Triªt H÷c ÐÕi Quan

Chß½ng I

ÐÕo Ph§t Là Tôn Giáo Hay Triªt H÷c .

ÐÕo Ph§t là tôn giáo hay triªt h÷c ?

Câu höi ð£t ra t¤t nhiên là phäi tìm hi¬u .Trß¾c khi giäi ðáp ta nên xét qua ý nghîa cüa hai danh t× tôn giáo ,triªt h÷c .

1.Thª nào là tôn giáo?
2.Thª nào là triªt h÷c ?

I .Tôn Giáo.

Chæ tôn giáo hi¬u theo Tây phß½ng, g÷i là Religion, có nghîa chú ý hay tôn kính. Nhßng theo ð¸nh nghîa thÑ hai cüa Ðông phß½ng thì, Tôn g¯c sinh ra nghành ng÷n; Giáo dÕy tu sØa nhæng ði«u ðã có; là cái thß¾c xªp ð£t có phß½ng pháp, qui cü...Tôn giáo là sñ bi¬u lµ cüa tß tß·ng qu¥n chúng ð¯i v¾i th¥n linh, là bi¬u tßþng cüa vån hóa.

Theo sñ nh§n xét chung cüa các h÷c gia xßa và nay khi nói ðªn tôn giáo tÑc là chï cho nhæng ðoàn th¬ có ít nhi«u t± chÑc v« hình thÑc l­ nghi, có tính cách bi¬u th¸ sñ liên lÕc giæa ng߶i và th¥n linh, bao trùm mµt nghîa sþ s®t và tôn kính. Ngoài ra lÕi còn giäi thích chæ tôn giáo v¾i nhæng giáo ði«u..".

II.Triªt H÷c 

Là mµt bµ môn khoa h÷c nghiên cÑu v« nguyên nhân và nguyên lý cüa vû trø vÕn v§t. Nång bän cüa triªt h÷c g°m có: Tâm lý h÷c, Th¦m mÛ h÷c, Siêu hình h÷c, Luân lý h÷c, Lu§n lý h÷c; v¾i phß½ng pháp áp di­n có: Qui nÕp, Suy di­n, T±ng hþp.

Triªt h÷c, hi¬u theo quan ni®m c± ði¬n Trung hoa, chæ triªt g¯c · chæ chiªt, có nghîa là chia chë, và chæ kh¦u; mi®ng nói; chæ h÷c là b¡t chß¾c, làm theo. Triªt h÷c là môn h÷c lu§n lý có tính cách chia chë, phân tích làm cho sáng tö t×ng v¤n ð«, tÑc là "cách v§t trí tri" = nghành h÷c nh¢m nghiên cÑu nhØng v¤n ð« v« vû trø vÕn v§t; phù hþp v¾i chæ Philosophie, quan ði¬m cüa Tây Phß½ng. — „n е, triªt h÷c lÕi có mµt ð¸nh nghîa; Minh trí, minh giác. T¤t cä tß tß·ng triªt h÷c ð«u b¡t ngu°n t× kinh Védas, sän ph¦m cüa nhóm dân chüng Aryens; Véda cónghîa là khoa h÷c, thiêng liêng và thánh trí, Møc ðích cüa nó tß½ng tñ nhß · Ph§t h÷c là: ðßa ng߶i ra khöi cái vô minh (avidyà)ð¬ ðªn cöi giác: giäi thoát (apavargah). Фy là triªt h÷c .

Nhß trên ðãhi¬u thª nào là tôn giáo, triªt h÷c ; bây gi¶ tr· lÕi ð« cüa nó, khi bÕn höi: ÐÕo Ph§t có phäi là tôn giáo hay là triªt h÷c ? Tôi khÆng ð¸nh: ÐÕo Ph§t là T¤t cä. Vì t¤t cä ð«u có trong ðÕo Ph§t , b·i ðÕo Ph§t không phäi hÆn là mµt tôn giáo, song cûng không chï là mµt triªt h÷c, khoa h÷c ..; m£c d¥u kinh ði¬n ðÕo Ph§t hàm táng nhæng lý giäi v« cách tu tiªn ,v« siêu hình và v« sñ chÑng ngµ ; nhßng cách nói ðúng nh¤t: ÐÕo Ph§t là ÐÕo Ph§t .

ÐÕo Ph§t Không hÆn là mµt tôn giáo.

ÐÕo Ph§t có tính cách Tôn Giáo, là b¡t ngu°n t× sau khi ðÑc Thª Tôn t¸ch di®t r°i, các ð® tØ cäm th¤y nhß m¤t hÆn mµt nß½ng tñal¾n, và mµt ph¥n, do sñ tôn kính, nh¾ tß·ng m¾i tÕc hình tßþng ðÑc Ph§t · các giäng ð߶ng, t¸nh xá ð¬ ngày ðêm chiêm ngßÞng, l­ bái g÷i là "sñ tØ nhß sñ sinh", coi ðÑc Ph§t nhß còn hi®n s¯ng · ð¶i. Do ðó mà ðÕo Ph§t mang mµt hình thÑc tôn giáo, dù ðÕo Ph§t có nhæng t± chÑc Giáo Hµi Tång Già thì ðó cûng chï là phß½ng ti®n giúp con ng߶i s¾m ðÕt ðªn ðích: Giác Ngµ và Giäi Thoát. Th§t ra, ðÕo Ph§t không phäi là mµt tôn giáo, vì mµt l¨ r¤t d­ hi¬u la, t¤t cä chùa chi«n, Tång Ni, nhæng sñ tß¾ng hi®n có · tr¥n gian, cho ðªn h¥u hªt các kinh ði¬n ghi chép b¢ng nhi«u loÕi ngôn ngæ khác nhau, ð«u chï nhß nhæng tia n¡ng bu±i ban mai, so v¾i v¥n thái dß½ng lµng lçy sáng rñc là ðÕo Ph§t. Nhæng l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t chÑa ðñng trong Ba ÐÕi TÕng Kinh cûng chï là "Nhæng chiªc lá trong r×ng cây l¾n. "Sñ hi¬u biªt cüa ðÑc Ph§t thì th§t to l¾n mênh mong! Giáo lý cüa ngài là t±ng hþp hªt m÷i khuôn nªp s¯ng và quán tri®t nhæng gì là tinh hoa cao ð©p nh¤t cüa con ng߶i và cüa vÕn hæu. L¶i dÕy cüa Ngài là sñ th§t (chân lý),v« vû trø và v« con ng߶i, v« quan ni®m s¯ng, chªt, v« sñ nhân quä, tµi phúc ...Vì hi¬u rõ nhß thª, nên ð¯i v¾i cöi ð¶i b¸ ð¡m chìm trong vòng mê luân kh± äi, ðÕo Ph§t, b¢ng m÷i cách , quyªt mang lÕi Ánh Sáng (ph¤n kh·i mà vui s¯ng) và An Lành (không còn lo âu, phi«n não..) cho m÷i ng߶i m÷i gi¾i.

Nói tóm lÕi, ðÕo Ph§t là L¨ S¯ng, Cách S¯ng, Ð߶ng l¯i S¯ng v©n toàn cüa t¤t cä chúng sanh.

Nhßng ÐÕo Ph§t cûng không chï là triªt h÷c.

ÐÕo Ph§t là giáo lý do ð¤ng Giác Ngµ dÕy cho con ng߶i có thêm ngh¸ lñc ð¬ tñ giác ngµ và giäi thoát m÷i ràng buµc kh± ðau mê ch¤p cüa cuµc ð¶i. Hay nói cách khác, ðÕo Ph§t vì con ng߶i và chúng sanh mà xu¤t hi®n . Ta chï nên quan ni®m ðÕo Ph§t nhß mµt "ÐÕo" -ÐÕo cüa Ánh Sáng và Tình Thß½ng-, có møc ðích "cÑu kh± giäi mê" là phß½ng thu¯c th¥n di®u (ð¬ ðßþc b¡t mÕch ) ð¬ chØa nhæng tâm b®nh mê m¶, ðau kh± cho chúng sanh - ðÑc Ph§t là v¸ Vß½ng Y-giáo lý cüa Ngài là nhæng th¥n dßþc tùy m²i b®nh nhân sØ døng nó.

ÐÕo Ph§t không phäi chï ðóng khuôn trong mµt phÕm vi. Nªu ta chï nghiên cÑu v« mµt m£t nào ðó r°i vµi kªt lu§n ðÕo Ph§t hoàn toàn có tính cách mµt tôn giáo, mµt triªt h÷c, mµt khoa h÷c, luân lý thì ðó là nh§n xét hãy còn phiªn di®n .

Ь hi¬u v¤n ð« mµt cách khái quát, trong kinh Thí Dø, có mµt giai thoÕi, tôi xin trích dçn câu chuy®n dß¾i ðây ð¬ làm b¢ng chÑng :

Mµt hôm, nåm ng߶i mù rü nhau ði ch½i, g£p mµt con voi, và khi tr· v« ai n¤y ð«u k¬ cho nhau nghe v« nh§n thÑc cüa riêng mình. Câu chuy®n ðßþc ghi lÕi : "Ng߶i thÑ nh¤t r¶ tai, bäo nó gi¯ng nhß quÕt lúa. Ng߶i thÑ hai r¶ vòi thì bäo nó nhß chiªc loa. Ng߶i thÑ ba r¶ lßng , bäo voi nhß bÑc t߶ng. Ng߶i thÑ tß r¶ chân lÕi bäo nó gi¯ng cái cµt nhà. Ng߶i thÑ nåm r¶ ðuôi bäo nó nhß cái ch±i. Th§t ra, voi không nhß nhæng cái mà ng߶i ta ðã hi¬u và ð£t tên cho nó - dù có ð£t cho nó tên gì ði nØa thì "voi vçn chï là voi"-Cûng thª ng߶i chü trß½ng v« phß½ng di®n tình cäm s¨ nghî ðÕo Ph§t là tôn giáo, k¨ chuµng tñ do tß tß·ng lÕi bäo ðÕo Ph§t là Triªt H÷c ...KÏ thñc, ðÕo Ph§t không chï là Tôn Giáo, triªt h÷c, khoa, luân lý. Mà ðÕo Ph§t là t¤t cä ...Nhæng ði«u ta th¤y, biªt v« ðÕo Ph§t "chï nhß gi÷t nß¾c, so v¾i b­ l¾n mênh mong trong su¯t" là ðÕo Ph§t mà thôi.

Hãy Trä LÕi Chân TinhTh¥n ÐÕo Ph§t.

ÐÕo Ph§t là con ð߶ng Sáng hß¾ng dçn cho nhân loÕi, chúng sinh trong nhæng ðêm t¯i d¥y ð£c cüa cuµc ð¶i. ÐÕo Ph§t không riêng cüa nghành h÷c nào, mà bao trùm t¤t cä =tôn giáo, ðÕo h÷c, luân lý, triªt h÷c, và khoa h÷c ...;không mµt môn h÷c nào ðÑc Ph§t lÕi không nói ðªn. Ði«u này ðã có ghi trong các kinh ði¬n.

Ta không nên nhìn ðÕo Ph§t v¾i c£p m¡t ngÞ ngàng, v¾i sñ hi¬u biªt nông cÕn, r°i ð¸nh giá tr¸ ðÕo Ph§t qua nhæng hình tß¾ng, sñ ki®n có tính cách vô th߶ng, biªn äo; ðÕo Ph§t không chï n¢m g÷n trong các kho tàng Kinh Lu§t, Lu§n -ÐÕo ph§t là chân lý. Nhßng có ði«u ta nên nh¾ "giáo pháp cüa ðÑc Ph§t ví nhß chiªc bè, ðßa ng߶i qua sông ; Chính pháp còn phäi bö ði , hu¯ng næa là phi pháp =Tri ngã thuyªt pháp, nhß phi®t dø giä; pháp thßþng ßng xá , hà hu¯ng phi pháp - "Kinh Kim Cß½ng. Giáo Pháp cüa ðÑc Ph§t là nhæng chiªc bè (thuy«n T×) ð¬ ch· ng߶i thoát ra ngoài b¬ kh± sinh tØ; khi ðã t¾i bªn, ta c¥n phäi bö bè lÕi. Kinh AlaggadüpamasuttamXXIII chép; Chß tÏ khßu, ta s¨ giäng pháp cho các ng߶i, ví nhß chiªc bè ð¬ vßþt ðßa qua không phäi ð¬ n¡m giæ l¤y. Hãy nghe ta, khéo suy nghi®m, ta s¨ giäng . "Thßa vâng ,bÕch thª Tôn ." Nhæng tÏ khßu ¤y vâng ðáp Thª Tôn, Thª tôn thuyªt giäng nhß sau : "Này các TÏ khßu , ví nhß có ng߶i ðang ði trên con ð߶ng l¾n dài, ðªn mµt vûng nß¾c rµng, b¶ bên này nguy hi¬m và häi hùng, b¶ bên kia an ±n và không kinh häi, nhßng không có thuy«n ð¬ vßþt qua hay không có c¥u b¡t qua t× b¶ này ðªn b¶ kia. R°i tñ suy nghî: "Ðây làvûng nß¾c rµng b¶ bên này nguy hi¬m và häi hùng ,b¶ bên kia an ±n và không kinh häi ,nhßng không có thuy«n ð¬ vßþt qua hay không có c¥u b¡c qua t× b¶ này ðªn b¶ kia. Nay hãy thâu góp cö, cây, nhành, lá, cµt lÕi thành chiªc bè, và dña trên chiªc bè này, tinh tiªn dùng tay chân , có th¬ vßþt qua b¶ bên kia mµt cách an toàn ." Chß tÏ khßu , r°i ng߶i ¤y thâu góp cö,cây ,nhành ,lá ,cµt lÕi thành chiªc bè ,và nh¶ chiªc bè này ,tinh tiªn dùng tay chân vßþt qua bên kia mµt cách an toàn. Khi qua b¶ bên kia r°i,lÕi suy nghî : Chiªc bè này lþi ích nhi«u cho ta, nh¶ chiªc bè này, ta tinh tiªn dùng tay chân ðã vßþt qua b¶ bên kia mµt cách an toàn . Nay ta hãy ðµi chiªc bè này trên ð¥u hay vác nó trên vai , và ði ðªn ch² nào ta mu¯n . "Chß TÏ Khßu, các ng߶i nghî thª nào? Chß TÏ Khßu " Nªu ng߶i ¤y làm nhß v§y thì có làm ðúng v¾i s· døng cüa chiªc bè !". — ðây, chß tÏ khßu , ng߶i ¤y sau khi vßþt qua b¶ bên kia ,có th¬ suy nghî; "Chiªc bè này lþi ích nhi«u cho ta .Nh¶ chiªc bè này ,ta tin tiªn dùng tay chân ðãü vßþt qua b¶ bên kia mµt cách an toàn .Nay ta hãykéo chiªc bè này lên trên b¶ ð¤t khô ,nh§n chìm xu¯ng nß¾c ." chß tÏ Khßu ,làm nhß v§y ,ng߶i kia làm ðúng s· døng chiªc bè ¤y. " Cûng v§y, này chß TÏ Khßu, ta thuyªt pháp nhß chiªc bè ð¬ vßþt qua, không phäi ð¬ n¡m giæ l¤y. Chß tÏ Khßu, các ng߶i c¥n biªt ví dø cái bè, Chính pháp còn phäi bö ði hu¯ng nØa là phi pháp Ng߶i hi¬u ðÕo r°i thì c¥n phäi quên hªt ...**ð¬ chï th¤y mình nh§p mµt v¾i t¤t cä, hay nói khác, t¤t cä là mình .

ÐÑc Ph§t th߶ng ðã phá nhæng gì là hình thÑc. Mà tôn giáo lÕi hay sinh ra hình thÑc . ÐÑc Ph§t cûng không mu¯n ðÕo Ngài là mµt triªt h÷c, b·i triªt h÷c chï quanh qu¦n trong nhæng phß½ng di®n tìm hi¬u, lý giäi h½n là thñc hành, thñc chÑng . "Triªt lý là cái ngh® thu§t ð£t v¤n ð« h½n là trä l¶i nhæng v¤n ð« ðã ðßþc ð£t ra" ÐÕo Ph§t thì khác hÆn .

Ta thØ tìm hi¬u câu chuy®n ðàm ðÕo giæa ðÑc Ph§t và ð® tØ dß¾i ðây, ð¬ nhìn ðÕo Ph§t có là Tôn giáo ,triªt h÷c ...hay chï là "Ðao di®t kh±"

Kinh TÕp A Hàm (Samvuttanikaya) chép:

Mµt hôm ,ðÑc Ph§t nhân ði ngang qua r×ng simsapa(xÑ Kosambi), Ngài d×ng lÕi hái mµt ít lá "Simsapa"c¥m trên tay và nói v¾i chúng ð® tØ: "Các ng߶i nghï sao?"-"BÕch ðÑc Thª Tôn ,mµt th¥y ðáp , nhæng chiªc lá Ngài c¥m trong tay thì ít mà lá · r×ng lÕi quá nhi«u" Cûng nhß thª ðó, các Thày TÏ khßu , nhæng gì ta biªt nhß lá trong r×ng, nhßng nhæng ði«u ta ðem ra dÕy các thày chï nhß lá trong lòng bàn tay. TÕi sao ta không ðem t¤t cä ra dÕy các th¥y ? B·i vì nhæng cái ðo,ù ta biªt , nó không giúp ích gì cho sñ giäi thoát cüa các th¥y. HÞi các tÏ khßu , các th¥y ð×ng nên ð¬ tâm trí vào nhæng tß tßÞng sau ðây : "Thª gi¾i là hæu hÕn , thª gi¾i là vô cùng . Ði«u ðó không quan tr÷ng . Ði«u quan tr÷ng là, ta dÕy các Th¥y v«, Sñ Kh±, ngu°n g¯c sñ kh±, ðÕo di®t kh±,và con ð߶ng ði ðªn Di®t Kh±. Nhæng ði«u ðó có ích, vì (ch¡c ch¡c) s¨ ðßa các Th¥y ðªn cÑu cánh cüa giác ngµ và giäi thoát v§y".

Và ðÑc Ph§t còn dÕy :

"HÞi các tÏ khßu ,các Th¥y hãy là ng÷n ðu¯c và n½i nß½ng tña cho chính mình . Các Th¥y ð×ng phó thác vào mµt ch¯n dung thân nào khác .

Các Th¥y hãy cß½ng quyªt chü ð¸nh vào chân lý .

Hãy l¤y chân lý làm ng÷n ðu¯c và n½i nß½ng tña cho mình . Mahaparinibbanasutta-11-33- N® vào Tôn giáo là c¯ ch¤p . N® vào triªt h÷c cûng là c¯ ch¤p . Mà ðÕo ph§t thì chü trß½ng phá ch¤p tri®t ð¬ - dù là ch¤p Ngã hay ch¤p Pháp. ÐÑc Ph§t Thích Ca Mâu Ni, trong 4 5 nåm thuyªt pháp, không t×ng biªt mµt chæ. Ngài chï nói, nói ð¬ phá bö nhæng gì c¯ ch¤p do tß tß·ng con ng߶i bày ð£t ra r°i lÕi ràng buµc chính con ng߶i. Vì n® vào nó mà con ng߶i phäi mang l¤y kh± ðau tri«n miên. V§y, mu¯n giäi thoát, con ng߶i phäi r¶i bö v÷ng ch¤p. L¶i nói cüa ðÑc Ph§t phát xu¤t t× tâm th¬ t× bi, nh¢m møc ðích giác ngµ sñ mê v÷ng, kh± ðau tµi l²i cho chúng sanh. Nhß v§y ta không nên chï nhìn ðÕo Ph§t nhß mµt tôn giáo hay mµt triªt h÷c. ÐÕo Ph§t là t¤t cä.

ÐÕo Ph§t là con ð߶ng tiªn hóa cüa hªt thäy chúng sanh...

H.T ÐÑc Nhu§n .