Mhtl-I Ajahn Chah
M£t H° Tînh L£ng
TÏ kheo Khánh-HÖ chuy¬n d¸ch
Nguyên tác: "A still forest pool - The insight meditation of Ajahn Chah",
compiled and edited by Jack Kornfield and Paul Breiter

ÐÕo giän d¸
Trung ÐÕo
Ch¤m dÑt hoài nghi
Bö hªt ngôn t× sách v·, và tñ mình nh§n thÑc
Tâm lý h÷c Ph§t Giáo
H÷c höi và kinh nghi®m
Gà hay trÑng?
Nhæng tên trµm trong tâm bÕn
Chánh kiªn

ÐÕo giän d¸

Theo truy«n th¯ng, Bát Chánh ÐÕo nói ðªn tám chi ðÕo nhß: Chánh kiªn, Chánh tß duy, Chánh ngæ, v. v. Nhßng chân Bát Chánh ÐÕo · trong chúng ta là: Hai m¡t, hai tai, hai muî, mµt lßÞi và mµt thân. Tám cØa này là toàn th¬ ÐÕo (Con Ð߶ng); tâm con ng߶i ði trên con ð߶ng ¤y. Biªt nhæng cØa này và quan sát chúng thì t¤t cä giáo pháp s¨ hi®n kh·i.

C¯t tüy cüa ÐÕo r¤t ð½n giän, chÆng c¥n phäi giäi thích dông dài: V¤t bö yêu ghét, thän nhiên trß¾c m÷i chuy®n x¦y ra. Ðó là møc tiêu chính cüa vi®c hành thi«n.

Ð×ng c¯ g¡ng tr· thành cái gì. Ð×ng nh¦y vào b¤t cÑ chuy®n gì. Cûng ð×ng là mµt thi«n sinh. Ð×ng mong giác ngµ. Lúc ng°i thì hãy ng°i. Khi ði thì hãy ði. ChÆng n¡m giæ gì mà cûng không ch¯ng ð¯i gì cä. Dî nhiên có hàng chøc cách Thi«n иnh và nhi«u phß½ng pháp Thi«n Minh Sát. Nhßng t¤t cä ð«u tr· v« ch²: Hãy ð¬ m÷i sñ tñ nhiên. Thoát ra ngoài chiªn tr߶ng, ð£t chân ðªn n½i an lành mát më.

TÕi sao không thØ xem? BÕn dám không?

Trung ÐÕo

ÐÑc Ph§t không mu¯n chúng ta ði con ð߶ng ðôi. Mµt bên là tham ái, chìm ð¡m, và bên kia là sþ hãi, ghen ghét. Ngài dÕy chúng ta hãy tïnh thÑc trß¾c m÷i lÕc thú. Sân h§n, sþ hãi, b¤t mãn không phäi là l¯i ði cüa thi«n sinh. Ðó là l¯i ði cüa ng߶i thª tøc. Ng߶i an t¸nh ði trên Trung ÐÕo, v¤t tham ái sang bên trái, và bö sþ hãi, ghen ghét sang bên phäi. Ng߶i nào mu¯n thñc hành, phäi theo Trung ÐÕo: không nghiêng v« lÕc thú hay ðau kh± mà chï ð£t chúng xu¯ng. Nhßng dî nhiên, thoÕt ð¥u h½i khó. Chúng ta b¸ ðá sang hai bên: lúc sang trái, lúc sang phäi nhß quä l¡c ð°ng h°.

Khi ÐÑc Ph§t thuyªt bài pháp ð¥u tiên, Ngài ð« c§p ðªn hai thái cñc, vì ðó là n½i cß ngø cüa tham ái. Ái døc, hÕnh phúc ðá sang bên này, ðau kh± và b¤t toÕi nguy®n ðá sang bên kia. Cä hai luôn luôn gây phi«n løy và ðau kh±. Nhßng khi ði trên Trung ÐÕo, bÕn ð£t cä hai xu¯ng.

Nªu bÕn theo hai thái cñc này, bÕn s¨ m¤t hªt kiên nhçn ch¸u ðñng và s¨ b¸ h¤t ra ngoài khi luyªn ái hay sân h§n lôi cu¯n bÕn. BÕn còn m¡c bçy nhß v§y bao lâu? Hãy xét xem: Nªu bÕn thích mµt thÑ gì ðó, bÕn s¨ theo sau chúng khi yêu thích phát sinh và dî nhiên nó chï lôi kéo bÕn ði tìm sñ ðau kh± thôi. Tâm luyªn ái th§t khôn ngoan và khéo léo. R°i nó s¨ kéo bÕn ði ðâu næa ðây?

ÐÑc Ph§t dÕy chúng ta hãy v¤t bö m÷i thái cñc. Ðó là con ð߶ng thñc hành chân chính, dçn ðªn n½i thoát khöi sanh tØ. Không có khóai lÕc và ðau kh± trên ð߶ng này, cûng không có thi®n và ác, t¯t và x¤u. Than ôi! Con ng߶i ð¥y ái døc, chï mu¯n tìm khóai lÕc, không ch¸u ði trên con ð߶ng cüa Фng ÐÕi Giác, con ðu¶ng dành cho ng߶i ði tìm chân lý. Dính m¡c vào hÕnh phúc và ðau kh±, t¯t và x¤u thì không th¬ ði trên Trung ÐÕo, không th¬ tr· thành ng߶i trí, không th¬ giäi thoát.

Con ð߶ng cüa chúng ta r¤t thÆng, tînh l£ng và chánh ni®m; dù phi«n muµn hay ph¤n kh·i n¦y sinh, nó vçn an t¸nh. Nªu tâm bÕn ðßþc nhß thª, bÕn chÆng c¥n nh¶ ai hß¾ng dçn.

BÕn s¨ th¤y r¢ng, khi tâm không luyªn ái, nó s¨ n¢m · trÕng thái bình th߶ng. Khi nó b¸ khu¤y ðµng b·i tß tß·ng và cäm giác, tiªn trình c¤u tÕo nên tß tß·ng s¨ di­n ra và äo giác thành hình. Hãy h÷c cách nhìn tiªn trình này. Khi tâm b¸ khu¤y ðµng, không còn · trÕng thái bình th߶ng, nó s¨ ra khöi sñ thñc hành ðúng ð¡n ð¬ tiªn ðªn mµt trong nhæng thái cñc cüa ðam mê và ghen ghét, t× ðó nó lÕi càng tÕo ra nhi«u äo giác, nhi«u tß tß·ng h½n næa. Nªu bÕn tiªp tøc quan sát tâm, su¯t ð¶i chï làm v§y thôi, tôi bäo ðäm r¢ng bÕn chÆng bao gi¶ bu°n chán.

Ch¤m dÑt hoài nghi

Nhi«u ng߶i có trình ðµ ðÕi h÷c, có b¢ng c¤p t¯t nghi®p và thành công trên ð߶ng ð¶i, nhßng vçn cäm th¤y cuµc s¯ng cüa h÷ thiªu th¯n. D¥u có tß tß·ng cao xa hay thông minh hoÕt bát ðªn ðâu ði næa, tâm cüa h÷ cûng chÑa ð¥y nhæng thÑ vô døng và hoài nghi. Chim kên kên bay cao ð¤y, nhßng nó ån nhæng thÑ gì?

Chân lý là sñ hi¬u biªt vßþt ra ngoài tính cách ði«u ki®n, t±ng hþp và gi¾i hÕn cüa khoa h÷c thª gian. Dî nhiên trí tu® thª gian có th¬ dùng vào nhæng møc tiêu t¯t ð©p. Nhßng trí tu® cüa thª gian có th¬ ði ngßþc lÕi v¾i tôn giáo và giáo døc. Cái hay cái ð©p cüa trí tu® siêu thª là có th¬ sØ døng kÛ thu§t cüa trí tu® thª gian mà không b¸ dính m¡c vào chúng.

Phäi h÷c ph¥n cån bän trß¾c. Ðó là cån bän ðÕo ðÑc, gi¾i lu§t, th¤y ðßþc sñ giä tÕm cüa cuµc s¯ng, th¤y ðßþc hi®n tßþng già và chªt. Ðó là n½i chúng ta b¡t ð¥u. Cûng nhß trß¾c khi biªt ði, bÕn phäi biªt l§t, biªt bò, r°i biªt... lái xe, và sau ðó, có th¬ lái máy bay du hành quanh trái ð¤t.

Nghiên cÑu sách v· không quan tr÷ng l¡m. Dî nhiên kinh ði¬n là ðúng, nhßng không di­n ðÕt hªt chân lý. Kinh ði¬n chï là ngôn t×, chæ viªt, mà ngôn t× và chæ viªt chï có khä nång di­n ðÕt gi¾i hÕn. ChÆng hÕn nhß danh t× "sân h§n" không th¬ di­n tä ðßþc trÕng thái nóng näy, gi§n h¶n, cûng nhß nghe nêu tên mµt ng߶i nào ðó, khác v¾i g£p ng߶i ¤y. Chï có kinh nghi®m cüa chính bÕn m¾i ðem lÕi ðÑc tin th§t sñ.

Có hai loÕi ðÑc tin. LoÕi thÑ nh¤t là tin tß·ng mµt cách mù quáng vào Ph§t, Pháp và v¸ th¥y -- thông th߶ng là ng߶i ð¥u tiên hß¾ng dçn mình hành thi«n hay cho mình xu¤t gia. LoÕi thÑ hai là Chánh Tín -- ðÑc tin ch¡c ch¡n, không lay chuy¬n, phát sinh t× sñ hi¬u biªt cüa chính mình. M£c d¥u vçn còn nhæng phi«n não khác c¥n vßþt qua, ng߶i th¤y mµt cách rõ ràng sñ v§t bên trong chính mình, có th¬ dÑt ðßþc hoài nghi, ðÕt ðßþc ðÑc tin trong vi®c thñc hành.

Bö hªt ngôn t× sách v·, và tñ mình nh§n thÑc

Vi®c thñc hành cüa tôi không ð£t n£ng · h÷c höi hay nghiên cÑu. Tôi l¤y nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t làm cån bän và b¡t ð¥u nghiên cÑu tâm mình mµt cách tñ nhiên. Khi thñc hành, bÕn hãy tñ quan sát mình, cÑ thª d¥n d¥n trí tu® và tri kiªn s¨ tñ phát sinh. Nªu bÕn ng°i thi«n mà mu¯n ðßþc thª này, thª kia thì t¯t h½n nên d©p ði ð×ng ng°i thi«n næa. Ð×ng kÏ v÷ng hay mang thêm mµt ý tß·ng gì vào vi®c thñc hành cüa bÕn. Hãy xªp vào kho m÷i ý ni®m hay tß kiªn cüa mình.

Khi thñc hành bÕn d©p bö t¤t cä ngôn t×, bi¬u tßþng, dñ ð¸nh, kª hoÕch, v.v. Có thª bÕn m¾i tñ mình th¤y ðßþc chân lý, vì chân lý không · ðâu xa, nó kh·i sinh ngay tÕi ðây. Tôi ðã h÷c giáo pháp qua kinh ði¬n trong nhæng nåm ð¥u tiên. Lúc ¤y, khi có thì gi¶ tôi th߶ng ðªn nghe nhæng h÷c giä, nhæng b§c th¥y thuyªt giäng, cho ðªn khi sñ h÷c höi này biªn thành chß¾ng ngÕi nhi«u h½n là h² trþ, tôi m¾i ngßng h÷c. Thñc ra tôi ðã không biªt cách nghe giáo pháp, vì tôi không nhìn vào bên trong.

Các b§c thi«n sß này ðã nói ðªn chân lý bên trong chính mình. Khi thñc hành tôi b¡t ð¥u hi¬u rõ là nó n¢m ngay trong chính tôi. Mµt th¶i gian sau, tôi th¤y r¢ng các thi«n sß này ðã thñc sñ th¤y rõ chân lý, và nªu tôi ði theo con ð߶ng cüa các ngài, tôi s¨ g£p nhæng gì mà các ngài ðã nói ðªn; và lúc ðó tôi s¨ có th¬ nói, "Vâng, các ngài nói ðúng. Còn gì næa ðâu?" Khi tôi kiên trì thñc hành, tôi th¤y quä ðúng nhß v§y.

Nªu bÕn thích · trong Giáo Pháp thì hãy xä bö, hãy ð¬ m÷i chuy®n di­n biªn tñ nhiên theo nó. Chï thu¥n h÷c lý thuyªt mà không thñc hành thì chÆng khác nào "bö hình b¡t bóng." Không c¥n h÷c höi nghiên cÑu nhi«u. Nªu bÕn dña vào nhæng ði«u cån bän và thñc hành theo, bÕn s¨ tñ mình th¤y giáo pháp.

Tâm lý h÷c Ph§t Giáo

Mµt hôm có mµt næ giäng sß v« môn Siêu Hình Ph§t Giáo ðªn thåm Ngài Ajahn Chah. Bà giäng sß này dÕy ð¸nh kÏ · Bangkok v« Vi Di®u Pháp (Abhidhamma) và Tâm Lý H÷c Ph§t Giáo. Trong lúc nói chuy®n v¾i Ngài Ajahn Chah, bà giäi thích c£n k¨ t¥m quan tr÷ng cüa sñ hi¬u biªt Tâm Lý H÷c Ph§t Giáo ð¯i v¾i m÷i ng߶i. Bà cûng cho biªt là nhæng h÷c sinh cüa bà ðã g£t hái ðßþc nhi«u lþi ích khi h÷c höi v¾i bà. Bà höi Ngài Ajahn Chah có ð°ng ý v¾i bà v« t¥m quan tr÷ng cüa mµt kiªn thÑc nhß thª không?

Ngài Ajahn Chah g§t ð¥u ð°ng ý:

-- Vâng, r¤t quan tr÷ng.

Hªt sÑc hân hoan, bà höi tiªp là Ngài có ch¸u ð¬ cho h÷c trò cüa Ngài h÷c Vi Di®u Pháp không?

-- Vâng, dî nhiên.

Bà lÕi höi là Ngài mu¯n h÷c trò Ngài h÷c · ðâu và cu¯n sách nào t¯t nh¤t.

Ajahn Chah ðßa tay chï vào quä tim mình, nói:

-- — ðây. Chï ch² này thôi.

H÷c höi và kinh nghi®m

Chúng ta hãy nói ðªn sñ khác bi®t giæa vi®c Nghiên CÑu Giáo Pháp và Áp Døng Giáo Pháp Vào Thñc Hành. Chân Giáo Pháp phäi h÷c höi là: Tìm mµt con ð߶ng ð¬ thoát khöi sñ b¤t xÑng ý cüa ð¶i s¯ng và ðÕt ðßþc hÕnh phúc, bình an cho chính mình cùng t¤t cä chúng sinh.

Khi tâm an t¸nh tÑc là nó ðang · trong ði«u ki®n bình th߶ng. Khi tâm di ðµng thì tß tß·ng hình thành. HÕnh phúc hay ðau kh± là mµt ph¥n cüa tâm hoÕt ðµng này. B¤t an và tham ái cûng ðßþc hình thành nhß thª. Nªu bÕn không hi¬u rõ chuy¬n ðµng này, bÕn s¨ sån ðu±i ðàng sau tß tß·ng hình thành mãi, và tr· thành nÕn nhân cüa nó.

Thª nên ÐÑc Ph§t dÕy chúng ta hãy quan sát hoÕt ðµng cüa tâm. Theo dõi tâm di chuy¬n, chúng ta có th¬ th¤y ðßþc nhæng ð£c tính cån bän cüa nó. Ðó là vô th߶ng, b¤t toÕi nguy®n và vô ngã. BÕn nên tïnh thÑc và quan sát nhæng hi®n tßþng tâm lý này. B¢ng cách này bÕn có th¬ h÷c ðßþc tiªn trình cüa nhân duyên. ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng: Vô minh là nhân phát sinh ra hành nghi®p và m÷i hi®n tßþng. Hành nghi®p hay sñ "chü ý" này phát sinh ra ThÑc và ThÑc lÕi là nhân cüa Thân và Tâm. Ðó là tiªn trình cüa Nhân duyên.

Khi b¡t ð¥u nghiên cÑu Ph§t Giáo, chúng ta th¤y l¯i dÕy theo truy«n th¯ng kinh ði¬n ðem lÕi nhi«u lþi ích cho chúng ta. Nhßng khi tiªn trình ðã di­n ra bên trong chúng ta, chúng ta m¾i th¤y rõ t¥m quan tr÷ng cüa sñ thñc hành. Nhæng kë chï h÷c pháp h÷c mà không thñc hành không th¬ nào theo k¸p sñ mau l© cüa tiªn trình này.

Dî nhiên tiªn trình cüa tâm ðßþc kinh ði¬n h® th¯ng hóa và mô tä rõ ràng, nhßng kinh nghi®m vßþt ra ngoài sách v· h÷c höi. Sách v· không th¬ cho bÕn biªt "ðây" là kinh nghi®m cüa si mê phát sinh, "ðây" là nhæng cäm giác phát sinh t× tác ý, "ðây" là mµt loÕi tâm ð£c bi®t, "ðây" là nhæng cäm giác v« sñ khác bi®t cüa thân và tâm. Cûng nhß khi bÕn trèo cây và b¸ r½i xu¯ng ð¤t. BÕn không th¬ nào biªt ðßþc là bÕn ðã r½i bao nhiêu thß¾c, bao nhiêu t¤c. BÕn chï biªt bÕn r½i xu¯ng ð¤t và th¤y ðau mà thôi. Không sách v· nào mô tä ði«u này.

Sách v· nghiên cÑu Giáo Pháp ðßþc h® th¯ng hóa và làm cho rõ ràng, nhßng thñc tª không chï ði theo mµt l¯i ði ð½n giän. B·i thª, chúng ta phäi dùng trí tu® sâu xa cüa chúng ta ð¬ nghi®m xem cái gì ðã kh·i sinh trong tâm kë giác ngµ. Kë giác ngµ hi¬u biªt qua kinh nghi®m cüa h÷ r¢ng tâm không phäi là Ta, cüa Ta, không phäi là Tñ Ngã cüa ta. Khi nói cho chúng ta biªt tên cüa các loÕi Tâm và Tâm S·, ÐÑc Ph§t không mu¯n chúng ta dính m¡c vào ngôn t×. Ngài chï mu¯n chúng ta th¤y t¤t cä ð«u vô th߶ng, kh± và vô ngã. Ngài dÕy hãy buông bö t¤t cä. Khi các pháp phát sinh ra hãy chánh ni®m, biªt chúng. Tâm thñc hi®n ðßþc sñ ghi nh§n, giác tïnh này m¾i là tâm ðßþc hu¤n luy®n ðúng cách.

Khi Tâm b¸ khu¤y ðµng thì nhi«u loÕi tâm, tâm s·: tß tß·ng, phän Ñng, v.v., ðßþc hình thành và n¦y n· liên tøc. Chï ð¬ chúng thª, t¯t cûng nhß x¤u. ÐÑc Ph§t chï dÕy ð½n giän: "V¤t bö hªt." Nhßng ð¯i v¾i chúng ta thì c¥n phäi nghiên cÑu tâm mình ð¬ biªt làm thª nào ð¬ có th¬ v¤t bö chúng.

Nªu nhìn nhæng yªu t¯ cüa tâm, chúng ta s¨ th¤y tâm ði theo mµt tiªn trình nhân quä tñ nhiên: tâm s· nhß v§y, tâm sinh và di®t nhß v§y, v.v. Chúng ta có th¬ th¤y ngay trong sñ thñc hành cüa chúng ta: Khi chúng ta có Chánh Kiªn và Chánh Ni®m thì Chánh Tß Duy, Chánh Ngæ, Chánh Nghi®p, Chánh MÕng, theo sau. Ng߶i Giác Ngµ th¤y rõ t×ng yªu t¯ cüa Tâm. Ng߶i Giác Ngµ chÆng khác nào mµt ng÷n ðèn. Nªu có Chánh Kiªn, tÑc là có sñ hi¬u biªt ðúng thì tß tß·ng và nhæng yªu t¯ khác cûng ðúng, chÆng khác nào khi th¡p ðèn thì ánh sáng s¨ phát sinh. Nh¶ nhìn sñ v§t v¾i Chánh Ni®m, Chánh Kiªn s¨ phát tri¬n.

Khi quan sát cái mà ta g÷i là Tâm, chúng ta chï th¤y sñ kªt hþp cüa các yªu t¯ tâm khác nhau mà không có Tñ Ngã. V§y thì ta · ðâu? Cäm giác, ký Ñc, t¤t cä nåm u¦n cüa Thân và Tâm ðang d¶i ch² nhß lá cu¯n theo c½n gió... Chúng ta s¨ khám phá ra ði«u này khi chúng ta hành thi«n.

Thi«n chÆng khác nào mµt khúc g²: Minh sát và suy xét · mµt ð¥u, an t¸nh và ð¸nh tâm · ð¥u kia. Nh£t khúc g² lên cä hai ð¥u ð«u lên cùng mµt lúc. Ð¥u nào là Thi«n Minh Sát (Thi«n quán)? Ð¥u nào là Thi«n иnh (Thi«n chï)? Chï có tâm mà thôi!

BÕn không th¬ nào tách r¶i иnh Tâm và Minh Sát. Chúng chÆng khác nào mµt trái xoài, lúc còn xanh thì chua, r°i chín thì ng÷t, nhßng vçn là trái xoài. Cái này sinh trong cái kia. Không có cái ð¥u tiên thì không có cái thÑ hai. Nhæng t× ngæ nhß v§y chï là sñ chª ð¸nh ð¬ thông ðÕt. Chúng ta ð×ng dính m¡c vào danh t×. Ngu°n g¯c cüa chân trí tu® là th¤y nhæng gì · bên trong chúng ta. Chï có loÕi h÷c höi này có ði¬m cu¯i và là loÕi h÷c höi v« chân giá tr¸.

Sñ an t¸nh · giai ðoÕn ð¥u tiên cüa иnh Tâm phát sinh t× sñ thñc hành "Nh¤t Tâm." Nhßng khi sñ an t¸nh ra ði, chúng ta lÕi ðau kh±, vì chúng ta ðã dính m¡c vào nó. ÐÕt ðßþc sñ ð¸nh tâm không phäi là ði¬m cu¯i vì pháp hành c¤u tÕo và ðau kh± vçn còn hi®n hæu.

Thª nên, ÐÑc Ph§t l¤y sñ иnh Tâm, sñ an t¸nh này ð¬ quán xét thêm næa. Ngài ði tìm sñ th§t cüa v¤n ð« cho ðªn khi không còn dính m¡c vào sñ an t¸nh næa. An t¸nh chï là mµt trong vô s¯ nhæng hình thành cüa tâm, nó chï là mµt ch£ng trên con ð߶ng. Còn dính m¡c vào sñ an t¸nh tÑc là còn dính m¡c vào sñ sinh thành và hi®n hæu. B·i vì khi an t¸nh ch¤m dÑt, dao ðµng lÕi b¡t ð¥u kh·i lên và bÕn s¨ b¸ dính m¡c nhi«u h½n næa.

ÐÑc Ph§t tiªp tøc xem xét sñ sinh thành và hi®n hæu ð¬ tìm ra n½i chúng phát sinh. Khi chßa tìm ra ðßþc sñ th§t cüa v¤n ð«, Ngài dùng tâm mình quán xét thêm, xem xét m÷i yªu t¯ cüa tâm, tìm xem chúng ðã phát kh·i nhß thª nào. D¥u có an t¸nh hay không, Ngài vçn tiªp tøc xem xét cho ðªn khi Ngài hi¬u rõ r¢ng: t¤t cä nhæng gì Ngài th¤y, t¤t cä nåm u¦n cüa Thân và Tâm, gi¯ng nhß mµt thöi s¡t nóng ðö. Khi thöi s¡t còn ðang nóng ðö, bÕn có th¬ tìm ðßþc ði¬m nguµi nào trên ðó ð¬ s¶ tay vào chång? Nåm u¦n cûng nhß v§y -- n¡m ch² nào cûng b¸ phöng cä. B·i thª, không nên dính m¡c, dù ðó là sñ an t¸nh hay ð¸nh tâm ði næa. Không nên nói r¢ng sñ bình an tînh l£ng là "Tôi" hay "Cüa Tôi". Nghî r¢ng "Tôi" hay "Cüa Tôi" s¨ phát sinh äo tß·ng ðau thß½ng v« Tñ Ngã -- thª gi¾i cüa Tham Ái và Si Mê, tÑc là mµt miªng s¡t nóng ðö khác. Trong lúc thñc hành chúng ta th߶ng có khuynh hß¾ng n¡m giæ (ch¤p thü), coi nhæng kinh nghi®m ðÕt ðßþc là "Tôi" hay "Cüa Tôi." Và bÕn nghî "Tôi an t¸nh" hay "Tôi dao ðµng", "Tôi t¯t" hay "Tôi x¤u", "Tôi hÕnh phúc" hay "Tôi ðau kh±". Sñ dính m¡c này là nguyên nhân cüa "Sinh thành" và "Hi®n hæu". Khi hÕnh phúc ch¤m dÑt, ðau kh± xu¤t hi®n. Khi ðau kh± ch¤m dÑt, hÕnh phúc xu¤t hi®n. BÕn s¨ th¤y chính mình không ng×ng phân vân giæa thiên ðàng và ð¸a ngøc. ÐÑc Ph§t th¤y rõ ði«u ki®n cüa Tâm là v§y, và Ngài hi¬u ðó là nguyên nhân sinh thành và hi®n hæu. Tâm · trong ði«u ki®n ðó nên sñ giäi thoát không hoàn thành ðßþc. Ngài bèn l¤y nhæng kinh nghi®m ðó và quán xét chân tß¾ng cüa chúng: Do có n¡m giæ (ch¤p thü) nên có Sanh và TØ. Tr· nên hân hoan là sanh; tr· nên thóai chí là tØ. Có chªt nên có s¯ng. Sinh và TØ t× th¶i ði¬m này ðªn th¶i ði¬m kia, kª tøc nhau không dÑt, nhß mµt gu°ng bánh xe kéo chï quay không ng×ng.

ÐÑc Ph§t th¤y rõ cái gì do tâm sinh ra cûng ð«u tÕm bþ, là nhæng hi®n tßþng có nhân duyên, thñc sñ tr¯ng r²ng. Khi ánh sáng trí tu® này phát sinh, Ngài xä bö t¤t cä, không n¡m giæ gì næa và ch¤m dÑt ðau kh±. BÕn cûng v§y, phäi hi¬u nhæng v¤n ð« này ðúng theo chân lý. Khi hi¬u rõ sñ v§t ðúng theo chân tß¾ng cüa nó, bÕn s¨ th¤y r¢ng nhæng yªu t¯ tÕo thành tâm th߶ng ðánh l×a bÕn. Tâm chÆng có gì cä, không sinh ra cûng không chªt ði. Nó tñ do, chiªu sáng, chói l÷i, rñc rÞ, và không gì làm b§n rµn nó cä. Tâm tr· thành b§n rµn chï vì nó hi¬u sai và b¸ mê m¶ b·i nhæng hi®n tßþng có ði«u ki®n này -- ðó là ý tß·ng sai l¥m v« Tñ Ngã. Thª nên, ÐÑc Ph§t mu¯n chúng ta nhìn vào tâm mình xem thØ lúc ð¥u có cái gì. Th§t ra chÆng có gì cä. Sñ tr¯ng r²ng này không sinh và di®t theo hi®n tßþng. Khi chÑa ðñng ði«u t¯t, nó không tr· nên t¯t. Khi tiªp xúc vi®c x¤u nó cûng không tr· nên x¤u. Tâm trong sÕch biªt nhæng ð¯i tßþng này mµt cách rõ ràng--biªt r¢ng chúng không có bän ch¤t.

Khi tâm cüa thi«n sinh an trø nhß v§y, s¨ không có hoài nghi næa: Có tr· thành không? Có sinh không? Khöi c¥n höi ai! Quan sát nhæng yªu t¯ cüa Tâm, ÐÑc Ph§t ð¬ chúng tñ nhiên và tr· thành ng߶i tïnh thÑc trß¾c chúng. Ngài chï nhìn v¾i tâm xä. Nhæng ði«u ki®n dçn ðªn Sinh không còn hi®n hæu · Ngài. V¾i trí tu® hoàn toàn cüa Ngài, Ngài g÷i chúng là Vô th߶ng, Kh± và Vô ngã. B·i thª nên Ngài tr· thành ng߶i hi¬u biªt ch¡c ch¡n. Ng߶i hi¬u biªt ch¡c ch¡n hay giác ngµ th¤y sñ v§t theo chân lý, không hÕnh phúc hay ðau kh± theo nhæng ð±i thay cüa ði«u ki®n. Ðó là chân bình an, vô sinh, vô lão, vô b®nh, vô tØ, không tùy thuµc vào nhân quä hay ði«u ki®n, vßþt ra ngoài hÕnh phúc và kh± ðau, thi®n và ác. Không còn cái gì ð¬ nói ðªn, không còn ði«u ki®n nào ð¬ cäi thi®n næa.

Do ðó, hãy phát tri¬n tâm ð¸nh, an t¸nh và minh sát, hãy h÷c cách làm cho nó kh·i d§y trong tâm bÕn và th§t sñ dùng nó. Nªu không, bÕn chï biªt Ph§t giáo qua ngôn ngæ, danh t×. M£c d¥u khi hi¬u rành pháp h÷c, bÕn có th¬ ði kh¡p n½i giäng giäi cho m÷i ng߶i biªt giáo pháp, nhæng ð£c tính cüa cuµc ð¶i; bÕn có th¬ thông thái, hoÕt bát, nhßng khi sñ v§t hi®n kh·i trong tâm, bÕn có theo ðßþc chúng không? Khi tiªp xúc v¾i v§t ßa thích, bÕn có tÑc kh¡c dính m¡c vào nó không? Khi g£p chuy®n bñc mình, ng߶i giác ngµ có giæ sñ bñc mình trong tâm hay h÷ ð¬ nó ra ði? Nªu bÕn th¤y nhæng ði«u bÕn không thích mà vçn n¡m giæ hay kªt án nó thì bÕn nên suy tß nhß sau: Nhß v§y không ðúng ðâu, không cao thßþng ðâu. Nªu bÕn quan sát tâm nhß v§y, bÕn s¨ th§t sñ hi¬u chính mình.

Tôi không dùng t× ngæ trong kinh ði¬n ð¬ thñc hành. Tôi chï nhìn vào kë giác ngµ. Nªu tôi ghét ng߶i nào, tôi höi tÕi sao? Nªu tôi không thß½ng mµt ng߶i nào, tôi höi tÕi sao? Nhæng gì kh·i sinh hãy dò ðªn t§n cµi ngu°n cüa nó thì bÕn có th¬ giäi quyªt ðßþc v¤n ð« yêu ghét và khiªn chúng ð¬ bÕn · yên mµt mình. T¤t cä ð«u tr· v« và kh·i sinh trong kë giác ngµ. Nhßng không phäi chï nghe suông là ðü ðâu, phäi liên tøc và quyªt li®t thñc hành m¾i ðßþc.

Gà hay trÑng?

Giáo pháp dÕy chúng ta hãy buông bö, nhßng thoÕt ð¥u chúng ta tñ nhiên b¸ dính m¡c vào ph¥n lý thuyªt cüa giáo pháp. Ng߶i trí biªt sØ døng lý thuyªt làm công cø ð¬ khám phá ph¥n tinh hoa cüa cuµc s¯ng.

Su¯t th¶i gian viªng thåm Anh qu¯c l¥n ð¥u tiên, Ngài Ajahn Chah ðã ðªn giäng dÕy cho nhi«u nhóm Ph§t tØ. Mµt bu±i t¯i n÷, sau ph¥n thuyªt giäng, Ngài nh§n ðßþc mµt câu höi t× mµt m®nh phø. Bà là ng߶i ðã nhi«u nåm nghiên cÑu sñ phÑc tÕp cüa tâm theo Vi Di®u Pháp. Bà höi ý Ngài có thu§n giäi thích cho bà mµt vài ði¬m khó khån trong môn h÷c này ð¬ bà có th¬ tiªp tøc nghiên cÑu mµt cách d­ dàng h½n không.

Th¤y bà b¸ dính m¡c vào sñ hi¬u biªt lý thuyªt và ngôn t× chª ð¸nh mà không nh§n ra ðßþc lþi ích cüa sñ thñc hành n½i chính tâm mình, nên Ngài Ajahn Chah trä l¶i bà mµt cách trñc tiªp và mÕnh bÕo:

-- Bà chÆng khác nào ng߶i nuôi gà trong sân, thay vì nh£t trÑng bà lÕi ði quanh sân ð¬ nh£t phân gà.

Nhæng tên trµm trong tâm bÕn

Møc ðích cüa thi«n là n¡m sñ v§t lên và ðßa vào phòng thØ nghi®m ð¬ rõ thñc ch¤t cüa chúng. ChÆng hÕn, khi nhìn hình dáng cüa mµt v§t, ta th¤y nó xinh ð©p, trong khi ðó ÐÑc Ph§t dÕy chúng ta: nó là b¤t t¸nh, vô th߶ng, và ch¤t chÑa ðau kh±. V§y quan ni®m nào ðúng theo chân lý?

Chúng ta nhß du khách ðªn viªng mµt xÑ lÕ. Không hi¬u ngôn ngæ bän xÑ nên chúng ta chÆng th¤y thú v¸. Nhßng mµt khi ðã h÷c nói, h÷c nghe ta có th¬ c߶i và nói ðùa v¾i ng߶i bän xÑ.

Quan ði¬m thông th߶ng cho r¢ng nhæng yªu t¯ cüa ð¶i s¯ng chúng ta, b¡t ð¥u t× c½ th¬, là ±n c¯. Mµt ðÑa bé ch½i bong bóng. Quä bóng vß¾ng phäi gai hay mµt v§t nh÷n, n± tung; c§u bé khóc lóc tiªc nu¯i. Mµt c§u bé khác, khôn ngoan h½n, biªt r¢ng bong bóng r¤t d­ vÞ nên không bu°n r¥u khi bong bóng vÞ. Con ng߶i ði vào cuµc s¯ng nhß kë mù. H÷ quên cái chªt nhß ng߶i tham ån, ng¯n vào bøng th§t nhi«u thÑc ån khóai kh¦u mà chÆng nghî r¢ng mình phäi bài tiªt. Ъn khi ðau bøng, vì không dñ li®u trß¾c, nên chÆng biªt phäi chÕy ði ðâu.

Thª gian ð¥y hi¬m nguy, hi¬m nguy t× nhæng yªu t¯ cüa cuµc s¯ng, hi¬m nguy t× nhæng tên trµm. Trong chùa chi«n cûng có nhæng m¯i hi¬m nguy nhß v§y. ÐÑc Ph§t dÕy chúng ta truy t¥m nhæng m¯i hi¬m nguy này và ð£t tên "Bhikkhu" cho ng߶i xu¤t gia. Bhikkhu có hai nghîa: ng߶i ði xin, và ng߶i th¤y ðßþc hi¬m nguy tham ái trong luân h°i. Chúng sanh ð¥y tham lam, sân h§n, si mê. B¸ ba loÕi phi«n não này chª ngñ nên h÷ phäi nh§n l¤y quä, gia tång thói x¤u, tÕo thêm nghi®p, và lÕi b¸ ngã quÜ trß¾c phi«n não.

TÕi sao không th¬ loÕi bö tham, sân, si ? Nªu bÕn có tß tß·ng x¤u, bÕn s¨ ðau kh±. Nªu bÕn có sñ hi¬u biªt ðúng, bÕn có th¬ ch¤m dÑt ðau kh±.

Phäi biªt hi®u lñc và sñ tác ðµng cüa nghi®p, cüa nhân và quä. Dính m¡c vào khóai lÕc s¨ nh§n l¤y quä kh±. Ån quá ðµ thÑc ån ngon thì dÕ dày và ruµt s¨ phän Ñng và bÕn s¨ nh§n l¤y h§u quä sau ðó. BÕn vui m×ng khi l¤y trµm cüa ai v§t gì; nhßng sau ðó cänh sát s¨ còng tay bÕn. Khi quan sát theo dõi, bÕn s¨ biªt cách hành ðµng, s¨ biªt cách ch¤m dÑt sñ n¡m giæ và phi«n muµn. ÐÑc Ph§t th¤y ðßþc ði«u này nên cß½ng quyªt thoát khöi m÷i hi¬m nguy thñc sñ cüa thª gian.

Mu¯n thoát khöi m¯i nguy hi¬m cüa thª gian này, phäi chª ngñ nhæng m¯i hi¬m nguy bên trong chúng ta. Hi¬m nguy bên ngoài không ðáng sþ b¢ng hi¬m nguy bên trong. Nhæng hi¬m nguy bên trong g°m: Gió, LØa, Nß¾c, và Nhæng Tên Trµm.

Gió: Gió ðªn t× giác quan cüa chúng ta, thúc ép tham lam, sân h§n và si mê kh·i d§y, hüy di®t ph¥n bên trong t¯t ð©p cüa chúng ta. Thông th߶ng chúng ta chï th¤y gió khi gió th±i lá cây, không th¤y ðßþc gió cüa giác quan. Gió giác quan này nªu không ðßþc theo dõi s¨ gây ra bão t¯ tham mu¯n.

LØa: Chùa chúng ta có th¬ chÆng bao gi¶ b¸ höa hoÕn. Nhßng tham lam, sân h§n, si mê ð¯t cháy chúng ta luôn khi. Tham ái và sân h§n khiªn chúng ta có ngôn ngæ sai l¥m. Si mê khiªn chúng ta th¤y thi®n ra ác, ác ra thi®n, x¤u thành t¯t, không có giá tr¸ thành có giá tr¸. Nhæng ng߶i không hành thi«n thì không th¤y ðßþc nên b¸ lØa ð¯t cháy.

Nß¾c: M¯i hi¬m nguy · ðây là lû løt phi«n não trong tâm chúng ta, nh§n chìm bän tính thñc sñ cüa chúng ta.

Trµm: Nhæng tên trµm chính tông không · ngoài chúng ta. Chùa chúng ta trong vòng hai mß½i nåm nay chï b¸ trµm mµt l¥n. Nhßng nåm nhóm ðÕo chích cüa tham ái, ngû u¦n, ðã luôn luôn trµm c¡p, ðánh ð§p ta, hành hÕ ta ðü ði«u.

Nåm u¦n này g°m: S¡c, Th÷, Tß·ng, Hành và ThÑc.

1. S¡c: (hay Thân) là m°i cüa b®nh hoÕn và ðau nhÑc. Khi nó không hþp v¾i ý mu¯n cüa chúng ta, chúng ta s¨ sân h§n và phi«n muµn. Không hi¬u ðßþc bän ch¤t già và bän ch¤t suy tàn cüa c½ th¬ nên chúng ta b¸ ðau kh±. Chúng ta cäm th¤y b¸ lôi cu¯n b·i c½ th¬ kë khác hay có ác cäm v¾i c½ th¬ cüa h÷ là ta ðã b¸ cß¾p m¤t sñ an lÕc th§t sñ.

2. Th÷: (hay Cäm giác) Khi ðau nhÑc hay thích thú phát sinh, chúng ta quên r¢ng chúng là vô th߶ng, kh± và vô ngã. Chúng ta ð°ng hóa mình v¾i nhæng xúc ðµng cüa mình và nhß v§y là chúng ta b¸ hành hÕ b·i sñ hi¬u biªt sai l¥m cüa chúng ta.

3. Tß·ng: (hay Trí nh¾, tri giác) аng hóa mình v¾i nhæng gì mình ý thÑc và nh¾ tß·ng ðªn chuy®n ðã qua khiªn tham, sân, si phát sinh. Sñ hi¬u biªt sai l¥m cüa chúng ta tr· thành thói quen ch¤t chÑa ti«m thÑc chúng ta.

4. Hành: (tác ý, chú ý và nhæng yªu t¯ khác cüa tâm) Không hi¬u rõ bän ch¤t cüa các trÕng thái tâm (tâm, s·), chúng ta phän Ñng, suy nghî và cäm giác, yêu ghét, hÕnh phúc và phi«n muµn phát sinh. Quên r¢ng chúng là vô th߶ng, kh± và vô ngã nên chúng ta m¡c vào chúng.

5. ThÑc: Chúng ta ch¤p giæ các hi¬u biªt v« b¯n u¦n kia. Chúng ta nghî r¢ng: "Tôi biªt, tôi là, tôi cäm th¤y" và b¸ gi¾i hÕn b·i äo tß·ng v« tñ ngã, v« sñ phân ly giæa nåm u¦n cho r¢ng ThÑc chính là Tñ Ngã.

T¤t cä nhæng tên trµm ¤y -- sñ hi¬u biªt sai l¥m -- ðßa ta ðªn hành ðµng sai l¥m. ÐÑc Ph§t không có ham mu¯n ði«u này. Ngài th¤y không th¬ tìm ðßþc chân hÕnh phúc · ðây. Thª nên Ngài ðã ban danh t× "Bhikkhu" cho nhæng ai th¤y ðßþc m¯i hi¬m nguy và tìm ð߶ng tránh thoát.

ÐÑc Ph§t dÕy chß tång bän ch¤t cüa nåm u¦n và cách buông bö chúng. Không dính m¡c vào chúng, không xem chúng là ta hay cüa ta. Khi hi¬u bän ch¤t cüa chúng, chúng ta s¨ th¤y chúng có ti«m nång làm hÕi l¾n lao, có giá tr¸ l¾n lao. Chúng không biªn m¤t, nhßng chúng ta không còn n¡m giæ chúng nhß cüa riêng cüa mình næa. Sau khi thành ðÕo, ÐÑc Ph§t vçn còn có thân, b®nh, có cäm giác ðau kh± hay khóai lÕc, có trí nh¾, có suy nghî, có tâm. Nhßng Ngài không dính m¡c vào chúng, không xem chúng là tñ ngã, là ta, là cüa ta. Ngài biªt, Ngài hi¬u chúng theo ðúng bän ch¤t cüa chúng. Cái hi¬u biªt ðó cûng không phäi là ta, là tñ ngã.

Tách r¶i ngû u¦n khöi phi«n não và tham ái chÆng khác nào phát quang nhæng bu¸ cây nhö trong r×ng mà không làm hÕi ðªn cây l¾n. Chï có sñ sinh và di®t t°n tÕi, phi«n não không còn ch² ðÑng. Chúng ta sinh ra và chªt ði v¾i ngû u¦n. Ngû u¦n ðªn và ði theo bän ch¤t tñ nhiên cüa chúng.

Khi có ai nguy«n rüa ta, và nªu ta không có cäm giác v« tñ ngã, thì chuy®n x¦y ra ch¤m dÑt theo v¾i l¶i nói và ta không ðau kh±. Nªu cäm giác không v×a lòng phát sinh, hãy ch¤m dÑt chúng ngay tÕi ch² và hi¬u r¢ng cäm giác không phäi là chúng ta.

"Nó hÕi tôi, nó qu¤y r¥y tôi, nó là kë thù cüa tôi," mµt v¸ tÏ khßu không nghî nhß thª. V¸ tÏ khßu cûng không n¡m giæ sñ kiêu cång hay ngã mÕn. Nªu chúng ta không ðÑng trong t¥m ðÕn, chúng ta s¨ không b¸ b¡n. Nªu thß không có ng߶i nh§n thì s¨ ðßþc trä lÕi ng߶i g·i. Thong thä ði vào cuµc ð¶i không b¸ dính m¡c vào vi®c ðánh giá các vi®c x¦y ra, th¥y tÏ khßu an nhiên tñ tÕi. Ðó là con ð߶ng Niªt Bàn, tr¯ng r²ng và giäi thoát.

Theo dõi nåm u¦n và làm sÕch khu r×ng, bÕn s¨ là mµt ng߶i khác hÆn trß¾c ðây. R¤t ít ng߶i hi¬u ðßþc sñ tr¯ng r²ng và thñc hành theo, nhßng ai làm ðßþc ði«u này s¨ có ni«m vui l¾n lao. TÕi sao không thØ xem? BÕn có th¬ tr× khØ nhæng tên trµm trong tâm và xªp ð£t m÷i chuy®n hoàn häo mà!

Chánh kiªn

Ng߶i phát tri¬n chánh kiªn b¢ng cách nhìn m÷i v§t dß¾i ánh sáng vô th߶ng, kh± và vô ngã, s¨ ch¤m dÑt ðßþc luyªn ái và mê l¥m. Không luyªn ái không có nghîa là ghét bö. Ghét bö thÑ gì mà bÕn ðã có và ßa thích trß¾c ðây thì chï là sñ ghét bö tÕm th¶i, vì sñ luyªn ái s¨ tr· v« v¾i bÕn.

Không phäi chúng ta ði tìm mµt cuµc s¯ng khóai lÕc, nhßng ði tìm sñ bình an. Bình an n¢m ngay trong chúng ta, ðßþc tìm th¤y cùng ch² v¾i dao ðµng và ðau kh±. Không th¬ tìm th¤y bình an trong r×ng sâu hay trên ð°i cao. Bình an cûng không th¬ ðßþc ban phát b·i mµt v¸ th¥y quy«n uy t¯i thßþng. Ch² bÕn b¸ ðau kh±, bÕn có th¬ tìm ra con ð߶ng ð¬ thoát khöi kh± ðau. C¯ g¡ng tr¯n chÕy ðau kh±, th¤y nguyên nhân cüa nó và ch¤m dÑt nó ngay bây gi¶ t¯t h½n là chï ðß½ng ð¥u v¾i kªt quä cüa nó.

.
[Møc Løc][Gi¾i Thi®u][Mhtl-1][Mhtl-2][Mhtl-3[Mhtl-4][Mhtl-5][Mhtl-6][Mhtl-7][Mhtl-8]
.