T× xa ðón bÑc vån chß½ng, riêng lòng không khöi h± th©n! „n Quang t× nhö thiªu h÷c, nên kiªn thÑc mù m¶, b¤y lâu n±i trôi ð¤t khách, chï ån g·i · Ph± Ðà. Hôm nay không ng¶ ðßþc các hÕ, mµt b§c hi¬u sâu tâm tông Nho, Ph§t, t×ng tham v¤n các phß½ng tri thÑc, h÷c hÕnh siêu qu¥n chÆng xem là quê mùa ð¬ l¶i höi ðªn, lÕi quá vì khen ngþi, khiªn cho ng߶i b¯i r¯i không an. Th¥m nghî các hÕ h÷c v¤n rµng rãi, th¤y hi¬u cao xa, ðâu có l¨ còn hoài nghi v¾i m¤y ði«u t¥m th߶ng nhß thª, ch¡c là không ngoài bän ý mu¯n làm gß½ng mçu ð¬ dçn phát cho kë ð°ng tu ðó thôi. Tuy nhiên các hÕ ðã l¤y biªt làm không biªt, tôi cûng chÆng ngÕi gì l¤y không biªt làm biªt, xin tùy l¶i giäi ðáp, ðâu dám b¡t chß¾c ông quan già phê án, mà chính là h÷c trò dâng nÕp v· thi. V§y nhæng l¶i bày tö sau ðây, nªu có sai l¥m, xin nh¶ phü chính.

1. Ni®m Ph§t tuy quí tâm ni®m, nhßng cûng không nên bö sñ ð÷c tøng ra tiªng, vì thân, mi®ng, ý giúp ðÞ lçn nhau. Dù r¢ng tâm có th¬ nh¾ nghî, song nªu thân không l­ kính, mi®ng chÆng trì tøng, thì cûng khó ðßþc lþi ích. Nhß ng߶i ð¶i khi khiêng ð° v§t n£ng còn phäi dùng tiªng giúp sÑc, hu¯ng là vi®c mu¯n nhiªp tâm ð¬ chÑng Tam Muµi hay sao? Cho nên Kinh ÐÕi T§p nói: 'Ni®m l¾n th¤y Ph§t l¾n, ni®m nhö th¤y Ph§t nhö.' C± ðÑc cûng bäo: 'Ni®m l¾n tiªng thì th¤y thân Ph§t cao l¾n, ni®m nhö tiªng thì th¤y thân Ph§t bé nhö.' V¾i hÕng phàm phu, tâm th߶ng hôn tr¥m, tán loÕn, nªu không nh¶ sÑc thân l­ mi®ng tøng, t¤t khó ðßþc nhÑt tâm.

2. Ch² chân lý thñc tª m¾i không còn sanh di®t, ngoài ra, trong Ph§t sñ có pháp nào chÆng phäi là sanh di®t? B§c ÐÆng Giác B° Tát phá b¯n mß½i m¯t ph¦m vô minh, chÑng b¯n mß½i m¯t ph¥n bí tÕng cûng không ngoài sñ l¤y, bö, sanh, di®t, hu¯ng næa là vi®c ni®m Ph§t ð¯i v¾i phàm phu ß? Nhßng sanh di®t tuy là cµi sanh tØ, mà cûng là g¯c B° Ы, có sanh di®t hay không, chï do n½i ng߶i mà thôi. Nhiªp cä sáu cån, n¯i li«n t¸nh ni®m, chính là ðem sñ sanh di®t bö giác hi®p tr¥n, ð±i thành sñ sanh di®t bö tr¥n hi®p giác, ð¬ kÏ chÑng ðßþc Ph§t tánh ch½n nhß không sanh di®t v§y.

3. 'Ni®m ni®m * T¸nh е m¾i ðßþc vãng sanh' là thuµc v« thân ph§n cüa b§c vãng sanh thßþng ph¦m. Nªu ch¤p ð¸nh nghîa này tñ c¥u thßþng ph¦m thì còn chi hay h½n, b¢ng ch¤p ð¸nh ð¬ dÕy hÕng cån c½ trung, hÕ, t¤t cä s¨ làm tr· ngÕi sñ thång t¤n cüa ng߶i chÆng ít. TÕi sao thª? Vì l¨ h÷ cho pháp này quá cao, r°i cam ph§n th¤p kém, không ch¸u tu trì. LÕi, phép ni®m Ph§t tuy thuµc ý thÑc, nhßng cûng ðü cä các thÑc, trong kinh vån há chÆng nói: 'nhiªp cä sáu cån' ðó ß? Sáu cån ðã nhiªp thì sáu thÑc ð¬ làm gì? TÑc nhß chuy¬n câu ni®m Ph§t vào hàm tàng thÑc cûng không ngoài công døng cüa sáu thÑc.

4. ÐoÕn lu§n v¤n v« møc 'Ni®m Ph§t tß½ng tøc, dao chém chÆng ðÑt' vçn không còn ng¶; nhßng vì các hÕ chßa phân bi®t gi¾i hÕn cüa Thi«n Tông, T¸nh е, và tñ lñc, tha lñc, nên thành mµt kh¯i hoài nghi. Pháp môn Ni®m Ph§t là nß½ng nh¶ sÑc Ph§t ra ba cõi, sanh v« T¸nh е, nay ðã chÆng phát nguy®n t¤t cûng không có lòng tin. Nªu không tín nguy®n, chï ni®m danh hi®u Ph§t, vçn thuµc v« tñ lñc, và b*i thiªu tín nguy®n nên không th¬ thông cäm v¾i sÑc ho¢ng th® cüa ðÑc A Di Ðà. Thäng nhß tr× ðßþc phi«n não kiªn, tß, còn có th¬ vãng sanh, nªu chßa tr×, ho£c tr× chßa hªt, thì g¯c nghi®p vçn còn và phäi b¸ luân h°i. V« ði«u này ông Ngû T± Gi¾i, Thäo Ð߶ng Thanh là nhæng b¢ng chÑng xác th§t. Phäi biªt, nªu bö tín nguy®n mà ni®m Ph§t, thì có khác nào sñ tham cÑu cüa nhà tu thi«n. Và nªu ðßþc vãng sanh, chÆng hóa ra nhân quä không phù hþp hay sao? Ngài Ngçu Ích bäo: 'Ðßþc sanh cùng chång, toàn do n½i lòng tín nguy®n có, không; ph¦m v¸ cao th¤p, ð«u b*i công trì danh sâu, cÕn' là mµt lu§n án ch¡c ch¡n không thay ð±i. Trong Kinh A Di Ðà, câu: 'Mµt lòng không loÕn' là nß½ng theo ðoÕn công ðÑc y, chánh, * vån trß¾c khuyên sanh lòng tin, và n¯i theo ðoÕn: 'Nªu có chúng sanh nào nghe kinh này, phäi nên phát nguy®n c¥u sanh v« nß¾c kia' chính là bäo phäi phát nguy®n. H½n næa, v« ði¬m tín nguy®n, trong m¤y ðoÕn vån sau cûng l§p lÕi nhi«u l¥n. Các hÕ c¡t ðÑt m¤y ðoÕn vån ¤y, chï nhìn vào câu 'mµt lòng không loÕn' xem sñ nh¤t tâm có tín nguy®n cùng không tín nguy®n ð°ng nhß nhau, nên m¾i th¡c m¡c v« ch²: 'Ni®m Ph§t ðªn trình ðµ dao chém chÆng ðÑt tÑc là thu¥n nhÑt r°i, tÕi sao lÕi không ðßþc vãng sanh?'

5. Ngoài câu ni®m Ph§t, nªu có ni®m khác tÑc là xen tÕp. Nhæng ni®m ¤y r¤t nhi«u khó k¬ hªt ðßþc, chï nêu ph¥n chánh nhß: ni®m c¥u ðÕi tri®t, ðÕi ngµ, ni®m mong ðßþc ðÕi t±ng trì, v.v... ch¾ không phäi chï cho sñ phát nguy®n là xen tÕp. Nên biªt pháp môn T¸nh е l¤y Tín Nguy®n, HÕnh làm tông chï. HÕnh nhß c² xe, Nguy®n nhß ng߶i phu xe, Tín nhß kë dçn ð߶ng, ðü cä ba m¾i thành tñu sñ t¤n thú cüa xe. Vì thª ng߶i tu T¸nh е hôm s¾m phäi phát nguy®n. LÕi ch¾ nên ch¤p nê r¢ng nhæng lúc không ni®m Ph§t, ho£c khi phát nguy®n là c¡t ðÑt, xen tÕp, t¸nh ni®m không thành. ThØ höi: tâm ni®m ¤y có t×ng träi qua nhæng cänh th¤y, nghe, m£c áo, ån c½m, cùng các sñ cØ ðµng khác hay không? Nªu có, v¾i m¤y ði«u này ðã không th¤y c¡t ðÑt, xen tÕp, sao lÕi cho nhæng vi®c kia là tÕp loÕn? Cho nên, dù ni®m Ph§t ðªn cänh cänh gi¾i 'mµt ni®m muôn nåm' cûng không ngÕi gì t¾i sñ kh*i cß h¢ng ngày. B¢ng tuy®t nhiên không cä, ho£c ra chï có pháp thân B° Tát m¾i ðäm ðß½ng n±i. Nhßng các b§c ÐÕi Sî tuy * yên mµt ch² mà hi®n vô s¯ thân trong cõi vi tr¥n, làm vô lßþng Ph§t sñ, nªu quä có xen h* tÕp loÕn, thì ch¡c không biªt là bao nhiêu? chß Ph§t, B° Tát có th¬ ð°ng th¶i kh¡p ðªn m߶i phß½ng, song ðây chï là mµt vi®c, th§t ra tâm ta vçn ðü các lý, Ñng muôn sñ, không phäi nhß thª mà thôi ðâu!

6. ¿¾c theo nghi thÑc xßa nay, sñ phát nguy®n th߶ng * vào khoäng s¾m mai và t¯i. Nhßng cûng có ng߶i khi ni®m Ph§t xong th¶i nào, li«n h°i hß¾ng phát nguy®n ngay lúc ¤y. Các hÕ ðã hi¬u sâu tánh, tß¾ng mà còn cho r¢ng: 'ni®m Ph§t và ni®m c¥u sanh không th¬ ði ðôi', thì d߶ng nhß ð¯i v¾i viên lý sñ vô ngÕi, chßa ðßþc tin ch¡c. LÕi bäo: 'Nªu có th¬ ði ðôi t¤t tâm ni®m s¨ chia làm hai: mµt nØa v« Ph§t, nØa v« nguy®n, thª thì mµt ng߶i ßng thành hai v¸ Ph§t.' Xin höi, c½n bình th߶ng, có lúc nào các hÕ ðß½ng lúc m¡t th¤y s¡c mà tai vçn nghe tiªng cho ðªn ý vçn suy nghî hay không? Nªu quä có thª, tÕi sao riêng v¾i vi®c này các hÕ hãy còn ng¶? V§y nên biªt, tâm ni®m công døng không l߶ng; tám thÑc há chÆng phäi là th¬ døng cüa mµt tâm ß? Kia ðã không thành tám v¸ Ph§t, tÕi sao ðây lÕi thành hai v¸ Ph§t?

7. Bình sanh tuy®t không tín nguy®n, khi lâm chung khó ðßþc nh¶ sÑc Ph§t. Ðã nói: 'Lúc nghi®p lành dæ ð°ng th¶i ð«u hi®n', thì chÆng nhæng câu ni®m Ph§t không hi®n không ðßþc vãng sanh, dù có hi®n cûng không ðßþc vãng sanh. TÕi sao thª? Vì không phát nguy®n vãng sanh, vì không c¥n Ph§t tiªp dçn. Kinh Hoa Nghiêm nói: 'Giä sØ nghi®p ác có hình tß¾ng, m߶i phß½ng hß không chÆng th¬ dung chÑa.' C± ðÑc bäo: 'Tâm nghi®p r¤t nhi«u, ngã v« m¯i n£ng nhß ng߶i m¡c nþ, chü mÕnh kéo ði.' Nay nghi®p lành dæ ð«u hi®n, b*i không tín nguy®n, t¤t phäi b¸ nghi®p lñc lôi cu¯n m¤t sñ chü trß½ng. Thª thì biªt, nß½ng c§y sÑc mình, dù ho£c nghi®p còn mµt mäy t½ cûng không thoát khöi sanh tØ, lña là nhi«u ß? Ni®m Ph§t ðªn nhÑt tâm mà không tín nguy®n, trong vô s¯ ng߶i, ho£c may có ðßþc mµt vài kë vãng sanh. R¤t không nên ðem ði«u ¤y giáo hóa làm m¤t cån lành T¸nh е cüa t¤t cä chúng sanh ð¶i sau. Vì nªu chï nß½ng tñ lñc ni®m cho ðªn nghi®p dÑt tình không, chÑng Vô Sanh Nhçn thì kh¡p thª gian khó ðßþc mµt ðôi ng߶i. Thäng nhß ai n¤y ð«u y theo thuyªt này mà tu trì, không chú tr÷ng ðªn tín nguy®n, t¤t vô lßþng chúng sanh s¨ n±i chìm trong bi¬n kh±, b£t nëo thoát ly, ¤y cûng vì mµt l¶i nói gây nên t±n hÕi. Mà ng߶i chü trß½ng thuyªt trên kia lÕi còn nghênh ngang tñ ð¡c cho r¢ng l¶i mình r¤t cao; ðâu biªt ðó là cu°ng ngôn làm dÑt m¤t hu® mÕng Ph§t, khiªn chúng sanh l¥m lÕc nghi ng¶! Thß½ng thay!

Pháp môn T¸nh е phäi xem là ð£c bi®t, không nên ðem sánh v¾i giáo nghîa thông th߶ng. Ví nhß ðÑc Ph§t chÆng m· môn này, ch¡c trong ð¶i mÕt pháp không có ai thoát khöi ð߶ng sanh tØ! Bµ Di Ðà Yªu Giäi cüa ngài Ngçu Ích, lý sñ ð«u ðªn ch² cñc ði¬m, nªu các hÕ y theo ðó hành trì, thì ngày kia trên ph¦m v¸ vãng sanh không ai sánh k¸p. Ng߶i xßa tu hành ð«u có th¬ chÑng ðÕo, trái lÕi ng߶i ð¶i nay ít kë minh tâm. „y b*i cån c½ có th¤p kém ß? Hay là do lòng cung kính, khinh mÕn khiªn nên nhß thª? Tôi xem nhi«u truy®n ký, th¤y nhæng b§c cao nhân ð«u tr÷ng kinh tßþng nhß Ph§t s¯ng, sñ kính sþ cüa các Ngài dù cho tôi trung, con thäo, cûng không th¬ phß*ng ph¤t ðßþc mµt ðôi ph¥n. Vì lòng thành kính cùng cñc, nên các v¸ ¤y có th¬ dÑt ho£c chÑng ch½n, vßþt thÆng lên cõi thánh. ThØ xem mµt vi®c Nh¸ T± Th¥n Quang ðÑng h¥u dß¾i tuyªt, ch£t cánh tay c¥u pháp * Thiªu Lâm, cûng ðü th¤y lòng thành kính cüa Ngài d߶ng nào! Ng߶i ð¶i nay xem tßþng Ph§t nhß g² ð¤t, kinh Ph§t nhß gi¤y cû, dù có lòng tin th÷ trì, chÆng qua là ð÷c tøng làu thông n½i ð¥u m°m mà thôi, có ði«u th§t ích gì ðáng bàn lu§n! Tuy r¢ng nhß thª cûng gieo ðßþc vi­n nhân, nhßng tµi khinh l¶n th§t không th¬ tß*ng nghî! Các hÕ là b§c lu§n giöi h÷c nhi«u, khi ð« xß¾ng Ph§t Pháp, xin nh¡c nh· ði«u này, ð¬ m÷i ng߶i cùng ðßþc lþi ích. Nhß thª, pháp môn và chúng sanh s¨ hân hÕnh biªt bao!