(Cß sî nhân g£p höa tai, nhà cØa v§t døng b¸ cháy sÕch, vþ kinh hãi ðau n£ng, nên tâm th¥n mê muµi nhß ðiên cu°ng, „n Quang Pháp Sß g*i bÑc th½ n¥y khuyên dÕy...)

Kinh Pháp Hoa nói: 'Ba cõi không an, d߶ng nhß nhà lØa, sñ kh± dçy ð¥y, r¤t ðáng sþ hãi.' Tuy nhiên, nhi«u khi cänh ngµ cûng làm nên cho ng߶i b¢ng nhæng giai ðoÕn: h÷a, phß¾c, ngh¸ch, thu§n, kh±, vui... không nh¤t ð¸nh. V¾i b§c có trí, biªt quy«n biªn, khéo an theo s¯ ph§n, thì cänh h÷a, ngh¸ch, kh± nào không hóa thành phß¾c, thu§n, vui?

Cho nên ng߶i quân tØ th߶ng vui theo ph¥n, biªt s¯ mÕng, không oán tr¶i trách ng߶i, dù g£p cänh ngµ nào cûng vçn an nhàn, bình thän! Ng߶i xßa có câu 'Cänh giàu sang an theo giàu sang, cänh nghèo hèn an theo nghèo hèn, cänh man rþ an theo man rþ, cänh hoÕn nÕn an theo hoÕn nÕn...' Cß sî tuy có lòng ßa thích ði«u lành, nhßng chßa rõ ch² chí lý cüa ðÕo Nho và Ph§t, nên m¾i mµt phen g£p cänh ngh¸ch ðã b¯i r¯i kinh cu°ng. Tôi xin ðßa nhæng ði«u sau ðây ð¬ cß sî nh§n rõ:

Trong ð¶i, r¤t rµng d¥y, cao sáng, không h½n chi tr¶i ð¤t và hai v¥ng nh§t, nguy®t. Nhßng m£t tr¶i ðÑng bóng r°i thì xª, m£t trång ð¥y r°i lÕi v½i, cho ðªn gò cao thành vñc thÆm, bi¬n cä hóa nß½ng dâu, cuµc ð¶i vçn thª, th¸nh suy thay ð±i là l¨ th߶ng. Xßa nay ðÕo ðÑc ai h½n Kh±ng TØ, mà Ngài còn phäi b¸ vây n½i ð¤t Khuôn, tuy®t lß½ng * nß¾c Tr¥n, ði châu du li®t qu¯c kªt cuµc không ðßþc gì, chï có mµt ng߶i con ðßþc nåm mß½i tu±i lÕi chªt, may còn ðÑa cháu ð¬ n¯i t± tông. Th¤p h½n mµt b§c, nhß th¥y Nhan Uyên, Nhi­m Bá Ngßu thì mÕng v¡n; th¥y TØ HÕ, Tä KÏ Minh lÕi mù lòa; ông Khu¤t Nguyên chªt chìm; th¥y TØ Lµ b¸ b¥m m¡m. Nhß các Ngài ¤y là nhæng b§c ðÕi thánh, ðÕi hi«n mà cûng không tránh ðßþc ngh¸ch cänh, nhßng vì biªt thu§n theo s¯ mÕng, nên vçn tùy ph§n an vui. M¤y ði«u này ð¯i v¾i th¶i ¤y, tþ h° nhß không phß¾c, nhßng t¤m gß½ng ðÕo ðÑc cüa các Ngài tråm nåm v« sau, t× vua ðªn dân ai không kính ngßÞng? Thª thì phß¾c còn chi h½n? Trong ð¶i s¯ng, con ng߶i tính ðü ði«u, làm ðü vi®c, xét lÕi chÆng qua vì v¤n ð« ån m£c và ð¬ sñ nghi®p cho con cháu mà thôi. Nhßng ån thì canh rau có th¬ qua bæa, c¥n gì häi v¸ s½n hào; m£c thì bô väi cûng ðü che thân, lña là nhi«u hàng g¤m vóc? Còn con cháu ho£c làm ruµng, ho£c bán buôn, ð«u tñ nuôi s¯ng ðßþc, hà t¤t phäi giàu có tråm vÕn? Vä lÕi, xßa nay nhæng kë vì con cháu mßu sinh cuµc vinh hi¬n muôn ð¶i, có ai b¢ng T¥n Thüy Hoàng? V¸ bÕo chúa này d©p tr× sáu nß¾c, ð¯t sách chôn h÷c trò, thâu góp hªt binh khí trong thiên hÕ ð¬ ðúc chuông, bän ý mu¯n cho dân ngu yªu ð£ng không th¬ làm loÕn. Ðâu dè, khi Tr¥n Thi®p ðÑng lên, anh hùng ð«u n±i d§y, c½ ð° nh¤t th¯ng không ð¥y m߶i ba nåm b²ng tiêu tan, cho ðªn con cháu cûng b¸ di®t tuy®t. „y là mu¯n cho con cháu vinh hi¬n, tr* lÕi thành cänh bÕi vong. жi Hiªn Ъ nhà Hán, Tào Tháo mßþn chÑc Th×a Tß¾ng chuyên oai quy«n l¤n ép vua, mu¯n cho con cháu mình làm chúa trong nß¾c, không ng¶ ðªn khi chªt, thi hài chßa k¸p li®m, Tào Phi ðã soán ngh¸ch, b¡t t¥n thiªp cüa cha làm cung phi cüa mình. Tháo chªt r°i ð÷a vào ác ðÕo, träi h½n mµt ngàn b¯n tråm nåm, ðªn ð¶i Càn Long nhà Thanh, * Tô Châu có ng߶i giªt heo, khi m± ra th¤y trên lá ph±i có chæ 'Tào Tháo.' Mµt ng߶i láng gi«ng møc kích cänh tßþng ¤y, r¤t sþ hãi, li«n xu¤t gia tu hành, pháp danh là Ph§t An, chuyên tâm ni®m Ph§t ðßþc sanh v« Tây Phß½ng. Vi®c này có ghi trong T¸nh е Thánh Hi«n Løc. Nhß Tào Tháo mµt ð¶i phí hªt tâm c½ lo cho con cháu, tuy ðßþc làm Hoàng Ъ nhßng chï trong vòng b¯n mß½i låm nåm thì m¤t nß¾c. Vä lÕi khi còn * ngôi, m²i nåm th߶ng cùng các nß¾c Ðông Ngô, Tây Thøc ðánh nhau, có m¤y lúc ðßþc an nhàn? T× ðó v« sau träi qua các tri«u: T¤n, T¯ng, T«, Lß½ng, Tr¥n, Tùy, và Ngû ÐÕi: Lß½ng, Ð߶ng, T¤n, Hán, Châu ð«u không lâu dài. Tñu trung duy có ð¶i Ðông T¤n là b«n nh¤t, nhßng cûng chï ðßþc mµt tråm lë ba nåm, ngoài ra thì ho£c hai ba nåm, tám chín nåm, ho£c mµt ðôi mß½i nåm, b¯n nåm mß½i nåm, li«n tiêu di®t. Ðây là chï k¬ m¤y ð¶i chánh th¯ng, nªu nói ðªn nhæng ngøy tri«u tiªm cß¾p, th¶i gian lÕi còn ng¡n h½n næa. Bao nhiêu vua chúa cüa các tri«u ¤y, bu±i s½ tâm ð«u mu¯n ð¬ sñ vinh hoa cho tông tµc, song tìm ðªn sñ th§t, trái lÕi khiªn cho con cháu mang h÷a cß¾p giªt, m¤t tuy®t gi¯ng dòng.

Cß sî nên suy nghî: sang nhß thiên tØ, giàu có b¯n bi¬n, còn không th¬ bäo ðäm cho tông tµc hß*ng phß¾c lâu dài, hu¯ng næa là kë phàm th߶ng, t× vô lßþng kiªp ðªn nay tÕo nghi®p ác d¥y nhß ð¤t li«n, sâu nhß bi¬n cä, mà mu¯n cho nhà cØa th߶ng hßng thÕnh, có phß¾c không h÷a ß? Phäi biªt sñ v§t giæa ð¶i ð«u giä d¯i nhß mµng, huy­n, bóng, b÷t, sß½ng, ch¾p, nhß trång ðáy nß¾c, hoa trong gß½ng, nhß ánh ch§p ch¶n lúc tr¶i n¡ng và nhß thành cüa th¥n Càn Thát Bà (nhÕc th¥n cüa Thiên Ъ, thành quách ð«u là huy­n hi®n), không có chi là chân th§t. Duy có mµt ni®m tâm tánh cüa ta vçn h¢ng còn, trùm su¯t xßa nay, không biªn ð±i, hß hoÕi. Tuy không biªn hoÕi mà th߶ng tùy duyên: theo duyên ngµ t¸nh thì làm Thanh Vån, Duyên Giác, B° Tát, Ph§t, vì công ðÑc sâu cÕn, nên ph¦m v¸ có cao, th¤p; theo duyên mê nhi­m thì lÕc vào cõi tr¶i, ng߶i, A Tu La, súc sanh, ngÕ quï, ð¸a ngøc, do tµi phß¾c n£ng nh©, nên sñ kh±, vui, có ng¡n, dài. Nªu ng߶i không biªt Ph§t Pháp thì ðã ðành, cß sî ðã sùng tín ðÕo Ph§t, sao chÆng nhân cänh ngh¸ch ¤y mà nhìn rõ cuµc ð¶i, bö mê theo ngµ, mµt lòng ni®m Ph§t c¥u sanh v« Tây Phß½ng vßþt nëo luân h°i, lên ngôi tÑ thánh; ðó có phäi là nhân h÷a nhö mà hß*ng phß¾c to chång? Ð߶ng l¯i thoát ra là thª, cß sî lÕi cÑ b¯i r¯i m½ màng nhß ngây nhß dÕi; thäng ho£c lo bu°n quá ðµ ðªn m¤t thân mÕng, thì chÆng nhæng chính mình nhi«u kiªp b¸ tr¥m luân, mà vþ yªu con côi cûng b½ v½, làm sao tñ l§p? Nhß thª là cß sî mu¯n hÕi mình và làm liên løy cho ng߶i. Sao lÕi t¯i tåm ðªn thª?

Kinh nói: 'B° Tát sþ nhân, chúng sanh sþ quä.' Vì tránh quä kh± nên B° Tát dÑt trß¾c nhæng nhân ác, do ðó tµi chß¾ng tiêu tr×, công ðÑc ð¥y ðü, cho ðªn khi thành Ph§t m¾i thôi. Chúng sanh th߶ng gây nhân ác, lÕi mu¯n khöi quä kh±, có khác nào kë sþ bóng mình mà cÑ chÕy tr¯n dß¾i ánh m£t tr¶i? Nhi«u ng߶i m¾i làm lành chút ít ðã mong ðßþc phß¾c l¾n, khi g£p cänh ngh¸ch li«n cho r¢ng: 'làm lành m¡c h÷a, không có nhân quä', r°i t× ðó lui søt s½ tâm, tr* lÕi chê bai Ph§t Pháp. Nhæng kë ¤y không hi¬u 'lý nhân quä thông cä ba ð¶i' và 'tâm mình có th¬ cäi tÕo hoàn cänh.' Nhân quä thông cä ba ð¶i là thª nào? Nhß ð¶i này làm lành ho£c dæ, ð¶i này hß*ng phß¾c hay mang h÷a, ðó là hi®n báo. жi này làm lành ho£c dæ, ð¶i sau ðßþc phß¾c hay mang h÷a, là sanh báo. жi này làm lành ho£c dæ, ð¶i thÑ ba, thÑ tß, ho£c m߶i, tråm, ngàn, muôn ð¶i, cho ðªn vô lßþng vô biên kiªp v« sau m¾i ðßþc phß¾c hay mang h÷a, g÷i là h§u báo. H§u báo thì s¾m ch¥y không ð¸nh, ðã gây nhân t¤t có quä, ðó là l¨ tñ nhiên. Tâm mình có th¬ cäi tÕo hoàn cänh là thª nào? Ví nhß có ng߶i gây nghi®p ác s¨ phäi vînh vi­n b¸ ð÷a vào ð¸a ngøc, nhi«u kiªp ch¸u th¯ng kh±; ng߶i ¤y b²ng sanh tâm sþ hãi, h± th©n, phát lòng B° Ы, ð±i dæ làm lành, tøng kinh ni®m Ph§t, tñ tu và khuyên ng߶i, c¥u sanh v« Cñc LÕc. Do sñ h¯i cäi ¤y, nghi®p ð¸a ngøc trß¾c kia li«n tiêu di®t, ð±i thành quä kh± nh© trong hi®n ð¶i nhß: ho£c b¸ ng߶i khinh chê, ho£c ðau b®nh, nghèo nàn, cùng g£p nhæng vi®c không v×a ý. Ch¸u nhæng khinh báo nhß thª xong, ng߶i ¤y có th¬ thoát ð߶ng sanh tØ, nh§p thánh siêu phàm. Nhß Kinh Kim Cang nói: 'Nªu có ng߶i th÷ trì kinh này mà b¸ kë khác khinh chê, ng߶i ðó ð¶i trß¾c gây tµi nghi®p ðáng ð÷a vào ác ðÕo, do ð¶i này b¸ sñ khinh chê nên tµi trß¾c li«n ðßþc tiêu di®t, s¨ chÑng quä Vô Thßþng B° Ы.' Ðây chính là nghîa: tâm mình có th¬ cäi tÕo hoàn cänh v§y.

Ng߶i ð¶i khi g£p tai nÕn, nªu không oán tr¶i, t¤t cûng trách ng߶i, ít ai nghî ðªn sñ trä nghi®p mà sanh lòng ån nån ch×a cäi. Phäi biªt: 'tr°ng dßa ðßþc dßa, tr°ng ð§u ðßþc ð§u' là l¨ ðß½ng nhiên, ðã gieo chông gai, ð×ng mong ðªn mùa g£t ðßþc lúa nªp. Làm dæ mà vçn hß*ng phß¾c, là ð¶i trß¾c vun b°i cµi phß¾c ðã d¥y, nªu không làm dæ thì phß¾c còn l¾n h½n. Ví nhß con nhà giàu, ån ch½i bài bÕc, xem ti«n nhß rác, nhßng không li«n b¸ ðói lÕnh, là do vì cüa cäi quá nhi«u. Nªu m²i ngày cÑ nhß thª, dù cho gia nghi®p tråm vÕn, t¤t có lúc cûng g£p cänh ng߶i m¤t nhà tan. Làm lành mà hay b¸ tai nÕn, là ð¶i trß¾c tr°ng g¯c tµi ðã sâu, nªu không làm lành thì h÷a càng l¾n h½n næa. Ví nhß ng߶i phÕm tµi n£ng chßa k¸p hành hình, lÕi l§p ðßþc công nhö; vì công nhö, chßa có th¬ hoàn toàn ân xá, nên cäi án n£ng thành nh©. Nªu l§p công mãi ðªn khi công to, không nhæng tr× hªt tµi trß¾c lÕi ðßþc phong h¥u bái tß¾ng, t§p ¤m ð¶i ð¶i.

B§c trßþng phu phäi vßþt hÆn th߶ng tình, ð×ng ð¬ cho ngoÕi v§t làm løy ðªn thân. Giä sØ có vàng ng÷c ð¥y kho, khi gi£c dæ ðªn cß¾p, phäi bö nhà tr¯n chÕy, ð×ng nên ôm cüa mà ðþi chªt. B*i vì vàng ng÷c tuy quí, nhßng sánh v¾i mÕng ng߶i, hãy còn kém hèn; ðã không th¬ giæ ðßþc cä hai, thôi thà bö cüa mà bäo toàn thân mÕng. Nhß hi®n th¶i, tài sän cüa cß sî ðã hóa ra ð¯ng tro tàn, lo bu°n cho l¡m cûng vô ích, chï nên tùy duyên qua bu±i, g¡ng sÑc ni®m Ph§t c¥u sanh Tây Phß½ng, ð¬ cùng t§n kiªp v¸ lai lìa hÆn sñ kh±, chï hß·ng ði«u vui. Thª là do h÷a tai mà thành ðÕo vô thßþng, sao vçn còn mê muµi ðau bu°n?

Mong cß sî xét kÛ lÕi nhæng l¶i tôi nói, t¤t s¨ c*i ðßþc m¯i u s¥u, nhß v©t mây mù lµ vë tr¶i trong, n½i tai ß½ng tìm th¤y hÕnh phúc, ð±i c½n nóng bÑc thành mát më, vui tß½i. B¢ng cÑ ch¤p nê không tïnh, ch¡c khó tránh khöi chÑng b®nh kinh cu°ng. Nªu mµt khi bän tâm ðã m¤t, tà ma s¨ dña vào; ch×ng ¤y dù có ngàn Ph§t ra ð¶i, cûng không biªt làm sao cÑu vãn ðßþc!