Ð߶ng Tu Không Hai

Lߧn giäi kinh Duy Ma C§t

Minh Tâm

I

Ph¦m Ph§t Qu¯c

 
 

Kinh Duy Ma C§t là bµ kinh ÐÕi Th×a mà ÐÑc Ph§t nói ra cho các B° Tát và các ð® tØ phát tâm vô thßþng b° ð« nghe, nghîa lý cao siêu, Ph§t phäi dùng nhi«u thí dø ð¬ di­n tä Chân Lý tuy®t ð¯i, ðßa vào cänh gi¾i B¤t Nh¸. Chúng ta là nhæng kë phàm phu h§u h÷c, trí m¶ hu® möng, nhßng không vì thª mà cam ch¸u ph§n hèn, chúng ta trß¾c hªt xin sám h¯i t¤t cä nhæng tµi l²i ðã gây ra t× trß¾c, r°i phát th® nguy®n l¾n tu h÷c theo l¶i Ph§t dÕy, gÕn l÷c vô minh phi«n não thì r°i cûng có lúc m£t tr¶i trí hu® tñ nhiên chiªu sáng. Mu¯n hi¬u ý nghîa kinh ÐÕi Th×a, chúng ta c¥n bö cái tß¾ng b« ngoài mà thâm nh§p vào th¬ tánh bên trong, m¾i tìm ra huy«n nghîa trong các ¦n dø, g¡ng sÑc vß½n lên t¾i trình ðµ hi¬u biªt cao h½n th߶ng tình, khi hi¬u ðßþc thâm nghîa ¦n ý thì hÖ lÕc vô cùng.

Tên ph¦m này là Ph§t Qu¯c nghîa là nß¾c Ph§t. Nß¾c Ph§t · ch² nào? Nªu hi¬u theo nghîa nông cÕn th߶ng tình thì nß¾c cüa Ph§t Thích Ca là cõi Ta Bà uª trßþc này, còn nß¾c cüa Ph§t A Di Dà là cõi Cñc LÕc · Tây Phß½ng. Nhßng · ph¦m này, nß¾c Ph§t không c¥n phäi tìm ðâu xa, mà chính · ngay cõi thª gian này, ngay trong Tâm cüa ta, Tâm thanh t¸nh thì nß¾c Ph§t hi®n ti«n.

Chæ tôi · b¯n chæ m· ð¥u quy¬n kinh là ð¬ chï ông A Nan, em con chú bác v¾i Thái TØ T¤t ÐÕt Ða, sau khi xu¤t gia làm th¸ giä h¥u c§n ðÑc Thích Ca, h÷c rµng nh¾ nhi«u, nghe nhæng l¶i Ph§t thuyªt pháp r°i nói lÕi cho m÷i ng߶i nghe trong kÏ kªt t§p kinh ði¬n l¥n thÑ nh¤t, sau khi Ph§t nh§p di®t. Thành ph¥n nhæng thính giä nghe Ph§t nói Kinh Duy Ma C§t · thành TÏ Xá Li g°m có vô lßþng tråm ngàn ðÕi chúng, trên là chß B° Tát, TÏ Kheo, chß Thiên Th¥n cho ðªn dß¾i là các Ph§t tØ nam næ cung kính vây quanh Ph§t ð¬ nghe Pháp. Lúc ðó có Trß·ng Giä TØ Bäo Tích cùng v¾i 500 Trß·ng Giä TØ c¥m l÷ng báu hþp lÕi thành mµt cây l÷ng l¾n bao trùm cä ba l¥n ngàn ðÕi thiên thª gi¾i. 

Trß·ng giä là ng߶i gi¥u sang, v×a có tu±i tác, v×a có ðÑc hÕnh trang nghiêm, tâm tánh ngay thÆng, l¶i l¨ chân th§t, tóm lÕi là ng߶i ðã tiªn bß¾c trên ð߶ng phß¾c hu® song tu. Trß·ng Giä TØ th߶ng ðßþc d¸ch là con ông trß·ng giä, thuµc hàng thanh niên còn ít tu±i. — ðây, Trß·ng Giä TØ Bäo Tích ðóng vai trò quan tr÷ng thay m£t cho 500 Trß·ng Giä TØ ð¬ ð÷c bài k® tán thán oai th¥n cüa Ph§t và bÕch xin Ph§t thuyªt pháp cho t¤t cä ðÕi chúng nghe.

Có ng߶i nghî r¢ng: TÕi sao giæa ðÕi chúng ðông ðü các ðÕi B° Tát, Thanh Vån, các ðÕi ð® tØ, Tr¶i, R°ng, ... mà mµt chàng thanh niên dám ðÑng ra bÕch Ph§t, nhß v§y có th¤t kính v¾i các b§c b« trên không? Tuy r¢ng các chúng sinh ð«u bình ðÆng, nhßng ðó là ðÑng v« Lý Tánh mà nói, chÑ · giæa ðÕi chúng ðông ðü thì phäi có tôn ty tr§t tñ, vai trò bÕch Ph§t phäi do các B° Tát, Thanh Vån ho£c các ðÕi ð® tØ ðäm nhi®m thì m¾i phäi. Vì l¨ ðó, mµt s¯ ng߶i nghî r¢ng danh t× Trß·ng Giä TØ nên ðßþc d¸ch là ông Trß·ng Giä ðúng h½n là con ông Trß·ng giä. Chæ TØ v×a có nghîa là con, v×a có nghîa là ng߶i ðã hi¬u cái lý T¤t Cä là Mµt, chæ TØ viªt theo Hán tñ là do ghép chæ li­u và chæ nh¤t, li­u là hi¬u biªt r¯t ráo cùng cñc, nh¤t là mµt. Các b§c thánh hi«n bên Trung Hoa ðßþc dùng chæ TØ ð¬ tôn xßng, thí dø: Kh±ng TØ, Lão TØ, MÕnh TØ, Trang TØ ... Biªt ðâu ngài Cßu Ma La Th§p khi d¸ch kinh này t× chæ PhÕn ra chæ Hán, ðã b¸ änh hß·ng cüa vån hóa Trung Hoa, nên thêm chæ TØ sau chæ Trß·ng Giä ð¬ tång ph¥n tôn kính.

Vä lÕi trong bài k® tán thán Ph§t, Trß·ng Giä TØ Bäo Tích ðã dùng nhæng l¶i l¨ cao siêu, ý tÑ thâm di®u, rõ ràng là l¶i cüa mµt ng߶i tu hành lâu nåm già gi£n, vun b°i nhi«u công ðÑc hÕnh lành, mµt chàng thanh niên khó mà có ðßþc. Ъn ðây chúng tôi nh¾ lÕi trong Kinh Hoa Nghiêm cûng có danh t× Ð°ng TØ (Thi®n Tài аng TØ) không phäi ð¬ chï mµt ng߶i trë tu±i, mà lÕi có nghîa là ng߶i tu hành t¾i ch² dÑt ho£c chÑng chân, r¯t ráo ngµ ÐÕo chân th§t, tr× hªt vô minh phi«n não, chân Trí hi®n ra, tr· v« bän tánh trong sÕch h°n nhiên ví nhß trë th½. Kinh Dßþc Sß cûng g÷i Vån Thù Sß Lþi là аng TØ. V§y nhæng danh t× Ð°ng TØ hay Trß·ng Giä TØ là dùng ð¬ tôn xßng nhæng b§c tu hành ðÕt ðÕo, thâm nh§p Bän Th¬, ví nhß trë th½ tr· v« trong vòng tay t× mçu thß½ng yêu; · ðây, Trß·ng Giä TØ nên ðßþc hi¬u chính là ông Trß·ng Giä thì hþp lý h½n.

Cûng có ng߶i cho r¢ng: d¸ch Trß·ng Giä TØ là con ông Trß·ng Giä hay là ông Trß·ng Giä cûng v§y, vì c¥n có mµt ng߶i ðÑng ra bÕch Ph§t xin ðßþc nghe Pháp, ng߶i ðó là ông Trß·ng Giä gi¥u sang già cä cûng ðßþc, mà ng߶i ðó là mµt chàng thanh niên ít tu±i cûng không sao, ð¯i v¾i Ph§t thì t¤t cä ð«u bình ðÆng, Ph§t thß½ng chúng sinh nhß m© hi«n thß½ng con dÕi, b¤t cÑ ai ðªn thßa höi, Ph§t sÇn sàng giäi ðáp, tùy b®nh cho thu¯c. Chàng thanh niên Bäo Tích, ðÕi di®n cho 500 thanh niên khác, ðÑng ra bÕch Ph§t không phäi là ði«u chßa t×ng có, cûng không phäi là th¤t kính, mi­n có ðü duyên lành là ðßþc g£p Ph§t, thßa höi và nghe Pháp.

Vai trò chính trong kinh này là Cß Sî Duy Ma C§t chÑ không phäi Trß·ng Giä TØ Bäo Tích, v§y Bäo Tích là ông Trß·ng giä ho£c là chàng thanh niên con ông Trß·ng Giä, thiªt tß·ng không quan tr÷ng, mà ði«u quan tr÷ng h½n hªt là tìm hi¬u ¦n ý và huy«n nghîa cüa bµ Kinh, qua l¶i Cß Sî Duy Ma C§t.

Danh t× Bäo Tích cûng ðáng lßu ý. Bäo là cüa báu quí giá, Tích là gom lÕi lßu træ. Bäo Tích là tích tø, gom lÕi lßu træ nhi«u cüa báu quí giá. Trß·ng Giä là ng߶i gi¥u sang thì có nhi«u cüa báu quí giá là vi®c dî nhiên, nhßng lÕi là ng߶i ð¥y ðü ðÑc hÕnh, phß¾c hu® song tu, thì Bäo Tích nên ðßþc hi¬u là tßþng trßng cho nhæng ng߶i ðã tích tø ðßþc nhi«u cüa báu tinh th¥n, thñc hành Løc е vÕn hÕnh, T× Bi Hï Xä, m÷i ðÑc tánh ðßþc trau d°i ð¥y ðü trang nghiêm.

L÷ng, d¸ch t× chæ Cái mà ra, nhß chúng ta th߶ng dùng chæ Bäo Cái, là mµt v§t gi¯ng nhß cái dù, dùng ð¬ che n¡ng mßa gió bøi. L÷ng còn là mµt bi¬u tßþng cho oai quy«n sang quí, vì th¶i xßa chï có vua quan và nhæng ng߶i quy«n thª m¾i có l÷ng che, chÑ dân th߶ng làm sao có l÷ng ðßþc.

— ðây, l÷ng bäy báu mà các Trß·ng Giä TØ ðem ðªn cúng d߶ng Ph§t không th¬ làm b¢ng g¤m, løa, vàng bÕc ... mà phäi làm b¢ng bäy thÑ gì quí giá h½n nhi«u, không phäi giá tr¸ v§t ch¤t mà là giá tr¸ tâm linh. Các Trß·ng Giä TØ t¾i trß¾c Ph§t, lÕy chân Ph§t, dâng ph¦m v§t cúng d߶ng phäi thanh t¸nh hÕng nh¤t, v§y cái l÷ng bäy báu ðây tßþng trßng cho sñ phát tâm b° ð«, lòng chân thành và các công ðÑc, công hÕnh cüa các v¸ ðó. H½n næa, l÷ng dùng ð¬ che n¡ng mßa gió bøi cüa tr¥n gian thì chân tâm thanh t¸nh che ch· chúng ta ch¯ng phi«n não, tham, sân, si, ái døc, ch¤p trß¾c, nhi­m ô. L÷ng báu cûng là nhæng Gi¾i HÕnh ngån chúng ta phÕm nhæng ði«u tµi l²i x¤u ác.

Bäy báu b¢ng v§t ch¤t cüa thª gian là vàng, bÕc, lßu ly, xà c×, xích châu, mã não, san hô. — ðây bäy báu tßþng trßng cho bäy ðÑc tánh ðßa ng߶i tu hành t¾i quä v¸ Thánh, g÷i là Th¤t Thánh Tài:

Vàng tßþng trßng cho Gi¾i (ngån c¤m).

BÕc tß½ng trßng cho lòng Tín (lòng tin).

Lßu Ly tßþng trßng cho Vån (nghe).

Xà C× tßþng trßng cho Tàm (x¤u h±).

Xích Châu tßþng trßng cho T¤n (tinh t¤n, tiªn t¾i).

Mã Não tßþng trßng cho Hu® (trí hu®).

San Hô tßþng trßng cho Xä (bö).

Ng߶i tu hành trß¾c hªt phäi giæ gìn các gi¾i c¤m không ðßþc vi phÕm, r°i phát kh·i lòng tin, tin Ph§t tin Pháp tin Tång, tin mình có khä nång thành Ph§t, phäi theo Th¥y nghe l¶i dÕy mà tu h÷c thñc hành, nh¶ ðó biªt ån nån x¤u h± không dám làm ði«u ác, r°i lÕi tinh t¤n làm ði«u lành, phát huy trí hu® sáng su¯t sÇn có, ðßþc chút công ðÑc gì ð«u xä hªt, ðem h°i hß¾ng cho t¤t cä chúng sinh, ch¾ không ch¤p trß¾c.

Các Trß·ng Giä TØ c¥m l÷ng báu cüa mình t¾i cúng d߶ng Ph§t là ý Kinh mu¯n nói: phàm phu mu¯n th¤y Ph§t, nghe Pháp, hi¬u Chân Lý, mu¯n bö ch² t¯i tr߶n mình ra trß¾c ánh sáng giác ngµ thì phäi hy sinh, lìa bö nhæng cüa cäi tr¥n gian mà dùng lòng chân thành, phát tâm thanh t¸nh, gom góp tích tø các công ðÑc tu hành g°m Th¤t Thánh Tài thì m¾i thành tñu.

Hai chæ cúng d߶ng là do hai chæ Hán cung dßÞng mà ð÷c ch®ch ra, nghîa là cung c¤p dßÞng nuôi; mu¯n cúng d߶ng, ng߶i ta phäi mua ph¦m v§t ðem t¾i dâng cúng Ph§t và chß Tång. Có mua là có hao t¯n ti«n bÕc, th¶i gi¶, công sÑc, hy sinh mµt ph¥n cüa cäi v§t ch¤t ð¬ c¥u mµt ph¥n phß¾c báo tinh th¥n. Do ðó cúng d߶ng ðßþc d¸ch ra tiªng Anh và Pháp là sacrifice, có nghîa bóng là hy sinh t× bö nhæng thú vui thª gian, nhæng døc v÷ng th¤p hèn, ð¬ hß¾ng v« nhæng cüa báu xu¤t thª gian, c¥u ðßþc nhæng ðÑc tánh cao cä siêu vi®t cüa tâm linh. Phäi hy sinh, phäi xä bö, phäi m¤t ði, phäi ch¸u thi®t hÕi thì nhæng cái gì mình tìm th¤y, mình ð¡c m¾i cao quí t¯t ð©p. Bö cüa cäi tr¥n gian ð¬ ðßþc Th¤t Thánh Tài, bö ái døc tham, sân, si ð¬ ðßþc b¯n Tâm Vô Lßþng (T×, Bi, Hï, Xä), bö xác thân ngû u¦n ð¬ ðßþc Pháp Thân, bö ch¤p ngã ð¬ cÑu ðµ chúng sinh, ðó là l¯i cúng d߶ng cao cä nh¤t, ðúng v¾i Chánh Pháp và Chân Lý.

Do oai th¥n cüa Ph§t, nåm tråm l÷ng báu hþp lÕi thành mµt cây l÷ng to l¾n bao trùm kh¡p ba l¥n ngàn ðÕi thiên thª gi¾i, m÷i v§t nhß núi sông, bi¬n su¯i, m£t tr¶i, m£t trång, tinh tú, chß Ph§t m߶i phß½ng ðang nói Pháp ... ð«u hi®n ðü trong ðó. Ъn ðây v¤n ð« tr· nên rõ r®t: cái l÷ng báu ðây không th¬ là cái l÷ng th§t, làm b¢ng bäy báu v§t ch¤t, mà chính là tßþng trßng cho Chân Tâm thanh t¸nh, vì chï có Chân Tâm m¾i có th¬ rµng l¾n vô t§n vô biên bao trùm ba l¥n ngàn ðÕi thiên thª gi¾i, chï có cái th¬ cüa Chân Tâm m¾i dung chÑa ðßþc t¤t cä m÷i sñ m÷i v§t, ngoài ra không có v§t gì có th¬ làm ðßþc nhß v§y.

H½n næa, theo pháp môn T¸nh е, ai ni®m m߶i danh hi®u Ph§t A Di Ðà mà ðßþc nh¤t tâm b¤t loÕn thì khi lâm chung ðßþc chß Ph§t và B° Tát c¥m tràng phan và l÷ng báu t¾i tiªp dçn v« Tây Phß½ng Cñc LÕc. V§y l÷ng báu là v§t chÑng minh công quä tu hành, ðÑc hÕnh cüa ng߶i ni®m Ph§t ðßþc nh¤t tâm, ai có l÷ng báu là tâm ðã ðßþc thanh t¸nh. Nåm tråm Trß·ng Giä TØ có l÷ng báu t¤t nhiên là ðã có công phu tu hành thanh t¸nh, nay ðem các l÷ng báu hþp lÕi làm mµt, nghîa là có Nh¤t Tâm, Chân Tâm chÆng có hai, ðó là lý B¤t Nh¸.

Ðây cûng là ý nghîa trong kinh Hoa Nghiêm mu¯n trình bày cái lý Sñ Sñ Vô NgÕi Pháp Gi¾i, t¤t cä là Mµt, không còn sai bi®t theo hình danh s¡c tß¾ng, mà hoà hþp vào Th¬ Tánh Nh¤t Nhß. Ðây cûng di­n tä rõ ràng Sáu Tß¾ng Hoa Nghiêm: Nh¤t Ða, аng D¸, T±ng Bi®t, tuy nhi«u mà hþp làm mµt, tuy khác tß¾ng mà cùng mµt th¬, tuy riêng bi®t mà t±ng hþp không hai, t¤t cä m÷i sñ m÷i v§t ð«u viên dung vô ngÕi, tß½ng tÑc tß½ng nh§p.

T¤t cä núi sông, bi¬n su¯i, m£t tr¶i, m£t trång, tinh tú, Tr¶i R°ng, Th¥n ng߶i, cho ðªn chß Ph§t m߶i phß½ng cûng ð«u hi®n trong l÷ng bäy báu ðó, ðây là ý mu¯n thuyªt minh cái lý Nh¤t Thiªt do Tâm tÕo, t¤t cä m÷i sñ m÷i v§t hæu hình và vô hình, cho t¾i chß Ph§t m߶i phß½ng ðang thuyªt pháp, cûng không ngoài Tâm mà có. Tâm chï có mµt, nhßng tß¾ng và døng thì có nhi«u và rµng l¾n vô lßþng vô biên. Trong kinh sách có ch² tÕm dùng phß½ng ti®n chia ra Chân Tâm và v÷ng tâm cho d­ phân bi®t, d­ hi¬u, d­ nh§n, chÑ Tâm chÆng có hai (B¤t Nh¸). Ðúng ra nên dùng danh t× v÷ng thÑc thay cho v÷ng tâm. Chân Tâm thì thanh t¸nh, b¤t ðµng, an nhiên tñ tÕi, nhßng khi v÷ng tâm n±i lên thì Chân Tâm ¦n, ví nhß m£t trång b¸ mây che, lúc ðó v÷ng thÑc tác ðµng, ví nhß bóng t¯i bao trùm m÷i v§t. Nh¶ công phu tu hành dÑt ho£c chÑng chân, v÷ng thÑc chìm l£ng thì Chân Tâm lÕi hi®n ra, ví nhß gió th±i mây bay, m£t trång lÕi chiªu sáng. Cûng ví nhß nß¾c thành sóng vì có gió, hªt gió thì sóng tr· lÕi thành nß¾c, chÆng phäi hai, v¯n là mµt.

Chính Tâm này tÕo ra Ph§t, Thánh Hi«n, vÕn v§t chúng sinh, chính Tâm này tÕo ra ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, chính Tâm này khiªn ng߶i tu hành hß·ng niªt bàn an lÕc giäi thoát, mà cûng chính Tâm này dçn d¡t kë ác ð÷a vào ð¸a ngøc tr¥m luân. Tâm thanh t¸nh sáng su¯t thì là Ph§t, tâm nhi¬m ô mê m¶ thì là chúng sinh, do ðó có câu: Tâm, Ph§t, chúng sinh, tam vô sai bi®t, và cûng chính trong Kinh Duy Ma C§t có câu: Tùy kÏ Tâm t¸nh, t¡c Ph§t ðµ t¸nh, nghîa là tùy Tâm chúng sinh thanh t¸nh mà cõi Ph§t ðßþc thanh t¸nh. Mµt ý ni®m giác ngµ là ngu°n g¯c cüa niªt bàn, mµt ni®m b¤t giác là ðµng c½ ðßa ðªn ð¸a ngøc.

Các Trß·ng Giä TØ mu¯n tr· v« v¾i Chân Tâm thanh t¸nh c¥n phäi thành tñu nhi«u ðÑc tánh t¯t, thñc hi®n nhi«u công phu tu hành. ÐÑc Ph§t dùng oai th¥n hþp nåm tråm l÷ng bäy báu thành mµt cây l÷ng l¾n, ðó là ý mu¯n nói: Các Trß·ng Giä TØ phäi ðem Th¤t Thánh Tài gom lÕi theo mµt hß¾ng, ðó là VÕn Thù quy Nh¤t B±n, tu hành nhi«u pháp môn nhßng cÑu cánh chï có Mµt, là Chân Tâm thanh t¸nh.

Cây l÷ng l¾n bao trùm ba l¥n ngàn ðÕi thiên thª gi¾i tßþng trßng cho Tâm Ph§t, Chân Tâm, che ch· hµ trì cho t¤t cä chúng sinh, m÷i loài trong Pháp Gi¾i ð«u n¢m trong tình thß½ng cüa Ph§t, lòng ÐÕi T× ÐÕi Bi chiªu soi trùm kh¡p t¤t cä, ví nhß lß¾i ng÷c cüa Ъ Thích (lß¾i Ъ Châu), cüa Sñ Sñ Vô NgÕi Pháp Gi¾i trong kinh Hoa Nghiêm, mµt chiªu soi t¤t cä, t¤t cä là Mµt.

Công døng cüa cây l÷ng là che; ð¯i v¾i ng߶i dân th߶ng thì cây l÷ng là cái dù, cái ô ð¬ che n¡ng mßa gió bøi. Яi v¾i hàng vua quan thì cây l÷ng tßþng trßng cho oai quy«n, uy tín. Яi v¾i Ph§t và B° Tát thì cây l÷ng nói lên sñ thß½ng yêu cÑu ðµ hµ trì cho chúng sinh. Cây l÷ng l¾n chính là Chân Tâm, Ph§t Tánh ðã giáo hóa chúng sinh t× vô thï ðªn nay và mãi mãi v« sau, che ch· chúng sinh ch¯ng các tham døc phi«n não nhi­m ô, thanh l÷c thân tâm, tiªn t¾i ch² giác ngµ.

Trong bài k® Bäo Tích ð÷c ð¬ tán thán Ph§t có nhæng câu nói v« pháp môn B¤t Nh¸:

Nói pháp chÆng có cûng chÆng không,

Khen chê chÆng ðµng nhß Tu Di,

аng bñc thß½ng xót kë lành dæ,

Tâm hÕnh bình ðÆng nhß hß không.

Ph§t thuyªt pháp lìa nh¸ biên, chÆng ch¤p có ch¤p không, chÆng ch¤p th߶ng ch¤p ðoÕn, mà chü trß½ng Trung ÐÕo. Яi v¾i l¶i khen hay tiªng chê, Ph§t không ð¬ tâm giao ðµng, Ngài an nhiên tñ tÕi nhß núi Tu Di, vì không còn ch¤p danh t× ngôn ngæ. Яi v¾i kë dæ ng߶i lành, Ph§t thß½ng xót nhß nhau, chÑ không h« yêu ng߶i lành, ghét kë dæ, ðó là tâm bình ðÆng vô phân bi®t, gi¯ng nhß hß không rµng l¾n bao trùm các cõi.

Sau khi tán thán, Bäo Tích xin Ph§t dÕy nhæng hÕnh cüa B° Tát mu¯n ðßþc T¸nh е. Ph§t dÕy: T¤t cä chúng sinh là cõi Ph§t cüa B° Tát. Vì sao? B° Tát tùy ch² giáo hoá ð«u phøc chúng sinh mà lãnh l¤y cõi Ph§t. Tùy chúng sinh ßng theo qu¯c ðµ nào vào trí hu® Ph§t và phát kh·i cån tánh B° Tát mà lãnh l¤y cõi Ph§t. B° Tát lãnh l¤y cõi Ph§t thanh t¸nh ð«u vì mu¯n lþi ích chúng sinh.

B° Tát là b§c ðã giác ngµ r°i, nhßng không an hß·ng Niªt bàn, không mong c¥u quä Ph§t, mà cÑ l£n lµi trong ba cõi sáu ð߶ng ð¬ cÑu ðµ chúng sinh tñ giác giác tha, tñ ðµ ðµ tha. Các B° Tát thñc hành Løc е vÕn hÕnh quên mình vì chúng sinh, làm m÷i vi®c lành v¾i tâm vô c¥u, vô chÑng, vô ð¡c, vì b±n ph§n mà làm, coi vi®c cÑu ðµ chúng sinh là mµt vi®c t¤t nhiên, không th¤y mình làm (vô ngã), không th¤y vi®c làm (vô ngã s·), không th¤y có chúng sinh ðßþc cÑu ðµ. Các Ngài cÑ làm hoài mà không nghï m®t, không th¤y chán, không ch¤p trß¾c, không phân bi®t, các Ngài ðã ð°ng hóa v¾i vi®c làm, v¾i chúng sinh, B° Tát v¾i chúng sinh là mµt, chÆng hai (B¤t Nh¸).

Nh¶ có chúng sinh ðau kh± mà B° Tát làm tròn nhi®m vø, r°i quä v¸ Ph§t s¨ ðªn, dù không mong c¥u mà vçn ðßþc. B° Tát làm vi®c gì cûng tùy thu§n chúng sinh, B° Tát lãnh l¤y cõi Ph§t chÆng phäi · n½i không có gì hªt, mà phäi có chúng sinh, phäi vì chúng sinh, ðó là ý nghîa câu: T¤t cä chúng sinh là cõi Ph§t cüa B° Tát, cõi Ph§t ðßþc l§p ra là do chúng sinh, tùy thu§n s· thích cüa chúng sinh. Nªu chúng sinh ßa thích T¸nh е thì B° Tát s¨ nh§n lãnh T¸nh е làm cõi Ph§t cüa mình ð¬ tùy duyên hóa ðµ. Nªu chúng sinh ßa thích cõi uª ðµ thì B° Tát s¨ nh§n lãnh uª ðµ Ta Bà làm cõi Ph§t cüa mình. Ch² này ð°ng ý nghîa v¾i ðoÕn kinh trong ph¦m Ph± Môn: Nªu có chúng sinh nào ðáng dùng thân Ph§t, Thanh Vån, Tr¶i, Ng߶i, Th¥n, QuÖ ... ðßþc ðµ thoát thì B° Tát Quán Thª Âm li«n hi®n ðúng thân mà nói pháp.

Chúng sinh · ðâu, mu¯n gì thì B° Tát ðªn ðó mà giáo hoá ði«u phøc, nhß v§y thì B° Tát ði theo chúng sinh, tùy thu§n chúng sinh, tùy duyên dÕy d², dù lãnh l¤y cõi Ph§t nào cûng ð«u vì lþi ích chúng sinh. Trong kinh có câu: B° Tát nguy®n lãnh l¤y cõi Ph§t chÆng phäi · n½i r²ng không, nghîa là B° Tát ð¡c quä Ph§t là nh¶ thành tñu chúng sinh, nh¶ có chúng sinh mà B° Tát có c½ duyên giáo hóa cÑu ðµ. B° Tát không lìa chúng sinh, và chï khi nào ðµ xong t¤t cä chúng sinh thì các Ngài m¾i thành Ph§t.

ÐÑc Ph§t dÕy: B° Tát mu¯n ðßþc T¸nh е thì hÕnh ð¥u tiên phäi có là Trñc Tâm. Trñc là ngay thÆng, chân chánh, chân th§t, không cong queo tà vÕy. Trñc Tâm là lòng ngay thÆng, chân th§t, m÷i ý tß·ng l¶i nói vi®c làm ð«u ðúng v¾i Chân Lý, xa lìa vô minh v÷ng tß·ng. Trñc Tâm chính là Bát Chánh ÐÕo, con ð߶ng chân chánh g°m tám yªu t¯: Chánh Kiªn, Chánh Tß Duy, Chánh Ngæ, Chánh Nghi®p, Chánh MÕng, Chánh Tinh T¤n, Chánh Ni®m và Chánh иnh.

Ng߶i tu B° Tát hÕnh c¥n phäi kh·i ð¥u b¢ng cách phát tâm tu hành chân chánh, hß¾ng v« quä v¸ Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác, chÑ không c¥u Thanh Vån Duyên Giác, cûng không c¥u phß¾c báu n½i cõi Tr¶i, cõi ng߶i. Sau khi có Trñc Tâm r°i, ng߶i tu hành tiªn sâu thêm næa vào nµi tâm, phát kh·i Thâm Tâm. Thâm là sâu. Ng߶i phát Thâm Tâm là ðã có lòng tin sâu xa n½i Tam Bäo: Ph§t Pháp Tång, chí tâm, chí thành, chí kính, hªt lòng hy sinh cúng d߶ng Tam Bäo, làm vi®c gì cûng vì lþi ích chúng sinh. Ng߶i phát Thâm Tâm lìa bö tr¥n cänh bên ngoài ð¬ th¤y Ph§t bên trong, bö tß¾ng ð¬ th¤y Tánh, nh¶ Døng mà nh§p Th¬, biªt r¢ng t¤t cä chúng sinh ð«u có Ph§t tánh, trß¾c sau r°i cûng thành Ph§t. Th߶ng B¤t Khinh B° Tát trong Kinh Pháp Hoa là ng߶i tu hành ðã có Thâm Tâm nên h­ g£p ai tu hành là Ngài l­ lÕy và nói to: "Tôi không dám khinh quý Ngài, vì quí Ngài ð«u s¨ thành Ph§t," B° Tát ðã nhìn th¤y Tánh Ph§t bên trong, xuyên qua hình tß¾ng bên ngoài.

Khi ðã có Trñc Tâm và Thâm Tâm r°i, ng߶i tu B° Tát ÐÕo tinh t¤n tiªn bß¾c hß¾ng v« nëo giác, ðó là B° Ы Tâm. Phát B° Ы Tâm là phát th® nguy®n l¾n quyªt chí tu hành t¾i ch² hoàn toàn giác ngµ và giäi thoát, thành Ph§t. Sau khi giác ngµ r°i thì lÕi th¸ hi®n · các cõi ð¬ giác ngµ cho các chúng sinh.

Ba hÕnh Trñc Tâm, Thâm Tâm và B° Ы Tâm có liên h® m§t thiªt v¾i nhau, b± túc cho nhau, thiªu mµt là không ðßþc. Nh¶ có Trñc Tâm m¾i nh§p vào Thâm Tâm, có Thâm Tâm thì B° Ы Tâm m¾i tång trß·ng, ví nhß lau hªt bøi thì m£t gß½ng tñ sáng.

Trñc Tâm là công phu tu hành ð¬ chuy¬n nåm thÑc ð¥u (ti«n ngû thÑc: m¡t, tai, mûi, lßÞi, thân) thành ra Thành S· Tác Trí là cái trí hu® sáng su¯t khiªn m÷i vi®c làm ð«u thành tñu chân chánh t¯t ð©p. Thâm Tâm là công phu tu hành ð¬ chuy¬n thÑc thÑ sáu (Ý ThÑc) thành ra Di®u Quán Sát Trí là cái Trí hu® sáng su¯t nh§n xét nhi®m m¥u ðúng v¾i Chân Lý, không còn mê v÷ng næa. Thâm Tâm là cái tâm sâu kín ¦n tàng, tßþng trßng cho Ý ThÑc n¢m sâu · bên trong. Còn B° Ы Tâm là công phu tu hành ð¬ chuy¬n thÑc thÑ bäy (MÕt Na ThÑc) và thÑc thÑ tám (A LÕi Da ThÑc) thành ra Bình ÐÆng Tánh Trí và ÐÕi Viên Cänh Trí, là cái trí hu® sáng su¯t, phá hªt ch¤p ngã và ch¤p pháp, th¤y ðßþc cái Tánh bình ðÆng cüa vÕn v§t, là Trí Hu® sáng su¯t viên mãn tròn ð¥y nhß t¤m gß½ng rµng l¾n chiªu soi kh¡p càn khôn vû trø, v§t gì cûng in bóng mà chÆng giæ lÕi mµt d¤u tích gì. Nhß v§y thì tu ba hÕnh Trñc Tâm, Thâm Tâm và B° Ы Tâm chính là chuy¬n tám thÑc thành b¯n trí.

Ngoài ra, ng߶i tu hành theo B° Tát ÐÕo còn phäi thñc hành Løc е Ba La M§t (B¯ thí, trì gi¾i, nhçn nhøc, tinh t¤n, thi«n ð¸nh, trí hu®), B¯n Tâm Vô Lßþng (T×, Bi, HÖ, Xä), TÑ Nhiªp Pháp (B¯ thí, ái ngæ, lþi hành, ð°ng sñ), khéo dùng m÷i phß½ng ti®n ð¬ dçn t¾i cÑu cánh, tu 37 ph¦m trþ ðÕo, làm m߶i ði«u lành, nói pháp tr× tám nÕn, không chê ch² kém cüa ng߶i khác, và sau hªt, làm ðßþc công ðÑc gì ð«u ðem h°i hß¾ng cho t¤t cä chúng sinh ð°ng thành Ph§t ÐÕo.

Qua ðoÕn kinh trên, ÐÑc Ph§t ðã ðßa ra nhi«u phß½ng pháp tu hành ð¬ chúng sinh lña ch÷n, tùy theo cån c½ và s· thích. Phß½ng pháp nào cûng chân chánh lành t¯t và ð«u ðßa t¾i møc ðích là giác ngµ, ví nhß mµt tòa nhà có nhi«u cØa, ði cØa nào cûng vào ðßþc, chúng ta tùy sÑc, tùy theo v¸ trí ðang ðÑng mà lña ch÷n mµt l¯i ði, mµt cØa vào cho thích hþp.

Ь tóm t¡t và cho nó có mÕch lÕc, ÐÑc Ph§t dÕy thêm: Mu¯n làm t¤t cä các hÕnh lành, B° Tát kh·i ð¥u b¢ng cách giæ tâm chân chánh ngay thÆng, t× cån bän ðó tiªn lên ði«u phøc ý thÑc, làm m÷i vi®c lành ð¬ hóa ðµ chúng sinh, lãnh l¤y cõi Ph§t thanh t¸nh. Mu¯n ðßþc cõi Ph§t thanh t¸nh, B° Tát giæ tâm thanh t¸nh, tùy ch² tâm thanh t¸nh mà ðßþc cõi Ph§t thanh t¸nh.

B° Tát kh·i ð¥u b¢ng cách phát tâm, r°i tinh t¤n tu hành tñ giác giác tha, tñ lþi lþi tha, làm vô lßþng vô s¯ vi®c lành ð¬ cu¯i cùng ðßþc tr· v« v¾i Bän Tâm thanh t¸nh, mà cái Bän Tâm này v¯n thanh t¸nh t× trß¾c, chï vì chúng sinh mê l¥m ðiên ðäo v÷ng tß·ng, chÕy theo tr¥n cänh nhi­m ô, b¸ vô minh che l¤p Chân Tánh, nhß ng߶i n¢m chiêm bao, l¥m tß·ng Tâm có chân v÷ng ð¯i ðãi, t¸nh nhi­m ð¯i nhau, nay tïnh mµng m¾i biªt là Tâm chÆng hai (B¤t Nh¸), lúc nào cûng thanh t¸nh.

Tùy ch² tâm thanh t¸nh mà t¤t cä công ðÑc ð«u thanh t¸nh có nghîa là: khi tâm ðã thanh t¸nh, hªt v÷ng ð÷ng mê l¥m ðiên ðäo thì t¤t cä ý nghî, l¶i nói, vi®c làm ð«u lành t¯t ðúng v¾i Chân Lý. Khi ðó không còn phân bi®t thi®n ác, lành dæ, t¯t x¤u, không còn ð¯i ðãi th¸ phi, không còn ch¤p ngã ch¤p pháp, không ch¤p hai bên ... mà ng߶i tu hành ðÕt t¾i tâm vô phân bi®t, chÆng phäi là không phân bi®t thi®n ác cÑ làm b×a ði, mà có nghîa là không th¬ làm ði«u x¤u ác ðßþc næa, m÷i hành ðµng ð«u lành, m÷i l¶i nói ý nghî ð«u t¯t, cÑ tñ nhiên tñ ðµng mà m÷i vi®c làm ð«u lìa tß½ng ð¯i, th¬ hi®n Chân Lý B¤t Nh¸, quy hß¾ng Ph§t Tánh Chân Nhß. Ví nhß ng߶i giæ gi¾i thu¥n thøc r°i, không c¥n chú ý mà vçn không phÕm tµi sát sinh, ån th¸t, nói d¯i, tà dâm, u¯ng rßþu, trµm c¡p, vì ðã quá quen thuµc nên chÆng c¥n giæ gìn mà không bao gi¶ phÕm gi¾i ðßþc næa.

Phàm phu chúng ta còn phäi phân bi®t thi®n ác, phäi canh ch×ng l¶i nói, ý nghî và vi®c làm, bö ác theo thi®n. Nhßng các v¸ B° Tát có tâm thanh t¸nh r°i thì m÷i vi®c ð«u lành, m÷i hành ðµng ð«u thi®n, các Ngài cÑ làm t¯t, ðúng v¾i Chân Lý, khöi c¥n phân bi®t thi®n ác gì næa.

Xin nói thêm v« phân bi®t và không phân bi®t:

Phân bi®t có ba thÑ:

1) do giác quan tiªp nh§n, tùy theo bän nång mà phân bi®t (do nåm thÑc trß¾c: m¡t, tai, mûi, lßÞi, thân.)

2) do Ý thÑc so sánh cân nh¡c mà phân bi®t.

3) do Chân Tâm Ñng v¾i ngoÕi cänh, nhß gß½ng in hình, không phân bi®t mà tña h° nhß có phân bi®t.

Nåm giác quan và Ý thÑc phân bi®t ð«u là v÷ng. Còn Chân Tâm Ñng v¾i ngoÕi cänh, in hình rõ ràng nhßng không phân bi®t, vßþt qua bän nång và suy lu§n. M£t nß¾c phän chiªu bóng chim bay, chim không có in hình trong nß¾c, nß¾c không có ý giæ bóng chim bay, nhßng do nhæng c½ duyên ngçu hþp mà chim, nß¾c và bóng quy tø lÕi mµt n½i, do ðó phát sinh hi®n tßþng vô phân bi®t. Chân Tâm tña h° có phân bi®t mà th§t ra vô phân bi®t, vì không có ý. Phân bi®t rõ muôn v§t mà bän tánh vçn nhß nhß b¤t ðµng, bän tánh không ðµng thì ý thÑc không sinh kh·i, g÷i là vô phân bi®t.

Nhà Thi«n cûng nói: Không phân bi®t nhßng là phân bi®t t¤t cä pháp. TuÏ duyên mà phân bi®t rõ ràng muôn v§t, nhßng không ch¤p, không trø vào m÷i sñ phân bi®t. CÑ ði ðÑng n¢m ng°i, cÑ ån u¯ng, cÑ nhìn nghe phân bi®t nhß m÷i ng߶i, vì ðó là nhu c¥u cüa ð¶i s¯ng, có x¤u xa gì ðâu mà c¥n phäi giäi thoát ra ngoài, quí h° ð×ng nghî ðªn sñ ði ðÑng n¢m ng°i sao cho êm ¤m d­ ch¸u, ð×ng nghî ðªn sñ ån u¯ng nhìn nghe sao cho v×a ý, ð×ng nghî ðªn sñ khen chê gi¥u nghèo sang hèn. Cái r¡c r¯i sinh ra m÷i thÑ phi«n não chính là · ch² phân bi®t so sánh mà ra. C¥n nghî thì cÑ nghî, không ngÕi, nghî xong thì bö qua, ð×ng so sánh phân bi®t, trø vào ðó ð¬ phát sinh phi«n não ác nghi®p, vì nghî cûng là mµt nhu c¥u nhß m÷i nhu c¥u tâm lý, sinh lý khác cüa con ng߶i. Nghî xong thì bö, phân bi®t mà vô phân bi®t là thª ðó.

Khi tu hành t¾i ch² Tâm thanh t¸nh thì m÷i ng߶i ð«u y nhß nhau, b¢ng nhau, không sai khác, tuy nhi«u mà vçn mµt, vì v§y mà 500 l÷ng báu hþp lÕi thành mµt l÷ng trùm kh¡p ba l¥n ngàn ðÕi thiên thª gi¾i. Tâm thanh t¸nh giác ngµ hi¬u biªt và th¤y rõ m÷i sñ v§t. Khi Tâm ðã thanh t¸nh r°i thì ð¯i v¾i ng߶i ¤y, cõi Ph§t ðßþc thanh t¸nh và m߶i phß½ng qu¯c ðµ, chúng sinh, tr¥n cänh ... t¤t cä ð«u thanh t¸nh hªt. Vì sao? Vì t¤t cä do Tâm tÕo, Tâm thanh t¸nh thì nh¤t thiªt nhæng gì do Tâm ¤y tÕo ra ð«u thanh t¸nh cä. S· dî phàm phu th¤y cõi nß¾c nh½ b¦n, cao th¤p, uª trßþc, vì Tâm b¸ vô minh che l¤p, không sáng su¯t bình ðÆng nên không nh§n ra sñ th§t. Tâm thanh t¸nh ðßþc ví nhß mµt ly nß¾c hoàn toàn trong sÕch, sau khi ðã gÕn l÷c hªt bøi nh½, chï còn mµt thÑ nß¾c mát më trong lành, không có hai thÑ nß¾c và bøi (B¤t Nh¸), ðó là Tâm bình ðÆng tuy®t ð¯i, không còn tß½ng ð¯i nh¸ biên.

Cõi Ph§t T¸nh е không phäi cänh · ngoài, mà chính do Tâm phát xu¤t, mu¯n tÕo l§p T¸nh е thì trß¾c hªt phäi t¸nh Tâm mình ðã, tùy Tâm t¸nh mà cõi Ph§t ðßþc thanh t¸nh. Яi v¾i B° Tát thì ð¯i tßþng cüa các Ngài chính là chúng sinh · ngay cõi ð¶i này, hÕnh cüa B° Tát là tñ tâm thanh t¸nh, r°i tr¥n cänh s¨ thanh t¸nh theo. Kinh Duy Ma C§t chï thÆng cái nhân thanh t¸nh, còn Kinh A Di Ðà chï thÆng cái quä thanh t¸nh, cõi Cñc LÕc t¯t ð©p do phß¾c báu tÕo ra: cõi nß¾c Cñc LÕc thành tñu công ðÑc trang nghiêm, không th¬ l¤y mµt chút nhân duyên cüa thi®c cån phß¾c ðÑc mà ðßþc sinh sang nß¾c ðó.

Ь cø th¬ hóa thuyªt B¤t Nh¸ và giúp ông Xá Lþi Ph¤t, các hàng Thanh Vån cùng t¤t cä ðÕi chúng th¤y rõ ràng sñ th§t ðó, ÐÑc Ph§t hi®n th¥n thông l¤y ngón chân nh¤n xu¯ng ð¤t, tÑc thì ba l¥n ngàn ðÕi thiên thª gi¾i li«n hi®n ra tråm ngàn thÑ trân bäo trang nghiêm rñc rÞ, nhß cõi Vô Lßþng Công ÐÑc cüa Ph§t Bäo Trang Nghiêm, t¤t cä ðÕi chúng ngþi khen chßa t×ng có và ð«u th¤y mình ng°i trên tòa sen báu. Ph§t dÕy: Cõi nß¾c cüa ta th߶ng thanh t¸nh, chï vì mu¯n ðµ nhæng kë cån c½ hÕ li®t nên th¸ hi®n ra cõi ð¥y nh½ nh¾p x¤u xa b¤t t¸nh ðó thôi.

ÐoÕn này có hai l¯i hi¬u khác nhau:

1) Hi¬u theo sñ thì Ph§t có hi®n th¥n thông th§t ð¬ ðÕi chúng không còn nghi ng¶ gì cõi Ph§t thanh t¸nh næa. Cûng ví nhß phß½ng pháp thính th¸, tai nghe m¡t th¤y rõ ràng.

2) Hi¬u theo lý thì ðây là mµt l¯i nói ám chï Ph§t dÕy mµt cách gián tiªp r¢ng: Phäi hoán cäi nµi tâm, m· rµng tâm linh, chuy¬n ThÑc thành Trí, tu quán ð¬ phát huy trí hu® (Quán chiªu Bát Nhã) nhìn vào trong tâm (nµi quán), khi tâm thanh t¸nh thì th¤y các cõi ð«u thanh t¸nh. Chúng sinh v¯n có ð¥y ðü ðÑc tánh Nhß Lai, vì si mê nên tß·ng là phàm phu tr¥m luân, lúc giác ngµ thì th¤y mình vçn ng°i trên tòa sen báu t× trß¾c. Nhßng sñ giác ngµ, tâm thanh t¸nh cüa chúng sinh chßa ðßþc tr߶ng cØu, hãy còn lúc có lúc không, nên khi nào tâm thÑc v÷ng ðµng tr· lÕi, hªt thanh t¸nh, thì không th¤y T¸nh е næa, ðó là ý nghîa câu Kinh: Ph§t thâu nhiªp th¥n túc lÕi, cõi nß¾c tr· thành nhß xßa.

Kinh ði¬n Ph§t Giáo th߶ng nói ÐÑc Ph§t qu· trách ð® tØ nào dùng th¥n thông nhiªp phøc chúng sinh. Tuy ÐÑc Ph§t và các ðÕi ð® tØ ð«u có th¥n thông, nhßng không lßu ý và cûng không ðem ra dùng, chï ðem chánh pháp ð¬ thuyªt phøc cÑu ðµ chúng sinh, ai tin hi¬u thì theo, không thì thôi, nªu dùng th¥n thông thì cûng gi¯ng nhß các phái ngoÕi ðÕo và không nhiªp phøc thân tâm cüa ng߶i khác. V§y nên hi¬u câu chuy®n Ph§t hi®n th¥n thông trong Kinh Duy Ma C§t là mµt ¦n dø thì hþp lý h½n. Tuy nhiên nªu hi¬u theo nghîa ðen là Ph§t có hi®n th¥n thông th§t, tin theo ðó r°i phát tâm tu hành cûng t¯t. Ðây là mµt vi®c không th¬ nghî bàn, không th¬ bi®n lu§n ðßþc. Tùy theo cån c½ hi¬u biªt, tùy theo xu hß¾ng tâm linh mà chúng ta ch¤p nh§n ý kiªn trên hay dß¾i, l¯i giäi thích nào cûng ðßþc coi là ðúng nªu nß½ng theo ðó mà hành giä phát tâm c¥u ðÕo vô thßþng b° ð« ðßþc lþi lÕc an vui giäi thoát.

ÐÑc Ph§t nh¤n ngón chân xu¯ng ð¤t là có ý mu¯n bäo ðÕi chúng phäi ðè ép cái tâm xu¯ng không cho v÷ng ðµng n±i lên, tâm · yên mµt ch² thì m¾i иnh, có иnh m¾i phát Hu®, có Hu® thì Tâm ðßþc thanh t¸nh, nh¶ ðó mà qu¯c ðµ thanh t¸nh. Фt do chæ иa, ð¤t là Tâm nên chúng ta th߶ng có danh t× Tâm иa ð¬ chï ph¥n cån bän t¯t x¤u cüa ng߶i ta, thí dø: tâm ð¸a ng߶i này t¯t, còn ng߶i kia có tâm ð¸a x¤u. Kinh Tâm иa Quán, Quy¬n 8 có câu: Tâm chúng sinh gi¯ng nhß ð¤t, ngû c¯c cö gai ð«u t× ð¤t mà sinh ra; cûng nhß thª, nhæng tß tß·ng ý ni®m thi®n ác hß¾ng v« ba cõi sáu ð߶ng, ho£c hß¾ng v« nhæng quä v¸ Thánh nhß Thanh Vån, Duyên Giác, B° Tát, Ph§t, ð«u do tâm mà sinh ra. Do ðó tam gi¾i duy tâm, và tâm ðßþc g÷i là ð¤t.

Фt ð¬ tr°ng cây cö thì tâm ð¬ gieo hµt gi¯ng thi®c ác, vì v§y dùng ð¤t ð¬ chï tâm là mµt ¦n dø khéo léo. Cái cØ ðµng cüa Ph§t nh¤n ngón chân xu¯ng ð¤t là có ý nhß v§y. Nh¶ th¥n lñc cüa Ph§t mà t¤t cä ðÕi chúng ð«u th¤y mình ng°i trên tòa sen báu, ðó là ý Ph§t mu¯n chï cho ðÕi chúng biªt t¤t cä chúng sinh ð«u có Ph§t tánh, ð«u có khä nång thành Ph§t, chï vì si mê ðiên ðäo nên ch¸u tr¥m luân n½i uª ðµ, nªu tïnh thÑc, tïnh mµng, th¤y rõ sñ th§t thì ðßþc giäi thoát an vui n½i T¸nh е.

Sau khi hi®n th¥n thông ð¬ ðÕi chúng th¤y cõi nß¾c th߶ng thanh t¸nh, ÐÑc Ph§t thâu nhiªp th¥n túc lÕi, tÑc là Ngài nh¤c ngón chân lên khöi m£t ð¤t, cõi nß¾c tr· lÕi nhß xßa, nghîa là nh½ uª, cao th¤p ... ÐoÕn kinh này di­n tä ng߶i tu hành phäi tinh t¤n, ròng r£c mà tiªn, ð×ng giäi ðãi l߶i biªng thoái chí. Ph§t nh¤c ngón chân lên khöi m£t ð¤t nghîa là nªu chúng sinh không ðè ch£t cái tâm xu¯ng thì v÷ng ðµng lÕi n±i lên, không còn иnh và Hu®, vô minh che l¤p Ph§t tánh, Chân Tâm biªn thành v÷ng thÑc, do ðó cõi nß¾c hªt thanh t¸nh, tr· lÕi ô uª nhß xßa.

Ph§t, B° Tát khác chúng sinh · ch² các Ngài có ð¸nh tâm, có trí hu® sáng su¯t luôn luôn th߶ng h¢ng, lúc nào cûng v§y, không cho vô minh ðµt kh·i, còn chúng sinh thì sáng t¯i b¤t th߶ng, chþt loé lên ð¯m lØa trí hu® trong giây lát r°i vøt t¡t h¢ng gi¶, h¢ng ngày. Lúc nào tâm ð¸nh, trí hu® sáng soi thì là Ph§t, là s¯ng · T¸nh е, lúc nào hªt ð¸nh hu®, bóng t¯i che l¤p Chân Tánh thì tr· lÕi làm chúng sinh, s¯ng · cõi Ta Bà uª trßþc.

Ði«u quan tr÷ng c¥n nh¾ là chß B° Tát lãnh cõi Ph§t , th¸ hi®n · cõi nào là vì chúng sinh, tùy thu§n theo nguy®n v÷ng cüa chúng sinh, chÑ không phäi tùy thu§n theo ý thích cüa B° Tát. Яi v¾i các Ngài thì cõi nào cûng thanh t¸nh, vì Tâm ðã thanh t¸nh. Các Ngài tÕo l§p mµt khung cänh thu§n ti®n cho chúng sinh tu hành, s¡p xªp làm sao không làm chß¾ng ngÕi chúng sinh. Các Ngài th¸ hi®n thu§n cänh ho£c ngh¸ch cänh, xuôi hay ngßþc, d­ hay khó, ð«u vì chúng sinh chÑ không phäi vì các Ngài, t¤t cä ð«u là phß½ng ti®n tùy theo không gian và th¶i gian, tùy theo cån c½ và hoàn cänh ð¬ ðßa chúng sinh t¾i ch² giác ngµ.

Khi Ph§t biªn hi®n ra cõi nß¾c trang nghiêm thanh t¸nh thì 500 Trß·ng Giä TØ do ông Bäo Tích dçn ðªn ð«u chÑng ðßþc vô sanh pháp nhçn, tám vÕn b¯n ngàn ng߶i phát tâm vô thßþng chánh ðÆng chánh giác. Vô sinh là không phäi sinh, không phäi di®t, không còn · trong vòng sinh tØ luân h°i. Pháp nhçn là trí hu® vô l§u phát huy ðßþc do lòng tin nh§n l¶i Ph§t, giæ gìn c¤m gi¾i, nhçn nhøc tu hành. ChÑng ðßþc vô sanh pháp nhçn là phát huy ðßþc cái trí hu® vô l§u, an trø trong cái th¬ b¤t sinh b¤t di®t, tâm không lay ðµng, vßþt ra ngoài vòng sinh tØ luân h°i. Nåm tråm v¸ trß·ng giä này ðã tr°ng cµi cån lành t× lâu xa, nay có duyên may ðßþc g£p Ph§t, nghe Pháp, th¤y cõi Ph§t thanh t¸nh, màn vô minh b¸ xé tan, m£t tr¶i trí hu® tñ sáng, tâm ðßþc thanh t¸nh nhß ra khöi gi¤c chiêm bao, tïnh gi¤c mµng dài, chÑng quä vô sinh giäi thoát.

ÐoÕn kinh này chÑng minh ðoÕn kinh trß¾c, có liên h® m§t thiªt v¾i nhau: nåm tråm Trß·ng Giä TØ có l÷ng bäy báu là do công phu tu hành tích tø t× nhi«u ð¶i kiªp, nhßng các v¸ ðó không còn ch¤p ngã, ch¤p pháp, vô c¥u, vô chÑng, vô ð¡c, làm ðßþc công ðÑc gì cûng xã, cho nên ðem l÷ng báu cüa mình cúng d߶ng Ph§t, h°i hß¾ng cho t¤t cä chúng sinh, nh¶ tu chæ Xã mà ðßþc giäi thoát, chÑng vô sinh pháp nhçn. Còn tám vÕn b¯n ngàn ng߶i khác chï phát tâm vô thßþng chánh ðÆng chánh giác, nghîa là m¾i bß¾c vào giai ðoÕn ð¥u tiên phát tâm tu hành, m¾i ð£t chân vào con ð߶ng ðÕo, chßa chÑng quä.

Lúc Ph§t thâu nhiªp th¥n túc lÕi, cõi nß¾c tr· thành nhß xßa, ba vÕn hai ngàn ng߶i và Tr¶i c¥u quä Thanh Vån ð«u nh§n rõ các pháp hæu vi là vô th߶ng, li«n xa lìa tr¥n c¤u ð£ng pháp nhãn thanh t¸nh, tám ngàn TÏ Kheo không còn ch¤p th÷ các pháp, kiªt l§u ðã hªt, tâm ý ðßþc giäi thoát. Nhæng ng߶i và Tr¶i c¥u quä Thanh Vån là nhæng hàng chúng sinh trí nhö hu® möng, m¾i bö ðßþc ngã ch¤p nhßng còn pháp ch¤p, vçn th¤y có pháp môn tu, có quä v¸ chÑng. Nay nh¶ th¥n lñc cüa Ph§t, th¤y t§n m¡t cänh vô th߶ng biªn ð±i, t× Ta Bà biªn thành T¸nh е r°i lÕi tr· thành Ta Bà, nhß ng߶i mù ðßþc sáng, biªt các pháp hæu vi là vô th߶ng nên bö luôn ðßþc pháp ch¤p, hªt v÷ng tß·ng ðiên ðäo, dÑt ðßþc 88 kiªn ho£c trong ba cõi, ðßþc Pháp Nhãn thanh t¸nh, nghîa là có Chánh Kiªn, th¤y rõ ðßþc lý chân th§t cüa các pháp là vô ngã, vô th߶ng, kh±, không, thâm nh§p lý TÑ Ðª và chÑng quä v¸ th¤p nh¤t trong Thánh ÐÕo, g÷i là S½ Quä. Theo Nam Tông thì S½ Quä là Tu Ðà Hoàn ho£c Nh§p Lßu, m¾i ðßþc gia nh§p vào dòng Thánh. Còn theo B¡c Tông thì S½ Quä là B° Tát S½ иa, th¤p nh¤t trong m߶i ð¸a v¸ cüa B° Tát.

Tám ngàn TÏ Kheo không còn ch¤p th÷ các pháp, nghîa là phá ðßþc pháp ch¤p, xä hªt m÷i ch¤p trß¾c, lìa ðßþc các phi«n não buµc ch£t trong lòng, tâm ý ðßþc tñ tÕi giäi thoát, chuy¬n ðßþc tám thÑc thành b¯n Trí, ví nhß mây tan trång sáng, bøi hªt ðèn soi, ðßþc giác ngµ chÑng b§c vô h÷c là A La Hán. Vô h÷c là không c¥n phäi h÷c næa, vì ðã sáng su¯t, nhßng vçn còn phäi tiªn tu t¾i khi thành Ph§t.

Ý ðoÕn kinh này chÑng minh nhæng kªt quä cø th¬ cüa ðÕi chúng lãnh hµi l¶i Ph§t dÕy, tùy theo cån c½ cüa m²i hÕng chúng sinh mà kªt quä thu lßþm ðßþc có khác nhau, nhßng ð«u ðßþc lþi ích an vui. Quä v¸ th¤p thì nhi«u chúng sinh ðÕt ðßþc (tám vÕn b¯n ngàn ng߶i phát tâm vô thßþng chánh ðÆng chánh giác), cao h½n thì s¯ ng߶i ít ði (ba vÕn hai ngàn ng߶i và Tr¶i chÑng S½ Quä, tám ngàn TÏ Kheo chÑng quä A La Hán), cao h½n næa chï có nåm tråm Trß·ng giä tØ chÑng vô sinh pháp nhçn. Càng cao, càng khó, càng ít chúng sinh chÑng quä.

Kinh Pháp Hoa, ph¦m Dßþc Thäo Dø, cûng ð°ng mµt ý này. Cûng nh¶ mµt tr§n mßa l¾n mà các cây to, cây nhö, cây thu¯c, cây cö... hút nß¾c nhi«u ít khác nhau, nhßng t¤t cä ð«u ðßþc th¤m nhu¥n thöa mãn. T¤t cä ðÕi chúng có duyên may ðßþc nghe Chánh Pháp, tuy lãnh hµi nhi«u ít cao th¤p khác nhau, dù chßa ð¡c quä ngay nhßng ðã gieo ðßþc nhân lành vào Tâm ð¸a, sau này s¨ hái ðßþc quä ng÷t, mi¬n là tinh t¤n tu hành theo ðúng l¶i Ph§t dÕy.

Ъn ðây là hªt ph¦m I g÷i là Ph¦m Ph§t Qu¯c, nói rõ nß¾c Ph§t · ngay thª gian này, · ngay trong tâm mình, không phäi tìm ðâu xa, tâm thanh t¸nh thì cõi nß¾c thanh t¸nh, th¤y cái gì cûng thanh t¸nh , mà tâm không thanh t¸nh thì th¤y cái gì cûng không thanh t¸nh. Trí hu® sáng su¯t thì cõi Ta Bà biªn thành T¸nh е, mà vô minh che l¤p Chân Tánh thì T¸nh е tr· thành Ta Bà.

Nhân v§t chính trong quy¬n Kinh này là Cß Sî Duy Ma C§t, nhßng trong ph¦m I Ph§t Qu¯c này, vai trò chính là ông Bäo Tích và nåm tråm Trß·ng Giä TØ, cûng ð«u là cß sî tÕi gia, phát B° Ы Tâm, tu B° Tát ÐÕo.

Ði«u này chÑng minh vai trò cüa hàng cß sî tÕi gia tu hÕnh B° Tát, · trong vi®c ð¶i nhßng Tâm ngay thÆng, quên mình làm vi®c t× thi®n xã hµi, hàng xu¤t gia ð¡c Thánh Quä thì hàng tÕi gia cûng ðßþc vô sinh pháp nhçn, giác ngµ giäi thoát không kém gì. Ph¦m này cûng nêu rõ là không cÑ phäi vào chùa m¾i là tu, mà · ðâu tu cûng ðßþc, ch² nào tu cûng ðßþc, g£p hoàn cänh nào tu cûng ðßþc, chï c¥n chuy¬n tâm chÑ không chuy¬n cänh, Tâm t¸nh thì qu¯c ðµ t¸nh, cõi Ph§t t¸nh.

Ph¦m Ph§t Qu¯c này ðã nêu rõ møc ðích cüa quy¬n Kinh Duy Ma C§t, l¶i Ph§t dÕy th§t rõ ràng ð¥y ðü, oai th¥n lñc cüa Ph§t ðã m· m¡t ðui mù cho chúng sinh, nªu ng߶i lþi cån thông minh trí sáng thì h÷c t¾i ðây ðã ðü, vì tôn chï và các phß½ng pháp tu hành ðã ðßþc Ph§t chï dÕy rành r¨.

Các Kinh cüa Ph§t Giáo B¡c Tông hay ÐÕi Th×a ð«u gi¯ng nhau · ch² bao nhiêu ý thú quan tr÷ng, møc ðích tôn chï quy¬n Kinh ð«u t§p trung, cô ð÷ng · ph¦m ð¥u tiên, ng߶i lþi cån sáng su¯t n¡m ðßþc ð¥u m¯i thì hi¬u lý bµ Kinh d­ dàng, không c¥n ð÷c hªt. H÷c Kinh Hoa Nghiêm mà hi¬u ðßþc lý VÕn V§t аng Nh¤t Th¬, mµt là t¤t cä, t¤t cä là mµt, trùng trùng duyên kh·i, r°i y theo ðó mà tu hành là ðü r°i. H÷c Kinh Lång Nghiêm mà hi¬u ðßþc Chân Tâm là cái Th߶ng H¢ng B¤t Biªn, không · trong thân, không · ngoài, mà chu biªn kh¡p n½i, b¤t sinh b¤t di®t, thì là ðü n¡m væng lý kinh, không c¥n h÷c hªt các chi tiªt. H÷c Bát Nhã Tâm Kinh mà thâm nh§p ðßþc lý Ngû U¦n Giai Không thì không c¥n ð÷c hªt quy¬n Kinh, chï c¥n áp døng tu theo Chân Không Di®u Hæu là ð¥y ðü.

Løc T± Hu® Nång không biªt chæ, nghe ng߶i ð÷c Kinh Kim Cang ðªn câu "Vân hà ßng trø, vân hà hàng phøc kÏ tâm ?" là Ngài ngµ, r°i nh¶ Ngû T± giäng cho nghe câu "¿ng vô s· trø nhi sanh kÏ tâm," là Løc T± chÑng ÐÕo. Sau ðó có ng߶i höi v« Kinh Pháp Hoa, Løc T± chï nghe ð÷c ph¦m ð¥u tiên là T± n¡m b¡t ðßþc ngay ý kinh là Khai, Th¸, Ngµ, Nh§p Ph§t - Tri - Kiªn cho chúng sinh, chï có mµt Ph§t Th×a, phß½ng ti®n chia làm ba. Løc T± Hu® Nång không ðßþc h÷c ba tÕng kinh ði¬n, nhßng Ngài ðã minh tâm kiªn tánh, chÑng ngµ Chân Lý, thì lìa ðßþc vån tñ ngæ ngôn.

Яi v¾i ph¥n ðông chúng ta, cån c½ ch§m løt, chß¾ng d¥y hu® möng, thì phäi h÷c cho hªt toàn bµ quy¬n Kinh, nh¶ nhæng l¶i dÕy chi tiªt · các ph¦m sau m¾i mong nh§n ra ý Ph§t, r°i theo ðó tu hành, tñ tu tñ h÷c, hÕ thü công phu, tñ giác r°i giác tha, tñ lþi r°i lþi tha, tu sØa thân tâm, thñc hành B° Tát ÐÕo.

Hªt Ph¦m Ph§t Qu¯c