có nhæng hÕng ng߶i bÕc nhßþc, thø ðµng, ích kÖ m¾i ch¸u thu hình trong mµt hoàn cänh ðã r°i. Nhæng ng߶i có tâm h°n thÑc giác, biªt nhìn xa, trông rµng, có chí khí s¡t ðá, chï ch¶ c½ hµi là cuµc cách mÕng tß½ng lai bµc phát. Phong trào "phän kháng" m²i ngây thêm tö rõ, mãnh li®t...!!

*V« Vån Hóa. Ngay t× bu±i rÕng ðông, „n е ðã s¾m có mµt n«n vån minh, nhæng ngôn ngæ, vån tñ (PhÕm vån = Sanskrit và Pali) riêng, ðÕi bi¬u xÑng ðáng cho n«n Vån Hóa Nhân Bän Toàn Di®n: ðó là sñ ßa s¯ng tr¥m hùng, ðßþm s¡c thái Tñ do, giäi thoát. Ng߶i „n е r¤t thông minh và giàu tình cäm. ÐÑng v« phß½ng di®n qu¯c gia thì, vån minh „n е có r¤t nhi«u nhân chüng tÕo dñng. ÐÕi loÕi ng߶i ta chia ra làm hai. Ðó là vån minh b¡c „n, thuµc n«n vån minh nam „n, thuµc ng߶i da màu. Vån minh da màu có trß¾c vån minh da tr¡ng. N«n vån minh này còn g÷i là vån minh ti«n Aryenne (Civilisation pré-Aryenne). Nhßng ðÑng v« th¶i gian mà nói, n«n vån minh ti«n Aryenne ðßþc g÷i là n«n vån minh bán xÑ.

Ь tránh ngµ nh§n ta g÷i là vån minh Dravidienne (Civilisation Dravidienne). Vån minh Dravidienne ch¸u änh hß·ng cüa các n«n vån minh khác. Nói thª tÑc có nghîa n«n vån minh nhân chúng Dravidienne là mµt sñ t±ng hþp khá b«n ch£t giæa các m¯i liên lÕc cüa các vùng иa Trung Häi và C§n еng. Vån minh bän xÑ „n е cûng r¤t huy hoàng không kém các vùng khác, trái lÕi còn có nhi«u ði¬m ßu th¡ng h½n. Ng߶i Aryens ðã không ðóng góp gì vào n«n vån minh thành th¸ nguyên thüy „n е, hay nói khác là n«n vån minh ti«n Aryenne, tÑc là n«n vån minh tây b¡c „n е, vùng sông Indus. Vån minh này có các biên gi¾i thiên nhiên che ch·. Phía b¡c có r£ng núi Himalayas; tây nam có bi¬n Oman; ðông nam có v¸nh Bengale.

Do ðó „n е là vùng ð£c thù cüa ph¥n ð¤t thuµc vån minh Âu - Á (Eurasie). „ е có cØa ngõ g¥n nhß duy nh¤t ð¬ tiªp xúc v¾i vùng Âu A · tÕi phía b¡c. N½i ðây các dân cß „n е và các vùng lân c§n giao tiªp theo hai ngä ð߶ng. Ngä thÑ nh¤t b¢ng con sông Caboul, qua Khaîber. Ngä thÑ hai b¢ng các thung lûng cüa hai con sông Kouran và Gounal, qua Waziristàn. Khaîber là cØa ngõ ðßa vào b¡c Pendjab. Waziristàn là ðÕi lµ vào vùng trung Pendjab. Ta có th¬ nói ðßþc là vùng tây b¡c, vùng sông Indus, chính là cu¯ng h÷ng ðßa ch¤t dinh dßÞng hay ðµc t¯ vào nµi ð¸a „n е; ng߶i Aryens vào khoäng giæa ðô th¸ thiên niên kÖ, ng߶i Macédoniens do ðÕi ðª Alexandre le Grand nåm 326 và nåm 180 TTL; ng߶i Grecs Bactriane; ng߶i Indo - Scythes vào khoäng th¶i ðÕi Jésus. - Christ; ng߶i Hung Nô (Huns) vào khoäng 450 TTL; ng߶i Turca - Afghans t× nåm 1.000 TL, ng߶i Grands Moghols t× 1526 TL, ð«u qua ngä tây b¡c ð¬ vào „n е. B¤t lu§n vào th¶i ðÕi nào, dù vån minh phª hßng ra sao, „n е vçn mang ð£c tinh thª gi¾i sÑ là nh¶ vào các cØa ngõ · phía tây b¡c „n. Các cØa ngõ này ðã quyªt ð¸nh c߶ng ðµ vån minh bình nguyên „n H¢ng nhi«u nh¤t và có tính cách trñc tiªp, r°i t× ðó änh hß·ng lan d¥n xu¯ng cao nguyên Dekkan · phía nam „n е.

N«n vån minh „n е có vë tr¥m l£ng nhßng oai hùng h½n các vùng khác; tuy cùng mang mµt ð£c tính "ð¸nh cß, nông nghi®p, thành th¸". Cái ð£c tính tr¥m l£ng này cüa „n е ngày nay vçn còn.

N«n vån minh c± nh¤t và có tính cách ngoÕn møc m¾i ðßþc khai qu§t g¥n ðây, n¢m trong vùng tây b¡c „n е, thuµc Khaipur · Pendjab.

иa danh này mang tên Kot Diji. Kot Diji hþp v¾i Mohenjo-daro và Harappa, thành ð¸a danh vån minh t¯i c¯ cüa „n е. Kot Diji ðÑng vào hàng c± nh¤t.

Ta có th¬ nói là t× nåm nghìn nåm nay, bình nguyên sông Indus là n½i ð¡c ð¸a cho các n«n vån minh ð¥u tiên cüa „n е khai m·. Ngh® thu§t, thü công ngh® và cä h® th¯ng chæ viªt næa ðã ðÕt t¾i mÑc vô cùng sáng süa. Tiªng Hindia thuµc dòng nhæng tiªng Indo Européenne, cùng mµt ngu°n g¯c ngæ tµc v¾i tiªng PhÕm, nghîa là cüa nhæng dân tµc có t± tiên là ng߶i „n Âu. Ng߶i „n е bän xÑ là h§u du® cüa gi¯ng dân da s§m có liên lÕc huyªt th¯ng (xa hay g¥n) v¾i nhân chüng Négroîdes và Proto-Australoîdes... Nhß v§y ta có th¬ kªt lu§n tiªng PhÕm ðÑng hàng ð¥u trong loÕi Indo-Européenne.

Ba khu vñc có gi¯ng ng߶i gây thành xã hµi trên thª gi¾i:

1. Lßu vñc giæa hai con sông Dß½ng TØ và Hoàng Hà.

2. аng b¢ng sông Nil.

3. аng b¢ng sông H¢ng.

Ba khu vñc có ba lu°ng t× tß·ng khác nhau và là cån bän cüa nhân loÕi

T× ð°ng b¢ng sông dß½ng tÑ thuµc mµt thÑ tiªng khác hÆn, loÕi tiªng liên âm cüa nhæng ng߶i phi châu, còn hâù hªt loÕi ða âm ð«u thuµc dòng Indo-Européene, tr× nhæng døng ngæ h¢ng ngày ð¬ s¯ng, t× khu vñc có khác nhau, còn nhæng ngæ thu§t [termes savants] ð¬ bi¬u lµ tß tß·ng lúc ð¥u [t¶i thßþng c±] ph¥n l¾n l÷ai ða âm ð«u mßþn · phÕm vån.

Các h÷c giä chia làm tám nghành cüa Indo-Européenne

1. Nghành Aryenne hay indo - iranienne g°m cáctiªng ¤n, ba tßvà phÕm, Arabe v.v„

2. Nghành Arménien, mµt ph¥n nß¾c nga

3. Hi lÕp [c± và kim],Ionien, Altique, Dorien v. .v..

4. Albanie, giáp gi¾i nga và trung ðông.

5. Nghành Italique, g°m Y, LA Mã, LA tinh v.v..

6. Nghành Celtique, ph¥n nhi«u là t× - ngæ. g°m pháp, mµt ph¥n Anh,b°.

7. Nghành Germanique. g°m Aí Nhî Lan. Scandinave, các tiªng ÐÑc, Ph±, Anh và Anglo- Saxon

8. Nghành Balto-Slave. Lithuanie. NGA. BA Lan. Ti®p. Bulgarie, các dân tµc Nam tß [sevbo- croate].

Vån minh phÕm còn có mµt công trình l¾n là ð¥u tiên dùng chæ s¯ nhß chæ s¯ ngày nay ta viªt, nh¾ lÕi con s¯ cuä ng߶i trung hoa hay la mã không th¬ naò ð£t con tính ðßþc, chæ ai c§p cûng v§y, phÕm vån ð¥u tiên ðã dùng s¯ h® [syetème numérique] nhân mu¶i nhß ngày nay,và nghî ra con s¯ "không"(zézo),trong chæ s¯, ta có th¬ nh¶ ðó m½í có toán h÷c. Tiªng phÕm thuµc trong nhæng loÕi ða âm hi®n có trên thª gi¾i nhßng tiªng ph± thông mà ngày nay dân chúng „n ðµ b¡t buµc phäi dùng ð¬ th¯ng nh¤t ngôn ngæ là tiªng hindi, có g¯c t× chæ phÕm và ngôn ngæ „n âu h½n là nhæng tiªng ð¸a phßong có g¯c t× tiªng moundari và dravidien, còn v«l¯i chæ c± „n ðµ nhß ta biªt theo l¯i tßþng hình, gi¯ng l¯i ch¡p A.B.C... Ngày nay ðÕi ða s¯ các nß¾c tiên tiªn ð«u dùng l¯i chæ trên, và cä các vi®c ¤n loát, t¯c ký và ði®n tín cûng dña vào l¯i viªt ¤y. mµt dân tµc có quá trình tiªn hóa nhß ¤n ðµ, l¨ dî nhiên nhæng tß tßÞng v« tôn giáo, triªt h÷c cûng s¾m ðßþc näy m¥m, gi¶ ðây ta hãy ði vàolînh vñc ¤y ð¬ tìm hi¬u...

*Tß tß·ng siêu nhiên th¶i ðÕi h°ng hoang, b¤t cÑ dân tµc nào, xã hµi loài ng߶i cûng sùng bái thiên nhiên. ngoài tß trào tôn giáo, h÷ chßa có ý thÑc v« tri®t h÷c ho£c luân lý nhân ðÑng trß¾c b¥u tr¶i m£t ð¤t rµng l¾n, v¾i cänh tßþng kÏ lÕ nhß s¡m ch¾p, trång sao núi sông... h÷ sinh lòng tín ngßÞng tôn giáo, triªt h÷c và mê tín · ¤n ðµ cûng nhß h¥u hªt các dân tµc khác · trên thª gi¾i khi ý thÑc con ng߶i v×a ch¾m n·, ð«u không vßþt ra ngoài ra công l® ¤y. Nhæng bài ca tán tøng tôn giáo do ðó mà làm ra, møc là ð¬ c¥u phúc, tiêu tai, sau lâu tr· thành nhæng l¶i sám bí truy«n, nh¢m giäi thích sñ linh Ñng cüa th¥n và sñ tª tñ, c¥u ðáo cùa ng߶i ta, ð¤y là nguyên nhân chính ð¬ tÕo l§p ra bµ thánh kinh véda. Véda là mµt bµ thánh kinh c± nh¤t cüa xÑ ¤n ðµ. [véda, d¸ch là "minh trí" "trí sáng" nghîa là kinh này làm cho sáng su¯t, tö rö sñ th§t] kinh ði¬n véda g°m có 4 l÷ai chính 1. Rig -véda chép nhæng bài ca tán tøng tôn giáo. 2. Sama véda, chép nhæng vån tª, giäi thích càc l¶i nghi thÑc quan h®. 3. Yajur -véda, chép nhæng chú thñc tß¾ng truy«n , 4. Atharva -véda, chép nhæng l¶i giäi ðáp v« các bì quyªt, ma thu§t v.v.. .

k¬ tØ khi ng߶i Aryens xâm chiªm dùng b¡c ¤n ðµ thì l¸ch sØ thánh kinh cûng b¡t ð¥u ðßþc kiªn l§p ngay t× bu±i ban s½, ng߶i Aryens ðã nghî ðªn sñ bö cü thay m¾i, và tÕo l§p mµt lý thuyªt có tính ch¤t kÏ th¸ và trñc lþi làm n«n täng cho các bµ máy hành chính sao này. ðó là thÑ lý thuyªt lãnh ðÕo chí huy t±ng quát t¥t cä c½ c¤u cüa xã hµi, mµt thÑ hiªn pháp b¤t thành vån. thÑ hiªn pháp ðßþc xây dñng trên cån bän cüa bµ thánh kinh ph® ðà [véda]v« sau, thánh cûng ðßþc sáng tác thêm các th¥n cû chï còn là mµt bóng m¶ ð¯i v¾i nhæng v¸ m¾i ðßþc tân chª các bµ thánh kinh véda nhu¶ng ch² cho các bµ m¾i ra ð¶i. Ðó là các bµ; té nghi thß [Brahmana]sâm lâm thß [Aranyaka] và áo nghiã thß [U panishad]vào th¶i kÏ thª nghi thß thì có tÕo v§t chú Prajapati, và th¶i kÏ áo nghiã thß có th¥n Atman. h® th¯ng kinh ði¬n th¥n h÷c và xã hµi h÷c ðßþc giäi thích m²i lúc thêm khó hi¬u, và do ðó m¾i có nhi«u ngu°n tñ do tß·ng giäi thích thánh kinh.

Sau th¶i ðÕi véda tß tß·ng ¤n ðµ b¡t ð¥u chuy¬n biªn, triªt h÷c do ð¤y ðßþc manh nha con ng߶i không tinh vào th¥n th÷ai næa mu¯n hi¬u vû trø con ng߶i ðã v§n døng ðªn trí nång mình ð¬ khäo sát nó và, b¡t ngu°n t× ð¤y, các phái triªt h÷c tiªp nhau ra ð¶i. Trong nhæng phái triªt h÷c, ho£c dung hþp nhau nhßng t¤t cä là hß¾ng tim cái ngu°n g¯c cüa vû trø, có phäi cho r¢ng "phÕm thiên"[brahma] là cån bän cüa vû trø, vÕn hæu nhßng phái khác la¸ cho r¢ng "ð¤t" là g¯c cüa vÕn hæu; phái lÕi cho r¢ng "nß¾c" là g¯c, phái cho r¢ng "læa" là g¯c phäi cho r¢ng "gió" làg¯c v.v... Tiªn bµ mµt n¤c næa, ng߶i ta bó v§t ch¤t [ð¥t, nß¾c, gió, lØa]mà hß¾ng v« ch± tr×u tßþng, nên có nhæng phái l§p ra "th¶i gian luân" "phß½ng hß¾ng lu§n" "không gian lu§n"vv... r°i nào chü quan, khách quan, tr×u tßþng cø th¬ nh¤t nguyên, ða nguyên, chü ðµng chu tïnh bao nhiêu tß tß·ng kh·i xß¾ng tr· thành mµt th¶i ðÕi hªt sÑc h±n ðµn.

Có th¬ nói th¶i kÏ này các tß tß·ng gia ¤n ðµ sinh hoÕt r¤t náo nhi®t kinh Ph§t ghi s± møc có chín mß½i h® phái th¥n h÷c, triªt h÷c khác nhau, nhßng n±i b§t nh¤t, vçn là sáu triªt phái, ðó là.

1. Phái AJITA Kesakambali, chü trß½ng "duy v§t lu§n" con ng߶i là do các yªu t¯

v§t ch¤t kªt hþp tÕo thành, khôngcó qüa d¸ thøc các nghi®p thi®n ác, không có sñ kªt sinh tß½ng tøc trong ð¶i mai sau, con ng߶i chªt là hªt, thuyªt này có tính cách ch¯ng lÕi th¥n cách siêu hình cüa bà la môn giáo, không nh§n có thßþng ðª [brahma] sáng tÕo vû trø và loài ng߶i, và l¤y sñ hß·ng thø v§t ch¤t làm møc ðích cÑu cánh cuµc ð¶i

2. Phái Pakudha Kaccayana thì chü trß½ng thuyªt "vÕn v§t th߶ng t°n" vÕn sñ vÕn v§t · ð¶i chÆng qua là do các yªu t¯ nhân duyên tÕo thành v§y ta không nên quan tâm t¾i chúng, vì nªu không, chï nh§n l¤y sñ ð¡ng cay phi«n não vô ích.

3. Phái Purana Kasspa, chü trß½ng "ngçu nhiên thuyªt", cho r¢ng vÕn v§t có · ð¶i, chï là ngçu nhiên. không tin có lu§t nhân qüa. phü nh§n ðÕo ðÑc chÆng phäi tôn th¶i, sùng bái gì cä. nói khác, ðÕo ðÑc là không tß½ng c¥n phäi phá bö, vì m÷i liên h® cuµc ð¶i là ngçu nhiên. .

4. Phái Maakhali Gosala lÕi chü trß½ng "tñ nhiên thuyªt", con ng߶i sinh ra ð¶i là b·i tñ nhiên m÷i sñ h÷a phúc, vui hay kh± cùng là tñ nhiên, nó không b¸ änh hu·ng b¤t cÑ mµt nguyên nhân nào chi ph¯i cä.

5. Phái Sajaya Belathiputta chü trß½ng "hoài nghi thuyªt", ngøy bi®n r¢ng chân lý không phäi là không biªn ð±i, vi®c trß¾c m¡t ta v×a th¤y ðó, ví dø các hoa chÆng hÕn, thoÕt nhìn tß·ng là nó vçn y nguyên nhßng sñ thñc thì, nó ðã biªn ð±i t×ng ch¾p m¡t, t× màu h¯ng thçm chuy¬n sang màu h°ng lþt ð¯i v¾i sñ v§t cûng thª, ta không th¬ không hoài nghi v« sñ hi®n hßû cüa chúng.

6. Phái Nigantha Nataputta, chü trß½ng thuyªt "tß½ng ð¯i", nghîa là không có cái gì tuy®t ð¯i cä. m÷i con ng߶i sinh ra ð¶i, l¾n lên, làm vi®c r°i chªt; v§y b¤t cÑ giäi quyªt v¥n ð« gì, ta cûng nên chú ý ðªn các yªu tinh tâm lý ngã - tha, ð¬ khöi b¸ va chÕm làm b¦n ki«p s¯ng con ng߶i trên cõi ð¶i này, nhß, không gây ra các tµi l²i, phát tri¬n lòng t×, và ði«u c¥n y«u là biªt luy®n thân kh¡c kh± ð¬ c¥u giäi thoát kiªp s¯ng chÆng ra gì [vì là tß½ng ð¯i], thôi thì mong ð¬ mµt khi chªt yên vui · kiªp sau... Tiªp sau ðó, còn có nhæng h÷c phái khác l¥n lßþt ra ð¶i ðó là sáu h÷c phái;

1. NÏaya

2. Vaisésika

3. Samkhya

4. Yoga

5. Mimansa và

6. Védanta

Tß tß·ng cüa sáu h÷c phái này chøi änh hß·ng, ho£c trñc tiªp, ho£c gián tiªp, cüa ba th¶i kÏ Rig-Réda, Bràhmana và U pànishad, ph¥n nµi dung cüa nói chï là khai tri¬n ði«u [ðã có] trong các thánh thß ðôi khi cûng có phát tri¬n nhæng ði«u m¾i lÕ nhßng là ð¬ chÑng minh cho nhæng thuyªt lý cüa các thánh thß ðßþc sáng tö mà thôi.

Ki¬m ði¬m lÕi, ta th¤y, tß tß·ng ¤n ðµ ðã tu¥n tñ phát tri¬n mµt cách nhi®p nhàng. Th÷at ð¥u, con ng߶i còn sùng bái ánh sáng thiên nhiên, v« sau, s¤m, ch¾p, gió, mßa, cûng ðßþc coi là có th¥n linh chi ph¯i, cai quän, ðó là t× ðµc th¥n giáo [monothéisme]chuy¬n qua th¶i kÏ ÐA th¥n giáo [Polythéisme] r°i t× ða th¥n giáo ði ðªn phiªm th¥n giáo [Panthéisme]v« sau tß tß·ng càng ngày thêm sáng ðÕt, ng߶i ta lÕi näy ra nhæng nghi ng¶ và tñ höi, cån bän cüa vû trø là gì? -Nhân sinh ra ðâu mà có? giá tr¸ cûa thñc s¯ng ra sao? Nhæng câu höi hóc búa ¤y là nhæng roi ðòn ðánh váo tâm thÑc con ng߶i, b¡t phäi suy nghî, do dó, tß tß·ng triªt h÷c m²i ngày khai tri¬n càng rµng, sâu thêm, nh¢m giäi ðáp nhæng m¯i bån khoån, th¡c m¡c cüa con ng߶i, v« siêu hình cûng nhß v« thñc tÕi cuµc s¯ng, [xin xem v¤n ð« này · ph¥n lu§t thuyªt · dß¾i]

Nói tóm, · ¤n ðµ xßa, trß¾c ð¶i ðÑc Ph§t ra ð°i, v« tß tß·ng, tôn giáo, triªt thuyªt cûng nhß v« m£t chính tr¸, kinh tª và xã hµi th§t là vô cùng phÑc tÕp, thêm vào ðó, nÕn kÏ th¸ tôn giáo cûng tr¥m tr÷ng không kém. Phía tây ¤n ðµ là ð¸a bàn hoÕt ðµng cüa bà la môn giáo [Bbrahmanisme].phía ðông thì thuµc kÏ na giáo [Jahìsme], hai tôn giáo này tranh giành änh hß·ng v¾i nhau, và chi ph¯i hoàn toàn ð¶i s¯ng con ng߶i, không nhæng v« m£t tinh th¥n mà cä v« phß½ng di®n v§t ch¤t næa, có th¬ nói ðây là mµt th¶i ðÕi loÕn cüa sÑ ¤n ðµ con ng߶i còn biªt tinh tß·ng, bám viú vào ðâu næa cä?

Giæa lúc hoàng cänh bª t¡c ¤y. ðÑc ph§t xu¤t hi®n nhß mµt m£t tr¶i sáng rÞ bu±i s¶m mai làm m¤t ði nhæng bóng t¯i cüa ðêm ðen dày ð£c, ðang che phü cuµc ð¶i. Ngài là cÑu tinh không chï dành riêng cho xÑ ¤n ðµ th¶i ¤y, mà là cüa nhân loÕi chúng sinh. Th§t v§y ðÑc Ph§t ngày ð¥u tiên xß¾ng thuyªt nhân bän, l¤y con ng߶i làm cÑu cánh ð¬ giäi quyªt hªt m÷i v¤t ð« bª t¡c cüa th¶i ðÕi cä v« nhân gi¾i, tâm gi¾i và siêu gi¾i. giáo lý cüa ðÕo ph§t là nhß th§t [chân lý], là ánh sáng cüa trì tu® và là ni«m tin cho con ng߶i, · b¤t cÑ th¶i gian, hoàn cänh và n½i ðâu... ð¤y là nhæng ð£c ði¬m nguyên lý sáng l§p ðÕo Ph§t.