Trong quy¬n Ng߶i Chæa Tr¸ Bên Trong, The Healer Within, tác giä nh¤n mÕnh ðªn khä nång gây b®nh t§t cûng nhß chæa tr¸ b®nh t§t n½i m²i chúng ta. Nói khác ði, yªu t¯ tinh th¥n ðóng mµt vai trò r¤t quan tr÷ng vì ðó là mµt nång lñc kÏ di®u mà ta ít biªt ðªn. Tác giä nói v« bác sî Ishigami sau m߶i nåm nghiên cÑu v« b®nh lao ðã tìm th¤y sñ liên h® giæa ð¶i s¯ng b®nh nhân và chÑng b®nh này. Ông ta th¤y có nhæng tr߶ng hþp b®nh phát tri¬n hay giäm b¾t ðúng theo sñ dñ ðoán. Tuy nhiên, có nhæng tr߶ng hþp mà b®nh biªn chÑng b¤t th߶ng, vßþt ra ngoài m÷i ði«u dñ li®u. Nhæng tr߶ng hþp này, ng߶i b¸ b®nh càng lúc càng tr· n£ng thêm ho£c mµt ng߶i ðang mÕnh khöe b²ng nhiên b¸ b®nh mµt cách kÏ lÕ.

Bác sî Ishigami cho biªt chính ð¶i s¯ng tình cäm cüa con ng߶i ðóng góp r¤t nhi«u. Khi li®t kê các yªu t¯ liên quan ðªn b®nh t§t ông ta th¤y nhß sau:

Sau mµt th¶i gian dài nghiên cÑu các b®nh nhân b¸ lao ph±i, bác sï Tohru Ishigami nh§n xét:

"Có nhæng tr߶ng hþp b®nh ðang thuyên giäm thì mµt ði«u không may xäy ðªn làm cho thay ð±i trÕng thái b®nh t§t. Nhæng b®nh nhân lao ph±i · ngoài th¶i kÏ thÑ hai b« ngoài có th¬ tö ra mÕnh khöe khi chåm sóc m©, vþ, con hay thân nhân b¸ b®nh lao. Nhßng nªu ng߶i thân h÷ chªt thì sñ tuy®t v÷ng n½i h÷ s¨ kéo theo mµt tri®u chÑng b®nh tr¥m tr÷ng... Nhæng b®nh nhân ðó có th¬ chªt."

T× ðó, bác sî Tohru Ishigami viªt mµt bài v« Sñ Änh Hß·ng Cüa Tâm Яi V¾i Sñ Lành B®nh Lao Ph±i. Bài nói trên ðßþc ðång trên tÕp chí nghiên cÑu b®nh lao · Hoa KÏ The American Review of Tuberculosis: 1919. Biªn c¯ này r¤t quan tr÷ng vì ðây là mµt chuyên gia v« b®nh lao viªt v« tâm th¥n änh hß·ng ðªn sñ chæa tr¸ b®nh t§t chÑ không phäi mµt chuyên viên tâm lý viªt v« v¤n ð« v¯n r¤t m¾i më này vào th¶i ðó. Ði«u nói trên ðã ðßþc mµt y sî n±i tiªng Anh Qu¯c William Osler phát bi¬u trß¾c ðây: "Sñ chæa tr¸ b®nh lao tùy thuµc nhi«u vào nhæng gì trong ð¥u b®nh nhân h½n là nhæng gì trong ngñc cüa h÷."

T× ðó ng߶i ta ðã khám phá nhi«u loÕi b®nh do tâm sinh, psychosomatic hay là tinh th¥n änh hß·ng ðªn sÑc khöe cüa th¬ ch¤t và ngßþc lÕi, th¬ ch¤t cûng änh hß·ng ðªn tinh th¥n. Các chuyên gia ðã li®t kê bäy chÑng b®nh sau ðây do tâm sinh:

B®nh do tâm sinh không có nghîa là tinh th¥n là nguyên nhân duy nh¤t mà b®nh t§t là kªt quä. N½i ðây h÷ mu¯n nh¤n mÕnh ðªn mµt tình trÕng có nhi«u yªu t¯ có sÇn liên h®, tác ðµng, änh hß·ng lçn nhau nhß yªu t¯ di truy«n, c½ th¬ mÕnh yªu, tâm th¥n thích nghi v¾i các áp lñc cüa ð¶i s¯ng có d¬ dàng hay không, v.v... làm cho b®nh t§t phát sinh. ÐÕo Ph§t g÷i ðó là duyên hþp, nhæng yªu t¯ thu§n ti®n kªt hþp v¾i nhau ð¬ phát sinh ra mµt tình trÕng, hay bi¬u lµ, bày tö ra mµt trÕng thái mà chúng ta có th¬ nh§n biªt hay quan sát ðßþc.
 
 

Sñ Cång ThÆng

Khi nói b®nh do tâm sinh chúng ta nói ðªn mµt áp lñc, mµt sñ cång thÆng phát sinh khi tinh th¥n hay c½ th¬ phäi thích nghi v¾i mµt sñ ki®n nào ðó. Các tác giä cüa quy¬n sách nêu trên ðã vi®n dçn l¶i giäi thích cüa bác sî Robert Rose, chuyên viên nghiên cÑu v« sñ cång thÆng nhß sau:

Cång thÆng là mµt sñ thúc bách (nhß làm cho xong mµt công vi®c vào kÏ hÕn ¤n ð¸nh) và phän Ñng tÕo nên sau ðó ( nhß ðau loét bao tØ hay nhÑc ð¥u) là mµt b®nh t§t. V§y sñ thúc bách là nguyên do tÕo cång thÆng và sñ phän Ñng cüa c½ th¬ là sñ cång thÆng ðßa ðªn b®nh t§t.
 
 

Trong quy¬n Ng߶i Chæa Tr¸ Bên Trong cûng nói ðªn mµt cuµc nghiên cÑu ð£c bi®t. Vào th§p niên 1960, chuyên viên tâm lý Peter Bourne thñc hi®n cuµc nghiên cÑu mÑc ðµ cång thÆng cüa 12 binh sî thuµc nhóm ð£c nhi®m · biên gi¾i Vi®t Nam và Cao Miên. Ông ta ðo mÑc ðµ cüa ch¤t 17-hydroxycorticosteroid (17-OHCS) là mµt ch¤t hóa h÷c tiªt ra t× nan thßþng th§n trong th¶i gian ng߶i ta b¸ cång thÆng.

Các binh sî này ð«u là nhæng lính chuyên nghi®p, ðßþc hu¤n luy®n kÛ càng và có kinh nghi®m tác chiªn. M²i ng߶i phø trách mµt ph¥n vø chuyên môn nhß tháo gÞ mìn, y tª, vi­n thông, v.v... và h÷ ph¯i hþp v¾i nhau r¤t là ch£c ch¨. H÷ ðßþc tin ð°n cüa h÷ s¨ b¸ t¤n công khoäng t× 18 ðªn 22 tháng nåm, có l¨ vào ngày 19. T¤t cä ð«u hoÕt ðµng ráo riªt ð¬ chu¦n b¸ cho ngày chiªn ð¤u ðó.

Bourne nh§n th¤y có sñ khác bi®t v« mÑc ðµ cång thÆng giæa nhóm binh sî và sî quan. Binh sî tuân l®nh c¤p trên chu¦n b¸ chiªn ð¤u b¢ng cách ki¬m soát tuyªn phòng v®, ð£t các vû khí vào các v¸ trí ¤n ð¸nh, ð£t trÕm y tª c¤p cÑu. Nhæng hoÕt ðµng ðó làm cho h÷ ði«u hoà ðßþc sñ cång thÆng khi tr§n chiªn ðªn g¥n. Còn nhæng sî quan thì khác hÇn. H÷ càng lúc càng lo cho binh sî dß¾i quy«n, phäi quyªt ð¸nh t×ng m²i gi¶ cho thích nghi v¾i tình thª và ð°ng th¶i gÕt bö nhæng l®nh t× bµ chï huy cách xa 40 d£m ð« ngh¸ nhæng ði«u không thiªt thñc vì không hi¬u tình thª ð¸a phß½ng.

Su¯t th¶i gian mà th¶i ði¬m cuµc chiªn s¡p di­n ra mÑc ðµ cång thÆng cüa các sî quan ðßþc ghi nh§n là gia tång, còn nhóm binh sî thì ngßþc lÕi giäm xu¯ng tr× nhân viên vô tuyªn vì anh ta phäi luôn luôn · cÕnh viên sî quan chï huy do ðó anh ta b¸ änh hß·ng không khí cång thÆng khi viên sî quan này phäi có nhæng quyªt ð¸nh ra l®nh cho thuµc c¤p.

T× ðó các chuyên viên nghiên cÑu ðã biªt rõ thêm v« nhæng yªu t¯ liên h® ðªn sñ ð« kháng ch¯ng lÕi b®nh t§t: hoàn cänh sinh s¯ng, nhæng gì liên h® ðªn bên ngoài hay bên trong cüa cá nhân, nhæng tác ðµng tÕo ra nhæng phän Ñng trong các hoàn cänh riêng bi®t, và cu¯i cùng là sñ tÕo ra b®nh t§t. Các chuyên viên y tª nghî ðªn nhæng gì xäy ra trong thân th¬ và não bµ khi có sñ cång thÆng xäy ra: nhæng chuy¬n ð±i v« yªu t¯ th¥n kinh và ch¤t hóa h÷c. Nói khác ði, yªu t¯ duyên hþp cüa nhi«u thÑ có m£t bên trong lçn bên ngoài.
 
 

Sñ Cång ThÆng Và B®nh T§t

S¯ ng߶i b¸ b®nh trong cµng ð°ng tÿ nÕn th߶ng r¤t nhi«u. H÷ ðã phäi bö lÕi nhi«u ng߶i thân · quê nhà, phäi thích nghi v¾i l¯i s¯ng m¾i cùng hoàn cänh h÷ chßa quen thuµc. Nhæng ði«u ¤y tÕo ra sñ cång thÆng n½i h÷.

Các nhà tâm lý h÷c ðã khäo sát sñ cång thÆng này th¤y r¢ng sñ cång thÆng n½i con ng߶i không phäi là mµt loÕi cäm xúc nhß vui hay bu°n mà là mµt phän Ñng cüa thân th¬ khi ta bó buµc phäi làm mµt ði«u gì ðó. Mµt em bé dñ kÏ thi cu¯i nåm, mµt ng߶i thß½ng gia ði«n thuª lþi tÑc ð¬ g·i ði trß¾c ngày 15 tháng tß, mµt binh sî chu¦n b¸ cho mµt cuµc t¤n công, v.v...

Theo bác sî Hans Selve c½ th¬ phän Ñng theo mµt nguyên t¡c go¸ là Hµi ChÑng Thích Nghi T±ng Quát (General Adaptation Syndrom) g°m ba giai ðoÕn nhß sau:

1. Phän Ñng báo ðµng (Alarm reaction): C½ th¬ tÕo ra sñ báo ðµng khi chúng ta phäi ð¯i phó v¾i mµt v¤n ð« gì quan tr÷ng. Các ch¤t kích thích t¯ gia tång trong máu (nhß ch¤t adrenal cortial hormone) kèm theo v¾i phän Ñng nhÑc ð¥u, ån m¤t ngon và m®t möi. Cha m© th߶ng th¤y trÕng thái này n½i con cái khi các em s¡p sØa có kÏ thi quan tr÷ng.

2. Giai ðoÕn ð¯i kháng (stage of resistance): Nªu tình trÕng cång thÆng kéo dài thì c½ th¬ s¨ phän Ñng ch¯ng lÕi, ch¤m dÑt các tri®u chÑng gây ra b·i giai ðoÕn mµt nói trên. C½ th¬ tr· lÕi trÕng thái bình th߶ng và sÑc khöe có th¬ gia tång. Nªu nguyên nhân làm cång thÆng không còn næa nhß kÏ thi qua ði, ð¸ch quân bao vây cån cÑ rút lui hay nhæng sñ ðe d÷a khác ch¤m dÑt. Nªu nhæng nguyên nhân có tính cách ðe d÷a vçn kéo dài thì phän Ñng ð¯i kháng n½i chúng ta yªu d¥n và c½ th¬ chúng ta b¸ ki®t sÑc.

3. Giai ðoÕn ki®t sÑc (stage of exhaustion): Ðây là lúc mà c½ th¬ b¸ mòn möi, nhi«u tri®u chÑng cüa giai ðoÕn mµt, giai ðoÕn báo ðµng, lÕi xu¤t hi®n. Nªu trình trÕng này kéo dài thì chúng ta s¨ b¸ b®nh t§t và có th¬ ðßa ðªn cái chªt.
 
 

Nguyên Nhân Và MÑc е Cån ThÆng

Các nhà tâm lý h÷c ðã tìm th¤y nguyên nhân sñ cång thÆng ðó phát xu¤t t× sñ thay ð±i, sñ không tiên li®u, không ki¬m soát ðßþc các biªn c¯ x¦y ra trong ð¶i s¯ng cùng nhæng sñ xung ðµt nµi tâm cüa chúng ta. Ði«u ¤y ðÕo Ph§t g÷i là tính cách vô th߶ng, sñ chuy¬n biªn hay ð±i thay cüa vÕn pháp, cüa m÷i hi®n tßþng t× th¬ ch¤t ðªn tinh th¥n. Nhæng biªn c¯ b¤t ng¶ nhß có thân nhân qua ð¶i, m¤t vi®c làm, thay ð±i ch² · hay mßþn ti«n ð«u tÕo ra sñ cån thÆng. Sñ cån thÆng ¤y có th¬ quan sát và ðo l߶ng ðßþc theo m²i biªn c¯ khác nhau.

Hai chuyên gia v« tâm th¥n Holmes va Rahe ðã thiªt l§p mµt bäng kê khai mÑc ðµ các loÕi cång thÆng n½i con ng߶i khi có nhæng biªn c¯ xäy ra nhß sau:
 
 

Các Biªn C¯ X¦y Ra và Tr¸ S¯ MÑc е Cån ThÆng Trong жi S¯ng (v¾i ði¬m cao nh¤t là 100 ði¬m)
 

Vþ hay ch°ng qua ð¶i	100
Ly d¸	73
Ly thân	65
B¸ tù	63
Có thân nhân qua ð¶i	53
B¸ thß½ng hay b®nh	50
B¸ m¤t vi®c làm	47
Vþ ch°ng tái hòa hþp	45
V« hßu	45
Sñ sa sút sÑc khöe cüa ng߶i thân trong nhà	44
Có thai	40
Có sñ khó khån v« sinh lý	39
Có thêm ng߶i trong gia ðình	39
Ði«u chïnh lÕi c½ s· thß½ng mÕi	39
Có sñ thay ð±i v« tình trÕng tài chánh	38
Mµt ng߶i bÕn thân qua ð¶i	37
бi ngành làm vi®c (trong cùng mµt s·)	36
Thay ð±i s¯ lßþng tranh lu§n giæa vþ ch°ng	35
Ti«n nþ nhà trên 10,000 mµt nåm	31
Ký gi¤y vay nþ	30
Thay ð±i trách nhi®m · s· làm	29
Con cái r¶i gia ðình	29
ÐÕt dßþc sñ thành công ßu hÕng	28
Vþ b¡t ð¥u ði làm hay nghï vi®c	26
H÷c sinh b¡t ð¥u ði h÷c hay ðªn kÏ hè	26
Thay ð±i cách s¯ng	25
Duy®t xét lÕi nhæng thói quen	24

 

Các Biªn C¯ X¦y Ra và Tr¸ S¯ MÑc е Cån ThÆng Trong жi S¯ng (tiªp theo)
 

Khó khån v¾i ng߶i chü	23
Thay ð°i gi¶ hay ði«u ki®n làm vi®c	20
Thay ð±i ch² ·	20
Thay ð±i sinh hoÕt · tr߶ng h÷c	20
Thay ð±i cách giäi trí	19
Thay ð±i sinh hoÕt tôn giáo	19
Thay ð±i sinh hoÕt xã hµi	18
Vay nþ dß¾i 10,000	17
Thay ð±i thói quen ngü nghï	16
Thay ð±i s¯ lßþng g£p gÞ trong gia ðình	15
Thay ð±i cách ån u¯ng	15
Nghï hè	13
Nghï giáng sinh	12
B¸ phÕt vì phÕm lu§t vi cänh (nhß lái xe vßþt ðèn ðö)	11

Tóm lÕi, b¤t cÑ mµt biªn c¯ gì, mµt sñ thay ð±i nào bu°n hay vui ð«u tÕo ra mµt sñ cång thÆng nhi«u hay ít. Hai chuyên viên tâm lý Holmes và Rahe nh§n th¤y nªu t±ng s¯ ði¬m cång thÆng n½i mµt ng߶i cao h½n 300 ði¬m trong mµt nåm thì ng߶i ðó s¨ b¸ b®nh vì c½ th¬ không ch¸u n±i áp lñc quá nhi«u ðó.

Nªu nhìn vào bäng kê khai nói trên, chúng ta th¤y phän Ñng cüa ng߶i t¸ nÕn · Hoa KÏ có th¬ khác bi®t nhß thân nhân qua ð¶i, b¸ m¤t s· làm, ly d¸, ng߶i thân b¸ ðau ¯m thì mÑc ðµ cång thÆng có th¬ cao h½n ng߶i Hoa KÏ. Trái lÕi các v¤n ð« nhß có thêm ng߶i trong gia ðình, có thai, v.v... mÑc ðµ cång thÆng có th¬ ít h½n. ÐÕo Ph§t ð« cao trí tu®, sñ hi¬u biªt chân th§t, do ðó chúng ta tìm hi¬u thêm v« nhæng l¶i Ph§t dÕy cùng nhæng gì ðang xäy ra quanh ta ð¬ th¤y rõ sñ m¥u nhi®m cüa ðÕo Ph§t trong vi®c chï dçn cho chúng ta thñc hành ð¶i s¯ng an vui và hÕnh phúc th§t sñ.