14. QUÄ BÁO R„T NH‰

(Trích Tång Chi Bµ Kinh 3 A, tr 230)

"Này các TÏ Kheo, sát sanh ðßþc thñc hi®n, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn, ðßa ðªn ð¸a ngøc, ðßa ðªn loài bàng sanh, ðßa ðªn cõi ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa sát sanh là ðßþc làm ng߶i v¾i tu±i th÷ ng¡n.

"Này các TÏ Kheo, l¤y cüa không cho ðßþc th, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn, ðßþc ðªn ð¸a ngøc. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa lâáy cüa không cho là ðßþc làm ng߶i v¾i sñ t±n hÕi tài sän".

"Này các TÏ Kheo tà hÕnh trong các døc ðßþc thñc hi®n,.... ðßa ðªn ð¸a ngøc, bàng sanh, ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa tà hÕnh trong các døc là ðßþc làm ng߶i v¾i sñ oán thù cüa kë ð¸ch".

"Này các TÏ Kheo, nói láo ðßþc thñc hi®n,... ðßa ðªn ð¸a ngøc, bàng sanh, ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa nói láo là ðßþc làm ng߶i, b¸ vu cáo không ðúng sñ th§t".

"Này các TÏ Kheo, nói hai lßÞi ðßþc thñc hi®n, ðßa ðªn ð¸a ngøc, bàng sinh, ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa nói hai lßÞi là ðßþc làm ng߶i v¾i bÕn bè b¸ ð± vÞ".

"Này các TÏ Kheo, nói ác kh¦u ðßþc thñc hi®n...., ðßa ðªn ð¸a ngøc, ngÕ quï, bàng sanh. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa sñ nói ác kh¦u là ðßþc làm ng߶i v¾i b¸ nghe nhæng tiªng không khä ý".

"Này các TÏ Kheo, nói l¶i phù phiªm... là ðßþc làm ng߶i nghe nhæng l¶i khó ch¤p nh§n".

"Này các TÏ Kheo, u¯ng rßþu lên men, rßþu n¤u... là ðßþc làm ng߶i v¾i tâm ðiên loÕn".

NH‡N XÉT:

Ðây là nhæng l¥m l²i cån bän cüa ng߶i tÕi gia cß sî mà ÐÑc Ph§t ðã ð« c§p ðªn r¤t nhi«u. — ðây nêu lên tám ði«u, nhßng gom lÕi chï trong nåm ði«u ð¬ Ph§t chª thành ngû gi¾i. Ngû gi¾i là hàng rào gìn giæ chúng sanh có ðßþc thân ng߶i không r½i vào ba ð߶ng ác quá ðau kh±.

Th¶i nay có nhi«u ng߶i tu thi«n, nghe nói: "Tâm bình hà lao trì gi¾i, hÕnh trñc hà døng tu thi«n", h÷ có quan ni®m xem th߶ng gi¾i lu§t. H÷ cho r¢ng giæ gi¾i là gò bó và phá gi¾i là... tñ tÕi! Có ng߶i sau mµt th¶i gian døng công, ðßþc sÑc tïnh giác r±ng rang cüa chánh ni®m, thØ u¯ng rßþu, vçn th¤y còn giæ ðßþc tâm tïnh giác này, li«n cho mình ðã tñ tÕi không còn b¸ v¤n ð« giæ gi¾i phÕm gi¾i chi ph¯i. HÕng tà kiªn này không bao lâu s¨ phÕm nhæng tr÷ng gi¾i ð¬ r°i ð÷a vào ð߶ng ma.

Phäi biªt r¢ng ng߶i tñ tÕi là ng߶i ðü sÑc giæ gi¾i. Chßa ðü sÑc giæ gi¾i tÑc là chßa tñ tÕi. Phá gi¾i là chuy®n d­ làm cüa kë phàm phu, ðâu phäi là chuy®n cao siêu khó khån gì. Tu mµt th¶i gian r°i ðü sÑc... phá gi¾i, hÕng ng߶i này là gì, nªu không là hi¬u sai?

Có th¬ chúng ta u¯ng vài chung rßþu, l¤y lén vào món ð° mà trình ðµ công phu nào gi¶ vçn không th¯i th¤t. Nhßng chúng ta ð×ng xem th߶ng, phÕm vài l¥n næa s¨ b¸ th¯i th¤t công phu. H½n næa chúng ta c¥n phäi giæ gi¾i ð¬ làm gß½ng cho ng߶i khác. Chúng ta phäi quý kính gi¾i lu§t nhß là sñ th¬ hi®n chân chính cüa tâm h°n giäi thoát. Tâm h°n thênh thang giäi thoát ðßþc th¬ hi®n n½i gi¾i lu§t kÛ lßÞng, không phäi th¬ hi®n n½i sñ b×a bãi phóng túng. Chúng ta s¨ tr· lÕi v¤n ð« này n½i ph¥n phân tích Nhân Quä xu¤t thª gian.

Sñ vi phÕm quá ðáng nhæng gi¾i cån bän nêu trên ð«u ðßa ðªn ð¸a ngøc, súc sanh và ngÕ quÖ. — ðây ÐÑc Ph§t cho biªt quä báo r¤t nh© cüa ác nghi®p ðó là nhæng ngh¸ch cänh n½i thân ng߶i. S· dî có tr߶ng hþp quä báo r¤t nh© này là do ng߶i kia có th¬ ðã t×ng tÕo nhæng công ðÑc khác l¾n lao h½n ð¬ ch§n ðÑng ðßþc sñ ð÷a vào ba ác ðÕo. Tuy nhiên n½i thân ng߶i, h÷ vçn phäi g£p ngh¸ch cänh tß½ng xÑng v¾i ác nghi®p ðã gây.

Ng߶i sát sinh tÑc là tri®t m¤t th÷ mÕng cüa chúng sanh. Sñ ð«n trä tß½ng xÑng dành cho h÷ là b®nh hoÕn và y¬u m®nh. Sau khi nghe tin báo là ðã thiêu m¤y vÕn quân ð¸ch trong hang núi, Kh±ng Minh than th· r¢ng ông s¨ giäm th÷ mµt kÖ (m߶i hai nåm). Quä báo hi®n ð¶i nhß v§y là quá nh©. Có th¬ do công ðÑc trong ð¶i quá khÑ cüa ông r¤t l¾n chång?

Ðßþc th¤y cho biªt r¢ng mình s¨ ch¤m dÑt th÷ mÕng trong bäy ngày næa. Ông sa di xin v« thåm nhà. Giæa ð߶ng ông v¾t mµt ± kiªn to trôi theo nß¾c lû. Công ðÑc này ðã kéo dài th÷ mÕng cüa ông thêm mµt th¶i gian næa.

Chúng ta cûng th߶ng g£p nhæng ng߶i có vë hi«n lành, chßa th¤y tÕo nghi®p gì quá ðáng nhßng vçn ch¸u mµt ð¶i s¯ng ng¡n ngüi. Có khi h÷ nh§n mµt tai nÕn bi thäm nhß ðøng xe, trôi sông lØa cháy.... r°i mÕng s¯ng kªt thúc. Cûng có khi h÷ b®nh hoÕn qua loa r°i m¤t. Nhæng hi®n tßþng nhß thª ð«u là sñ báo Ñng t× nghi®p sát sinh trong quá khÑ.

Chúng ta ð£t v¤n ð«n nhæng chiªn sî chiªn ð¤u n½i tuyªn ð¥u ð¬ bäo v® ð¤t nß¾c. Quä báo s¨ ra sao khi sñ chiªn ð¤u k¸ch li®t ðêm ngày luôn luôn ðßa ðªn sñ sát sanh ð¥y ð¦y. Dî nhiên cuµc chiªn tranh xäy ra là do quä báo oán thù giªt hÕi nhi«u ð¶i, nhßng · ðây chúng ta trích ra mµt ph¥n ð¬ khäo sát Nhân Quä cüa mµt chiªn sî c¥m súng chiªn ð¤u. Sñ ki®n nào cûng v×a là nhân v×a là quä, không chï ð½n thu¥n mµt chi«u. Quä báo ðã khiªn h÷ phäi ð¯i ð¥u v¾i nhau ð¬ mµt m¤t mµt còn. Nhßng ngay lúc ¤y cûng là lúc h÷ gây nhân m¾i cho v¸ lai.

Nhß ðã nói, sát sinh luôn luôn là mµt b¤t thi®n nghi®p. Tuy nhiên môt b¤t thi®n nghi®p có th¬ ðßþc hóa giäi b·i mµt ðÕi thi®n nghi®p. ÐÕi thi®n nghi®p ðßþc nh¡c ðªn · ðây là chiªn ð¤u bäo v® sñ bình yên cho nhân dân bên trong lãnh th±. Nªu ng߶i chiªn sî phäi chiªn ð¤u ð¬ ngån ch£n sñ xâm lång t× bên ngoài, giæ cho ph¥n ð¤t bên trong ðßþc yên ±n, cho em bé ngày ngày t¾i tr߶ng, cho m© già say gi¤c ngü trßa, cho cánh ð°ng xanh màu lúa m¾i, cho chuông chùa vång vÆng xa ðßa... thì sñ chiªn ð¤u này là mµt thi®n nghi®p l¾n lao hóa giäi b¾t b¤t thi®n nghi®p cüa sñ sát sinh. Chính sñ cao thßþng n½i lòng hy sinh cuµc s¯ng cüa mình ð¬ ðem lÕi yên ±n cho nhæng ng߶i khác là mµt công ðÑc l¾n.

Ngßþc lÕi, nªu ðây là sñ xâm lång ðúng v¾i bän ch¤t cüa nó, có th¬ nó ðßþc che ð§y b·i nhæng chiêu bài khéo léo và lý tß·ng, nhßng nó ðã d¤y lên khói lØa loÕn lÕc, d¤y lên tung toé kinh hoàng, thì sñ sát sinh này ðßþc nhæng ng߶i chiªn ð¤u ði v« ác ðÕo lâu dài v« sau.

Qua v¤n ð« trµm c¡p. Khi tôi còn là mµt Sa di, · n½i chiªc th¤t nhö trên cánh ð°ng v¡ng, tôi quen v¾i mµt thanh niên hi«n lành ít nói và nghèo kh±. Nhìn dòng chæ "Th×a phü ngày...." ðßþc xâm n½i b¡p chân tôi chÆng hi¬u gì. Sau này anh vþ cüa thanh niên ðó là mµt ph§t tØ cho tôi biªt thanh niên kia ðã t×ng · tù tÕi nhà lao Th×a phü Huª, vì tµi trµm c¡p. Vì chÑng kiªn mµt quä báo hi®n ð¶i mà anh tr· nên tin lu§t Nhân Quä Nghi®p báo. Có mµt l¥n anh cu²m m¤t cái giö xách cüa mµt thiªu phø chu¦n b¸ ð° ðÕc ð¬ ði nhà bäo sanh vì c½n ðau ðë ðã xu¤t hi®n. M¤t giö ð°, ng߶i thiªu phø khóc hªt nß¾c m¡t. Sau này anh vào nam l§p gia ðình. Ðêm trß¾c ngày ðßa vþ ði sanh, cß¾p vào nhà l¤y ðúng cái giö xách ðñng ð° ðÕc ð¬ ðem ði nhà bäo sanh. Vþ anh khóc hªt nß¾c m¡t còn anh thì ng§m ngùi th¯ng h¯i ån nån. Biªt chuy®n nhß v§y tôi th߶ng khuyên anh ráng ðem công sÑc ð¡p lÕi nhæng ðoÕn ð߶ng hß trong xóm làng. Có khi chính tôi phäi tìm ðoÕn ð߶ng c¥n ð¡p và rü anh cùng làm. Sau này tôi r¶i vùng ðó ði v« n½i khác, m÷i chuy®n chìm vào quên lãng theo th¶i gian phôi pha. Chþt ng߶i anh vþ ðªn tìm tôi, trao tôi món quà cüa ng߶i thanh niên nåm nào, và cho biªt vþ ch°ng anh ta ðã tr· nên khá giä r¤t nhi«u.

Sñ m¤t mát ð° ðÕc không chï ð½n thu¥n là thiªu th¯n, nó còn là n±i bª t¡c tuy®t v÷ng trong ð¶i s¯ng cüa con ng߶i. BÕn có th¬ tß·ng tßþng ra sñ ðau kh± tuy®t v÷ng cüa mµt ng߶i t¾i ngày sanh ðë b¸ l¤y m¤t hªt ð° ðÕc. Ðây là mµt tr߶ng hþp, còn vô s¯ nhæng tr߶ng hþp ðau ð¾n h½n nhi«u. Có khi ng߶i b¸ m¤t ðã phäi dùng ðªn bi®n pháp tñ vçn vì kë trµm cß¾p ðã l¤y ði chút tài sän nß½ng tña cu¯i cùng trong ð¶i h÷. Có khi vì món ð° b¸ m¤t, vþ ch°ng cha con nghi kÜ chia r¨ v¾i nhau, · ðây sñ trµm c¡p ðã tác thành sñ b¤t hòa. Món ð° b¸ m¤t không chï ðßa ðªn sñ giäm thi¬u tài sän mà th§t sñ ðã ðßa ðªn nhi«u ð± vÞ tinh th¥n cüa m÷i ng߶i. Sñ ðau kh± do trµm c¡p gây nên ðã nhi«u nhß núi nhß bi¬n. Vì v§y, quä báo ch¶ ðþi cho kë tµi l²i này là hình phÕt và kh± cänh n½i ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sanh. Nªu sñ ð«n trä ðã v½i, ho£c nªu kë kia ðã tÕo ðßþc nhi«u công ðÑc to l¾n ð¬ vçn ðßþc thân ng߶i, thì quä báo r¤t nh© ch¶ ðþi cho y là tài sän b¸ t±n hÕi. Nªu ð¶i này chúng ta thïnh thoäng b¸ m¤t trµm, hãy thän nhiên ch¤p nh§n mµt cách vu vë vì tin r¢ng ðây là nghi®p quä t× thu· lâu xa nào r½i r¾t ðªn t§n hôm nay.

Ác nghi®p thÑ ba là tà dâm, tÑc là ngoÕi tình. Sinh ra giæa cuµc ð¶i c¤u uª này, chúng ta ðã có m£t trong vûng bùn dâm døc. Bän ch¤t cüa chúng sinh là ái døc, là dâm døc. Vì thª hªt l¾p ng߶i này n¯i tiªp l¾p ng߶i kia ð«u phäi l¦n qu¦n trong ái døc cüa ð¶i s¯ng vþ ch°ng. Tuy nhiên khoái lÕc tr¥n gian luôn luôn là sñ chñc ch¶ cüa b¤t an và tµi l²i. Kë thöa mãn phü phê m÷i døc v÷ng cüa mình, ch¡c ch¡n là kë t¡m mình trong tµi l²i. Không có ÐÕo ðÑc và bình an n½i mµt kë thöa mãn døc v÷ng lçy l×ng cüa mình. Chï có b¾t ði døc v÷ng, ng߶i ta m¾i tránh ðßþc b¤t an và tµi l²i.

Trong mµt ch×ng mñc ß¾c l® nào ðó, sinh hoÕt tính døc ðßþc ch¤p nh§n giæa hai vþ ch°ng chính thÑc không có liên h® v« huyªt th¯ng. Nªu sinh hoÕt tính døc xäy ra giæa hai ng߶i không phäi vþ ch°ng chính thÑc, ðây là ngoÕi tình; nªu xäy ra giæa hai ng߶i có liên h® huyªt th¯ng, ðây là loÕn luân, nªu xäy ra giæa ng߶i và thú, ðây là cu°ng dâm; nªu xäy ra giæa hai ng߶i cùng phái, ðây là b®nh ð°ng tính; nªu xäy ra giæa ng߶i trß·ng thành và ðÑa trë chßa phát tri¬n, ðây là bÕo dâm.... Chung quanh khoái lÕc tr¥n gian ð«u là tµi l²i giång büa!

B®nh AIDS ðang hoành hành làm ðiên ð¥u các c½ quan y tª, chung quy cûng xu¤t phát t× nhæng kë hß·ng thø quá ðáng khoái lÕc xác th¸t và sai l¥m trong quan h® tính døc. Khi h® th¯ng th¥n kinh ðßþc rung ðµng theo khoái cäm, nó tñ ðánh m¤t khä nång ð« kháng cüa c½ th¬. Không phäi virus nào ðó ðã gây thành b®nh AIDS, mà chính khoái cäm cüa h÷ ðã gây thành tình trÕng m¤t khä nång mi¬n nhi­m n½i chính h÷. Kë nào tiªp tøc tìm kiªm khoái cäm - quá ðáng và sai l¥m - s¨ không bao gi¶ thoát khöi nanh vu¯t cüa hµi chÑng AIDS.

Thª nên, quan h® tính døc sai l¥m tÑc là gây mê muµi ô nhi­m cüa mình và ng߶i. Riêng v¤n ð« ngoÕi tình không phäi ð½n thu¥n là lén lút thø hß·ng khoái cäm tính døc, mà nó là sñ cß¾p m¤t hÕnh phúc cüa ng߶i khác. Không th¬ có sñ thß½ng yêu sån sóc ð¥y ðü ð¯i v¾i vþ con khi mà ng߶i ch°ng còn phäi chia xë tình thß½ng và khoái lÕc v¾i tình nhân khác. Sñ trµm c¡p tài sän ðã gây nên ðau kh± thª nào thì tß½ng tñ và h½n thª, ngoÕi tình là sñ trµm c¡p hÕnh phúc g¡n bó cüa gia ðình ng߶i ta. HÕnh phúc v¡ng bóng có nghîa là ðau kh± l¤p ð¥y. Nhæng ði«u có th¬ tìm th¤y sau sñ ð± vÞ cüa hÕnh phúc gia ðình là ghen tuông, h¶n gi§n, m¡ng nhiªc, ðánh ð§p và nghèo nàn. Trong t¤t cä sñ thø hß·ng khoái lÕc cüa tr¥n gian thì tính døc (sex) là sñ thø hß·ng th¤p hèn nh¤t. Ðó là lý do tÕi sao con ng߶i biªt tñ tr÷ng phäi sinh hoÕt tính døc n½i kín ðáo. Chï có ng߶i m¤t hªt nhân cách, g¥n gûi v¾i thú tính m¾i lµ li­u ph½i bày nhæng sinh hoÕt cüa tính døc n½i công cµng ho£c trên màn änh và sách v·. T§n trong lß½ng tâm cüa con ng߶i, khoái cäm tính døc luôn luôn ði kèm v¾i sñ x¤u h±. Chính vì sñ th¤p hèn quá ðáng cüa khoái lÕc tính døc mà ng߶i thø hß·ng nó - quá ðáng và sai l¥m - ð«u b¸ t±n phß¾c và tµi l²i. Nªu li®t kê nhæng hß·ng thø t× thanh bai ðªn thô tøc cüa con ng߶i thì nhÕc không l¶i là sñ thß·ng thÑc thanh bai nh¤t, kª ðó là hµi h÷a phi tính døc. Còn thô tøc nh¤t là hß·ng thø tính døc. Nhßng dù thanh bai hay thô tøc thì nó vçn còn n¢m trong gi¾i vÑc cüa khoái cäm tr¥n gian. Ng߶i tu hành c¥u giäi thoát phäi t× ch¯i m÷i khoái cäm này, chï có tâm h°n an tînh sâu xa, không b¤t an xao ðµng, m¾i là hÕnh phúc chân th§t và vînh cØu.

Nªu vßþt qua ðßþc quä báo n½i ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sinh, ng߶i tà hÕnh trong ái døc phäi g£p gÞ sñ oán thù cüa kë ð¸ch, hÕnh phúc gia ðình b¸ ð± vÞ, không tìm ðßþc sñ chung thüy chân thành.

Ác nghi®p thÑ tß là nói láo. Ý nghîa nói láo · ðây là kªt tµi ng߶i khác sai sñ th§t, ho£c khen ngþi ng߶i khác sai sñ th§t. Khen sai sñ th§t ðã ðßþc ð« c§p · bài "Bút Máu", · ðây chúng ta phân tích sñ kªt tµi sai sñ th§t vì ác tâm. Tuy nhiên, nói láo có ý nghîa rµng h½n nhi«u, có nói không, không nói có, trình bày sai sñ th§t, làm ng߶i khác hi¬u l¥m. Nhßng sñ tác hÕi cüa vi®c nói láo không d×ng ngang · ch² khiªn cho ng߶i ta hi¬u l¥m, phía sau sñ hi¬u l¥m ðó là máu ð± th¸t r½i, là nhà tan cØa nát.

L¶i tuyên b¯ quä quyªt r¢ng ai không tin Thánh kinh Coran c¥n phäi ðßþc giªt chªt ð¬ không làm d½ b¦n tr¥n gian. Фng Allah s¨ ban thß·ng cho nhæng chiªn sî chiªn ð¤u ð¬ tiêu di®t ngoÕi giáo, ð¬ truy«n bá H°i giáo. Sau nhæng l¶i tuyên b¯ ðó, ngña cüa nhæng ðÕo quân H°i giáo phäi khó khån lµi qua dòng sông ng§p máu ng߶i ðªn g¯i, dçm qua xß½ng th¸t nh¥y nhøa cüa thây ng߶i ð¥y cä cánh ð°ng. Cuµc "thánh chiªn" kéo dài ngót nåm thª kÖ còn là n±i kinh hoàng ðªn hôm nay.

"Không có Nhân Quä Nghi®p báo!" Phía sau l¶i tuyên b¯ sai sñ th§t này là tµi phÕm lan tràn kh¡p n½i. Nhà tù không ðü sÑc giáo døc con ng߶i tr· thành ÐÕo ðÑc. Victor Hugo ðã phê phán ði«u này gay g¡t qua tác ph¦m vî ðÕi "Nhæng kë kh¯n cùng". Khi con ng߶i không tñ ki¬m soát nhæng hành vi thi®n ác cüa mình b¢ng nguyên lý Nhân Quä, thì không còn có th¬ có mµt bi®n pháp nào ngån ch§n tµi l²i cüa h÷ ðßþc thñc hi®n qua nhi«u cách tinh vi.

L¸ch sØ cûng ðã ghi ð¥y nhæng tr߶ng hþp vu cáo sai l¥m b·i nhæng kë tranh giành quy«n lþi v¾i nhau, và sau ðó là giªt hÕi thù oán lên thê. Chính vì tác hÕi cüa sñ nói láo n£ng n« nhß thª nên ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, súc sinh là quä báo dành cho h÷. Còn quä báo r¤t nh© · thân ng߶i là b¸ vu kh¯ng oan Ñc khó tö bày.

Ác nghi®p thÑ nåm là nói l¶i hai lßÞi nghîa là gây chia r¨ m÷i ng߶i v¾i nhau. Ng߶i này ðã dùng l¶i khích ðµng sñ tñ ái cüa ðôi bên ð¬ ðôi bên cåm tÑc nhau, ho£c h¡n dñng ðÑng nhæng sñ ki®n không có th§t ð¬ ðôi bên hi¬u l¥m nhau. V¾i m÷i thü ðoÕn thâm ðµc, h¡n ðã làm ðôi bên nghi kÜ, thù h§n v¾i nhau. Phía sau sñ ð± vÞ ðoàn kªt ðó là ð¤u tranh tàn hÕi, là cØa m¤t nhà tan, là lØa khói ðiêu tàn. Thª gi¾i ngày nay ðã chia r¨ quá nhi«u b·i vô s¯ lý thuyªt. Trong t¤t cä nguyên nhân ðßa ðªn chia r¨, thì anh hùng cá nhân là mµt nguyên nhân ðáng k¬. Ai cûng mu¯n mình là lãnh tø duy nh¤t, mu¯n mình là ng߶i ðßþc công ð¥u, mu¯n mình là vì sao chói sáng. Ь tr· thành anh hùng giæa muôn ng߶i, chúng ta phäi phü nh§n nhæng cái hay cüa ng߶i khác, tiêu di®t phe phái khác, công kích nhæng ngôi sao khác.

Nhi«u ng߶i r¤t s· tr߶ng v« môn này. H÷ r¤t thông minh tài giöi nhßng không th¬ hþp tác v¾i nhau mµt cách lâu dài vì ai cûng mu¯n tr· thành nhân v§t s¯ mµt. Chï khi nào h÷ biªt vì lþi ích chung mà bö ði chü nghîa anh hùng cá nhân thì tài nång cüa h÷ m¾i có th¬ góp lÕi ð¬ tÕo nên nhæng thành tích phi th߶ng.

Ai cûng tuyên b¯ ð߶ng l¯i mình là ðúng và cñc lñc công kích t¤t cä ð߶ng l¯i khác. Sñ ðµc tôn này ðßa ðªn ít nh¤t hai ði«u tai hÕi:

- Mµt, gây sñ chia r¨ v¾i m÷i ng߶i.

- Hai, làm cho nhæng ng߶i tin theo mình có m£c cäm tñ cao, và tñ cao là ði«u sai l¥m trß¾c hªt.

Các tôn giáo ðã ðµc tôn và phü nh§n tôn giáo khác. R°i trong mµt tôn giáo, các tông phái ðã ðµc tôn và phü nh§n tông phái khác. Ði«u chúng ta có th¬ khÆng ð¸nh là sñ chia r¨ chï xu¤t phát t× mµt quan ði¬m sai l¥m. Ng߶i có quan ði¬m chân chính không bao gi¶ ßa thích sñ ðµc tôn và chia rë. Có th¬ h÷ ðã chÑng nghi®m mµt chân lý tuy®t v¶i n½i tñ thân, nhßng nªu nó là chân lý, nó luôn luôn ðßa ðªn sñ khiêm hÕ và dung hòa. Khiêm hÕ và dung hòa là sñ th¬ hi®n cüa nhæng tâm h°n chân chính.

Chß Thánh tàng ¦n vào các n½i ð¬ giáo hóa. Tùy theo cån c½ tâm tính cüa m²i hÕng ng߶i mà chß Thánh l§p bày nhæng phß½ng ti®n sai bi®t ð¬ ðßa l¥n v« mµt chân lý chung duy nh¤t. Nªu chúng ta ðµc tôn phe nhóm cüa mình, công kích phe nhóm ng߶i, có th¬ chúng ta s¨ công kích nh¢m nhæng b§c Thánh cao cä. Ði«u này ðßa ðªn ð÷a lÕc n£ng n«.

Chúng ta mu¯n tình thß½ng yêu chan hòa giæa m÷i ng߶i, mu¯n thª gi¾i này không có oán thù, ganh ghét hãy c¦n th§n dè d£t v« sñ phán xét ð¯i v¾i b¤t cÑ ai. Khi nào có sñ khiêm hÕ và dung hòa, lúc ðó chúng ta g¥n gûi v¾i chân lý. ChÆng nhæng chúng ta không gây nên sñ chia r¨ m¾i, mà còn phäi tích cñc hàn g¡n nhæng chia r¨ có sÇn giæa m÷i ng߶i. Nhæng chia r¨ có sÇn ðó là gì, ðó là bÑc t߶ng vô hình giæa các tôn giáo, giæa các triªt thuyªt.

Mu¯n ðánh ð² nhæng bÑc t߶ng ngån cách giæa các chü thuyªt, chúng ta có hai phß½ng pháp áp døng tùy theo m²i tr߶ng hþp.

Nªu các chü thuyªt ðó có ch² gi¯ng nhau, hãy khai thác tri®t ð¬ ði«u này. Ví dø ð¬ b¾t sñ hi«m khích giæa Thiên chúa giáo và Ph§t giáo, chúng ta dçn chÑng l¶i chúa Jésus:

"Thiên qu¯c không · bên này, không · bên kia, mà ngay trong chính chúng ta".

Nhß thª thì Thiên Qu¯c chính là chân tâm, là Niªt Bàn cüa Ph§t giáo. Krishnamarti cûng nói:

"Cái mà Ph§t g÷i là Niªt Bàn, Jésus g÷i là thiên qu¯c, thì cái ðó tôi g÷i là cuµc s¯ng".

(What The Buddha called Nirvana, Jésus called The Heaven, I call it the living).

- Nªu các chü thuyªt ðó c¯ giæ nhæng quan ði¬m trái ngßþc lçn nhau, hãy phü nh§n t¤t cä. Chính lý tánh không Trung Quán cüa B° Tát Long Th÷, phü nh§n m÷i quan ði¬m ðß½ng th¶i, thª mà ðã xóa sÕch hai mß½i bµ phái ð¬ ðßa Ph§t giáo quy v« mµt m¯i.

Krishnamurt ðã phü nh§n m÷i giá tr¸ cüa t¤t cä tín ði«u, triªt thuyªt, thª mà ðã c·i bö m÷i c¯ ch¤p cüa con ng߶i, ðßa h÷ lÕi g¥n v¾i nhau h½n.

....

Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ nói

S¨ chÆng nói lên ð¬ ca ngþi tình yêu

Vì tình yêu là hình änh bu±i chi«u

Tuy êm ái nhßng s¨ vào ðêm t¯i.

- Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ nói.

S¨ chï nói lên ð¬ ca ngþi tình thß½ng.

Cüa nhæng ng߶i vì nhân loÕi quê hß½ng

Cüa hÕnh phúc thoát ra ngoài tµi l²i.

- Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ nói.

S¨ nói lên ð¬ ca ngþi sñ an nhiên.

HÕnh phúc nào thong thä tña th¥n tiên.

R¤t thanh toán ung dung và ðïnh ðÕc.

- Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ hát

S¨ ðoàn kªt m÷i ng߶i trong mµt trái tin chung

HÕnh phúc thiêng liêng và vî ðÕi vô cùng

Mµt là t¤t cä và t¤t cä m÷i ng߶i chï là mµt".

Trong ð¶i s¯ng g¥n gûi h¢ng ngày, hãy sÇn sàng hàn g¡n nhæng chia r¨ tÜ hi«m giæa các cá nhân.

Ðoàn kªt thß½ng yêu là mµt trong nhæng hÕnh phúc cüa con ng߶i. Thª nên hành vi ly gián chia r¨ là mµt tµi l²i. Tùy theo mÑc ðµ nghiêm tr÷ng cüa tµi l²i này mà kë tÕo nghi®p s¨ phäi ch¸u kh± báo · ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sanh. Nªu ðßþc làm ng߶i, y s¨ là ng߶i v¾i n²i cô ðµc, cô ð½n, bÕn bè ð± vÞ. Môi b¸ sÑt ðôi, chia ðôi cûng là hi®n tß¾ng cüa l¶i nói chia r¨ trong quá khÑ.

Ác nghi®p thÑ sáu là ác kh¦u, nghîa là chß·i rüa nhøc mÕ quá ðáng.

Dân chúng t× Kosambi nghe l¶i xúi giøc cüa thÑ h§u Magandiya, vþ vua Udena, ðã nói nhæng l¶i ác kh¦u n£ng n« v¾i ÐÑc Ph§t. V¾i tâm h°n nhçn nhøc bao dung, cu¯i cùng ÐÑc Ph§t ðã cäm hóa nhæng kë sai l¥m ¤y.

Ác kh¦u còn là nhæng l¶i ðe d÷a ghê g¾m ðòi giªt ðòi ðánh ho£c nhæng tiªng chß·i th« kém nhân cách. Nhæng l¶i ác kh¦u nhß v§y chï xu¤t phát t× nhæng tâm h°n th¤p kém, thiªu giáo døc. Ca dao Vi®t Nam có câu:

"Kim vàng ai nÞ u¯n câu

Ng߶i khôn ai nÞ nói nhau n£ng l¶i".

Th§t v§y, ng߶i khôn ngoan sáng su¯t không bao gi¶ buông ra nhæng l¶i ác kh¦u bï ±i dành cho ng߶i khác. Tr× nhæng ng߶i thu¥n thøc trong thi«n ð¸nh m¾i không b¸ ðau kh± b·i nhæng l¶i ác kh¦u, còn nhæng chúng sinh khác ð«u b¸ m¤t bình tînh, ðau ð¾n, tñ ái, kh± s·, nhøc nhã khi b¸ xúc phÕm b·i nhæng l¶i ác kh¦u. — ðây, ðau kh± gây ra không b·i ðánh ð§p, giªt hÕi, m¤t mát, ngoÕi tình.... nhßng b·i sñ nhøc nhã t× ác kh¦u.

Kinh Hi«n Ngu và lu§t Sa di cüa Ph§t Giáo B¡c phß½ng có ghi lÕi tr߶ng hþp mµt chú sa di vì vô tình ðã chê mµt v¸ Alahán tøng kinh gi¯ng tiªng chó süa. Do biªt sám h¯i nên chú sa di thoát ðßþc quä báo ð¸a ngøc nhßng vçn phäi th÷ thân chó nåm tråm ð¶i.

Phï báng ng߶i th߶ng tµi nh© h½n phï báng b§c Thánh. Phï báng b§c Thánh thì không l߶ng ðßþc nhæng h§u quä ghê g¾m cüa nó. Trß¾c hªt, h÷ phäi b¸ m¤t hªt danh dñ ðang có trong hi®n ð¶i, m¤t hªt ð¸a v¸ quy«n chÑc, tuµt xu¯ng ch² t¥m th߶ng hÕ li®t. Ng߶i ðßþc làm tång, nªu lÞ công kích nh¢m b§c Thánh s¨ m¤t phß¾c làm tång, b¸ th¯i chuy¬n tr· lÕi thª tøc.

Ngßþc lÕi v¾i ác kh¦u là l¶i nói nhu hòa, khä ái, khen ngþi dành cho nhau. Trong quan h® giao tiªp giæa con ng߶i, hÕnh phúc ðªn v¾i nhau t× nhæng l¶i nói l­ ðµ, tôn tr÷ng, nhu hòa, khä ái. Ng߶i có ðßþc ái ngæ nhß thª tÑc là ðã có mµt lþi khí ð¬ ban phát hÕnh phúc cho m÷i ng߶i chung quanh mình. Ai cûng c¥n ðßþc tôn tr÷ng, vì thª hãy ??? sñ tôn tr÷ng ðªn v¾i m÷i ng߶i b¢ng l¶i nói và cØ chï. L¸ch sñ cûng chính là hình thÑc ái ngæ cüa ng߶i vån minh. Ð×ng ðem l¶i thô l² cµc c¢n xúc phÕm ðªn v¾i nhau làm cho nhau ðau kh±. Sñ ðau kh± cüa m÷i ng߶i hi®n tÕi s¨ biªn thành sñ ðau kh± cho chính mình · ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sinh mai sau. Nªu ðßþc làm ng߶i, s¨ phäi ch¸u ðñng nhæng l¶i nói nhøc mÕ cay chua.

Ác nghi®p thÑ bäy là nói l¶i phù phiªm - theo tÕng Pàli - nhßng theo Hán tÕng lÕi là Ö ngæ có hàm ý khoe khoang phô trß½ng. Chúng ta có th¬ kªt hþp cä hai tÕng ð¬ ð¸nh nghîa cho tr߶ng hþp này là: Nói l¶i vô ích và khoe khoang.

Nói l¶i vô ích ðùa cþt làm loÕn ðµng tâm ng߶i, không ðßa ðªn sñ tång trß·ng cüa thi®n pháp. Nhæng l¶i tuy th߶ng ðßþc nghe t× các kë ån không ng°i r°i tøm nåm tøm ba bàn chuy®n th¸ phi, nói chuy®n tiªu lâm, c߶i cþt vô nghîa. Nhæng l¶i tøc tîu d½ b¦n, nhæng tiªng chß·i th« "ð®m" theo câu nói... cûng là nói phù phiªm. Nhæng câu chuy®n huy«n ho£c mê tín, nhæng l¶i ð°n nhãm cûng là nói phù phiªm.

Câu chuy®n phù phiªm làm m¤t thí gi¶, tång trß·ng ác pháp, r¯i loÕn tâm ng߶i, gây änh hß·ng x¤u cho nhæng ng߶i chung quanh. Mµt ng߶i cha có thói quen vång tøc thì khó có nhæng ðÑa con ðàng hoàng. H¥u nhß không tìm th¤y ng߶i ðÑng ð¡n trong ðám ng߶i nói chuy®n có quá nhi«u tiªng tøc tîu kèm theo. Ng߶i tñ tr÷ng không bao gi¶ ð¬ mi®ng mình phát ra nhæng tiªng d½ b¦n nhß v§y. Chï có tâm h°n th¤p kém m¾i ð¬ r½i r¾t nhæng tiªng thô tøc b¦n thïu mà thôi.

Là ng߶i ð® tØ Ph§t có tâm h°n chân chính khi g£p nhau, chúng ta chï nên bàn sâu v« ðÕo lý ð¬ sách t¤n nh¡c nh· nhau áp døng tu hành trong ð¶i s¯ng hàng ngày. Ð×ng ð¬ m¤t th¶i gi¶ vì nhæng câu chuy®n vô nghîa tr¯ng r²ng vu v½. Nªu câu chuy®n ðÕo lú làm tång trß·ng thi®n pháp bao nhiêu thì câu chuy®n phù phiªm làm tång trß·ng ác pháp b¤y nhiêu. Nhß v§y, tµi và phß¾c cûng theo ðó l§p thành.

Còn l¶i khoe khoang thì làm t±n ðÑc ng߶i nói. Khi g£p mµt ng߶i th߶ng k¬ v« nhæng cái hay cüa h÷, bÕn có th¬ ðánh giá l§p tÑc mà ít sai l¥m là ng߶i này chßa th§t là ng߶i t¯t. Thi«n sß Zenzetsu (Nh§t) cån d£n ð® tØ:

"Ð×ng nói cho ng߶i chung quanh biªt v« con trß¾c khi tñ h÷ khám phá ra con".

Th§t v§y, ng߶i chân chính không nói v« cái hay cüa mình, nhßng trong ð¶i s¯ng, t× n½i h÷ toát ra m÷i sñ t¯t ð©p ðªn v¾i m÷i ng߶i. M÷i ng߶i chï biªt cái hay cüa mµt ng߶i chân chính do hành vi cüa ng߶i ¤y, chÑ không phäi do sñ k¬ l¬ thành tích cüa ng߶i ¤y.

Chúng ta có l¨ ðã t×ng chÑng kiªn vài tr߶ng hþp, khi mµt ng߶i khoe ra cái hay cüa h÷ ð¬ r°i ít lâu sau cái không hay hi®n bày trái hÆn v¾i l¶i khoe khoang hôm trß¾c.

"Tôi có sÑc nhçn nhøc sâu xa, không bao gi¶ sân h§n".

Vài bæa sau, ng߶i nói l¶i này ðã g£p chuy®n phäi ðö m£t tía tai m¤t tñ chü.

Mµt ðÕo sî „n е tuyên b¯ ông ta có khä nång ði ðßþc trên m£t nß¾c. Thª r°i khi r¤t nhi«u ng߶i ùn ùn kéo t¾i chÑng kiªn ðã th¤y ông ðÕo sî r½i töm xu¯ng h°.

L¶i nói khoe khoang làm t±n phß¾c là nhß v§y.

Riêng ÐÑc Ph§t trong nhæng bài kinh Nguyên thüy th߶ng nêu ra Løc thông nhß là mµt ch² y cÑ ð¬ ng߶i tu biªt mình ðã viên mãn Niªt bàn hay chßa. Có th¬ v¸ này ðã nh§n rõ chân tâm, ðü khä nång sØ døng thi«n ngæ tài tình, nhßng nªu chßa ðü Løc thông, thì có nghîa là vô minh chßa hªt, Niªt bàn chßa viên mãn. Thª nên nêu ra Løc thông, ÐÑc Ph§t không làm công vi®c khoe khoang th߶ng tình nhßng mu¯n l§p ra mµt tiêu chu¦n ð¬ ng߶i sau tñ ðánh giá ch² tu t§p cüa mình mà không r½i vào chü quan tñ mãn.

(Løc thông là:

1. Thiên nhãn thông: Th¤y ðßþc nhæng n½i r¤t xa, nhæng v§t r¤t nhö, nhæng cõi gi¾i khác v¾i cõi gi¾i này, sñ lßu chuy¬n tái sinh cüa chúng sinh.

2. Thiên nhî thông: Nghe ðßþc nhæng tiªng r¤t xa, nhæng tiªng r¤t nhö nhß tiªng chân cüa con kiªn, nhæng tiªng cüa chúng sinh trong cõi gi¾i khác.

3. Tha tâm thông: Biªt ðßþc tâm suy nghî cüa chúnh sinh, biªt ch² chÑng ð¡c cüa thi«n giä, biªt ðßþc dù · r¤t xa.

4. Túc mÕng thông: Nh¾ lÕi vô lßþng kiªp quá khÑ v¾i t×ng chi tiªt nhö cüa chính mình ho£c cüa ng߶i khác.

5. Th¥n túc thông: Có khä nång phi hành biªn hóa, hi®n thân, ¦n thân, phân thân ra nhi«u n½i, th¥n lñc phi th߶ng.

6. L§u t§n thông: Ch¤m dÑt m÷i Vô minh, l§u ho£c không còn th×a, Niªt bàn hi¬n lµ viên mãn, hþp nh¤t v¾i chß Ph§t, tâm ch¤p thü s· ð¡c tan biªn, tñ biªt không còn b¸ sinh tØ luân h°i chi ph¯i.

Ðü Løc thông nói trên, v¸ này là b§c Alahán, không giäi thoát tñ tÕi, th¡ng trí sáng ng¶i, ðÕi bi viên mãn).

Quä báo r¤t nh© cüa vi®c nói l¶i vô ích và khoe khoang là ðßþc làm ng߶i nghe nhæng ði«u khó ch¤p nh§n, kém uy ðÑc, ít ðßþc kính tr÷ng, mi®ng x¤u.

Ác nghi®p thÑ tám là u¯ng rßþu say sßa. Lúc này kh¡p trên thª gi¾i ðang ð¤u tranh ch¯ng nÕn nghi®n rßþu, mµt t® nÕn ðã gây ðau kh± cho con ng߶i t× r¤t lâu. Không phäi rßþu ðã làm say sßa mê loÕn cho ng߶i u¯ng mà thôi, nhßng sau ðó nó ðã ðßa chiªc xe tông vào nhæng ng߶i ði ð߶ng vô tµi, nó ðã ðánh vþ, ð§p con, ð¯t nhà, nó ðã ðßa ðªn cßÞng bÑc vô luân, nó ðßa ðªn nghèo nàn túng thiªu.

Trß¾c hªt rßþu có vë không ác ðµc nhß giªt ng߶i, không x¤u xa nhß trµm c¡p, không b¦n thïu nhß tà dâm, không hi¬m trá nhß vu kh¯ng.... ChÆng nhæng thª nó còn có vë l­ nghîa theo phong tøc Á châu: "Vô tØu b¤t thành l­", nó chï có mµt tác hÕi ð½n giän là làm say sßa, khiªn ng߶i u¯ng tr· nên cu°ng nhi®t, không còn phân bi®t phäi trái, không ki¬m soát ðßþc hành vi và l¶i nói cüa mình. Phía sau sñ si mê này, nó ðßa ng߶i ðªn nhæng tµi ác tày tr¶i nguy hi¬m nh¤t, cûng ðµc ác nhß sát sinh, cûng x¤u xa nhß trµm c¡p, cûng b¦n thïu nhß tà dâm.... Nªu gia ðình bÕn có mµt ng߶i nghi®n rßþu, bÕn s¨ cäm th¤y n±i kh± tâm khó bày tö cuä mình, v×a hß hao trong gia ðình, v×a nhøc nhã v¾i hàng xóm. Không gì chán nän b¢ng sñ chÑng kiªn mµt ng߶i trong c½n say sßa ðánh m¤t m÷i tß cách cüa mình.

70% tai nÕn giao thông ð«u do say rßþu. Rßþu làm th¥n kinh cüa ng߶i lái xe không quan sát tinh anh, không phän Ñng k¸p th¶i. Chï c¥n ch§m mµt giây, tai nÕn ðã xäy ra r°i.

Nhan nhän trong xã hµi, nhæng ng߶i say rßþu v« hành hÕ vþ con, cha m© r¤t là t® bÕc. Ti«n bÕc trong gia ðình không ðßþc dùng vào vi®c no c½m ¤m áo, sän xu¤t, h÷c hành, mà chï ð¬ phung phí vào ly rßþu n°ng nàn, ðîa th¸t béo ng§y cüa cá nhân ng߶i nghi®n. H¡n ðã bóc lµt gia ðình mµt cách vô trách nhi®m. Và trong c½n say h¡n ðã gây phi«n hà cho láng gi«ng b¢ng l¶i nói x¢ng b§y °n náo, b¢ng cØ chï khiªm nhã thô bÕo. Rßþu còn làm kích thích tính døc h½n bình th߶ng, lúc u¯ng rßþu say, ng߶i này d­ có hành vi dâm bÕo, xúc phÕm ðªn phø næ, ð¬ r°i mang tiªng không t¯t v« sau. Trong nhi«u l¥n nghiên cÑu, các Bác sî ÐÑc ðã xác nh§n r¢ng nhæng ðÑa con ðßþc thø tinh khi cha m© ðang nghi®n rßþu ð«u là nhæng ðÑa con ð¥n ðµn, kém cõi v« th¬ ch¤t và trí tu®. H÷ g÷i là nhæng ðÑa con cüa chi«u thÑ bäy (The children of Saturday evening) vì ng߶i ÐÑc th߶ng u¯ng rßþu thoäi mái vào chi«u thÑ bäy.

Nhi«u ng߶i tñ cho mình không thoát khöi tÑ ð± t߶ng nên ðã ch÷n rßþu nhß là mµt ch² bám ðÞ tai hÕi h½n ba thÑ kia. Chiêu bài tñ an üi này r¤t là gßþng gÕo và l¤p liªm, ð¬ r°i sau ðó h÷ s¨ th¤y h÷ làm kh± bän thân và gia ðình quá ðáng.

Có nhæng hÕnh phúc cao thßþng h½n, thanh bai h½n các khoái cäm thô tøc, ðó là âm nhÕc, hµi h÷a, th¬ thao. Chúng ta có th¬ tìm kiªm ni«m vui trong các môn ngh® thu§t vån hóa th¬ thao này h½n là tìm ni«m vui trong rßþu n°ng th¸t béo. Nhæng tâm h°n hß¾ng thßþng thì thích nhæng giäi trí thanh bai, còn nhæng tâm h°n th¤p kém thì thích nhæng khoái lÕc hÕ li®t. Nhìn sñ giäi trí cüa mµt ng߶i, chúng ta có th¬ ðánh giá ít sai v« tâm h°n cüa ng߶i ðó. Ng߶i Nh§t Bän có tâm h°n khá thanh bai nên h÷ ðã tìm ðßþc ni«m vui tª nh¸ trong hß½ng v¸ cüa trà theo trà ðÕo, trong chiªc hoa c¡m n½i ðµc bình theo hoa ðÕo....

· nhæng lînh vñc phÑc tÕp nh¤t nhß kinh doanh, bÕn vçn th¤y ng߶i Nh§t có phong cách ung dung, nh© nhàng ði«m ðÕm. Chính sñ thanh khiªt cüa tâm h°n v¯n ðã th¤m nhu¥n Thi«n ðÕo Ph§t giáo, ng߶i Nh§t ðã leo ðªn ðïnh cao cüa vån minh và ngh® thu§t nhß hôm nay. TÕp chí Sông Hß½ng ð¥u nåm M§u Thìn có d¸ch mµt ðoÕn vån Nh§t "Tiªng xúc x¡c trong ðêm khuya" di­n tä mµt trò ch½i t¥m th߶ng nhß vi®c gieo xúc x¡c, nhßng qua con ng߶i Mitiko, trò ch½i này tr· thành mµt phß½ng pháp nhiªp tâm kÏ di®u.

Nªu c¥n giäi trí, chúng ta hãy tìm sñ giäi trí trong nhæng hình thÑc ngh® thu§t thanh khiªt h½n là tìm trong thú vui hèn kém. Tuy nhiên, vßþt h½n m÷i sñ giäi trí cüa thª gian, t÷a thi«n chính là ni«m vui t¯i thßþng v« ÐÕo ðÑc, v« sñ ð½n giän, v« sñ cao cä, v« trí tu® và phúc lÕc. — giai ðoÕn ð¥u, t÷a thi«n g¥n nhß mµt cñc hình vì chân b¸ ðau trong thª ng°i kiªt già, tâm b¸ loÕn vì chßa quen ði«u phøc. Nhßng càng v« sau, mµt gi¶ t÷a thi«n là mµt gi¶ an vui hÕnh phúc. Nhi«u cß sî tÕi gia can ðäm vßþt qua giai ðoÕn ð¥u v¤t vä ð¬ r°i hôm nay h÷ ðã b¡t ð¥u tìm th¤y ni«m an lÕc vî ðÕi thanh khiªt n½i pháp môn t÷a thi«n này. Cái vui cüa t÷a thi«n không n°ng nhi®t nhß men rßþu, không xao ðµng nhß ái døc, không khoái trá nhß th¡ng lþi trong mµt cuµc ch½i.... Nhæng ngôn t× cüa thª gian nào gi¶ không ðü ð¬ di­n tä ni«m vui cüa thi«n ð¸nh, chï nhæng ng߶i th§t sñ tìm th¤y m¾i tñ biªt r¢ng không mµt trò vui nào cüa thª gian có th¬ so sánh ðßþc. Thi«n ð¸nh là mµt hÕnh phúc và cûng là con ð߶ng phát tri¬n trí tu®. Càng thâm nh§p thi«n ð¸nh, ng߶i này càng tr· nên thông minh nhÕy bén. Khi nhæng suy lu§n quanh co ðã d×ng l¡ng thì trñc giác phát sinh. H÷ không còn biªt b¢ng tß duy lý lu§n, nhßng h÷ biªt trñc tiªp thÆng vào sñ ki®n cüa v¤n ð«. Ai ðã tu t§p thi«n ð¸nh ð«u nh§n th¤y rõ r¢ng mình tr· nên sáng su¯t h½n ngày xßa. Còn rßþu bia n°ng n£c, ngßþc lÕi, ðã ðem lÕi sñ si mê trong hi®n ð¶i, ðem lÕi kh± báo trong ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, trong ð¶i sau, và cûng ðem lÕi ðiên loÕn · thân ng߶i sau næa.

Nêu lên kh± báo cüa tám ác nghi®p này, Ph§t ðã gián tiªp ca ngþi giá tr¸ cüa sñ trì gi¾i. Ng߶i Ph§t tØ tÕi gia c¥n phäi giæ gìn Nåm gi¾i mµt cách chu ðáo, phäi xem gi¾i lu§t nhß là mµt bi¬u hi®n thiêng liêng cüa ðÕo Ph§t, ð×ng khinh th߶ng gi¾i lu§t ð¬ ðánh m¤t tß cách và phúc lÕc cüa chính mình. Gi¾i lu§t ðßþc gìn giæ b·i ba ði«u ki®n:

- Mµt, b¢ng sñ nh§n ð¸nh ðÑng ð¡n v« giá tr¸ và lþi ích cüa gi¾i lu§t.

- Hai, b¢ng tác ý dõng mãnh quyªt tâm cao ðµ, có mµt thái ðµ dÑt khoát v¾i nhæng hành vi phi gi¾i lu§t.

- Ba, b¢ng ð¸nh lñc sâu xa b·i công nång t÷a thi«n.

Hµi ðü ba ði«u ki®n này, gi¾i lu§t ðßþc g÷i là viên mãn.

Có nhæng cß sî tÕi gia không may m¡n, không g¥n ðßþc nhæng b§c xu¤t gia trì gi¾i viên mãn nên ít ðßþc nghe nhæng l¶i nh¡c nh· chân thành, ðã tr· nên phá gi¾i, u¯ng rßþu, r¤t là m¤t tß cách. Dî nhiên chúng ta cûng quy mµt ph¥n trách nhi®m n½i v¸ th¥y kém gi¾i, nhßng h½n t¤t cä, ng߶i cß sî phäi nh§n l¤y trách nhi®m v« chính mình. Gi¾i lu§t và giáo pháp cüa chính ÐÑc Ph§t m¾i th§t là b§c th¥y væng ch¡c cho chúng ta nß½ng tña. Ð×ng vì sñ s½ xu¤t cüa vài v¸ xu¤t gia mà chúng ta tñ ðánh m¤t công ðÑc cüa mình qua hành vi phá gi¾i.

15.Яi XØ V¾i Tång

(Trích kinh Bµ Tång chi 2, tr 246)

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình cß sî, tÕi ð¤y, do nåm tr߶ng hþp, các ng߶i cß sî ðßþc nhi«u công ðÑc. Thª nào là nåm?

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình cß sî, khi trông th¤y nhæng v¸ xu¤t gia giæ gi¾i này tâm h÷ ðßþc t¸nh tín. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y gia ðình kia ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðªn cõi tr¶i.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ðdi ðªn gia ðình cß sî. Khi trông th¤y nhæng v¸ xu¤t gia giæ gi¾i này, h÷ ðÑng d§y ðänh l­ và m¶i ng°i. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y gia ðình kia ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðßa ðªn sñ cao sang.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn gia ðình cß sî. Khi trông th¤y nhæng v¸ xu¤t gia giæ gi¾i này, h÷ t× bö c¤u uª cüa xan tham. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y, gia ðình kia ðã ð£t chân trên con ð߶ng ðßa ðªn ðÕi uy lñc.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn gia ðình cß sî. Khi trông th¤y... h÷ tùy theo khä nång, tùy theo nång lñc, li«n san xë v§t b¯ thí. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y, gia ðình kia ðã ð£t chân trên con ð߶ng ðßa ðªn tài sän l¾n.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình cß sî, khi trông th¤y.... h÷ thßa höi nhæng câu höi (v« giáo pháp), l¡ng nghe chánh pháp. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y, gia ðình kia ðã ð£t chân trên con ð߶ng ðßa ðªn ðÕi trí tu®.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình, tÕi ð¤y do nåm tr߶ng hþp, h÷ ðßþc nhi«u công ðÑc".

NH‡N XÉT:

Trong bài kinh này, ðÑc Ph§t nên ra nåm tr߶ng hþp dùng ð¬ ð¯i xØ v¾i mµt v¸ xu¤t gia khi h÷ ðßþc v¸ này ðªn thåm tÕi gia ðình. Tuy nhiên, nh¤n mÕnh nhi«u l¥n, Ph§t chï ð« c§p ðªn ng߶i xu¤t gia xÑng ðáng ðó là ng߶i giæ gi¾i thanh t¸nh. Chï khi nào h÷ viên mãn v« gi¾i lu§t, h÷ m¾i th§t sñ là phß¾c ði«n chân th§t cho chúng sanh gieo tr°ng cån lành lên ðó. Nªu ng߶i xu¤t gia kém khuyªt v« gi¾i lu§t, h÷ không phäi là mänh ruµng t¯t cho chúng sinh nß½ng tña. Nói lên ði«u này, Ph§t mu¯n nh¡c nh· b±n ph§n cüa ng߶i xu¤t gia trß¾c khi dÕy cß sî cách thÑc ð¯i v¾i chß Tång. Chúng tôi s¨ phân tích v« v¤n ð« trì gi¾i cüa chß tång trong ph¥n nói v« Nhân Quä xu¤t thª gian phía sau. — ðây, chúng ta chï nói lên ði«u này ð¬ ng߶i cß sî làm tròn trách nhi®m hµ trì Tam bäo cüa mình, nghîa là h÷ phäi ðánh giá ðúng ai là ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i thanh t¸nh, ai chßa giæ gi¾i thanh t¸nh, ð¬ biªt r¢ng sñ hµ trì cüa h÷ phäi hß¾ng v« cho b§c trì gi¾i, vì chï có b§c trì gi¾i m¾i th§t sñ là ng߶i duy trì Ph§t pháp. Ðã có nhi«u cß sî vì lòng tin mù quáng, không ðánh giá ðúng sñ quan tr÷ng cüa v¤n ð«" Tång giæ gi¾i", ðã tin tß·ng theo mµt s¯ tà sß kém gi¾i lu§t giäng nhæng giáo lý huy«n ho£c sai l¥m. Nhæng tà sß này ðã bi®n minh cho sñ kém giá tr¸ cüa mình b¢ng nhæng lý lu§n cao siêu d߶ng nhß hþp lý. Ng߶i cß sî vì kém hi¬u biªt ðã ch¤p nh§n nhæng tín ði«u sai l¥m này, ð£t cuµc ð¶i mình theo tà sß ác gi¾i tÑc là tñ ðoÕn m¤t nhæng thi®n cån quý giá cüa mình. ÐÑc Ph§t dÕy:

"Hãy nhìn b§c ðÕo sß theo cái nhìn cüa tai m¡t" (Tß½ng ßng bµ kinh)

Nghîa là ðánh giá b§c th¥y theo nhæng gi¾i lu§t oai nghi ðßþc th¬ hi®n ra bên ngoài. Th§t là khó khi mu¯n tìm hi¬u ch² ðªn trong thi«n ð¸nh cüa mµt ng߶i. Hàng cß sî tÕi gia chï vi®c tìm ðªn nhæng ng߶i thanh t¸nh trong gi¾i lu§t ð¬ nß½ng tña cûng ðü ðßþc nhi«u công ðÑc. B·i vì chï có nhæng ng߶i giæ gi¾i và ng߶i tinh t¤n thi«n ð¸nh m¾i mÕnh dÕn rån nh¡c sñ tu hành cho ng߶i khác. Còn nhæng kë giäi ðãi và khuyªt gi¾i th߶ng tránh né nói v« ðÕo lý. Ðã ðªn lúc chúng ta phäi khôi phøc lÕi giá tr¸ cüa gi¾i lu§t nhß là mµt n«n täng væng ch¡c cho sñ tu hành. Tuy cách Ph§t ðã xa, hoàn cänh và tâm tình ðã biªn ð±i, t§p quán và sinh hoÕt ðã sai bi®t, có nhæng gi¾i lu§t không còn thích hþp, nhßng nhæng gi¾i cån bän càng ðßþc giæ nhi«u ch×ng nào thì Ph§t Pháp càng ðßþc hßng th¸nh ch×ng n¤y. Hàng chß sî tÕi gia phäi phán xét v« gi¾i lu§t ð¬ ð£t sñ tôn tr÷ng cüa mình, cûng có nghîa là khuyªn khích nhæng ng߶i xu¤t gia c¯ g¡ng hµ trì gi¾i lu§t.

R°i mµt ngày ð©p tr¶i, mµt v¸ sa môn trang nghiêm ðÕo mÕo ðªn viªng gia ðình bÕn vì mµt duyên sñ nào ðó. Khi trông th¤y v¸ sa môn thanh t¸nh trong gi¾i lu§t kia, bÕn và gia ðình phát kh·i ni«m kính tin thu¥n t¸nh. Gia ðình bÕn ðßþc Ph§t công nh§n là ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðßa ðªn cõi tr¶i. Nhß v§y lòng t¸nh tín ð¯i v¾i chß tång t¸nh gi¾i là nhân lành ð¬ sinh thiên. Chï có ý nghi®p ð½n giän là phát kh·i ni«m kính tin ð¯i v¾i b§c t¸nh gi¾i, mµt nhân lành l¾n lao ðã xu¤t hi®n. Th§t ra vi®c sinh thiên không d­. Nhæng cõi gi¾i khác v¾i cõi ng߶i ðßþc liên h® v¾i nhau theo chi«u sâu tâm linh. Nhæng tác nghi®p cüa tâm là nhæng yªu t¯ quan tr÷ng ð¬ chúng sinh thay ð±i cõi gi¾i. Nªu ác tâm thu¥n thøc, chúng sinh chuy¬n v« các cõi tr¶i. Ðó là kªt quä cüa ý nghi®p. — ph¥n sau chúng ta s¨ g£p gÞ tr߶ng hþp Nhân Quä có chúng sinh quán t× bi ðßþc sinh v« cõi tr¶i PhÕm thiên. Ý nghi®p làm thay ð±i cõi gi¾i cüa chúng sinh; còn kh¦u nghi®p và thân nghi®p tÕo nên hoàn cänh trong cõi gi¾i ðó. Ví dø ng߶i có thi®n tâm ðßþc sinh v« cõi tr¶i, nhßng ng߶i này ít có d¸p b¯ thí, thuyªt pháp, in khinh, ð¡p ð߶ng, phóng sinh.... thì tuy ðßþc thân thiên tØ nhßng là mµt thiên tØ t¥m th߶ng không b¢ng các thiên tØ khác có thân nghi®p t¯t v« phß½ng di®n trí tu®, quy«n lñc, tài sän, dung mÕo....
 
 

Trong tr߶ng hþp ð¯i xØ v¾i tång, Ph§t nêu lên ý nghi®p ban ð¥u là ni«m kính tr÷ng tin tß·ng cüa cß sî ð¯i v¾i chß tång, và ý nghi®p này ðü ð¬ ðßa h÷ v« Thiên gi¾i. Tâm kính tr÷ng xu¤t hi®n tÑc là tâm ngã mÕn biªn m¤t. Khi nhìn mµt ng߶i tÕi gia ðªn chùa v¾i cung cách thiªu sñ kính tr÷ng, phäi biªt ng߶i này còn có ngã mÕn ¦n núp trong tâm. Không gì ðßa chúng sinh ðªn ch² th¤p hèn mÕnh b¢ng tâm ni®m ngã mÕn. Nhæng kë sinh vào n½i hÕ li®t th¤p kém, h¥u hªt ð«u do tâm ni®m ngã mÕn chi ph¯i. Яi tr¸ v¾i tâm ni®m ngã mÕn là tâm khiêm hÕ, nhßng tâm khiêm hÕ ðßþc hình thành do lòng kính tr÷ng ð¯i v¾i b§c ðáng kính. Không g÷i là tâm khiêm hÕ nªu lòng kính tr÷ng v¡ng bóng. May m¡n hôn næa là bÕn biªt ð£t lòng t¸nh tín vào b§c xu¤t gia thanh t¸nh trong gi¾i lu§t. Chï v¾i ý nghi®p ð½n giän này, là phát lòng t¸nh tín v¾i v¸ sa môn t¸nh gi¾i, mµt công ðÑc l¾n ðã thành tñu cho bÕn r°i.

Kª ðªn, gia ðình cß sî này vui m×ng ðÑng d§y, l­ bái và m¶i ng°i, nghîa là tiªp ðón ân c¥n khi ðßþc b§c xu¤t gia t¸nh gi¾i ðªn thåm. Ðây là thân nghi®p th¬ hi®n lòng t¸nh tín cüa h÷.

Không gì tr½ trën e ngÕi b¢ng sñ th¶ ½ lÕnh nhÕt cüa chü ð¯i v¾i khách. Ng߶i khách g£p phäi sñ lÕnh nhÕt th¶ ½ này th§t là khó xØ và r°i phäi ra v« trong hiu quÕnh bu°n tüi. Nªu chü nhà dùng l¯i ð¯i xØ nhß thª nghîa là dành cho khách mµt v¸ trí th¤p kém, quä báo s¨ tr· lÕi v¾i h÷ tß½ng tñ là h÷ s¨ tr· thành kë hèn kém trong tß½ng lai. Dù không phäi là b§c sa môn ðªn nhà, chúng ta ð«u nên c¯ g¡ng dùng l¯i ð¯i tiªp ân c¥n dành cho ng߶i, tÑc là ð£t cho h÷ vào ð¸a v¸ sang tr÷ng. Quä báo tr· lÕi t× sñ ð¯i xØ ðó là ð¸a v¸ cao sang · v¸ lai.

Trong các mçu chuy¬n trong quy¬n "1001 ðêm, câu chuy®n "Hoàng ðª mµt ngày" r¤t là phù hþp v¾i lu§t Nhân Quä Nghi®p báo (bän d¸ch cüa L® Hoa xu¤t bän 1963). Nhân v§t Thanh Lam ðßþc cha ð¬ lÕi mµt gia tài ð° sµ. Chàng chia làm hai ph¥n, mµt là nhæng tài sän c¯ ð¸nh sinh lþi h¢ng nåm nhß ruµng v߶n, hai là vàng bÕc ð¬ tiêu xài. Chàng dùng tr÷n v©n ph¥n thÑ hai ð¬ tiªp ðãi bè bÕn. H÷ kéo ðªn r¤t ðông ð¬ thø hß·ng yªn ti®c linh ðình do Thanh Lam t± chÑc. Ъn khi vànb bÕc ðã hªt, Thanh Lam không còn t± chÑc yªn ti®c nhß xßa næa thì bÕn vè cûng xa lánh. Thanh Lam bu°n bã và b¤t mãn, xin m© chi phép t× nay chï tiªp ðãi nhæng khách lÕ ghé ngang mµt ðêm duy nh¤t, không lßu lÕi ngày thÑ hai. T× ðó, m²i chi«u chàng ðón khách lÕi tÕi ð¥u c¥u m¶i h÷ v« nhà, nh¶ m© n¤u nß¾ng các món ån, ân c¥n trò chuy®n thªt ðãi h÷, s¡p xªp ch² nghï qua ðêm, r°i ti­n h÷ ra ði vào sáng hôm sau, kèm theo l¶i yêu c¥u h÷ ð×ng tr· lÕi l¥n thÑ hai næa.

Th¶i gian trôi qua cho ðªn mµt hôm Thanh Lam g£p ng߶i khách lái buôn mang tên Qu¯c Anh, chính là hoàng ðª ðß½ng tri«u ðang cäi dÕng thåm dò dân tình cùng v¾i mµt th¸ v® khoë mÕnh. Nhà vua tò mò theo Thanh Lam v« nhà ð¬ ðßþc thªt ðãi, trò chuy®n ð¬ nghe than van v« nhân tình thª thái. Sau khi biªt lòng t¯t cüa Thanh Lam, nhà vua höi chàng có mong möi ði«u gì không. Thanh Lam t× ch¯i nói r¢ng chï thích s¯ng nhß v§y ð¬ tiªp ðãi khách phß½ng xa và không cßu mang mµt ß¾c v÷ng nào cä. Chþt Thanh Lam nh¾ t¾i m¤y ông th¥y tu và b¯n ông lão g¥n nhà chuyên h÷p nhau nói chuy®n th¸ phi cüa thiên hÕ. Chàng buµc mi®ng nói:

- ¿¾c gì tôi ðßþc làm vua mµt ngày, tôi s¨ tr×ng phÕt lû ðó thích ðáng.

Nhà vua chþt näy sinh mµt sáng kiªn kÏ lÕ, bèn chu¯c thu¯c mê vào ly rßþu cüa Thanh Lam r°i sai th¸ v® vác chàng vào hoàng cung. Vua cån d£n t¤t cä m÷i ng߶i cung phi mÛ næ, bá quan phäi xem Thanh Lam nhß chính nhà vua. Sáng hôm sau khi ðßþc cung næ lay thÑc d§y, Thanh Lam vô cùng ngÕc nhiên trß¾c sñ ki®n lÕ lùng này, · giæa cung vàng ði®n ng÷c v¾i các cung t¥n quan tß¾ng mà ai cûng xßng tøng mình là ðß½ng kim hoàng ðª. Ban ð¥u chàng cäi chính mÕnh m¨, nhßng các quan khoác áo long bào, ðµi mû thiên tri«u và hß¾ng dçn chàng ra sân ch¥u lên ngai vàng ð¬ phán xét công vi®c. Trong tâm trÕng næa thñc næa hß ðó, chàng nhanh nh©n xét ðoán công vi®c do các quan báo cáo mµt cách sáng su¯t phân minh, khiªn cho nhà vua núp sau rèm cûng phäi t¤m t¡c khen ngþi. Chþt chàng g÷i quan hình cänh ðªn ra l®nh ðªn b¡t tµi m¤y ông th¥y tu và b¯n ông lão ðánh cho m²i ng߶i mµt tråm roi và ch· lên lßng l×a di¬u qua các ph¯ cho m÷i ng߶i làm gß½ng v« tµi ng°i lê ðôi mách nói chuy®n th¸ phi. Quan hình cänh vâng l®nh ra ði. Chàng sai quan giæ kho cho xu¤t nghìn ð°ng ti«n vàng d£n ðem cho m© Thanh Lam · dß¾i ph¯. Quan giæ kho vâng l®nh thi hành. Sau khi giäi quyªt m÷i vi®c tri«u ðình qu¯c sñ xong, các cung næ ðßa chàng v« vui v¥y yªn ti®c, nhÕc vû xênh xang khiªn cho chàng sung sß¾ng khôn xiªt. Chi«u ðªn, Thanh Lam lÕi b¸ ðánh thu¯c mê và ðßþc cõng v« trä lÕi ch² cû.

Sáng d§y, chàng còn mang m£c cäm hoàng ðª hôm qua, ðã lên gi÷ng nÕt nµ m© mình, và h½n thª næa ðã ðánh m© vì tµi khi quân, dám coi chàng là con!

Khi ðßþc biªt r¢ng m¤y ông th¥y tu và b¯n ông lão ðã b¸ tr×ng phÕt ðúng nhß l®nh và m© chàng ðßþc t£ng nghìn ti«n vàng, chàng càng ðoán ch¡c mình chính thñc là vua. Hàng xóm kéo ðªn trói chàng vì tµi ðánh m© và dám nh§n là hoàng ðª, bäo chàng ðiên và ðßa ðªn nhà thß½ng ðiên trên lßng mµt con l×a. D÷c ð߶ng chàng b¸ nhi«u ng߶i ð¤m ðá túi bøi. Th¶i gian · tÕi nhà thß½ng ðiên, chàng còn b¸ qu¤t nåm mß½i roi gân bò in h¢n trên lßng. Sau mµt th¶i gian nguôi ngoai chàng t× bö m£c cäm hoàng ðª và nh¶ m© xin cho v«.

Chàng cho chuy®n v×a r°i là quÖ ám do ông lái buôn kia ra ði ðóng cØa không kÛ. Chàng tr· lÕi thú vui tiªp khách mµt ðêm nhß trß¾c. Ъn mµt hôm thì vô tình nhà buôn Qu¯c Anh g£p lÕi. Chàng quay m£t không tiªp. Nhßng nhà vua ðªn v°n vã höi thåm. Chàng bu°n r¥u k¬ lÕi m÷i vi®c khiªn nhà vua thß½ng xót và xin theo chàng v« nhà ðêm nay. B¤t ð¡c dî chàng lÕi tái di­n sñ thªt ðãi nhß l¥n trß¾c và cûng b¸ chu¯c thu¯c mê cõng vào nµi cung.

Sáng ra khi trông th¤y cänh lµng lçy cüa hoàng cung, chàng sþi hãi và nh¡m m¡t ngü tiªp cho qua c½n ác mµng. Nhßng r°i các cám d² khoái lÕc cüa cung næ, b¥y tôi, yªn ti®c, nhÕc vû lôi chàng vào thß·ng thÑc mê ly. Chþt nhà vua phì c߶i bß¾c ra và m÷i chuy®n ðßþc giäi ðáp thöa ðáng. Sau ðó, vua kªt nghîa anh em v¾i Thanh Lam và dành cho chàng tr÷n ð¶i giàu sang quy«n quý.

Thói quen hào phóng ð¶i trß¾c ðßa chàng ðªn sñ th×a hß·ng gia tài hôm nay. Sñ tiªp ðãi ân c¥n v¾i m÷i ng߶i ðßa chàng ðªn ngôi v¸ Hoàng ðª "nhß th§t" trong hi®n ð¶i. Nhßng chï tiªp mµt ðêm nên chï ðßþc làm vua mµt ngày. Vì ra l®nh ðánh nhæng tu sî và m¤y ông già nên chàng cûng b¸ ðánh ð§p tr· lÕi. Sñ bêu riªu m¤y ông già trên lßng l×a cûng ðßa chàng lên lßng l×a nhi­u qua ð߶ng ph¯. Nhßng dù sao thi®n nghi®p cüa chàng cûng khiªn chàng ðßþc giàu sang quy«n quý tr÷n ð¶i còn lÕi.

Ði¬m ðáng chú ý cüa câu chuy®n này là sñ tiªp ðãi ân c¥n cüa Thanh Lam ðã ðßa chàng ðªn sñ cao sang gi¯ng nhß ÐÑc Ph§t cho biªt qua bài kinh này. Nhßng khác ði mµt chút, Ph§t nh¤n mÕnh sñ tiªp ðãi dành cho nhæng v¸ xu¤t gia trong sÕch n½i gi¾i lu§t s¨ ðßa ðªn phß¾c báo thù th¡ng h½n v¾i nhæng kë không ðßþc t¸nh gi¾i.

Thi®n nghi®p thÑ ba là do ðßþc chß tång t¸nh gi¾i ðªn viªng, ng߶i cß sî t× bö c¤u uª cüa xan tham.

Có nhæng chúng sinh ðã t×ng tác ý tu t§p nhi«u ð¶i, bây gi¶ dù chßa ðßþc nghe giäng dÕy giáo pháp, chï c¥n trong th¤y b§c chân tu, lß½ng tâm h÷ li«n tr²i d§y biªt phân bi®t thi®n ác, biªt t× bö xan tham, biªt thúc li­m trong gi¾i lu§t. Ði«u này không phäi là chuy®n huy«n thoÕi. Ða s¯ nhæng ð® tØ s¯ng g¥n chân sß th߶ng ðßþc sñ tinh t¤n h½n nhæng ð® tØ xa th¥y. Công ðÑc g¥n gûi chân sß quan tr÷ng là nhß v§y. Nhßng không phäi ai cûng có ð£c ði¬m ðó. Ph§t khen ngþi hàng cß sî khi ðßþc chß tång t¸nh gi¾i ðªn viªng li«n phát sinh sñ tàm quý và t× bö c¤u uª cüa xan tham. Sñ t× bö xan tham này s¨ ðßa ðªn thành tñu ðÕi uy lñc. Uy lñc nghîa là ðßþc ng߶i khác khâm phøc kính tr÷ng. Ng߶i không xan tham tÑc là ng߶i không còn nhö m÷n ích kÖ, ðã có tâm h°n rµng rãi bao dung ð¯i v¾i m÷i ng߶i. Chính sñ thanh khiªt cüa không xan tham khiªn cho h÷ tr· nên ðáng kính; chính tâm h°n rµng rão bao dung khiªn cho h÷ tr· nên ðáng ðßþc khâm phøc. Nhßng sñ khä kính trong tr߶ng hþp này ðßþc thù th¡ng h½n b·i sñ hi®n di®n cüa v¸ tång t¸nh gi¾i, vì kính tr÷ng tin tß·ng nói v¸ xu¤t gia t¸nh gi¾i này mà ng߶i cß sî t× bö xan tham, thª nên uy lñc thành tñu v« dau ðßþc gia tång g¤p bµi.

Thi®n nghi®p thÑ tß tiªp theo là sau khi t× bö xan tham, h÷ biªt san xë cúng d߶ng.

Nªu sñ không xan tham thành tñu cho gia ðình cß sî ðÕi uy lñc, mµt giá tr¸ tinh th¥n, thì hành vi cúng d߶ng thành tñu cho gia ðình ðÕi tài sän, mµt giá tr¸ v§t ch¤t. Dî nhiên Ph§t ðã bäo tùy khä nång mà ng߶i cß sî san së, không phäi h÷ san së quá ðáng ð¬ ðßa ðªn thiªu høt cho gia ðình h÷ trong hi®n tÕi. Tuy nhiên sñ thanh t¸nh trong gi¾i lu§t ðã làm cho phß¾c báo cüa cß sî thù th¡ng g¤p nhi«u l¥n h½n sñ b¯ thí cho ng߶i phàm phu t¥m th߶ng. Giá tr¸ cúng d߶ng cho mµt b§c chân tu ðã ðßþc ð« c§p nhi«u · ph¥n trß¾c, không c¥n phäi nh¡c lÕi, vì cúng d߶ng có nghîa là giúp cho chß tång s¯ng qua mµt ngày, mµt ngày thúc li­m trong gi¾i lu§t, chuyên chú trong thi«n ð¸nh, sáng su¯t trong trí tu®, an lÕc trong giäi thoát, khác v¾i mµt ngày cüa phàm phu ð¥y tham lam thù h§n, ích kÖ, oán h¶n. Chính giá tr¸ s¯ng cao quý cüa chß tång ðã khiªn cho ng߶i san së ðßþc phß¾c báo vô cùng thù th¡ng.

Thi®n nghi®p thÑ nåm là biªt thßa höi và l¡ng nghe giáo pháp. B¯n thi®n nghi®p trß¾c có mµt trình tñ rõ ràng là, trông th¤y v¸ xu¤t gia t¸nh gi¾i ði ðªn, trß¾c hªt gia ðình cß sî phát sinh lòng t¸nh tín, kª ðó tiªp ðón ân c¥n b¢ng hành vi ðÑng d§y, ðänh l­, m¶i ng°i; kª ðó là hình änh v¸ chân tu khiªn h÷ biªt t× bö xan tham; kª ðó h÷ san së v§t thñc ð¬ cúng d߶ng. Tuy nhiên nhæng công ðÑc ðó chßa ðü cho h÷ có ðßþc lþi ích l¾n lao cho ð¶i này và nhæng ð¶i sau nªu h÷ chßa biªt thßa höi và l¡ng nghe giáo pháp. Chính vì biªt thßa höi và l¡ng nghe giáo pháp, ng߶i cß sî s¨ áp døng ðÕo lý vào cuµc s¯ng mµt cách sít sao h½n. Giáo pháp s¨ dÕy h÷ biªt nghiêm trì gi¾i c¤m, biªt t× ái v¾i muôn loài, biªt chiªt phøc sân h§n, biªt tùy hï v¾i ng߶i, biªt tu t§p thi«n ð¸nh. Vô s¯ nhæng khúc m¡c éo le trong ð¶i s¯ng s¨ ðßþc ðÕo lý soi sáng khiªn cho h÷ th¤y manh m¯i ð¬ giäi thoát mµt cách thích ðáng hài hòa. Không có ðÕo lý, h÷ d­ giäi quyªt công vi®c mµt cách cñc ðoan mµt chi«u, mà cñc ðoan thì luôn luôn ðßa ðªn sai l¥m ð± vÞ. Ví dø khi con cái phÕm l²i, ho£c h÷ chü trß½ng tr×ng phÕt b¢ng roi v÷t mµt cách kh¡c nghi®t ð¬ nó sþ hãi ð×ng tái phÕm, ho£c h÷ chü trß½ng thä löng ð¬ nó tñ ý thÑc, ho£c h÷ chü trß½ng dùng thu¥n l¶i nói ð¬ nh¡c nh·. Dî nhiên sñ dÕy d² b¢ng l¶i nói v¾i sñ phân tích kêu g÷i là xß½ng s¯ng cüa sñ giáo døc, nhßng nªu thiªu uy lñc, l¶i nói không ðü chuy¬n hóa tâm h°n ðÑa trë. Sñ sþ hãi v« hình phÕt cûng khá gi¯ng nhß sñ sþ hãi v« kh± báo cüa mµt ng߶i am hi¬u ð߶ng ði cüa Nhân Quä, khiªn ðÑa trë røt rè trß¾c hành vi phÕm tµi. Tuy nhiên, phäi là l¶i nói ôn t°n phân tích v« giá tr¸ ÐÕo ðÑc sâu xa m¾i nh± sÕch m¥m móng phÕm tµi cüa ðÑa trë. B§c cha m© không nên chï nhìn v« mµt chi«u, phäi trang b¸ cho mình mµt lòng bao dung t× ái ð¯i v¾i con cái, trang b¸ sñ nghiêm kh¡c v« kÖ lu§t ð¯i v¾i hành vi phÕm tµi, trang b¸ nhæng l¶i nói sâu s¡c v« ÐÕo ðÑc nh¤t là ðÕo lý Nhân Quä Nghi®p báo. Ð¥y ðü cä ba m£t này, sñ giáo døc trong gia ðình ðßþc g÷i là hoàn chïnh.

Giáo pháp s¨ cho ng߶i cß sî cái nhìn minh triªt toàn di®n trên m÷i v¤n ð« ð¬ h÷ giäi quyªt các công vi®c trong cuµc s¯ng ðßþc sáng su¯t h½n. H÷ ðßþc lþi ích v« l¯i s¯ng trong hi®n tÕi gieo tr°ng nhæng thi®n cån cho v¸ lai, và nªu thu§n duyên tång thßþng, h÷ vçn có th¬ tu t§p thi«n ð¸nh ð¬ chÑng t× quä v¸ Tu Ðà Hoàn, Tß Ðà Hàm và A Na Hàm. — tr߶ng hþp này ÐÑc Ph§t tán thán gia ðình cß sî ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðßa ðªn ðÕi trí tu®. Th§t v§y, nhæng cß sî ðªn v¾i ph§t pháp, mà ít ch¸u thßa höi l¡ng nghe giáo pháp, chï ðªn vì hình thÑc l­ bái tán tøng, chï ðªn vì tìm c¥u phß¾c báo hæu vi, ng߶i này không ðßþc tång trß·ng trí tu® trong chánh pháp. Còn nhæng cß sî biªt thßa höi và l¡ng nghe, sinh ra trong ð¶i nào h÷ cûng ð«u là nhæng ng߶i tu® cån minh mçn. Và nªu h÷ khéo áp døng tu t§p thì lþi ích cüa chánh pháp ðªn v¾i h÷ th§t là vô hÕn vô biên.

Nåm tr߶ng hþp ð¬ thành tñu công ðÑc nói trên ðã hình thành t× hai ði«u ki®n:

Mµt, ng߶i xu¤t gia là v¸ trong sÕch n½i gi¾i lu§t.

Hai, nåm thi®n nghi®p sinh kh·i tÕi gia ðình cß sî.

Nªu thång tiªn h½n, ng߶i cß sî ch¸u khó ðªn v¾i chß tång n½i Tinh xá và cûng sinh kh·i ðßþc nåm thi®n nghi®p nhß trên. Sñ sai bi®t này cûng ðßa ðªn sñ sai bi®t v« quä báo. Nªu ðþi chß tång ðªn t§n nhà r°i ng߶i cß sî m¾i tác thành nåm thi®n nghi®p, v« sau h÷ phäi r¶i khöi trú xÑ m¾i ðßþc hß·ng quä báo. Ðó là tr߶ng hþp nhæng ng߶i phäi ði ??? kia kinh doanh, tranh ð¤u, h÷c höi.... và ðßþc thành công. Nªu h÷ ðªn t§n n½i ð¬ th×a sñ thßa höi v¾i chß tång n½i tinh xá, v« sau h÷ · yên tÕi trú xÑ mà vçn hß·ng ðßþc quä báo. Ðó là tr߶ng hþp nhæng ng߶i có ði«u ki®n kinh doanh, h÷c höi tÕi nhà và ðßþc thành công.

16. Giä DÕng

(Góp chung Nam Häi D¸ Nhân và Thi«n Sß Vi®t Nam)

Thi«n sß T× ÐÕo HÕnh v¯n là con nhà nho tên T× Vinh. T× Vinh có sñ trái ý v¾i Diên Thành H¥u, H¥u nh¶ pháp sß ÐÕi Ðiên ðánh chªt. Sñ mu¯n trä thù cho cha, ð¸nh sang „n е h÷c thu§t linh d¸ ð¬ giªt ÐÕi Ðiên. Nhßng khi ði t¾i xÑ m÷i rång vàng, vì th¤y ð߶ng xá hi¬m tr· sß ðành tr· v« vào ¦n trong hang ðá T× S½n chuyên trì ÐÕi Bi Tâm Ðà La Ni. Sß thành tñu ðÕi ð¸nh và th¥n thông, tr· v« tìm ðªn ÐÕi Ðiên ðánh ông ta mang b®nh r°i chªt. T× ðây, oan nghi®p xßa ðã trä, các vi®c ð¶i l£ng nhß tro lÕnh, sß trãi kh¡p tùng lâm tìm h÷c pháp thi«n.

Sau này sß ð¡c ngµ t× thi«n sß Sùng PhÕm · chùa Pháp Vân. Sß trß¾c có kªt bÕn v¾i Minh Không (Nguy­n Minh Không) và Giác Häi, cä ba ð«u thành tñu th¥n thông di®u døng phi th߶ng.

Có mµt l¥n, ÐÕo HÕnh ðùa cþt ðón ð߶ng Minh Không và Giác Häi, hóa thân thành c÷p g¥m lên dæ dµi nhäy t¾i d÷a chøp hai ng߶i bÕn này. Minh Không biªt qu·:

"Mu¯n làm h± thì s¨ ðßþc!"

Ъn khi ÐÕo HÕnh s¡p t¸ch, t¡m rØa sÕch s¨, thay ð±i y phøc, g÷i các môn ð° ðªn dÕy:

- "Túc nh½n cüa ta chßa hªt, phäi còn sinh lÕi thª gian làm tÕm v¸ qu¯c vß½ng. Sau mÕng chung ta lÕi sinh lên cõi tr¶i Ba Mß½i Ba (Ba Mß½i Ba là mµt danh t× riêng, không phäi thÑ b§c) làm thiên chü. Nªu th¤y thân ta b¸ hß hoÕi thì ta m¾i th§t vào Niªt bàn, chÆng còn trø trong vòng sinh di®t này næa".

Môn ð° nghe l¶i dÕy này ai ð¤y ð«u bu°n thäm r½i l®. Sß cûng d£n dò Minh Không.

- "— thân qu¯c vß½ng t¾i ðây tôi s¨ b¸ ách t§t, nh¶ huynh lo li®u giùm".

Sß an nhiên ng°i t¸ch ð¬ nhøc thân ðªn t§n sau này (жi gi£c Minh sang ðã ð¯t nhøc thân cüa sß tan m¤t), r°i sinh vào cung vua ð¬ tr· thành vua Lý Th¥n Tông. Nåm vua Lý Th¥n Tông 21 tu±i (1148) b²ng nhiên m¡c b®nh biªn thành c÷p, g¥m thét su¯t ngày, ng°i x±m chøp ng߶i, cu°ng loÕn ðáng sþ. Tri«u ðình phäi làm cûi vàng nh¯t vua trong ðó. Khi ¤y có ðÑa bé tên Chân иnh hát r¢ng:

"Nß¾c có Lý Th¥n Tông

Tri«u ðình muôn vi®c thông

Mu¯n chæa b®nh thiên hÕ

C¥n ðßþc Nguy­n Minh Không".

LÕi có tß½ng truy«n bài khác r¢ng:

"T§p t¥m vông

Có Nguy­n Minh Không

Tr¸ vua khöi hóa

T§p t¥m vá

Mu&m