Vô Minh T× Ðâu Mà Ra?

Nhß Thüy

Tña

Có bao gi¶ bÕn th¤y r¢ng dù chung s¯ng v¾i bao nhiêu ng߶i, ta vçn cô ð½n nhß mµt mình, dù nói chuy®n huyên thuyên su¯t ngày, mà mình vçn nhß câm nín? Ngày trôi qua nhß m½, ðêm ðªn tràn mµng m¸.

Quy¬n truy®n này ðßþc soÕn ra t× nhæng c½n m½ b¤t k¬ ðêm ngày nhß thª, là l¶i ðµc thoÕi cüa kë chiêm bao tñ nói v¾i mình h½n là ðµc giä.

Thi«n Vi®n Viên Chiªu 06 tháng 8 Nhâm Tu¤t 1982

Nhß Thüy
 
 

Ba Câu Höi Cüa ÐÑc Vua

Thu· xßa, có mµt v¸ vua thuµc vào hàng minh quân, ngài thß½ng dân nhß con ðë, nhßng dù là minh quân, ngài vçn không sao tránh ðßþc mµt ít l²i l¥m ðáng tiªc.

Lúc tu±i ðã cao, nhà vua nghî r¢ng giá mà th¶i niên thiªu, ngài ðßþc các b§c hi«n tài chï dçn cho ba ði«u th¡c m¡c sau ðây thì có l¨ ngài s¨ tránh ðßþc r¤t nhi«u khuyªt ði¬m. Ðó là nhæng nghi v¤n sau:

1. Th¶i gian nào là quan tr÷ng nh¤t cüa mµt công vi®c?

2. Nhân v§t nào c¥n chú ý nh¤t ð¯i v¾i ta?

3. Công vi®c nào là t¯i quan tr÷ng và kh¦n thiªt nh¤t?

ÐÑc vua cho nêu ba câu höi trên trß¾c hoàng thành, truy«n rao kh¡p các th¸ tr¤n, làng mÕc ... và hÑa s¨ tr÷ng thß·ng cho ng߶i nào có l¶i giäi ðáp khôn ngoan nh¤t. B¯ cáo v×a ðßþc niêm yªt thì các b§c hi«n tài tu¤n ki®t, thÕc h÷c minh triªt lû lßþt kéo nhau v« kinh thành, m²i ng߶i ðßa ra mµt ý kiªn. Tri«u ðình phäi thành l§p mµt ban giám khäo, các quan th¸ lang làm vi®c t§n lñc su¯t hai tháng li«n m¾i ðúc kªt các khuynh hß¾ng thiên sai vÕn bi®t thành mµt vài tr߶ng phái nh¤t trí và dâng lên ðÑc vua, v¸ chánh chü khäo t¯i cao cä nß¾c.

Ðáp lÕi câu höi ð¥u tiên, có ng߶i bäo r¢ng: mu¯n biªt th¶i gian nào là quan tr÷ng nh¤t cüa mµt công vi®c, ng߶i ta phäi thiªt l§p chß½ng trình, kª hoÕch, th¶i døng bi¬u hÆn hoi. Xong, ta s¨ thñc hành di­n tiªn công vi®c theo nhæng th¶i ði¬m qui ð¸nh sÇn ðó ... Nhßng ý kiªn này li«n b¸ nhà vua bác bö vì không có ai có th¬ tiên ðoán ðßþc nhæng ði«u s¨ xäy ra mà l§p mµt khuôn mçu sÇn, công vi®c ðòi höi phäi linh ðµng m¾i ðßþc.

Có tr߶ng phái lÕi cho r¢ng mµt ng߶i không th¬ khôn ngoan h½n t§p th¬. ÐÑc vua nên thành l§p mµt nµi các g°m nhi«u ðÕi bi¬u ð¬ soÕn thäo kª hoÕch trß¾c khi thi hành và làm theo quyªt ð¸nh chung.

Mµt tr߶ng phái khác lÕi ð« ngh¸ ðÑc vua c¥n thành l§p mµt hµi ð°ng tiên tri ð¬ xü quë trß¾c khi thñc thi mµt công vi®c ...

Nhß thª, ðÕi ð¬ m÷i ng߶i ð«u ð°ng ý v¾i nhau r¢ng: Th¶i gian quan tr÷ng nh¤t cüa công vi®c là th¶i gian chu¦n b¸, nghî suy v« công vi®c ¤y.

V« câu höi thÑ hai, ng߶i ta càng b¤t ð°ng ý kiªn v¾i nhau: Thßþng Ъ, ðÑc vua, quan t¬ tß¾ng, các giáo sî, b¯c sß v.v... ðßþc ð« ngh¸ là nhæng nhân v§t quan tr÷ng nh¤t.

Câu höi thÑ ba cûng ðßþc giäi ðáp trong mµt tình trÕng tß½ng tñ - công vi®c nào phäi ðßþc xem là quan tr÷ng nh¤t - thßa: ðó là vi®c nß¾c, vi®c nhà, vi®c ån, vi®c m£c, h÷c hành, giao tª, tâm linh, hành chánh, kinh tª, quân sñ hay là tôn giáo ... các ð« møc ð«u ðßþc các kh¯i óc khôn ngoan tinh tª nh¤t ð« c§p t¾i.

Và v¸ chánh chü khäo tÑc là vua ¤y không ch¤p nh§n câu giäi ðáp nào cä. Nhi«u nåm trôi qua, ba câu höi d¥n d¥n r½i vào quên lãng ... Cho ðªn mµt hôm, nhà vua nghe ð°n r¢ng · trên mµt ðïnh núi phü ð¥y mây n÷, có mµt ðÕo sî coi là b§c giác ngµ, nhßng v¸ chân tu này không bao gi¶ ch¸u hÕ s½n ð¬ giao tiªp v¾i các nhà quy«n quí. Tiªng ð°n v« ðÕo sî khiªn ðÑc vua chú ý và mµt hôm, ngài quyªt ð¸nh cäi dÕng th߶ng dân ðªn tham v¤n v¸ ¦n tu.

Ъn n½i, nhà vua g£p ðÕo sî ðang cu¯c ð¤t. Vua vái chào và nêu lên ba câu höi. ÐÕo sî chï mîm c߶i, ðßa tay v² nh© nhà vua r°i tiªp tøc công vi®c. Ðã ðßþc báo trß¾c v« tánh khí lÕ th߶ng cüa ðÕo sî, ðÑc vua không nän lòng, ng°i xu¯ng mµt täng ðá ch¶ ðþi. H°i lâu, bu°n tay, ðÑc vua m¶i ðÕo sî nghï tay, trao cu¯c cho vua làm giúp. Nhi«u gi¶ trôi qua, ðÑc vua vçn x¾i ð¤t, còn ðÕo sî thì nh± cö quanh qu¦n bên l«u tranh. Khi ðôi tay vß½ng giä b¡t ð¥u chai ph°ng, ðÑc vua ng×ng cu¯c nghï m®t giây lâu và nói v¾i ðÕo sî:

- Tôi t× xa l£n lµi ðªn ðây, c¥u Th¥y chï giáo cho ba ði«u nghi v¤n. Nªu Th¥y biªt thì xin vui lòng chï dçn cho. B¢ng không cûng xin cho tôi biªt ð¬ tôi tr· v« këo t¯i.

ÐÕo sî mïm c߶i, ð¸nh nói câu gì ðó, thì chþt cä hai ng߶i cùng nghe tiªng chân chÕy d°n d§p. Nhà tu bäo ðÑc vua:

- Bác xem ai ðªn kìa!

Nhà vua quay lÕi thì th¤y mµt ng߶i v×a ngã quÜ xu¯ng ð¤t, toàn thân nhuµm máu. Hai ng߶i già không ai bäo ai, ð«u h¯i hä ðªn bên ng߶i b¸ nÕn. NÕn nhân chï còn th· thoi thóp. Vua phø lñc v¾i ðÕo sî bång bó các vªt thß½ng ... Hai ng߶i im l£ng làm vi®c cho ðªn lúc ng×ng tay thì m£t tr¶i ðã l£n · ðïnh núi bên kia. Ðßa nÕn nhân vào thäo am ð£t ng߶i b®nh trên chiªc chõng tre ðµc nh¤t cüa cån l«u, h÷ chia nhau m¤y cü khoai r×ng luµc và vì quá m®t, ðÑc vua ngä mình xu¯ng n«n ð¤t thiªp ði.

Sáng hôm sau, khi nhà vua gi§t mình thÑc gi¤c thì n¡ng ðã nhuµm h°ng chiªc thäo am, và chim r×ng kêu rµn rã. ÐÑc vua phäi bàng hoàng h°i lâu, m¾i nh¾ rõ mình ðang · ðâu và làm gì ... ÐÕo sî ðã ði làm v߶n, sau khi ð£t mµt r± khoai luµc bên cÕnh ông khách. Trên chõng tre, nÕn nhân ðã h°i tïnh và ðang nhìn ðÑc vua b¢ng c£p m¡t long lanh. ÐÑc vua ðªn bên ng߶i b®nh, ð£t mµt bàn tay lên v¥n trán nóng nhß lØa cüa anh ta và c¤t tiªng höi thåm b®nh tình ... NÕn nhân b²ng òa lên khóc:

- Xin b® hÕ tha tµi cho ngu th¥n ...

Vô cùng ngÕc nhiên, ðÑc vua höi:

• Khanh là ai mà lÕi biªt Trçm?
• B® hÕ không biªt th¥n ðâu! HÕ th¥n chính là em trai cüa võ tß¾ng Tr¥n Ðoàn, ng߶i b¸ b® hÕ giªt oan trong mùa thu nåm Tân D§u. Th¥n ðã th« trß¾c linh cæu anh là s¨ giªt b® hÕ ð¬ báo thù ... Biªt b® hÕ lên núi này, th¥n mai phøc sÇn. Không ng¶, ðþi ðªn t¯i mà b® hÕ vçn chßa xu¯ng núi, th¥n li«n ði tìm ... và b¸ trþt chân té xu¯ng tri«n núi. Nªu không nh¶ b® hÕ ra tay cÑu chæa thì có l¨ th¥n ðã m¤t mÕng. T× ðây oan c×u xin giäi hªt... Th¥n cúi mong b® hÕ tha tµi chªt cho th¥n.
• Câu chuy®n ðáng tiªc nåm xßa ðã làm ta h¯i tiªc không nguôi ... Nhßng vi®c ðã dî lÞ r°i Tr¦m không biªt tính sao. Bây gi¶ chÆng nhæng Tr¦m s¨ tha tµi cho khanh mà Tr¦m còn phøc h°i chÑc tß¾c và chu c¤p cho gia ðình Tr¥n Ðoàn næa. Khanh hãy yên tâm mà t¸nh dßÞng ði.

ÐÑc vua ra hi®u g÷i v® sî ðªn, cho khiêng nÕn nhân xu¯ng núi và v¶i ngñ y chåm sóc vªt thß½ng. S¡p xªp ðâu ðó xong xuôi, vua ði tìm ðÕo sî. Nhà tu ðang lúi húi tr°ng rau trên vÕt ð¤t m¾i cu¯c hôm qua. ÐÑc vua ngö ý cáo t× và l§p lÕi ba câu höi:

- Xin ðÕo sî giäi ðáp cho.

Nhà tu mïm c߶i:

- B¥n ðÕo ðã trä l¶i cho b® hÕ r°i ...

ÐÑc vua ngÕc nhiên:

• Thßa, h°i nào ðâu?
• Ngay lúc b® hÕ v×a nêu câu höi.
• !??
• Này nhé, th¶i gian nào là th¶i gian quan tr÷ng nh¤t, ðó là lúc b® hÕ cu¯c ð¤t giúp b¥n ðÕo. Nªu thiªu khoäng th¶i gian này thì b® hÕ ðã chªt v« tay anh chàng kia r°i nhé! Nhân v§t quan tr÷ng nh¤t chính là b¥n ðÕo ðây, quan tr÷ng ðªn n²i b® hÕ phäi trèo non lµi su¯i ði tìm, có phäi không? Và câu thÑ ba: "Công vi®c nào c¥n thiªt nh¤t" - Thßa ðó là cu¯c ð¤t, vi®c mà hai chúng ta ðã làm ngày hôm qua ...

R°i sau ðó, khi chàng thanh niên xu¤t hi®n thì anh ta biªn thành nhân v§t quan tr÷ng nh¤t, công vi®c c¥n thiªt nh¤t là cÑu c¤p cho anh ta, và th¶i gian ðó quan tr÷ng nh¤t ... Có phäi thª không nào?

Nhà vua cúi ð¥u ngçm nghî giây lâu, c¤t tiªng:

- Thßa ðÕo sî, Tr¦m ðã hi¬u. Th¶i gian quan tr÷ng nh¤t là th¶i gian hi®n tÕi. Nhân v§t c¥n thiªt nh¤t là ng߶i mà ta c¥n g£p gÞ trong hi®n tÕi, và công vi®c kh¦n thiªt nh¤t, cûng là công vi®c trong hi®n tÕi ... Quá khÑ là nhæng ði«u ðã qua vînh vi­n, v¸ lai chï là nhæng äo tß·ng m½ h° ... Chï có khoänh kh¡c ng¡n ngüi trong hi®n tÕi là quí nh¤t mà thôi. Nhæng ði«u c¥n làm nh¤t là giúp ð· ng߶i chung quanh ngay trß¾c m¡t ta trong giây phút ng¡n ngüi quí báu ðó ... Thßa, có phäi thª không Õ?

ÐÕo sî mïm c߶i, và nø c߶i ðó thay l¶i t¯ng bi®t, ðßa nhà vua xu¯ng núi, n½i mà tri«u ðình và th¥n dân ðang ch¶ ðón ngài. ‰
 
 

EM THÂN MŠN,

Hi®n tÕi là cái khoänh kh¡c ng¡n ngüi mà chúng ta luôn luôn bö quên vì n²i lo hoài bão v« tß½ng lai, tiªc thß½ng cho quá khÑ. Không ng¶ ðó lÕi là th¶i gian quan tr÷ng nh¤t. Chß T± Thi«n Tông cûng dÕy chúng ta r¢ng: Vi®c qua r°i chÆng nh¾, vi®c chßa ðªn chÆng lo, vi®c hi®n tÕi ch¾ ðem lòng v÷ng tß·ng.

L¶i dÕy này cûng ð°ng nghîa v¾i câu giäi ðáp cüa ðÕo sî trên. Nªu chï s¯ng v¾i giây phút hi®n ti«n, thì dù ta ðang gánh nß¾c, bØa cüi, u¯ng trà, m£c áo, ån c½m ... t¤t cä nhæng chuy®n t¥m th߶ng nh¤t, không hành vi nào mà không phäi là ðÕo. Nhßng ði«u thú v¸ nh¤t cüa câu chuy®n trên là l¶i giäi ðáp cho câu höi thÑ ba: "công vi®c nào là c¥n thiªt nh¤t" . Thßa: ðó là giúp ð· nhæng ng߶i chung quanh ta, cûng ngay trong hi®n tÕi.

Trong cuµc s¯ng hàng ngày, mãi lo ngong ngóng ðªn tß½ng lai, chúng ta th߶ng bö quên hi®n tÕi. Có l¨ vì mãi nghî ðªn chúng sanh mình s¨ ðµ sau này (khi ðã thành Ph§t hay B° Tát chính hi®u), nên em không th¤y ðßþc rá rau cüa ng߶i bÕn tri nh§t ðang h¯i hä l£t cho k¸p gi¶ c½m, quên luôn n«n nhà ð¥y rác ðang c¥n quét, chiªc ly u¯ng nß¾c ð¥y cáu b¦n v.v... Tß½ng lai ðã che khu¤t khiªn em không th¤y ðßþc ng߶i bÕn ð°ng tu cüa mình ðang nh¬ nhÕi m° hôi, ð¥u t¡t m£t t¯i vì công vi®c. Và ði«u này khi nói ra e làm em b¤t bình. Nhßng tôi xin chân thành xin l²i em trß¾c, cûng nhß tôi ðã sám h¯i và ân h§n mãi vì ðã có mµt th¶i - tôi và em - nhæng ng߶i mãi miªt lo nghî ðªn tß½ng lai, ðã biªn chuy®n tu hành cüa mình thành mµt gánh n£ng cho bè bÕn. Và chúng ta ðã ð£t tên cho nhæng hành ðµng lÕ lùng ðó b¢ng các danh t× th§t kêu nhß: "hÕ thü công phu", "giäi quyªt sanh tØ", "miên m§t tu hành", v.v... và v.v...

HÞi ôi! TÕi sao trong hi®n tÕi chúng ta nhçn tâm lþi døng sÑc lao ðµng cüa bÕn bè mình, ð¬ làm mµt bàn ðÕp tiªn thân, tiªn ðªn quä v¸ Ph§t, T± ... là nhæng quä v¸ không còn d¤u vªt cüa bän ngã và nhæng phø tùng cüa nó là tham, sân, si! Chúng ta thän nhiên nh¡m m¡t làm ng½ trß¾c nhæng công vi®c c¥n thiªt c¤p bách cho mình và cho ng߶i chung quanh, ð¬ chï lo thñc hi®n cho kÏ ðßþc nhæng hoài v÷ng cüa cái bän ngã ða sñ cüa chính mình, v¾i mµt l¶i hÑa h©n tr¤n an lß½ng tâm là: "Ch×ng nào thoát nhiên ðÕi ngµ, hay thành Ph§t chÆng hÕn, tôi s¨ ðµ cho quí v¸ hªt tr½n, hªt tr÷i" và chúng ta s¨ nhü th¥m r¢ng: "Còn bây gi¶ quí v¸ nên làm công quä cho tôi ... chuy®n tu hành khó khån dæ l¡m, c¥n phäi có nhæng cån c½ siêu vi®t m¾i có th¬ ðäm ðß½ng n±i (nhß tui ðây chÆng hÕn) ... ch×ng nào cuµc thí nghi®m cüa tui thành công, công lao cüa quí v¸ s¨ ðßþc ð«n bù g¤p tråm, g¤p nghìn l¥n ..."

Em thân mªn,

Trong kinh Kim Cang, Ngài Tu B° Ы có höi Ph§t r¢ng: "Nhæng ng߶i thi®n nam hay thi®n næ khi ðã phát tâm vô thßþng b° ð« r°i thì làm sao hàng phøc ðßþc tâm mình?" Ngài ðã ðÕi di®n cho chúng ta, nêu lên cái nguy®n v÷ng, n²i bån khoån nghìn ð¶i là: "Làm thª nào ð¬ con ðßþc thành Ph§t?" Câu trä l¶i cüa ð¤ng ðÕo sß ðã khiªn ta b¯i r¯i hªt sÑc:

- Con nên ðµ cho hªt thäy chúng sanh vào Vô Dß Niªt Bàn mà không th¤y có mµt chúng sanh ðßþc di®t ðµ ... Câu ðáp tr· thành khó hi¬u khi chúng ta ngÞ r¢ng "thành Ph§t" tÑc là thành mµt "ð¤ng" gì ðó cao h½n hªt thäy chúng sanh, mµt "kh¯i" gì ðó ... chÆng hÕn ... Còn nªu chúng ta chï hi¬u mµt cách giän d¸ r¢ng: Ph§t chính là sñ giác ngµ, thì thành Ph§t tÑc là thành mµt chúng sanh giác ngµ. Nhßng giác ngµ cái gì m¾i ðßþc ch¾?

- Thßa, giác ngµ r¢ng "bän ngã" không th§t, không b«n, không có ...

N²i b§n tâm duy nh¤t và tha thiªt nh¤t cüa chúng ta là cái "bän ngã" cüa chính mình ... T× lâu, chúng ta mê mäi tìm c¥u ngû døc, cho nó hß·ng th÷ ... Không ng¶, cái dß v¸ cüa ngû døc quá ð¡ng cay khiªn chúng ta ðâm hoäng và thay vì si mê, tham ð¡m ngû døc chúng ta lÕi xoay qua mê tu, tham ð¡m Niªt bàn, giäi thoát. Яi tßþng có thay ð±i nhßng lòng tham lam, tính toán vçn còn ðó. Ngày xßa, chúng ta bon chen, thü lþi, giành gi§t ngû døc ra sao, thì bây gi¶ ta cûng tính toán ð¬ tóm cho b¢ng ðßþc cái Niªt bàn, hay quä Ph§t h®t nhß v§y.

Thª nên, nªu ðÑc Ph§t ðßa ra mµt ð߶ng l¯i, mµt phß½ng pháp ð¬ ðÕt Niªt bàn thì chúng ta s¨ ch¸u l¡m! Ta s¨ sÇn sàng hy sinh t¤t cä ... ð¬ gi§t cho ðßþc cái Niªt bàn lè l© këo ... thiên hÕ phöng tay trên. Vì thª, câu trä l¶i cüa ðÑc T× Phø ðã làm cho chúng ta chßng hØng và th¤t v÷ng biªt là bao! Höi làm cách nào ð¬ ðßþc giäi thoát, Ngài lÕi bäo: "Hãy lo ðµ sinh ði thì tÑc kh¡c tâm con ðßþc an". Tâm an tÑc là giäi thoát.