Vô Minh T× Ðâu Ra?

Nhß Thüy

6

Bà Chúa XÑ

Thu· xßa, có mµt anh chàng x¤u xí, con nhà nghèo, th¤t h÷c, phäi sinh s¯ng b¢ng ngh« khuân vác mß¾n ngoài chþ. Ng߶i ta g÷i anh b¢ng "Th¢ng Bu".

Bu làm vi®c siêng nång, giöi gi¡n, nên cuµc s¯ng cüa anh không l¤y gì làm ch§t v§t cho l¡m. Có ði«u anh r¤t bu°n, khi chung quanh chÆng có ai coi tr÷ng, n¬ vì anh hªt. Cûng nhß h¥u hªt m÷i ng߶i, anh cûng thèm thu°ng quy«n uy, lòng ái mµ, khát ngßÞng cüa ð°ng loÕi. M£t mûi anh ðã không thuµc loÕi ð©p trai, anh lÕi không có mµt làn h½i thiên phú ð¬ ca v÷ng c± hay tân nhÕc nên anh không th¬ tiªn thân b¢ng con ð߶ng vån ngh®. Anh lÕi tÑ c¯ vô thân, không ti«n cüa nên khó mà mua danh v÷ng chÑc tß¾c. Chæ nghîa thì lÕi chÆng b¢ng ai ... V§y thì phäi làm cách nào cho thiên hÕ ngán mình ðây? Suy nghî su¯t ngày ðêm, chàng Bu chþt näy ra mµt sáng kiªn.

Mµt hôm, sau vài ly ba xi ðª, Bu ðªn ng°i trß¾c mi­u bà Chúa XÑ, mµt v¸ th¥n không ðßþc thiêng cho l¡m, nên nhang tàn khói lÕnh, m²i nåm chï ðßþc ng߶i ta cúng cho mµt l¥n.

Bu ðªn trß¾c cØa mi­u, ng°i l¡c lß, þ ngáp liên h°i ... ban ð¥u chï có b÷n trë con tø t§p xung quanh anh, sau ðó có các bà con vô công r°i ngh«, d¥n d¥n có ðªn cä hµi ð°ng bô lão cüa làng næa. Ng߶i ta nhìn nhau thì th¥m: "Bà v«! Bà v«".

Vài mø ðàn bà góp ý, vàng hß½ng hoa quä ðßþc mang ðªn, và chàng Bu nghi­m nhiên thành cái xác cüa bà Chúa XÑ. T× ðó, Bu không còn phäi ði khuân thuê vác mß¾n næa, ng߶i ta g÷i anh b¢ng "Bà" b¢ng "Ngài" xúm xít c߶i vä lä ð¬ ðón rß¾c nhæng l¶i nûng n¸u, öng ©o thoát ra t× ðôi môi xám x¸t cüa Bu. Anh m£c áo løa, qu¥n sa-teng tr¡ng, ði hài c߶m, thoa son ph¤n và ðeo ð° trang sÑc.

Mµt tháng sau, Bu ðã có vô s¯ ng߶i ái mµ. Nhæng kë trß¾c kia chï dòm Bu b¢ng nØa con m¡t, bây gi¶ lÕi kính c¦n l­ bái, ðón nh§n t×ng m®nh l®nh cüa anh. Ng߶i ta ðªn xin bùa phép cüa anh ð¬ mua may bán ð¡t, ð¬ ðßþc sanh con trai, con gái, ðánh ð«, ðánh bÕc, ðua ngña, ðá gà, v.v ... và v.v...

B·i vì Ph§t và chß v¸ B° Tát th߶ng ít khi ch¸u khó chi«u lòng nhæng tham v÷ng ¤y cüa chúng sanh, thánh th¥n thì b§n thß·ng thi®n phÕt ác, ma quÖ thì ðòi ån h¯i lµ ... Duy có Bu là không ðòi höi gì hªt, ngoài vi®c ß¾c mong ðßþc thiên hÕ chi«u chuµng, tâng b¯c, vu¯t ve lòng tñ ái cüa mình.

Ba tháng trôi qua ... nhæng cuµc lên ð°ng, c¥u ðäo b¤t k¬ ngày ðêm ðã khiªn Bu xu¯ng s¡c rõ r®t. L¾p son ph¤n d¥y cµm không che khu¤t ðôi m¡t ð¥y qu¥ng ðen. Càng ðông ng߶i tín mµ, anh càng phäi lên ð°ng th§t xu¤t s¡c. Anh không còn ðü thì gi¶ ð¬ ån u¯ng ngü nghï. Nhæng lúc m®t quá, anh cûng mu¯n nghï ng½i ð¬ tr· lÕi ð¶i s¯ng bình th߶ng cüa anh. Nhßng lúc ¤y thì phäi tr· lÕi ch¤p nh§n cái bän thân t¥m th߶ng th¤p kém cüa anh Bu khuân thuê vác mß¾n, mµt ði«u mà anh mu¯n ch¯i bö. Anh phäi ch¸u ðñng nhæng ánh m¡t lÕnh nhÕt, khinh bï ... cüa ng߶i chung quanh, ng߶i ta s¨ lÕi g÷i anh b¢ng "th¢ng", b¢ng "mày". Vì thª, dù m®t möi, anh phäi ð°ng hóa mình v¾i bà Chúa XÑ, mµt nhân v§t do dân cß trong vùng l§p ra và tôn th¶, chï ån hß½ng, u¯ng hoa, s¯ng b¢ng gi÷ng ðàn tiªng ð¸ch, cùng l¶i xßng tøng cüa ng߶i chung quanh. 

L¶i bàn:

Em thân mªn,

S¯ ph§n cüa anh chàng Bu này s¨ ra sao? Ði«u này hoàn toàn tùy thuµc vào n½i anh. Nªu Bu khám phá ra r¢ng chính mình là nÕn nhân cüa trò ch½i lên ð°ng ¤y, r¢ng sau nhæng lúc trà thiu rßþu nhÕt ... anh cûng phäi tr· v« ð¯i m£t v¾i con ng߶i cüa anh, mµt anh Bu t¥m th߶ng, vô danh ti¬u t¯t; nªu anh nh§n th¤y r¢ng, anh ðang bày trò ðiên loÕn; trong cänh gi¾i cu°ng ðiên ðó anh ðã ðßþc sñ tung hô tán tøng cüa ng߶i ðiên khác; và nh¤t là nhæng tham v÷ng hão huy«n ðó cûng chÆng thú v¸ gì cho l¡m, thì tÕi sao anh không tr· v« v¾i anh Bu khuân vác th߶ng ngày? Dù không ðßþc n¬ vì kính tr÷ng cüa bàn dân thiên hÕ, ít ra anh cûng còn có cái thª gi¾i tïnh táo ch½n th§t cüa mµt con ng߶i t¥m th߶ng và bình th߶ng.

M£t khác, nªu anh không th¬ nào ch¤p nh§n con ng߶i chân th§t cüa mình thì anh cÑ bám vào cái vö cüa bà Chúa XÑ, bôi son trét ph¤n, hò hét, ban phúc giáng h÷a cho ðßþc ðông ng߶i ái mµ. Tín ð° càng ðông thì bà càng phäi thiêng ... Và nªu bà Chúa XÑ không còn hþp th¶i trang næa thì anh có th¬ ð±i danh hi®u thành bà Ngû Hành - CØu Thiên Huy«n Næ, ho£c là cô hay c§u nào ðó. Nß¾c ð¶i l¡m chìm, nhi«u n±i, chúng ta chï có th¬ ðoán ch¡c mµt ði«u là, giæa l¾p danh v÷ng, hß huy­n, phù hoa ðó, anh chàng Bu s¨ chªt l¥n, chªt mòn, th¬ xác m®t möi, tinh th¥n ðiên ðäo ... Nªu trò ch½i cÑ tiªp tøc thì chung cuµc anh s¨ vào nhà thß½ng dành cho b®nh tâm th¥n.

Em thân mªn!

Câu chuy®n trên ðây, tôi ðã ðau xót viªt cho riêng mình, nói v¾i em, cûng có nghîa là tôi ðµc thoÕi cho chính mình, vì tôi không tin tß·ng r¢ng mµt cuµc ð¯i thoÕi ðßþc thñc sñ cäm thông khi mà chúng ta m²i ng߶i ðang ngóng v« mµt hß¾ng, mãi miªt ðu±i b¡t nhæng lý tß·ng t§n ðâu ðâu ...

Tôi chï mu¯n höi em, ðã có nhæng lúc nào em th¤y mình gi¯ng h®t anh chàng Bu trên ðây không? Riêng tôi, tôi còn nh¾ r¤t rõ r¢ng, thu· bé th½ tôi r¤t là h°n nhiên, không rõ ràng mình là trai hay là gái, ð©p hay x¤u, giàu hay nghèo, giöi hay d· gì hªt ... Tôi s¯ng thöi mái và vô tß nhß mµt chú gà con, thì b±ng nhiên, có lúc tôi nghe ng߶i chung quanh nh§n xét r¢ng tôi không ð©p b¢ng ch¸ tôi, không giàu b¢ng nhà hàng xóm, không giöi b¢ng bÕn bè chung quanh ... và t× ðó tôi d¥n d¥n b¡t ð¥u cäm th¤y th¯ng kh± k¸ch li®t khi th¤y sao mà mình t¥m th߶ng quá ð²i, không có mµt s· tr߶ng gì ð¬ tñ "lång xê" mình, làm n±i b§t lên trß¾c bàn dân thiên hÕ. R¤t nhi«u ðêm tôi ni®m danh hi®u ðÑc Quán Thª Âm, c¥u mong sao cho mình ðßþc ð©p, ðßþc sang, ðßþc giöi h½n thiên hÕ. M£t khác, tôi g¡ng thÑc khuya, d§y s¾m, bö ngü, quên ån ð¬ h÷c cho b¢ng bè bÕn - nhæng ng߶i h½n tôi cä tài lçn s¡c, ð¬ ít ra mình cûng chÑng tö ðßþc cái khä nång cüa mình r¢ng mình không phäi là con "s¯ không".

Em Õ! Ðó chï là mµt ví dø, mµt ph¥n r¤t nhö trong cuµc ð¶i ðü thÑ phÑc tÕp cüa chúng ta. Ði«u kh± tâm nh¤t cüa chúng ta h¢ng ngày không phäi là chuy®n sinh già b®nh chªt - vì ðó là mµt lý ðß½ng nhiên không ai tránh khöi. Chúng ta th߶ng kh¯n kh± bÑc rÑc vì cái bän ngã cüa mình, sao mà ta nhö nhoi t¥m th߶ng quá, không có tí ti nào khä ái, khä kính dß¾i m¡t ta và ng߶i chung quanh hªt. Nhæng lúc ð¯i m£t v¾i chính mình, ta phäi cay ð¡ng mà nh§n chân r¢ng: ta chï là mµt nhân v§t quá mÑc t¥m th߶ng, mµt con s¯ không to tß¾ng. Thª là anh chàng Bu trong ta b¡t ð¥u tham gia vào trò "lên ð°ng". T× con s¯ không, tùy theo c½ hµi, hoàn cänh và nhu c¥u cüa ng߶i ái mµ chung quanh và chúng ta s¨ thành mµt cái gì ðó. M²i ng߶i ðµi mµt danh hi®u khác nhau, nhßng cùng gi¯ng nhau · mµt ði¬m là: ch¯i bö con ng߶i t¥m th߶ng chân th§t cüa mình ð¬ s¯ng v¾i l¾p áo cüa nhæng nhân v§t r¤t mñc phù hoa và giä d¯i.

Và em ½i! Mµt ði«u kÏ thú là ch² chúng ta l¦n tr¯n, sþ hãi, lÕi chính là ch² mà các thi«n sß ðÕi ngµ: Løc T± há chÆng xác ð¸nh mµt cách hùng h°n r¢ng "bän lai vô nh¤t v§t" ðó sao? Dß¾i b¤t cÑ l¾p áo và nhãn hi®u nào, em và tôi ð«u phäi công nh§n r¢ng: trong nhæng phút giây chiªu soi nhìn tr· lÕi mình, ta th¤y mình quä là "vô nh¤t v§t", nghîa là: ta - không - là - gì - cä. Ta không phäi là bà Chúa XÑ, bà Ngû Hành, cô hay c§u gì hªt, không là gì hªt, nhßng ta vçn "th¤y, nghe, hi¬u, biªt" r¤t rõ ràng. Cái khä nång "kiªn vån giác tri" ðó, chúng ta ð«u bình ðÆng nhß nhau. Ðây chính là ch² mà Løc T± nói: "Ðâu ng¶ tánh mình bän lai thanh t¸nh, ðâu ng¶ tánh mình v¯n ð¥y ðü cä" ðó em!

Khi anh chàng Bu không còn lên ð°ng næa, không còn là ông kia bà n÷ thì không phäi là anh ta chªt, mà anh ta chï m¤t: m¤t hªt nhæng gì giä d¯i, không phäi là mình thôi.

Nªu em th¤y r¢ng "bà ð°ng" cüa mình hãy còn "thiêng" l¡m và thà r¢ng em ðµi l¯t, mang m£t nÕ, chìu theo th¸ hiªu cüa bàn dân thiên hÕ ð¬ ðßþc th¶ phøng tung hô và ðßþc vô vàn quy«n lþi phø tùng khác thì em cÑ tiªp tøc. Không có ai, s¨ không có ai dám lên án chï trích em ðâu! Vì lên án mµt bà ð°ng cûng có nghîa là lên án luôn cä qu¥n chúng ðang ái mµ, và ai mà dÕi gì ðÑng ra ch÷c gi§n thiên hÕ nhi«u nhß thª. Em có th¬ yên tâm và tiªp tøc.

Nhßng, nªu có hôm nào, quá m®t möi v¾i cái trò ch½i x¯c n±i ¤y, m£t nhìn t§n m£t, soi lÕi lòng mình giæa cänh hoang tàn cüa trà ôi, rßþu nhÕt, hoa héo, hß½ng phai; nhìn th¤y ng߶i chung quanh cûng chán ch߶ng, m®t möi không kém mình, thì, em hãy thØ mµt l¥n, làm s¯ng lÕi con ng߶i nåm xßa cüa chính mình, cüa anh chàng Bu khuân vác thØ xem. Ði«u này ðòi höi n½i em r¤t nhi«u can ðäm và hy sinh, vì em s¨ m¤t hªt uy danh, quy«n lþi, m¤t hªt nhæng ng߶i ái mµ cung nghinh, em s¨ b¸ xem th߶ng, khinh rë; em phäi hy sinh hªt vàng son ph¤n sáp, danh lþi cùng uy quy«n, ð¬ ði may thuê, cu¯c mß¾n, phäi ð± m° hôi, nß¾c m¡t m¾i có ån.

Thª nhân th߶ng ði tìm sñ th§t, nhßng sñ th§t lÕi quá phû phàng, không gi¯ng nhß ta h¢ng m½ tß·ng, nên thà r¢ng, cÑ nh¡m tít m¡t lÕi ð¬ còn có mµt thª gian hoa mµng, huy«n äo, mê ly.

Câu chuy®n này xin d×ng lÕi n½i ðây, vì tôi b¤t chþt nh§n ra r¢ng, d߶ng nhß tôi ðang lên mµt c½n ð°ng xu¤t s¡c h½n, hþp th¶i trang h½n ... và thông th߶ng, ðôi khi ta ngÞ r¢ng mình ðã thÑc gi§y, ði ra khöi c½n m½, nhßng sau ðó th§t lâu ta m¾i vÞ l¨ ra r¢ng mình chï thay ð±i tình tiªt cüa gi¤c m½ mà thôi. Và ði«u làm chúng ta th¤y mình ðang lên ð°ng th§t xu¤t s¡c là khi có mµt hành ðµng nào ðó cüa ta b±ng dßng có ðßþc nhi«u ng߶i v² tay tán tøng; khi mà t× cái "không", ta tr· thành "có", và cái "có" này ngày càng bành trß¾ng n¦y n· ra. Chính nhæng tràng pháo tay ðã báo hÕi chúng ta không ít, nó xui ta cÑ tiªp tøc ... chiêm bao, ð¬ ðßþc khen hoài, khen mãi, em có th¤y nhß v§y không? Hèn chi trong kinh Duy Ma C§t, B° Tát khuyên ta cÑ làm vi®c ði, làm m÷i vi®c ð¬ ðßþc lþi mình và lþi ng߶i, nhßng phäi làm sao ð¬ cä "tam luân" ð«u "không t¸ch" nghîa là không th¤y có mình, có ng߶i và có pháp næa, chï ðem thân huy­n mà làm vi®c huy­n (dî huy­n thân tác huy­n sñ) mà thôi. Các Ngài khôn quá, phäi không?

D¥u tÕi bãi chiªn tr߶ng
Th¡ng ngàn ngàn quân ð¸ch
Tñ th¡ng mình khó h½n
Chiªn th¡ng ¤y t¯i thßþng. 

(Pháp Cú 103)

Chï có ta làm ði«u tµi l²i
Chï có ta làm cho ta ô nhi­m
Chï có ta tránh ði«u tµi l²i
Chï có ta gµi rØa cho ta
Trong sÕch hay ô nhi­m là tñ n½i ta
Không ai có th¬ làm ng߶i khác tr· nên trong sÕch

(Pháp Cú 145)