Thu· xßa, · trong mµt cái h° kia có mµt con rùa và hai con cò tr¡ng th߶ng lui t¾i làm bÕn v¾i nhau.
        Nåm ¤y tr¶i làm ðÕi hÕn, su¯t mµt nåm tr¶i ròng rã nhßng không có c½n mßa nào cä. Nß¾c · trong h° cÑ cÕn d¥n vì sñ thiêu ð¯t gay g¡t cüa m£t tr¶i. Cö lác trong h° cûng vàng úa tàn tÕ. Có th¬ nß¾c nóng nhß mµt chäo nß¾c sôi, vì thª loài thüy tµc chªt l¥n chªt h°i...
        — trong tình trÕng ðó, chàng rùa ta ng°i ðÑng không yên và trong ð¥u óc luôn luôn suy nghî mµt phß½ng kª thoát thân khöi cái ð¸a ngøc nóng này.
        Thì may thay ! Trong lúc ¤y có hai vþ ch°ng cò ðªn ch½i. Th¤y bµ dáng thi¬u não cüa chàng rùa, hai vþ ch°ng cò ân c¥n höi thåm:
        - Ch¡c có chuy®n gì bu°n chång ? Mà trông bác có dáng lo nghî thª ?
        Rùa r¥u r¥u ðáp:
        - Hai bác ôi, tôi ðang g£p phäi ðÕi hoÕn, phen này ch¡c chªt mà không còn trông g£p m£t  hai bác næa.
        Chàng cò ch§n l¶i:
        Chúng ta là bÕn bè thân thiªt v¾i nhau, sung sß¾ng cùng chia thì hoÕn nÕn cùng ch¸u. V§y bác hãy cho chúng tôi biªt nguyên nhân nào làm bác phi«n muµn, h÷a may chúng tôi có th¬ tìm phß½ng giäi quyªt và giúp ðÞ bác chång ! Ch¾ chßa chi mà bác ðã than van th¤t v÷ng nhß thª.
        Rùa trä l¶i v¾i mµt gi÷ng lâm ly th¯ng thiªt:
        Không biªt hai bác này làm ån thª nào, chÑ tôi hai hôm nay chßa có lót dÕ næa con tép chÑ ð×ng nói tôm cá, vì chúng ðã hªt tr÷i ! Mà nß¾c thì cÕn d¥n thª này, thì trß¾c sau thª nào cûng không thoát khöi bàn tay ðµc ác cüa lû chån trâu. Cách ðây 5 nåm tôi ðã b¸ chúng b¡t mµt l¥n, may nh¶ mµt bà già mua và ðem ðªn chùa phóng sanh nên m¾i s¯ng sót ðªn ngày hôm nay. Vì thª m²i l¥n nghî ðªn tai nÕn chªt chóc, tôi b¡t rùng mình...
        Trong lúc chàng cò ðang ra dáng suy nghî thì ch¸ cò thß½ng hÕi höi:
        - Sao bác không ði · n½i khác mµt phen xem thª nào ?
        - Bác thØ nghî, xßa nay tôi có t×ng ði ðâu, ð߶ng xá thì xa xôi nguy hi¬m mà sñ ði lÕi cüa tôi quá ch§m chÕp, nên tôi nghî thà chªt n½i chôn nhau c¡t rún còn h½n.
        B²ng chàng cò ngóng c± nói l¾n lên v¾i mµt ni«m hy v÷ng:
        - Thôi bác khöi lo ! Cách ðây m߶i d£m, có mµt h° sen không khi nào cÕn, m£c dù là lúc tr¶i hÕn hán. Chúng tôi s¨ ðem bác ðªn ð¤y, trß¾c là giäi quyªt sinh kª mà sau næa ðßþc g¥n gûi nhau trong lúc t¯i lØa t¡t ðèn...
        Nhßng chàng rùa vçn lo ngÕi nói vë th¤t v÷ng:
        - Tr¶i ½i ! M߶i d£m. Mµt d£m mà tôi ðã ði ðªn chßa, hu¯ng næa là m߶i d£m, thôi tôi ðành ch¸u chªt v§y !
        - Ði«u ¤y bác cûng không nên lo, chàng cò tin tß·ng nói. Chúng tôi ðã có phß½ng pháp; nhßng có ði«u h½i khó là bác c¥n phäi bình tïnh và can ðäm.
        Bác nói thØ xem, chàng rù vµi vàng höi, khó thª nào tôi cûng c¯ g¡ng.
        Chàng cò giäi thích v¾i mµt ði®u bµ quan tr÷ng:
        Phß½ng pháp nhß thª này: Hai vþ ch°ng tôi tha mµt cái cây m²i ng߶i mµt ð¥u. Còn bác thì ng§m nay ch£ng giæa, chúng tôi s¨ tha bác ðªn cái h° kia. Nhßng có mµt ði«u t¯i quan tr÷ng và nguy hi¬m bác nên nh¾. Trong lúc chúng tôi bay bác phäi ng§m ch£t vào cây và không ðßþc nói nång höi han gì cä m£c dù g£p phäi tr߶ng hþp thª nào ði næa. Chï trong vòng nØa gi¶ là chúng ta ðªn n½i. Bác nh¾ nhé ! Tôi d£n lÕi: D¥u g£p tr߶ng hþp nào bác cûng phäi ng§m mi®ng không ðßþc nói nång.
        Chàng rùa ra dáng hi¬u biªt:
        - Thôi tôi nh¾ r°i, hai bác xem tôi chÆng b¢ng con nít, d£n ði d£n lÕi mãi.
        Sau khi sØa soÕn xong, chàng cò lÕi thiªt tha cån d£n l¥n cu¯i cùng:
        - Ðó, bây gi¶ bác mu¯n ho hen hay nói gì thì nói ði. Ch¾ ch¯c næa mà m· mi®ng thì nguy hi¬m l¡m ð¤y !
        Xong ðâu ð¤y, cä ba làm theo ý ð¸nh b¯n cánh v² mÕnh, hai c£p chân cò du²i thÆng, chàng rùa höng m£t ð¤t r°i t× t× lên cao, chÆng khác nào chiªc máy bay hai ðµng c½...
        Bay ðßþc mµt lát m£c dù l¥n ð¥u tiên th¤y nhæng cänh kÏ lÕ hi®n ra trß¾c m¡t: ðây cánh ð°ng xanh rì gþn sóng nhß t¤m nhung xanh, kia con sông tr¡ng phau n¢m qu¢n quèo nhß con bÕch xà lßþn khúc, và là cây c¯i, nhà cØa v.v... bao nhiêu là cänh ð©p m¡t... Ðã bao l¥n chàng rùa ð¸nh m· mi®ng ð¬ höi cho thöa tính tò mò, nhßng may thay ! M²i l¥n ð¸nh höi, chàng lÕi sñc nh¾ ðªn l¶i d£n quan tr÷ng cüa anh chàng cò tr¡ng.
        Nªu sñ ð¶i yên ±n thì nói làm chi, rüi thay, trên ð߶ng hành trình cüa chàng rùa không qua khöi c£p m¡t tinh quái cüa lû trë.
        Mµt ðÑa la l¾n:
        - Anh em ½i ! Ra coi ðây nè ! Hai con cò tha mµt con rùa ! A ha ! Vui quá !
        B÷n trë ð°ng la ¥m lên. Mµt th¢ng l¾n nh¤t trong b÷n hét l¾n:
        - A ha ! Th§t gi¯ng hai th¢ng m±ng d¡t mµt anh th¥y bói. A ha ! Th¥y bói ! Th¥y bói !
        Không d¢n ðßþc tÑc gi§n, chàng rùa ð¸nh bøng trä l¶i: "M£c k® chúng tao, m¡c m¾ gì chúng mày. а nhãi con !". Nhßng tµi nghi®p thay, v×a m¾i m· mi®ng, rùa ta ðã r½i xu¯ng và tan thân vì ðøng nh¢m mµt täng ðá...
        ÐÑc Ph§t dÕy: "— ð¶i ðã biªt bao nhiêu ng߶i vì không giæ cái mi®ng, nói không ðúng th¶i mà phäi mang h÷a nhß tr߶ng hþp con rùa trên ðây. Này các ð® tØ ! H÷a t× mi®ng phát sanh, v§y các con hãy giæ gìn cái mi®ng".

        Sáng nay, tr¶i mùa xuân quang ðãng quá, nhæng m¥m non ð¥y nhña ðang e ¤p dß¾i nhæng nách thân yêu cüa các k¨ lá, cành cây, muôn chim ðang hòa vui, reo hót nhæng bän nhÕc m×ng xuân, líu lo lánh lót. Gió xuân lùa nh© nhæng làn hß½ng trong sÕch cüa muôn hoa, làm giäm b¾t mµt ít u bu°n cüa nhæng khách tr¥n gian tøc løy, ð°ng th¶i gÕt vÞ nhæng gi÷t sß½ng còn bám ch£t, ðè n£ng trên mình hoa lá.
        V¥ng thái dß½ng ðã b¡t ð¥u lên, nhä nhæng tia n¡ng vàng chiªu töa kh¡p không gian, ðem lÕi loài ng߶i ngu°n sinh lñc vô biên, ðánh tan sñ ðen t¯i cüa ðêm dài ð¥y sþ hãi.
        Thành Xá V® ðã tr· v« v¾i nhæng sñ náo nhi®t cüa mµt ðô th¸ l¾n. Kh¡p các nëo ð߶ng, ng߶i ði, kë lÕi lång xång nhÑt là con ð߶ng l¾n vô ra cØa thành.
        Ô kìa ! Sao nhæng ng߶i ði ð߶ng h÷ ðÑng d×ng lÕi và nép qua mµt bên ð߶ng hªt thª kia ? H÷ còn ðÑng im ra dáng cung kính næa ! À, thì ra có ðÑc Ph§t t× v߶n C¤p Cô еc vào thành hóa trai, ði g¥n ðªn h÷. Phäi, ai th¤y Ph§t mà không cung kính cúi ð¥u cho ðßþc. Bß¾c ði khoan thai, tß¾ng ng߶i oai nghiêm, hùng dûng sÑc sáng cüa trí hu® cao siêu, d߶ng nhß không th¬ ti«m tàng hªt trong ng߶i phäi tung phát ra ngoài, thành muôn ngàn tia hào quang rñc rÞ.
        ÐÑc Ph§t vào thành, theo ð߶ng ph¯, tu¥n tñ hªt nhà n¥y sang nhà khác ð¬ hóa trai. Ði nhß thª ngót mµt tiªng ð°ng h°. R°i b²ng nhiên Ngài ðÑng lÕi trß¾c c±ng mµt ngôi nhà sang tr÷ng. ChÆng nói chÆng r¢ng, Ngài ðÑng im ð¤y th§t lâu. CØa c±ng vçn ðóng kín và bên trong l£ng l¨ tiªng ng߶i. Nªu nom kÛ, ta có th¬ th¤y ðßþc vþ ch°ng chü nhà và ðÑa con ðang xúm quanh mâm ån thì phäi.
        ÐÑc Ph§t bèn thâu hào quang và dùng th¥n lñc bay vào.
        TÕi thành Xá V® n¥y, có mµt ông trß·ng giä giàu có vô s¯ thª mà thäm ông lÕi là ng߶i keo ki®t nh¤t ð¶i, không ßa làm vi®c b¯ thí, cûng không giúp ðÞ ai bao gi¶. M²i khi ån ông sai vþ ðóng ch£t cØa c±ng, không tiªp b¤t cÑ mµt ai. H½n næa, cØa c±ng nhà ông ít khi m·; ông r¤t sþ nhæng v¸ sa môn ðªn hóa trai và nhÑt là nhæng ng߶i ån mày. Ông keo kiªt ðªn có tiªng kh¡p ðô thành. Ngày hôm nay, ông nghe sao thèm th¸t gà lÕ th߶ng, lÕi thêm th¢ng con cûng ð°ng mµt ao ß¾c nhß ông. Sau mµt h°i tranh ch¤p trong cõi lòng, ông bèn quyªt ð¸nh bÕo dÕn bäo vþ làm th¸t con gà tr¯ng t½.
        Khi món ån làm xong, d÷n lên mâm, lên bát, vþ ch°ng và con ð°ng nhau hÖ hä. Ðang thích thú khen miªng ngon, miªng béo, ép con, m¶i vþ, ông trß·ng giä b²ng gi§t n¦y mình, tiªng ðµng chân cüa ðÑc Ph§t ðã ðªn t§n th«m.
        - Ðàn vi®t ! Ông bà nên cúng d߶ng cho các th¥y sa môn, ðßþc phß¾c báo vô lßþng, ðÑc Ph§t lên tiªng.
        B¸ qu¤y r¥y, lÕi thêm keo kiªt, trß·ng giä nhà ta ð± cáu:
        - Quái trong lúc vþ ch°ng ng߶i ta ðang ån u¯ng, ông lÕi ðªn kÏ kèo xin xö ? Nªu biªt sñ x¤u h± xin m¶i ông ra ngay cho.
        - Trß·ng giä là kë còn mê muµi, tñ mình không biªt x¤u h±, ch¾ ta là nhà tu hóa trai có gì mà phäi h± th©n.
        - Tôi và vþ tôi, con tôi ðang ån u¯ng ngon lành nhß thª này, vui sß¾ng nhß thª này, mà ông bäo là x¤u h± à ?
        - Trß·ng giä giªt cha ð¬ ån, l¤y m© làm vþ, nuôi n¤ng cung c¤p cho kë oán thù, ðã không tñ x¤u h±, còn lên m£t tr· lÕi chê ta là nhà tu hành không biªt th©n à ?
        - ÐÕo sî nói thª nào ? Nhà tu sao ån nói kÏ cào thª, tôi giªt cha, l¤y m© h°i nào ?
        - À, thì ra trß·ng giä chßa hi¬u gì cä. Con gà tr¯ng t½ ðang d÷n ån trên mâm kia là cha cüa ông. H°i ð¶i trß¾c vì bän tánh tham lam, keo kiªt, nên nhi«u ð¶i phäi sanh làm loài gà, ð¬ ån b¦n c¯i xay ð¬ trä nghi®p. Vì nghi®p quä cüa ông ngày nay ch¤m dÑt, nên khiªn ông thèm, con ông lÕi ð¯c thúc. Vþ ông tuy phäi buµc lòng b¡t gà làm th¸t, ch¾ khi giªt bà ta vçn ðau kh± hung l¡m, b·i dây oan nghi®p nhi«u ð¶i còn vß½ng v¤n. ÐÑa con cüa ông hi®n ðây, ð¶i trß¾c nó là quÖ La Sát.
        Còn vþ ông bây gi¶, là m© ông h°i nhi«u ð¶i trß¾c. Vì ái ân sâu n£ng chßa dÑt, nên ngày nay phäi làm vþ ông ð¬ trä cho hªt tình yêu thß½ng ti«n kiªp.
        Ông vì si mê không th¤u biªt cån nguyên, nên ðành giªt cha ð¬ nuôi kë oán c×u, l¤y m© làm vþ, th§t là ðiên ðäo luân th߶ng.
        Chúng sinh vì nghi®p chß¾ng che ngån, tÕo nghi®p, th÷ quä, quay cu°ng mãi mãi, sanh tØ trôi lån trong ba nëo ⁽¹⁾, sáu ð߶ng ⁽²⁾ không biªt ngày nào là cùng t§n. Th§t ðáng h± th©n, ðáng thß½ng tiªc biªt bao !
        - BÕch Ngài phäi làm thª nào ð¬ có th¬ hi¬u rõ ðßþc và b§c ng߶i nào m¾i có th¬ thoát khöi vòng kh± løy cüa sñ sanh tØ, luân h°i, xin Ngài t× bi bäo cho chúng tôi th§t muôn ph¥n cäm tÕ.
        - N¥y Thi®n nam tØ ! Nhæng sñ oan oan tß½ng báo, tØ khÑ sanh lai, l£n høp n±i chìm nhß thª, chï nhæng b§c tu hành ðã dÑt tr× t¤t cä phi«n não mê l¥m, chÑng ðßþc ngû nhãn løc thông ⁽³⁾ m¾i mong thoát khöi. Còn ngoài ra ð«u khó tránh ðßþc sñ trä vay cüa nhi«u ð¶i nhân quä. Ta nay ðã quan sát kÛ, th¤y trß·ng giä nhân ti«n cån có gieo hµt gi¯ng Ph§t vào thÑc ði«n, dù träi bao nhiêu kiªp luân h°i ð«n trä oan khiên, nhßng phß¾c báo vçn không m¤t.
        Ngày nay nghi®p quä trä xong, cån lành thu¥n thøc, nên ta khuyên trß·ng giä hãy phát tâm cho mÕnh m¨ tinh t¤n tu hành këo ngày sau khó thoát.
        KÏ di®u thay ! L¶i cüa ðÑc Ph§t v×a th¯t xong nhß li«u thu¯c tr¸ b®nh, ông trß·ng giä sþ tháo m° hôi, tóc lông ð«u dñng ðÑng. Ph§t li«n hi®n oai th¥n cho ông nh¾ lÕi nhæng tµi khiên ti«n kiªp.
        B¤y gi¶ ông trß·ng giä hªt sÑc ån nån lÕy Ph§t ð¬ sám h¯i nhæng tµi khiên ông ðã tÕo và phát nguy®n tu hành, mong thoát khöi nhæng tµi nghi®p do ngu muµi tÕo ra, tánh bön sën b²ng nhiên tiêu tan m¤t.
        - LÕy Ngài, nh¶ th¥n lñc cüa Ngài phá tan nhæng l¾p mây m¶ trong ð¥u óc cüa con, ngày nay con m¾i th¤y rõ ðâu là sñ th§t. B¤y lâu nay, con tß·ng nhæng cái gì xung quanh con, nào vþ, nào con, nào cüa cäi, ð«u là chân th§t cüa con, nên con m¾i lçn tiªc t× ð°ng. Xét ra con vì nghi®p chß¾ng ngån che, l¤y giä làm ch½n, cho hß là th§t. Ngày nay con ðã rõ ra thì sñ ðã r°i, mong nh¶ ½n Ngài giäi thoát dùm con. con th§t muôn ph¥n cäm tÕ.
        ÐÑc Ph§t nh§n l¶i thâu ông vào hàng ð® tØ. Ông xin th÷ nåm gi¾i cüa Ph§t, tu hành chÑng ðßþc quä Tu ðà hoàn ⁽⁴⁾

1. Ba nëo: Ba thª gi¾i - ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, và súc sanh
2. Sáu ð߶ng: Ba thª gi¾i cüa loài tr¶i, loài ng߶i, và A Tu La
3. Ngû nhãn, løc thông: Các th¥n thông nhß m¡t th¤y kh¡p thª gi¾i, tai nghe tiªng m÷i loài, biªt ðßþc ý nghî cüa ng߶i khác, nh¾ ðßþc ð¶i trß¾c cüa mình và cüa kë khác, biªn hóa tñ tÕi v.v...

Tu ðà hoàn: Mµt quä v¸ ð¥u tiên trong Ph§t giáo