A. Nhân Qüa Thª Gian

I. Thiên Nhãn Cüa A La Hán

(Trích trung bµ kinh I, kinh Randara, B)

... "V¾i tâm ð¸nh tînh, thanh t¸nh, trong sáng, không c¤u nhi­m, không phi«n não, nhu nhuyªn, d­ sØ døng, væng ch¡c b¤t ðµng nhß v§y, v¸ ¤y hß¾ng tâm trí tu® ðªn sanh tØ cüa chúng sanh. V¸ ¤y v¾i thiên nhãn thu¥n t¸nh, siêu nhân, th¤y sñ s¯ng và chªt cüa chúng sanh. V¸ ¤y tu® tri rõ ràng. Chúng sanh ng߶i hÕ li®t kë cao sang, ng߶i ð©p ð¨ kë thô x¤u, ng߶i may m¡n kë b¤t hÕnh ð«u do hÕnh nghi®p cüa chúng. V¸ ¤y nghî r¢ng th§t sñ nhæng chúng sinh này thành tñu nhæng ác hÕnh v« thân, l¶i nói, ý nghî, phï báng các b§c Thánh, theo tà kiªn, tÕo các nghi®p theo tà kiªn. Nhæng ng߶i này sau khi thân hoÕi mÕng chung, phäi sanh vào cõi dæ ác thú, ð÷a xÑ, ð¸a ngøc. Còn nhæng chúng sinh khác thành tñu nhæng thi®n hÕnh v« thân, l¶i nói, ý nghî, không phï báng các b§c Thánh, theo chánh kiªn, tÕo các nghi®p theo chánh kiªn. Nhæng ng߶i này, sau khi thân hoÕi mÕng chung, ðßþc sinh lên các thi®n thú (ch² ðªn), thiên gi¾i, cõi ð¶i này. Nhß v§y v¸ ¤y v¾i thiên nhãn thu¥n t¸nh siêu nhân, th¤y sñ s¯ng chªt cüa chúng sanh, v¸ ¤y tri tu® rõ ràng chúng sinh, ng߶i hÕ li®t kë cao sang, ng߶i ð©p ð¨ kë thô x¤u, ng߶i may m¡n kë b¤t hÕnh ð«u do hÕnh nghi®p cüa chúng."

NH‡N XÉT:

Trình ðµ ð¬ mµt hành giä thành tñu thiên nhãn siêu nhiên là TÑ thi«n. Ng߶i nh§p ðßþc TÑ thi«n tâm thanh t¸nh ðªn n±i h½i th· d×ng lÕi. Thu¥n thøc TÑ thi«n v¸ này hß¾ng tâm v« nhæng ð¶i s¯ng quá khÑ cüa chính mình và nh¾ lÕi vô lßþng ð¶i s¯ng quá khÑ ¤y. Khä nång này g÷i là Túc mÕng minh. R°i v¸ ¤y hß¾ng tâm quan sát sñ lßu chuy¬n sanh tØ cüa chúng sanh và th¤y chúng sanh kh± vui theo nghi®p thi®n ác cüa quá khÑ. Khä nång này g÷i là Thiên nhãn minh. R°i v¸ ¤y hß¾ng tâm v« ð¥u m¯i cüa sanh tØ tri«n phßþc, tìm ra ngu°n g¯c cüa kh±, tìm ra ý nghîa cüa giäi thoát và con ð߶ng ðßa ðªn giäi thoát. Li«n ðó v¸ ¤y thoát khöi m÷i l§u ho£c vô minh, Thành tñu Niªt Bàn an ±n. Khä nång này g÷i là l§u t§n minh. Ðü ba minh này, v¸ ¤y ðßþc g÷i là A la hán.

Phäi là ng߶i chÑng Thiên nhãn minh m¾i th¤y ðßþc ð߶ng ði cüa Nhân Quä. Chúng ta ð×ng dùng m¡t th¸t nhìn vào cõi không gian thô thi¬n này mà mong tìm ð߶ng ði cüa Nhân Quä.

Khoa h÷ chßa ðü khä nång ð¬ khám phá nhæng t¥ng l¾p không gian sâu thÆm h½n, chï có ng߶i l¡ng sâu trong thi«n ð¸nh m¾i th¤y ðßþc ði«u này. Và · ðây, ð߶ng ði cüa Nhân Quä Nghi®p báo là mµt sñ th§t ðßþc chÑng kiªn rõ ràng. Mµt ng߶i mù t× thu· l÷t lòng, dù ðßþc nghe di­n tä chÑng minh ðü m÷i cách v« màu s¡c, vçn không th¬ nào tin tß·ng ðßþc. Chúng ta là nhæng ng߶i mù t× thu· l÷t lòng không khai thác Thiên nhãn, dù ðßþc nghe di­n tä chÑng minh ðü cách v« ð߶ng ði cüa Nhân Quä nhßng không th¬ nào không hi¬u ðßþc. Nhßng hÕnh phúc thay cho nhæng ai nghe ðßþc lß½ng tâm mình lên tiªng nói ð¬ có th¬ tin hi¬u lý Nhân Quä Nghi®p báo nh¤t là công b¢ng và m¥u nhi®m.

Chúng ta mu¯n làm vi®c nghîa, mu¯n ðem nhi®t tình, tài nång và bÕo lñc ð¬ thay ð±i hoàn cänh cüa m÷i ng߶i, dành l¤y tài sän cüa ng߶i này ðem phân phát cho ng߶i khác. Nhßng ði«u này không phäi là ngu°n g¯c cho hÕnh phúc cüa xã hµi. Chính hÕnh nghi®p quá khÑ ðã ðßa ðªn hoàn cänh ð¶i s¯ng kh± vui cho h÷ nhß hi®n tÕi. Nªu chúng ta thß½ng yêu h÷, nhæng kë kh¯n cùng hãy giáo hóa cho h÷ biªt yêu thß½ng giúp ðÞ m÷i ng߶i h½n là phçn nµ và tàn ác. Kë càng nghèo càng d­ tr· thành tµi l²i. Và tµi l²i làm cho h÷ kh¯n ð¯n h½n. Con ng߶i phäi ch¸u trách nhi®m l¤y m÷i hành ðµng cüa mình, không phäi th¥n linh quy ð¸nh cho h÷, nhßng cûng không phäi ngçu nhiên vô c¾. Hai quan ni®m mµt chi«u cñc ðoan và sai l¥m r¤t ph± biªn n½i m÷i ng߶i. Mµt, trút hªt m÷i trách nhi®m cho mµt th¥n linh tß·ng tßþng và mình tr· thành kë c¥u nguy®n van xin. Hai, xem h÷a phúc là vi®c ngçu nhiên cüa hi®n tÕi, chï do tài nång ð¬ ðÕt thành và nhß thª h÷ tr· thành kë tñ cao ác ðµc.

H÷ phäi can ðäm nh§n l¤y kh± vui nhß là h§u quä cüa chính mình và phäi dè d£t c¦n th§n trong t×ng hành ðµng cüa hi®n tÕi. Mµt ng߶i nhß thª, m÷i ng߶i nhß thª, thª gi¾i này b²ng tr· thành cõi t¸nh lÕc vinh quang.

Nhæng câu nói mµc mÕc cüa ông bà nhß: "— hi«n g£p lành", "Gieo gió g£t bão"... ðã tuôn chäy vào lòng ng߶i Vi®t Nam thành mµt truy«n th¯ng ÐÕo ðÑc t¯t ð©p. Ðánh m¤t truy«n th¯ng ÐÕo ðÑc này, n«n ÐÕo ðÑc cüa thª h® trë Vi®t Nam s¨ ð± vÞ sa ð÷a không còn hàn g¡n xây dñng ðßþc næa. Tß½ng lai cüa xã hµi tùy thuµc vào thª h® trë. Nªu thª h® này không còn ÐÕo ðÑc, trß¾c m¡t chúng ta là bu±i chi«u äm ðÕm bên cÕnh vñc thÆm ðau thß½ng. C¥n phäi dñng lÕi n«n ÐÕo ðÑc nhân bän này ð¬ ánh sáng cüa tình thß½ng xä kh¡p vào lòng ng߶i mãi mãi.

* Mµt s¯ tr߶ng hþp ði¬n hình v« nhân quä thª gian

1. ЉP VÀ GIÀU:

Khi chßa tr· thành hoàng h§u, Mallika (MÕt Lþi) là cô gái bán bánh và không ð©p. Mµt l¥n cúng d߶ng bánh lên ÐÑc Ph§t, ðßþc ÐÑc Ph§t cho biªt cô s¨ là hoàng h§u. Sau này tr· thành vþ vua Pasenadi, bà ðªn g£p ðÑc Ph§t và höi v« nguyên nhân cüa giàu nghèo, ð©p x¤u, ÐÑc Ph§t trä l¶i nhß sau. (Xem Tång chi bµ kinh, 2A, 1 ð7, tr. 264) "— ðây, này Mallikà, có hÕng næ nhân ph¦n nµ, não hÕi nhi«u, tuy b¸ nói ít, li«n n±i nóng, n±i gi§n, n±i sân, s×ng sµ gây h¤n, bi¬u lµ ph¦n nµ, sân h§n, b¤t mãn, không b¯ thi cho sa môn hay Bà La Môn, món ån v§t u¯ng, väi m£c, xe cµ vòng hoa, hß½ng, ph¤n sáp, gi߶ng n¢m, trú xÑ, ðèn ðu¯c, tánh tình keo ki®t. Th¤y ng߶i khác ðßþc lþi dßÞng, cung kính, nó ganh tÜ tÑc t¯i, b¸ trói buµc b·i ganh tÜ. Ng߶i ¤y sau khi t× bö ð¶i s¯ng tr· lui lÕi trÕng thái này, tÕi ð¤y nó tái sanh hÕ li®t, dung s¡c x¤u, s¡c ð©p x¤u, hình dáng hÕ li®t, nghèo kh±, tài sän ít, s· hæu ít, änh hß·ng uy tín ít.

"— ðây, này Mallikà, có næ nhân ph¦n nµ nhi«u não hÕi, ... gây h¤n, b¤t mãn. Nó b¯ thí cho Sa Môn hay Bà La Môn..., tánh không keo kiªt, th¤y ng߶i khác ðßþc lþi dßÞng tôn tr÷ng.... nó không ganh tÜ. Ng߶i ¤y sau khi t× bö ð¶i này, tr· lui lÕi trÕng thái này, tÕi ð¤y, nó tái sinh, dung s¡c x¤u, s¡c ð©p x¤u, hình dáng hÕ li®t, nhßng giàu sang, tài sän l¾n, s· hæu l¾n, uy tín änh hß·ng l¾n!" ... (Lßþt ðoÕn mµt) .... "— ðây, này Mallikà, có næ nhân không ph¦n nµ, não hÕi không nhi«u, tuy b¸ nói nhi«u không có n±i gi§n, n±i nóng... b¤t mãn. Nó b¯ thí cho Sa Môn hay Bà La Môn món ån... ðèn ðu¯c, tánh tình không keo ki®t. Th¤y ng߶i khác ðßþc lþi dßÞng cung kính... nó không ganh tÜ... ng߶i ¤u sau khi t× bö ð¶i này, tr· lui lÕi trÕng tháy này, tÕi ð¤y nó tái sanh dung s¡c ð©p, s¡c ð©p t¯t, t¸nh tín, thành tñu v¾i dung s¡c thù th¡ng, giàu sang, tài sän nhi«u, s· hæu l¾n, änh hß·ng uy tín l¾n".

Sau nhæng l¶i giäi thích này, hoàng h§u quy y ðÑc Ph§t.

NH‡N XÉT:

Xã hµi „n е chia thành b¯n giai c¤p, trong ðó giai c¤p Bà La Môn ðßþc xem là t¯i th¡ng, là giai c¤p lãnh ðÕo tinh th¥n cüa xh. M£c dù ðßþc quy ð¸nh b·i dòng tµc huyªt th¯ng nhßng nhæng v¸ Bà La Môn phäi s¯ng r¤t ðÕo hÕnh, tr߶ng trai, giæ gi¾i và thi«n ð¸nh. Nhæng gi¾i lu§t giành cho h÷ kh¡t khe h½n nhæng giai c¤p khác. H÷ là tiêu bi¬u cho ÐÕo ðÑc cüa xh. Ъn khi ðã làm tròn b±n ph§n tÕi gia, h÷ có th¬ lìa gia ðình làm v¸ Sa Môn ¦n tu thi«n ð¸nh chuyên chú. Chính vì ÐÕo ðÑc cüa giai c¤p này (ít ra trong th¶i ÐÑc Ph§t) m£c dù không hoàn toàn, nhßng cûng khiªn cho ng߶i cúng d߶ng ðßþc nhi«u phß¾c báo.

Nhß thª Ph§t ðã chï ra r¢ng sân h§n là nguyên nhân cüa x¤u xí và t× ái là nguyên nhân cüa ð©p ðë. Khi ng߶i n±i c½n th¸nh nµ, h÷ ðã th¬ hi®n sñ tÑc gi§n ðó b·i nhæng nét m£t hung dæ, thô bÕo, khó coi. Th߶ng xuyên sân h§n nhß v§y, nét m£t ¤y tr· thành tß¾ng trÕng c¯ ð¸nh dành cho h÷ · mai sau. Nªu ng߶i có gß½ng m£t x¤u xí ð¶i này, h÷ cûng th߶ng mang theo thói quen sân h§n t× ð¶i trß¾c.

Ngßþc lÕi, ng߶i có l¯i xØ sñ ôn hòa và tâm h°n t× ái thß½ng ng߶i, thß½ng v§y, h÷ s¨ cäm thành gß½ng m£t ð©p ðë d¸u dàng, ánh m¡t bao dung xanh biªc. Ng߶i ðßþc nét ð©p này cûng vçn còn mang theo dÑc tánh hi«n lành t× quá khÑ.

Tuy nhiên trong cuµc s¯ng chúng ta vçn th߶ng g£p gÞ nhæng ng߶i x¤u xí, không sân h§n th¸nh nµ, nhßng ích kÖ nhö nhoi và th߶ng phÕm ác pháp. Nét x¤u xí không ðßþc gây b·i nhân sân h§n, nhßng ðßþc gây b·i nhân h©p hòi và phá gi¾i.

R°i cûng có nhæng ng߶i r¤t ð©p và cûng r¤t dæ, ho£c r¤t ð©p nhßng cûng r¤t h©p lßþng ðµc ác. Có mµt công ðÑc tác thành sñ ð©p ð¨ là ðã t×ng dâng hoa cúng Ph§t, tô v¨ hình tßþng chß Thánh ð¬ c¥u xin phß¾c báo. Có th¬ h÷ s¨ tr· thành ð©p ð¨ nhß ý nguy®n, nhßng trong nét ð©p bên ngoài ðó vçn ð¬ lµ ra vài nét không hoàn toàn mà mµt ng߶i có nhi«u trñc giác s¨ ð÷c th¤y tính ch¤t ðen t¯i còn u u¦n ngü ng¥m. Ho£c, m£c dù r¤t ð©p nhßng thïnh thoäng ðôi m¡t lóe lên tia hung quang, ho£c ðôi m¡t ð¬ lµ nét nham nhi¬m âm th¥m.... Nhæng nghi®p thi®n ác xen lçn t× quá khÑ nên chúng sanh khó ðßþc hoàn toàn m÷i m£t. Tuy nhiên Ph§t nêu ra công ðÑc t× ái hi«n lành nhß là mµt nhân ch½n chánh h½n nhæng nghi®p giä tÕm bên ngoài nào khác.

M÷i sñ giàu sang ð«u b¡t ngu°n t× b¯ thí. Không b¯ thí, vînh vi­n không có sñ sung mãn tài v§t. Tuy Ph§t khen ngþi hành vi cúng d߶ng cho các b§c tu hành ðÑc hÕnh nhß là mµt phß¾c ði«n tß½i t¯t khiªn cho thí chü thu hoÕch ðßþc nhi«u phß¾c báo, nhßng nªu ng߶i có lòng nhân ái s¨ không bö qua mµt chúng sanh kh¯n kh± nào dù ðó là kë tµi l²i. B¯ thí là sñ bi¬u hi®n chân th§t cüa tình thß½ng. Không th¬ có tình thß½ng · ð¥u lßÞi mà phäi có tình thß½ng n½i ðôi bàn tay dâng t£ng. B¯ thí không nhæng ðem lÕi phß¾c báo cø th¬ mà nó còn là mµt phß½ng pháp ð¬ tu t§p nhæng ðÑc hÕnh khác. B¡t ð¥u b¢ng công hÕnh b¯ thí, ng߶i này s¨ buông xä nhæng ch¤p trß¾c d­ h½n, tâm quäng ðÕi thêm l¾n, lòng tham möng nhÕt d¥n. Hãy t§p b¯ thí t×ng chút và bÕn s¨ cäm nghe tâm h°n mình thay ð±i. Ð×ng tiêu xài hªt nhæng gì mình có, hãy san së v¾i m÷i ng߶i, dù ðó chï là gói bánh ng÷t, ðîa trái cây, ho£c to tát nhß lþi nhu§n thu ðßþc b·i m° hôi nß¾c m¡t. Ng߶i m¾i biªt tu tÑc là biªt trích ra 1/10 s¯ ti«n kiªm ðßþc ð¬ san së v¾i kë khác. Ng߶i ðã thu¥n thøc trong công hÕnh b¯ thí s¨ san së nhi«u h½n næa. Tài v§t vô th߶ng tÕm bþ, không ch¡c · lÕi lâu dài v¾i mình. Mµt cuµc thay ð±i th¶i thª, mµt c½n höa hoÕn ng§p løt, mµt l¥n b¸ trµm cß¾p ð«u có th¬ l¤y ði nhæng gì ðã ðßþc tích lûy t× lâu. Khi không còn tài sän mà mu¯n b¯ thí cúng d߶ng cûng không có c½ hµi ð¬ làm. Chi b¢ng trong t×ng gi¶ phút hi®n tÕi v×a ðßþc lþi nhu§n hãy chia s¾t ngay cho ng߶i, ð×ng ð¬ c½ hµi trôi qua. Ng߶i tin hi¬u Nhân Quä s¨ khao khát b¯ thí nhß ng߶i mù khao khát m¡t sáng. B¯ thí là phß¾c báo thª gian, là công ðÑc xu¤t thª gian, mà cûng chính m§t hÕnh cüa B° Tát ðÕo. Không có b¯ thí, nhæng công hÕnh khác chßa ðáng tin tß·ng. B¯ thí nhß là sñ bäo ðäm giá tr¸ cho nhæng công hÕnh khác. Chúng ta có th¬ tu hÕnh nhçn nhøc, trì gi¾i, tùy hï, tinh t¤n, nhßng thiªu b¯ thí, nhæng công hÕnh kia còn phäi xét lÕi. B¯ thí là cánh cØa ð¥u tiên cüa sñ tu t§p, chßa vßþt qua quan äi này, nhæng quan äi khác chßa th¬ ð« c§p ðªn.

Quä báo cüa sñ b¯ thí cûng ðªn theo hai cách, ho£c bÕn phäi bôn ba ra khöi nhà ð¬ kiªm tài v§t, ho£c bÕn · tÕi nhà mà công vi®c tài lµc ðªn t§n n½i. Nªu bÕn ðã t×ng ðªn t§n n½i ð¬ giúp ðÞ m÷i ng߶i, hi®n ð¶i bÕn · tÕi mµt ch² mà vçn có c½ hµi làm ån khá giä. Nªu bÕn ðþi ng߶i ðªn yêu c¥u m¾i giúp thì ð¶i này phäi bôn ba ra khöi nhà m¾i có c½ hµi làm ån. Thª nên ð¬ th¬ hi®n tình thß½ng tr÷n v©n h½n næa, chúng ta hãy ðªn t§n n½i ð¬ giúp ðÞ ng߶i.

Ng߶i s¯ng v¸ tha thì luôn luôn nghî ðªn nhu c¥u cüa ng߶i chung quanh ð¬ giäi quyªt. Không gì vui sß¾ng b¢ng âm th¥m mong ß¾c cây viªt t¯t ðã lâu, b²ng mµt hôm ng߶i thân ðem ðªn t£ng ðúng nhß s· nguy®n. Ðôi khi ng߶i chung quanh ta có nhæng nhu c¥u mà không ti®n nói ra, chúng ta giàu lòng thß½ng ng߶i nh§n xét th¤y ðßþc nhu c¥u sâu kín ðó và giäi quyªt cho h÷. Ng߶i nhß thª ð¶i sau m½ ß¾c ði«u gì ð«u ðßþc nhß ý.

2. HºA H‰N

(Trích trong Tång chi bµ kinh 11 A trang 108)

Tôn giä Xá Lþi Ph¤t höi Ph§t v« nguyên nhân mµt ng߶i buôn bán thành công hay th¤t bÕi.

Ph§t bäo:

... "— ðây, này Sàriputta, có hÕng ng߶i ði ðªn v¸ Sa Môn hay Bà La Môn và hÑa h©n nhß sau: "Thßa Tôn Giä, hãy nói lên ði«u Tôn Giä c¥n giúp ðÞ", nhßng ng߶i ¤y không cho nhß ðã hÑa. Nªu t× ch² ð¤y mang chung ði ðªn ch² này, d¥u cho ng߶i ¤y có buôn bán gì, buôn bán ¤y ði ðªn ch² th¤t bÕi"

... "Và ng߶i ¤y cho nhß ðã quyªt ð¸nh hÑa cho.... nªu buôn bán gì, buôn bán ¤y ði ðªn thành tñu nhß ý mu¯n".

"Và ng߶i ¤y cho nhi«u h½n nhß ðã quyªt ð¸nh mu¯n cho... nªu buôn bán gì, buôn bán ¤y ðßþc thành tñu ngoài ý mu¯n".

NH‡N XÉT:

Cûng nhß ða s¯ nhæng bài kinh khác, Ph§t khuyªn khích sñ cúng d߶ng cho các b§c ðÑc hÕnh tu hành. Chúng ta có th¬ hi¬u rµng h½n, ph± c§p ðªn t¤t cä hÕng chúng sinh. Nhß v§y, vi®c thñc hi®n l¶i hÑa dâng t£ng giúp ðÞ ðã ðem lÕi quä báo kinh doanh thành công.

Khi mµt ng߶i ðßþc hÑa giúp ðÞ, h÷ s¨ kh¡c khoäi trông ch¶, dù lµ li­u hay kín ðáo, v« sñ thñc hi®n l¶i hÑa cüa ng߶i kia. Nªu ng߶i hÑa không thñc hi®n, thì ng߶i ðßþc hÑa s¨ phäi th¤t v÷ng dù nhi«u hay ít. TÕo ni«m hy v÷ng b¢ng l¶i hÑa r°i gây n±i th¤t v÷ng b¢ng th¤t hÑa, vi®c này ðã sän sinh mµt quä báo tuy®t v÷ng · mai sau. Chúng ta phäi t§p cho mình mµt thói quen nghiêm kh¡c là giæ ðúng l¶i hÑa. Trß¾c khi hÑa h©n hãy xét kÛ mình có ðü khä nång thñc hi®n l¶i hÑa hay không. Ð×ng hÑa l¤y lòng trong lúc hÑng chí b°ng bµt ð¬ r°i phäi th¤t hÑa làm th¤t v÷ng cho ng߶i.

Ngßþc lÕi, sñ thñc hi®n ðúng nhß ðã hÑa ho£c vßþt h½n l¶i hÑa khiªn cho ng߶i vui m×ng sung sß¾ng ðã ðem lÕi quä báo thành công · mai sau. Th§t là quý hóa khi hÑa mµt mà sñ thñc hi®n g¤p hai ba.

Giæ l¶i hÑa là ði«u quan tr÷ng. Giæ gi¾i ðã lãnh th÷ cûng là mµt hình thÑc giæ l¶i hÑa v¾i Tam Bäo, ð¯i v¾i chúng sinh. Khi chúng ta long tr÷ng tuyên b¯ lãnh th÷ gi¾i pháp, lúc ðó chúng ta tr· thành ni«m tin cho m÷i ng߶i, chúng ta ban cho h÷ sñ t¸nh tín, ch² nß½ng tña, ni«m an üi n½i sñ thanh t¸nh cüa chúng ta. Nªu chúng ta th¤t hÑa, ði«u BAN CHO ðó ðã ð± vÞ, m÷i ng߶i m¤t t¸nh tín, m¤t ch² nß½ng tña, m¤t ni«m an üi và th¤t v÷ng, chúng ta phäi ch¸u h§u quä n£ng n« v« sñ th¤t hÑa này. Ngßþc lÕi, chúng ta giæ gi¾i ðã lãnh th÷ mµt cách thu¥n t¸nh, m÷i ng߶i ðßþc t¸nh tín, nß½ng tña an üi lâu dài, công ðÑc cüa chúng ta không nhö.

Công ðÑc nào cûng ð«u ðßþc thñc hi®n b¢ng dûng lñc. Không có dûng lñc, không có tác thành công ðÑc. Ng߶i dám san së tài sän, ng߶i kiên trì giæ gìn l¶i hÑa, ð«u là nhæng ng߶i có nhi«u dûng lñc.

4. S¯ng Kh¡c Kh± Hà Ti®n

(Trích Tß½ng ¿ng bµ kinh 1 tr 100)

R°i vua Pasenadi nß¾c Kosala, giæa trßa ði ðªn Thª Tôn, sau khi ðªn ðänh l­ Thª Tôn và ng°i xu¯ng mµt bên. Thª Tôn nói v¾i vua Pasenadi nß¾c Kosala ðang ng°i mµt bên.

- "Này ÐÕi Vß½ng, ÐÕi Vß½ng ði ðâu giæa trßa thª này?"

- "— ðây, bÕch Thª Tôn có tri®u phú gia chü · Sàvathi b¸ m®nh chung và con ðªn ð¬ xem tài sän cüa v¸ không có con (th×a tñ) ¤y ðßþc ch· vào nµi thành. BÕch Thª Tôn, có ðªn tám tri®u ð°ng ti«n vàng, không nói ðªn ti«n b¢ng bÕc. BÕch Thª Tôn, tuy v§y ð° ån cüa v¸ gia chü ¤y lÕi chï g°m có cháo t¤m chua ngày hôm qua ð¬ lÕi. Còn väi m£c chï mang väigai may thành ba t¤m. Còn xe thì ði xe nhö cû kÖ và hß nát, có g¡n tán che b¢ng lá".

- "Th§t nhß v§y. Này ÐÕi Vß½ng! Th§t nhß v§y, này ÐÕi Vß½ng, v¸ tri®u phú gia chü ¤y thu· xßa ðã b¯ thí thÑc ån kh¤t thñc cho mµt v¸ Bích Chi tên là Tayarasikkhi. V¸ ¤y nói: "Hãy b¯ thí cho v¸ Sa Môn", nói xong v¸ ¤y t× ch² ng°i ðÑng d§y r°i bö ði. Nhßng sau ð¤y, v¸ ¤y tiªc rë nói r¢ng: "T¯t h½n, thÑc ån này dành cho ng߶i phøc d¸ch hay làm công" và h½n næa, v¸ ¤y ðoÕt mÕng s¯ng ðÑa con ðµc nh¤t cüa ng߶i anh vì tài sän cüa nó".

"Này ÐÕi Vß½ng, vì ng߶i tri®u phú gia chü ¤y có b¯ thí ð° ån kh¤t thñc cho v¸ еc Giác Ph§t tên là Tayarasikkhi. Do kªt quä hành ðµng ¤y, v¸ ¤y sinh bäy l¥n lên thi®n thú thiên gi¾i. Do kªt quä dß hß·ng còn lÕi, v¸ ¤y ðßþc làm nhà tri®u phú bäy l¥n · tÕi Sàvathi này".

"Này ÐÕi Vß½ng, vì ng߶i tri®u phú gia chü ¤y sau khi b¯ thí, v« sau lÕi tiªc rë nói r¢ng: "T¯t h½n thÑc ån này ð¬ dành cho nhæng ng߶i làm công phøc d¸ch". Do kªt quä cüa tác ý tiªc rë ðó, tâm nó hß¾ng ðªn các món ån, ð° m£c không ðßþc t¯t ð©p, tâm nó hß¾ng ðªn các xe cµ, v« sñ th÷ hß·ng nåm døc không ðßþc t¯t ð©p.

"Này ÐÕi Vß½ng, vì ng߶i tri®u phú gia chü ¤y ðoÕt mÕng s¯ng ng߶i con ðµc nh¤t cüa ng߶i anh ð¬ dành tài sän. Do kªt quä cüa hành ðµng ¤y, nó b¸ nung · ð¸a ngøc nhi«u nåm, nhi«u tråm nåm, nhi«u tråm ngàn nåm. Do kªt quä dß hß·ng còn lÕi, gia tài không con th×a tñ, bäy l¥n phäi nh§p vào công kh¯ cüa vua. Này ÐÕi Vß½ng, ð¯i v¾i ng߶i tri®u phú gia chü này, các công ðÑc cû b¸ ðoÕn di®t và công ðÑc m¾i chßa ðßþc c¤t chÑa thêm. Và nay, này ÐÕi Vß½ng ng߶i tri®u phú gia chü ðang b¸ nung n¤u trong ð¸a ngøc Mahàsoruva".

- "BÕch Thª Tôn, nhß v§y ng߶i tri®u phú gia chü ðã sanh vào ð¸a ngøc Mahàsoruva?"

- "Này ÐÕi Vß½ng, ðúng nhß v§y, ng߶i tri®u phú gia chü ¤y ðã sanh vào ð¸a ngøc Mahàsoruva!".

"Lúa, tài sän, vàng bÕc,

Hay m÷i v§t s· hæu.

Nô TÏ và lao công

Các mÕng s¯ng tùy thuµc.

T¤t cä nó phäi ði

Không ðem theo ðßþc ai

T¤t cä phäi bö lÕi

Khi nó ði mµt mình"

"Chï có các hành ðµng

V« thân, mi®ng và ý

M¾i th§t thuµc cüa nó

Nhß bóng không r¶i hình

"Do v§y hãy làm lành

Tích lûy cho ð¶i sau

Công ðÑc cho ð¶i sau

Làm h§u cÑ cho ng߶i"

NH‡N XÉT:

Câu chuy®n Nghi®p báo này có nhi«u ði¬m ðáng chú ý. Mµt, sñ cúng d߶ng v§t thñc cho mµt v¸ giäi thoát ðem ðªn phß¾c báo quá l¾n lao, bäy l¥n sinh lên cõi tr¶i, bäy l¥n sinh vào cõi ng߶i làm kë giàu có.

Hai, tâm tiªc rë là nhân ð¬ kªt thành tâm hà ti®n · ð¶i sau.

Ba, phá hoÕi sñ th×a tñ cüa ng߶i khác nên tài sän chính mình không có ng߶i th×a tñ.

B¯n, giªt ng߶i phäi ð÷a ð¸a ngøc.

Nåm, không tích lûy thêm công ðÑc là ði«u nguy hi¬m.

Chúng ta phân tích tr· lÕi t×ng v¤n ð«.

TÕi sao cúng d߶ng cho b§c Thánh giäi thoát lÕi ðßþc phß¾c báo l¾n lao nhß v§y! Quä báo ðþi ch¶ cho chúng ta tùy thuµc vào phúc lÕc mà chúng ta ðã ðem ðªn cho ng߶i. Chúng ta b¯ thí v§t thñc cho mµt phàm phu s¯ng qua mµt ngày. Nhßng mµt ngày cüa kë phàm phu là mµt ngày tham lam, thù h§n, mµt ngày kh± sß¾ng bu°n vui. Vì phúc lÕc cüa h÷ quá ít öi nên quä báo dành cho ng߶i b¯ thí cûng hÕn chª.

Ngßþc lÕi, mµt bæa ån dành cho b§c ðÕt ðÕo s¯ng qua mµt ngày thênh thang phúc lÕc mµt ngày bát ngát trí tu® t× bi, nên quä báo tr· lÕi cho ng߶i thí chü cûng là vô biên vô lßþng.

Tôi ð£t v¤n ð« này ð¬ nhæng ng߶i th÷ thí hãy c¯ g¡ng tu hành ð¡c lñc cho thí chü ðßþc nhi«u phß¾c báo chÑ không phäi nói cho ng߶i b¯ thí chï lña ng߶i tu hành mà bö qua nhæng chúng sanh kh¯n kh± chung quanh. Ng߶i b¯ thí chï nên vì t× bi mà b¯ thí, ð×ng b¯ thí b¢ng cách lña ch÷n ð¬ mong c¥u phß¾c báo cho mình. Ðßþc sñ hß¾ng dçn cüa t× bi, sñ b¯ thí ðó không còn phân bi®t, không phäi là vi®c kinh doanh phß¾c báo cüa mình. T× bi là ngu°n mÕch cüa công ðÑc, thª nên chúng ta hãy san së tài v§t trong ßu ái thß½ng yêu ð¯i v¾i m÷i ng߶i. Nhæng b§c Thánh giäi thoát th߶ng gi¤u mình trong mµt hình thÑc t¥m th߶ng giän d¸. Trong nhæng ng߶i t¥m th߶ng giän d¸ mà chúng ta ðã g£p gÞ b¯ thí, biªt ðâu cûng có ng߶i phi phàm vßþt thª. Chï mµt l¥n dâng t£ng ðªn ng߶i nhß thª, phúc lÕc ch¶ ðþi cho chúng ta là vô hÕn · mai sau.

Tâm tiªc rë tÑc là không mu¯n cho kë khác ðßþc th÷ hß·ng tài v§t. Kªt quä cüa nó là ng߶i ðó s¨ tñ mình không mu¯n mình ðßþc th÷ hß·ng tài v§t, tñ mình kh¡c nghi®t hÕn chª v¾i mình. Chúng ta cûng d­ th¤y ði«u này trong ð¶i s¯ng, khi ng߶i nào bön xën không mu¯n kë khác dùng mµt bæa c½m trong nhà mình, ðªn khi lÞ ð߶ng g£p bæa, h÷ r¤t ngßþng ngùng áy náy b¤t an khi phäi dùng c½m n½i nhà kë khác. Ngßþc lÕi, ng߶i hào phóng rµng rãi ân c¥n tiªp ðón chiêu ðãi tân khách ðªn khi g£p bæa ch² lÕ, h÷ vçn dùng mµt cách tñ nhiên thoäi mái. Tâm tiªc rë cüa ng߶i tri®u phú gia chü ðã biªn thành tâm hà ti®n ð¬ ðày ð÷a ông qua nhi«u ð¶i m®t möi v¤t vä, tuy giàu mà s¯ng lam lü nhß ng߶i nghèo. Chúng ta kh¡c nghi®t v¾i chính mình vì chúng ta ðã kh¡c nghi®t v¾i m÷i ng߶i. Chúng ta phäi xóa sÕch tâm tiªc rë và tâm hà ti®n ð¬ n½i cuµc s¯ng này chúng ta không làm kh± mình và không làm kh± ng߶i.

Tuy nhiên, tâm tiªc rë và ý thÑc tiªt ki®m khác nhau r¤t xa dù hai trÕng thái m½ h° tß½ng tñ. Tâm tiªc rë là không mu¯n cho ng߶i khác ðßþc th÷ hß·ng tài v§t.

Tâm tiªt ki®m là không mu¯n cho tài v§t b¸ hß hao vô c¾, chï nên ð¬ cho ng߶i th÷ hß·ng.

Ví dø, mµt ng߶i cúi xu¯ng nh£t l¤y t×ng chiªc ðinh r½i väi trên ð¤t, nhßng sÇn sàng b¯ thí cä nghìn ð°ng cho kë khác khó khån. Ng߶i này tiªt ki®m nhßng quäng ðÕi, không phäi là kë hà ti®n h©p hòi.

Còn mµt ng߶i ky cõm t×ng chút không mu¯n m¤t mµt chút gì v¾i ai, ðó là ng߶i bön xën hà ti®n. Hà ti®n, ho£c b¯ thí mà tiªc rë là nhân ðßa ðªn ðau kh±. Tiªt ki®m và rµng lßþng là nhân ðßa ðªn an vui. Tuy nhiên, chúng ta phäi tinh tª ð¬ ð×ng tñ l×a d¯i chính mình, ð×ng giæ tâm hà ti®n mà lÕi cho là tiªt ki®m, cûng ð×ng phung phí mà lÕi tñ cho là rµng rãi. Phung phí là tiêu xài tài v§t không ðúng cách, không hþp lý, là mµt b¤t thi®n nghi®p chÑ không phäi là thi®n nghi®p. Ví dø có mµt s¯ ti«n c¥n ð¬ xây dñng lÕi nhà · cho thân quyªn, nhßng chúng ta ðem ð± vào mµt cuµc vui tÕm th¶i. Nhß thª là phung phí không hþp lý chÑ không phäi rµng lßþng. T£ng kë ðánh bÕc vài nghìn ð°ng là phung phí, trong khi t£ng ng߶i ðói rách s¯ ti«n ¤y là rµng lßþng. Biªu vài lít rßþu, ðãi mµt ti®c nh§u say sßa là hành vi phung phí tµi l²i trong khi có nhi«u ng߶i thiªu th¯n khác c¥n c½m gÕo ð¬ ði qua mµt ngày ðói kém. Chúng ta phäi bö ði tâm hà ti®n, nhßng cûng ð×ng phung phí, phäi cân nh¡c c¦n th§n khi sØ døng tài v§t s· hæu cüa mình.

Ng߶i gia chü ðã giªt con cüa anh mình ð¬ ðoÕt l¤y tài sän, v×a giªt ng߶i v×a cß¾p cüa. Ông ta ðã ð«n trä tµi l²i ¤y b¢ng nhi«u nåm · ð¸a ngøc, nhßng chút nghi®p th×a r½i r¾t cûng ðü khiªn cho ông không bao gi¶ có con ð¬ th×a tñ tài sän, n±i ðau kh± ghê g¾m cüa nhæng ng߶i giàu có! Nhæng vì vua không con n¯i ngôi cûng ðßþc li®t vào loÕi Nghi®p báo tß½ng tñ. Tuy nhiên quan ni®m này cûng không th¬ nhìn mµt chi«u. Ng߶i Trung Hoa ðã t×ng quan ni®m ðông con là có phß¾c. H÷ ðã v¨ bao ông già Phß¾c Lµc Th÷ làm bi¬u tßþng cho ba ni«m sung sß¾ng cüa h÷, trong ðó ông già Phß¾c b°ng bª nhi«u ðÑa con trai. Quan ni®m này ðã khiªn ng߶i Trung Hoa tång v÷t dân s¯ khüng khiªp và ðã khiªn gi¾i lãnh ðÕo phäi b§n tâm r¤t nhi«u. Chiªn thu§t bi¬n ng߶i dùng trong chiªn tranh cûng là mµt l¯i giäi quyªt bi ðát. LÕi nhæng gia ðình ðông con th߶ng là nhæng gia ðình nghèo khó, không có v¯n liªng tích lûy, vì phäi giäi quyªt c½m ån áo m£c hàng ngày. Яi v¾i ng߶i giàu có, ðông con cûng là mµt v¤n ð« phÑc tÕp khi phäi chia xë gia tài. Không ng߶i th×a tñ tài sän là n±i ðau kh± cüa ng߶i ích kÖ, nhßng ðông con cûng là n±i lo l¡ng cüa m÷i ng߶i. Thª gian v¯n mâu thuçn và không hoàn häo nhß v§y.

Giªt vài con v§t nhö ðßa ðªn quä báo ðÑt tay tr¥y chân ho£c b®nh hoÕn vài tr§n. Giªt thú l¾n ðßa ðªn quä báo tai nÕn và b®nh hoÕn n£ng n« h½n nhi«u. Còn giªt r¤t nhi«u thú v§t m²i ngày ð¬ kinh doanh thì không tránh khöi quä báo ð¸a ngøc. Tuy nhiên, giªt thúc không n£ng tµi b¢ng giªt ng߶i. Giªt ng߶i ð¬ tranh ðoÕt tài sän ðã ðßa ông gia chü ch¸u hình phÕt · ð¸a ngøc nhi«u nghìn nåm. Chúng ta không so sánh nhæng tr߶ng hþp phäi giªt ng߶i trong mµt cuµc chiªn ð¤u giæ gìn b¶ cõi. — ðây chúng ta chï ð« c§p ðªn tr߶ng hþp giªt ng߶i vì ác tâm và nhæng møc ðích v¸ kÖ. Tµi l²i cüa hành vi này r¤t là n£ng n« nghiêm tr÷ng. Bän ch¤t cüa chúng sinh, dù loài nào cûng ð«u ham s¯ng sþ chªt. Ng߶i tñ tØ cûng là ng߶i ham s¯ng, h÷ tìm cái chªt ð¬ tránh mµt cuµc s¯ng quá ðau kh± tuy®t v÷ng. Giªt hÕi chúng sinh tÑc là gây cho chúng sinh mµt sñ ðau ð¾n v« thân và mµt sñ tuy®t v÷ng khi lòng ham s¯ng b¸ xâm phÕm. H½n næa, cái chªt cüa mµt chúng sinh luôn luôn ð°ng nghîa v¾i sñ bi®t ly thân quyªn. Mµt ng߶i cha m¤t ði cûng có nghîa là vþ con · lÕi r½i vào túng qu¦n nghèo ðói. Mµt ng߶i m© m¤t ði cûng có nghîa là nhæng ðÑa con còn lÕi s¡p phäi ch¸u cänh m© kª con ch°ng, thäm k¸ch muôn ð¶i cüa nhân loÕi.

Nhæng kë quen tay giªt hÕi thú v§t nhö s¨ d­ dàng giªt hÕi thú v§t l¾n, và kë quen tay giªt hÕi thú v§t l¾n s¨ d­ dàng giªt hÕi con ng߶i. Thª nên ð¬ ngån ch§n nghi®p giªt ng߶i t× ban ð¥u, chúng ta phäi dè d£t ð×ng xâm phÕm tính mÕng t×ng sinh v§t nhö, quý tr÷ng sñ s¯ng cüa m÷i loài nhö nhít.

Trong ð¶i s¯ng th߶ng ngày, chúng ta cûng th߶ng g£p nhæng kë giàu sang dß dã, nhßng h÷ chï hß·ng thø qua mµt ð¶i vô v¸ mà không biªt tÕo tác tích lûy thêm cån lành cho ð¶i sau. Nhæng nghi®p thân kh¦u ý hàng ngày, dù ít hay nhi«u, cûng ð«u tr· thành b¤t thi®n nghi®p. Nói mµt l¶i h¢n hµc, bñc tÑc mµt ði«u gì cûng ð«u là nhæng b¤t thi®n nghi®p nho nhö ch¤t chÑa d¥n d¥n theo nåm tháng. Nªu không có nhæng thi®n nghi®p l¾n lao ð¬ hóa giäi, ch¡c ch¡n bö thân này, chúng ta s¨ ði v« mµt ð¶i s¯ng th¤p kém kh± s· h½n. Ông tri®u phú gia chü không tích lûy thêm thi®n nghi®p, ôm giæ ba nghi®p theo sñ chi ph¯i cüa tâm hà ti®n bön xën, và kªt quä là b¸ nung n¤u · ð¸a ngøc Mahàsoruva.

5. PHÓNG SANH

Chuy®n này ðßþc anh Trñc Trí k¬ lÕi.

Anh là th¥y thu¯c ðông y khá kinh nghi®m ðßþc gi¾i thi®u ðªn mµt bà Thiên Chúa Giáo mang b®nh ung thß. B®nh ung thß là mµt trong b¯n chÑng nan y cüa y thu§t Trung Hoa. Bà b¸ m¤t ngü liên tøc và c½n ðau ð¾n dày vò thân th¬ cä ngày ðêm. Sau khi xem mÕch ð¬ ðánh giá b®nh tình anh d£n bà mua mµt s¯ chim, cá, ¯c, t¤t cä ð«u phäi còn s¯ng.

Bà ngÕc nhiên höi:

- Tôi nghe nói th¥y ån chay tr߶ng, tÕi sao lÕi dùng nhæng con v§t ðó làm thu¯c.

- Bà cÑ mua v« r°i biªt.

Khi ðã mua v«, anh bäo bà tñ tay thä t×ng ocn chim lên tr¶i, ¯c thä xu¯ng sông, và cùng v¾i l¶i c¥u nguy®n h°i hß¾ng công ðÑc ð¬ giäi tr× cån b®nh. Sau ðþt phóng sanh ð¥u tiên bà b¡t ð¥u ngü ðßþc. Bà ph¤n kh·i tiªp tøc phóng sanh song song v¾i u¯ng thu¯c thang do anh Trñc Trí b¯c, và c½n b®nh giäm d¥n.

NH‡N XÉT

Câu chuy®n nhö này không nói hªt nhæng kªt quä t¯t ð©p mà công ðÑc phóng sanh ðem ðªn cho nhæng ng߶i thñc hi®n. Có r¤t nhi«u ng߶i thñc hi®n công ðÑc phóng sanh và ðã cäm Ñng ðßþc nhæng kªt quä phi th߶ng. Do nghi®p sát sanh nên cäm quä báo b®nh hoÕn, thì cûng do nghi®p phóng sanh ð¬ hóa giäi b®nh hoÕn. Ði«u này d­ hi¬u, tuy nhiên nhæng quä báo phø bên cÕnh quä báo hªt b®nh ðó là sñ giàu có. Th߶ng khi mu¯n thñc hi®n vi®c phóng sanh, ng߶i ¤y phäi dùng ti«n mua chuµc sinh mÕng cüa thú v§t s¡p b¸ giªt th¸t ð¬ ðem thä. Tiêu ti«n cho vi®c t× thi®n thì ti«n bÕc s¨ ðßþc sung mãn tr· lÕi, ðó là ði«u t¤t nhiên. Giäi phóng nhæng thú v§t b¸ giam c¥m trong l°ng ch§u cûng hóa giäi ðßþc nghi®p tù ðày mµt ph¥n. Có nhæng ng߶i không có ác tâm, hi«n lành, nhßng cûng có khi b¸ lßu giæ tù túng vì mµt lý do nào ðó. Quä báo lúc này có th¬ xu¤t phát t× nghi®p hay nuôi chim trong l°ng, nuôi cá trong ch§u. Phóng sanh có nghîa là cÑu mÕng cûng có nghîa là trä lÕi tñdo. Hai ý nghîa này s¨ tr· thành hai quä báo là mÕng s¯ng væng ch¡c và ð¶i s¯ng tñ do.

Trong l¶i nói cüa dân gian Vi®t Nam có thành ngæ "mÕng l¾n" là ng߶i thoát chªt t× nhæng tai nÕn hi¬m nghèo. Chiªc xe khách l§t bên ð߶ng, h¥u hªt hành khách ð«u b¸ tai nÕn, duy có mµt ng߶i không chút h« h¤n. Ông bà ta g÷i ng߶i này "mÕng l¾n". Em tôi thu· m¾i lên 7 tu±i ðã t×ng r¾t t× ðµ cao b¯n mét xu¯ng n«n xi mång. Sau khi ðªn b®nh vi®n khám xét, em tôi không b¸ mµt chút nµi thß½ng hay xây xát bên ngoài nào cä. Nhæng sñ thoát nÕn lÕ lùng này xu¤t phát t× công ðÑc phóng sanh trong quá khÑ.

Tß½ng tñ nhß v¤n ð« mÕng s¯ng, có nhæng ng߶i ðßþc trä tñ do trong hoàn cänh ng£t nghèo ðáng l¨ phäi b¸ giam c¥m b¡t b¾. Sñ may m¡n không th¬ suy lu§n ðßþc này cûng ð«u là quä báo cüa công ðÑc phóng sanh.

LÕi næa, sát sanh là nguyên nhân cüa chiªn tranh tàn phá. Con ng߶i giªt thú v§t mµt cách si mê, ðâu biªt r¢ng ni«m oán h§n khó th¬ nào xóa bö. Ъn khi thú hªt tµi thành ng߶i ðó là lúc ân ð«n oán trä. Có nhæng cuµc chiªn tranh kÏ lÕ, hai bên giªt nhau nhß ðiên dÕi mà không bên nào có chính nghîa. Nhæng nhân v§t lãnh tø v×a thiên tài, v×a tham v÷ng ðã xua quân ðánh chiªm kh¡p n½i. H÷ nhß là mµt trþ duyên trong hi®n tÕi ð¬ con ng߶i trä thù v¾i nhau, giäi quyªt nþ máu v¾i nhau t× nhi«u kiªp. Nhæng ng߶i yêu chuµng hòa bình ðã ð¤u tranh, ðã kêu g÷i. Ng߶i ta t¯n khá nhi«u thì gi¶ và bút mñc ð¬ bàn lu§n nhæng phß½ng hß¾ng tìm kiªm hòa bình. Nhßng cái g¯c cüa chiªn tranh chính là nghi®p sát sanh thì không ai ð« c§p ðªn. Ngày nào con ng߶i còn giªt hÕi thú v§t ngày ðó còn nhæng ng߶i m© gÕt nß¾c m¡t ti­n con ði v« chiªn tuyªn, còn nhæng ng߶i vþ khóc lóc nghe tin ch°ng tØ tr§n, còn nhæng ðÑa con b½ v½ không biªt cha là ng߶i nào.... Chiªn tranh không bao gi¶ ðßþc giäi quyªt ±n thöa khi con ng߶i còn tÕo nghi®p sát sinh, chï có d×ng tay giªt hÕi, chï có công ðÑc phóng sanh m¾i là n«n täng chân th§t cüa hòa bình thª gi¾i.

Ng߶i không có nghi®p sát sanh và th߶ng hay phóng sanh s¨ ðßþc s¯ng ð¶i an ±n · nhæng vùng ð¤t hòa bình. Có khi vì cµng nghi®p, h÷ cûng sinh trong mµt ð¤t nß¾c chiªn tranh khói lØa, nhßng riêng khu vñc h÷ cß ngø, ðÕi bác ít khi vang tiªng v÷ng v«.

6, KHÔNG C¯ Ý:

(Chúng tôi nghe câu chuy®n này t× th¥y Thông Pháp k¬ v« mµt vùng quê · MÛ Luông, cách ðây h½n ba mß½i nåm)

Tiªng la th¤t thanh cüa ông Ba làm ng߶i trong làng choàng tïnh. Tiªng gà gáy canh cu¯i, m£t tr¶i còn yên ngü · cu¯i tr¶i.

- "Có ai m¤t ðÑa con nhö nào không, tôi th¤y mµt ông già khån ðö b¡t mµt ðÑa nhö ði v« hß¾ng Long Xuyên.

Dân làng lao xao bàn bÕc. Chþt có hai vþ ch°ng chÕy ðªn nh§n r¢ng có ðÑa con trai v¡ng nhà t× chi«u qua chßa th¤y v«. Theo hß¾ng ông Ba chï, h÷ nh¶ nhi«u ng߶i ði tìm phø.

Nhßng chuy®n ðó chìm d¥n vào quên lãng và hai vþ ch°ng kia vînh vi­n m¤t ðÑa con trai. Riêng ông Ba t× ðó ð±i tính hi«n lành, ít nói, v« nhà l§p mµt bàn th¶. M²i khi ån c½m ông x¾i thêm mµt chén c½m ð¬ lên bàn th¶ và kh¤n vái lâm râm. Bà Ba có höi li«n b¸ ông gÕt ph¡t ði.

Ông có tr°ng mµt ðám mía. Ъn mùa mía chín, lû trë và heo cüa hàng xóm hay ðªn phá phách. Ông r¤t bñc mình vì phäi canh giæ. Mµt hôm ông ðu±i con heo ðang phá mía và theo nó v« ðªn nhà chü cüa nó. Khi ðßþc ông ôn t°n nói sñ phá phách cüa heo, cô chü ong öng ch¯i ngang và thách ông có ð§p chªt con heo tÕi ch² cô m¾i ch¸u nh§n heo mình có phá mía. Ông ðu¯i lý và cåm gi§n vô cùng, quyªt tâm b¡t con heo làm tang chÑng ð¬ m¡ng con mø ðó mµt tr§n. Ông mài cây xà búp (gi¯ng nhß cây giáo mûi nh÷n) c¥m theo ð¬ rình r§p. Ông bò lªt qua lÕi trong ðám mía ðªn n²i hai khüy tay thành chai cÑng. Và r°i cái gì ông mong ðþi ðã t¾i. Khi tr¶i v×a søp t¯i, ông th¤y bóng "con heo" ðang sµt soÕt n½i hàng mía bên kia. Ông rón rén bò lÕi g¥n và phóng mÕnh cây xà búp. "Con heo" ngã lån ra kêu không thành tiªng, chï phát ra tiªng khèn kh©t. Ông m×ng rÞ chÕy vµi lÕi và th¤t kinh h°n vía. Th¢ng nhö giãy giøa v¾i cây xà búp ghim ngay bøng. Ông cu¯ng cu°ng không biªt tính sao. Rút mûi xà búp ra là ð² ruµt li«n, mà ðem ra là ði tù ch¾ chÆng ch½i. Ông do dñ mãi mà không biªt cách nào giäi quyªt. Ъn khi gà gáy canh tß, ông ðào l² chôn th¢ng bé trong ðám mía, phi tang m÷i d¤u vªt và v« làng la lên ð± th×a cho ông già khån ðö.

T× ðó ông h¯i h§n vô cùng, m²i bæa ån ð«u cúng c½m cho hß½ng h°n th¢ng bé và nói lên sñ vô tình và ân h§n cüa mình. Khi phäi ði ðâu v¡ng ông d£n bà Ba cúng chén c½m không ð¬ gián ðoÕn bæa nào. Th¶i gian th¡m thoát qua ba nåm, mµt ðêm ông n¢m mµng, th¤y ðÑa bé ðªn g÷i, ông gi§t mình m· m¡t, không th¤y ði«u gì, lÕi nh¡m m¡t ngü tiªp nhß v§y ðªn ba l¥n. ÐÑa bé lÕi ðªn g÷i và nói:

"Ba nåm qua tôi biªt rõ lòng ông, không phäi ông c¯ ý giªt tôi, nên tôi không oán gi§n gì v¾i ông cä. Tôi s¡p ð¥u thai làm con cüa gia ðình g¥n ðây, cách nhà ông sáu cån v« phía dß¾i. Ngày mai ông có nghe gia ðình ðó sinh con, thì tÑc là tôi, dß¾i bøng còn d¤u dao cû. Tôi báo cho ông biªt ð¬ ông ð×ng cúng c½m cho tôi næa".

Ông Ba gi§t mình tïnh gi¤c và thÑc mãi không ngü ðßþc. Sáng ngày ông nghe ngóng và biªt có gia ðình cách nhà ông sáu cån v×a sinh ðÑa con trai. Ъn chi«u, ông ðem quà ðªn thåm và ðªn t§n bu°ng vÕch bøng xem, quä nhiên có d¤u th©o m¶ m¶. T× ðó ông cÑ ðªn viªng thåm ðÑa bé ðó luôn. M²i khi ði chþ v« ngang thì không k©o cûng bánh ðem cho th¢ng bé. M¯i thâm tình cüa ông và th¢ng bé ð¥m ¤m mãi. Cha m© th¢ng bé m£c nhiên xem ông nhß mµt ng߶i thân thiªt và ðÞ ð¥u cho th¢ng bé. Ni«m h¯i h§n bao nhiêu nåm ðßþc ð«u trä trong t×ng hµp sæa, t×ng chiªc bánh, t×ng cái nâng niu cüa ông dành cho th¢ng bé. Bây gi¶ thì th¢ng bé ðã ðßþc tám tu±i r°i. Mµt hôm ông ðem quà ðªn thåm nh¢m lúc cha m© nó ði v¡ng. ÐÑa bé ôm ông thßa: "Ông thß½ng con quá mà con không biªt làm sao trä hiªu cho ông".

Ông Ba âu yªm nói:

"Con mu¯n trä hiªu cho ông hä? Kìa, có trái ðu ðü chín ngoài cây kìa, con hái ðãi ông ði!".

ÐÑa bé m×ng rÞ nhìn trái ðu ðü cao h½n t¥m tay v¾i và bån khoån không biªt hái cách nào. Ông bäo nó l¤y cây dao mác ra mà ch£t, nó vâng l¶i l¤y cây dao mác ra, mà vçn v¾i không t¾i. Ông Ba ðªn g¯c cây cõng nó lên mu¯n nó tñ tay hái ðãi ông. Th¢ng bé thích thú c߶i dang tay qu½ cây mác ðÑt cu¯ng trái ðu ðü, nhßng khi trái ðu ðü r¾t t¾i ð¤t thì lßÞi mác m¤t ðà r½i xu¯ng ghim sâu vào bøng ông Ba. Ông ngã lån ra kêu không thành tiªng, chï phát thành tiªng khèn kh©t mà thôi. Dî nhiên ông ðßþc ðßa v« nhà, ch¸u ðñng tình trÕng ðó h½n mµt ngày ðêm và t× ch¯i m÷i sñ chæa tr¸. Qua mµt ngày ông b²ng tïnh táo lÕ th߶ng và nói tr· lÕi ðßþc. Ông cho ng߶i nhà ði tìm g÷i hai vþ ch°ng m¤t ðÑa con h½n m߶i nåm trß¾c, g÷i cha m© th¢ng bé ðªn, và trß¾c m£t ðông ðü con cháu, m÷i ng߶i ông k¬ lÕi câu chuy®n ðã b¸ giæ kín h½n m߶i nåm qua. Ông d£n gia ðình không ðßþc làm khó th¢ng bé và cha m© nó; vì ðây là nghi®p quä mà ông phäi trä. Ông bäo con cháu l¤y kinh Nhân quä ð÷c cho ông nghe. Sau ðó ông trút h½i th· cu¯i cùng.

NH‡N XÉT:

Lu§t Nhân Quä r¤t là công bình và khách quan. Tuy ông lão không c¯ ý giªt ng߶i, không ác tâm giªt ng߶i, nhßng dß¾i tay ông mµt ðÑa bé phäi chªt d¥n trong ðau ð¾n. Quä báo ðã tr· lÕi v¾i ông trong mµt trÕng hu¯ng tß½ng tñ. LßÞi dao n½i tay th¢ng bé ðã c¡m vào bøng ông khi mà ông và th¢ng bé ðang thß½ng quý nhau r¤t mñc. Lòng h¯i h§n và nhæng chén c½m cúng vái ðã xóa ðßþc n²i h§n thù v¾i nhau, h½n næa, còn kªt ch£t tình thân ái giæa ông và th¢ng bé trong vòng luân h°i vô t§n này. Phß¾c cüa sñ sám h¯i ðã khiªn ông tïnh táo tr· lÕi trong nhæng gi¶ phút cu¯i cùng ð¬ nói lên sñ th§t.

S· dî có xäy ra tình trÕng không c¯ ý giªt ng߶i vì trß¾c ðó ông ðã nung n¤u c¯ tâm giªt con heo. Tác ý b¤t thi®n này ðã gây ra n±i b¤t an cho ông su¯t m߶i m¤y nåm và ch¤m dÑt b¢ng cái chªt bi thäm. Nói là không c¯ ý, nhßng th§t ra ðã có cái c¯ ý giªt con heo kia r°i. Tác ý b¤t thi®n nào ðßþc nuôi n¤ng mãi cûng có ngày kªt thành quä báo ðau kh±. Thª nên, bß¾c ð¥u trong sñ tu hành, sß phø chúng tôi th߶ng dÕy hàng cß sî tÕi gia ki¬m soát xem, tß tß·ng cüa mình là thi®n hay ác, nªu ác thì phäi ðình chï l§p tÑc và thi®n thì ðßþc tiªp tøc. Trß¾c khi làm chü tâm trong ð¸nh, chúng ta l§p làm chü tâm trong thiên ni®m. Thi®n ni®m nào ðßþc nuôi n¤ng mãi cûng có ngày tr± quä an vui.

Trong ð¶i s¯ng chúng ta d­ gây nghi®p vô ý r¤t nhi«u. Chúng ta x¸t thu¯c sâu r¥y cho lúa, nhßng nhæng ¯c, tép, cá con, cä nhæng vi sinh v§t trong ruµng cûng ð«u b¸ tác hÕi. Ng߶i thþ làm bình accu ð¬ h½i acid bay sang các nhà lân c§n làm cho nhi«u ng߶i nhu¯m b®nh. Ðoàn vån ngh® v« làng trình di­n xôn xao làm änh hß·ng công phu tu t§p cüa các sß trong chùa. Sñ phá r×ng l¤y cüi làm nß¾c lû kéo mÕnh làm ng§p løt xóm làng. Phim änh tàn bÕo gây thêm thú tính cho ng߶i xem. Tài v§t quý giá ð¬ lµ li¬u khiªn lòng tham lam cüa ng߶i khác b¸ kích thích. v.v.... Vô s¯ nhæng h§u quä tai hÕi cüa vi®c làm chúng ta mà chúng ta không l߶ng trß¾c nên không phäi c¯ tâm. Nhæng tác hÕi không c¯ ý ðó ð«u có quä báo cüa nó. G÷i là không có tâm vì chúng ta si mê không ðü trí tu® ð¬ th¤y trß¾c änh hß·ng vi®c làm cüa mình. Nªu ðü trí tu®, chúng ta có th¬ l߶ng trß¾c nhæng änh hß·ng phø phía sau công vi®c cüa mình. khi ðã gây ra tác hÕi, quä báo ch¡c ch¡n phäi ðªn.

Mµt ng߶i ti«u phu quê mùa thän nhiên ð¯n nhæng g¯c cây l¤y cüi ð¬ kiªm s¯ng, nhßng nhæng nhà sinh thái h÷c hªt sÑc lo l¡ng v« vi®c này. Mµt nhà máy hóa ch¤t thäi ra c¯ng nhæng c£n bä ðµc hÕi, khiªn môi tr߶ng s¯ng cüa sinh v§t b¸ ô nhi­m và nhæng tr§n mßa acid xói mòn nhà cØa, phá hoÕi hoa màu cüa nông dân. Cûng r¤t c¥n kiªn thÑc khoa h÷c ð¬ biªt rõ nhæng tác hÕi phía sau vi®c làm cüa mình.

Trên ðây là nhæng b¤t thi®n nghi®p không c¯ ý. Quä báo cüa nó là ð¶i sau ng߶i này r¤t ÐÕo ðÑc nhßng lÕi nghèo kh± khó khån b®nh hoÕn. Không ác tâm tÕo nghi®p nên h÷ vçn còn bän ch¤t hi«n lành, nhßng nghi®p vô tình ðã gây vçn làm h÷ vô cùng kh¯n ð¯n. Ngßþc lÕi có nhæng thi®n nghi®p không c¯ ý cûng ðem ðªn quä báo công b¢ng. Vì tuân l®nh c¤p trên ng߶i nhân viên th×a hành phäi ngày ðêm xây dñng cây c¥u to n¯i li«n bên b¶ sông rµng. Ng߶i thñc hi®n ði«u này có khi là mµt kë bþm nh§u, chØi th« bum thiên, thô bÕo l± mãng, nhßng khi xây dñng xong chiªc c¥u vî ðÕi này, y ðü phß¾c ð¬ làm ng߶i giàu có trong nhi«u ð¶i sau næa. Bän ch¤t dæ tþn thô l² nh§u nh©t vçn còn ðeo ðu±i y ðªn ð¶i sau, nhßng y vçn là mµt kë nhà cao cØa rµng, xe cµ xênh xang.

Ðó là tÕi sao chúng ta th߶ng g£p nhæng kë giàu có mà kém ÐÕo ðÑc ho£c ng߶i nghèo khó lÕi hi«n lành. Còn nhæng Ph§t tØ biªt rõ Nhân Quä và c¯ g¡ng tu tâm tác thi®n m¾i là nhæng ng߶i v×a giàu sang v×a ÐÕo ðÑc · ð¶i sau.

7. а TŒ:

(Trích Tß½ng ¿ng Bµ Kinh II, tr. 2ð4) (viªt lßþc)

Tôn Giä Lakkhana và Tôn Giä Mahà Moggallanà trú · Gijjhakuta (Linh ThÑu). Mµt bu±i sáng hai v¸ vào thành ði kh¤t thñc. Trên ð߶ng ði chþt Tôn Giä Mahà Moggallàna mïm c߶i.

"Này hi«n giä Moggallàna, do nhân duyên gì hi«n giä lÕi mïm c߶i!".

"Này hi«n giä Lakkhana, không phäi th¶i ð¬ höi câu ¤y. Trß¾c m£t Thª Tôn hãy höi tôi câu ¤y".

Sau khi kh¤t thñc và th÷ thñc xong, hai v¸ ði ðªn Thª Tôn, ðänh l­ Thª Tôn và ng°i xu¯ng mµt bên. Tôn Giä Lakkhana l§p lÕi câu höi và Tôn Giä Mahà Moggallàna ðáp:

"— ðây, này hi«n giä, khi tôi t× núi Gijjhakuta bß¾c xu¯ng, tôi th¤y mµt bµ xß½ng ðang ði trên tr¶i. Các con kêu kên kên, các con quÕ, các con chim ßng ðu±i theo c¡n m± xß½ng s߶n nó, rÑt xé nó, và nó kêu lên nhæng tiªng kêu ðau ð¾n".

"Này hi«n giä, tôi suy nghî nhß sau, th§t kÏ lÕ thay! Th§t kÏ lÕ thay! Mµt kë có tên nhß v§y lÕi tr· thành mµt chúng sanh nhß v§y, mµt dÕ xoa nhß v§y, mµt tñ ngã nhß v§y".

R°i Thª Tôn g÷i các TÏ Kheo:

"Này các TÏ Kheo, S¯ng v¾i nhß th§t nhãn, nhß th§t trí (m¾i xÑng ðáng) là các ð® tØ (cüa ta), vì mµt ð® tØ (xÑng ðáng) s¨ biªt, s¨ th¤y, s¨ chÑng th§t nhß v§y!

"Xßa kia, này các TÏ Kheo, ta ðã th¤y chúng sinh ¤y, nhßng ta không có nói. Nªu ta có nói, các ng߶i khác cûng không tin ta. Và nhæng ai không tin ta, nhæng ng߶i ¤y s¨ b¸ b¤t hÕnh, ðau kh± lâu dài.

"Chúng sinh ¤y, này các TÏ Kheo. Là mµt ð° t¬ giªt trâu bò · Rajagaha (Vß½ng Xá) này. Do nghi®p cüa nó thu¥n thøc, sau khi b¸ nung n¤u trong ð¸a ngøc nhi«u nåm, nhi«u tråm nåm, nhi«u nghìn nåm, và v¾i quä dß tàn còn lÕi, nó cäm th÷ mµt tñ ngã nhß v§y".

NH‡N XÉT:

Mµt dÕ xoa ngÕ quÖ cäm báo thân nhß bµ xß½ng, b¸ các loài chim bay theo c¡n phá chï ðßþc trông th¤ b·i ðÕo nhãn cüa Ngài Møc Ki«n Liên mà ng߶i khác không th¤y. Có nhæng cõi gi¾i g¥n gûi chúng ta nhßng chúng ta vçn không hay biªt b¢ng m¡t th¸t. Chính vì sñ ki®n khá huy«n ho£c này mà Ph§t không nói cho m÷i ng߶i biªt vì h÷ s¨ nghi ng¶. Khoa h÷c hi®n nay chï khäo sát ðßþc cõi không gian thô thi¬n trß¾c m¡t. H÷ cûng mu¯n chÑng minh sñ hi®n hæu cüa các cõi không gian khác mà h÷ g÷i là không gian b¯n chi«u, không gian bµi chi«u.... Tuy nhiên h÷ không ng¶ các cõi không gian ðßþc s¡p xªp theo chi«u sâu cüa tâm, khi tâm vào ð¸nh càng sâu thì nhæng cõi không gian khác d¥n d¥n bày hi®n. Khoa h÷c không ð¬ ý khía cÕnh này nên mãi mãi h÷ không th¬ khám phá thêm mµt cõi không gian nào khác. Nghe nói ð¸a ngøc · dß¾i lòng ð¤t, trong hang núi thÆm, h÷ khoan ð¤t, dò núi. Nhßng mûi khoan không th÷c vào ðßþc cõi không gian khác. Nghe nói cõi tr¶i · trên mây cao, h÷ phóng máy bay và tên lØa thám hi¬m. Nhßng máy bay không bay t¾i cõi không gian khác. Chï có tâm · trong ð¸nh sâu thÆm m¾i có th¬ chÕm ðªn các cõi không gian khác mà thôi.

Hòa thßþng Thi«n Tâm có k¬ mµt câu chuy®n tß½ng tñ · mi«n tây. Có lû trë chån trâu, lùa trâu v« ngang qua b¶ ð¤t, chþt mµt ðÑa trong ðám ngã lån ra giãy giøa la hét thäm thiªt. Nhæng ðÑa khác sþ hãi chÕy ðªn giæ tay chân nó lÕi, nhßng nó vçn vùng vçy gào thét dæ dµi. Qua mµt lúc lâu thì nó m®t lä và thôi làm dæ, nhßng kh¡p ng߶i có nhi«u vªt cháy xém. Khi ðßþc höi nguyên do, nó k¬ r¢ng khi ðªn b¶ ð¤t, chþt nó th¤y hi®n ra mµt c±ng thành l¾n bên trong lØa cháy r×ng rñc. Nó b²ng cäm th¤y kinh hoàng tµt ðµ. Nhßng li«n khi ðó nhß có sÑc mÕnh vô hình cu¯n hút nó bay vào trong ð¬ b¸ thiêu ð¯t ðau ð¾n vô cùng. Và bây gi¶ thì thành lØa ðã biªn m¤t, m÷i chuy®n tr· lÕi bình th߶ng v¾i cái b¶ ð¤t, cánh ð°ng, ðàn trâu và lû bÕn, nhßng da th¸t còn vªt cháy xém và n±i sþ hãi còn ð¬ lÕi dß âm.

Ðây là tr߶ng hþp th¢ng bé còn dß báo · ð¸a ngøc chßa hªt, ðã ðªn lúc phäi trä n¯t nghi®p còn lÕi nên y báo hi®n ra cänh höa ngøc thiêu ð¯t. Vì nghi®p riêng nên chï nó m¾i th¤y cänh gi¾i ð¸a ngøc, mµt cõi không gian khác, mà không ðÑa nào ðÑng g¥n cùng th¤y. Nhæng cänh lÕ nhß cái thành lØa, nó b¸ cu¯n bay vào trong, lØa thiêu ð¯t thân th¬ ðã hi®n ra và biªn m¤t nhß mµt äo änh. Nhßng cûng còn ð¬ lÕi các vªt cháy xém làm chÑng cÑ. Dî nhiên cái thành lØa r¤t l¾n, nhßng dù bÕn nó ðÑng g¥n vçn không ðÑa nào cäm nghe nóng cháy. Chï nó, v¾i bi®t nghi®p, ðã cäm th÷ mµt kh± hình ðau ð¾n. Nhæng cõi không gian khác không xa v¾i chúng ta theo chi«u dài toán h÷c, nhßng r¤t xa v¾i chúng ta theo chi«u dài tâm linh. Chï khi nào khoa h÷c m· cØa ði theo chi«u dài tâm linh này, h÷ m¾i có th¬ khám phá nhæng chân tr¶i vû trø m¾i lÕ khác. Còn cõi không gian thô thi¬n trß¾c m¡t nào gi¶ không phäi là cõi không gian duy nh¤t cüa vû trø. Con ªch ng°i ðáy giªng su¯t ð¶i không biªt chim kêu hoa n·. Con cá b½i trong nß¾c su¯t ð¶i không biªt xe chÕy ng߶i ði. Chúng ta b¸ giam su¯t ð¶i trong cõi không gian này, không biªt nhæng cänh gi¾i cüa cõi không gian khác.

V¾i ðÕo nhãn thu¥n t¸nh siêu nhân, Tôn Giä Møc Ki«n Liên trông th¤y · cõi không gian khác r¤t g¥n chúng ta, mµt ngÕ quä có thân hình chï là mµt bµ xß½ng khô khan lÕi còn b¸ chim kên lên bay theo c¡n phá làm ðau ð¾n kêu la. Trß¾c m£t Ph§t, Ph§t xác nh§n ch² th¤y cüa Tôn Giä Møc Ki«n Liên và còn giäi thích thêm nguyên nhân cüa Nghi®p báo ðó r¢ng, vì y ðã t×ng làm ð° t¬ giªt trâu bò · thành Vß½ng Xá này thu· xßa. Chúng sinh ¤y ðã phäi trãi qua th¶i gian dài ch¸u hình phÕt · ð¸a ngøc, sñ ðau kh± không biªt là bao nhiêu, mà bây gi¶ quä dß tàn còn lÕi vçn còn quá thê thäm. Ng߶i ð° t¬ giªt th¸t ðã ch¸u mµt quä báo nhß thª, còn ng߶i dùng th¸t thì sao?

Chính sñ dùng th¸t cüa ng߶i ån m¾i thúc ð¦y sñ giªt th¸t cüa ng߶i ð° t¬. Nªu m÷i ng߶i ch¤m dÑt thÑc ån ðµng v§t thì nhæng ng߶i ð° t¬ phäi bö ngh«. Nhß v§y sñ dùng th¸t cüa m÷i ng߶i ðã là cái nguyên nhân sâu xa ban ð¥u ðßa ðªn tµi l²i giªt th¸t. Vì thª nhæng ng߶i ån huyªt nhøc mãi ch¡c ch¡n s¨ ch¸u ðñng nhæng ðau kh± tß½ng xÑng. Nhân Quä khách quan rõ ràng là v§y chúng ta không th¬ lçn tránh cách nào khác.

Có mµt cõi ð¸a ngøc dành cho nhæng kë tÕo ác nghi®p quá ðáng mà lu§t pháp thª gian không ð« c§p ðªn, không biªt ðªn, không xØ lý ðªn. Nhæng kë giªt ng߶i mà khéo phi tang chÑng tích có th¬ thoát ðßþc lu§t pháp thª gian, nhßng h¡n không th¬ nào thoát ðßþc lu§t Nhân Quä và hình phÕt · ð¸a ngøc. Nhæng kë phÕm tà dâm vô luân có th¬ thoát ðßþc sñ phê phán chª tài cüa lu§t pháp thª gian, nhæng không th¬ thoát ðßþc sñ tr×ng tr¸ · ð¸a ngøc. Nhæng kë kinh doanh truy«n bá sách báo dâm ô ð°i trøy có th¬ ðóng thuª ð¥y ðü và không b¸ phi«n hà b·i lu§t pháp thª gian, nhßng s¨ b¸ xØ lý b·i sñ phán xét cüa ð¸a ngøc. Cûng v§y, nhæng kë ð° t¬ su¯t ð¶i giªt trâu bò l¤y th¸t ðã ðóng thuª ð¥y ðü cho qu¯c gia, có khi còn ðßþc khuyªn khích tång gia sän lßþng, nhßng sñ ch¶ ðþi dành cho h¡n là dao dâm lØa ð¯t nhi«u nghìn nåm · ð¸a ngøc. Quä dß tàn cò lÕi là thân ngÕ quÖ ghê g¾m v¾i nhæng sñ bÑc bách th¯ng kh± th߶ng xuyên. Có nhæng ði«u vi di®u lÕ th߶ng ðßþc Ph§t biªt rõ, nhßng không ðßþc Ph§t tuyên b¯. Có hai lý do cho sñ ki®n này. Mµt, có khi nhæng ði«u ðó không c¥n thiªt cho sñ tu hành giäi thoát. Hai, có khi nhi«u ng߶i s¨ không tin l¶i chính Ph§t nói ra. Chính lý do thÑ hai m¾i thñc là h® tr÷ng. Mµt Фng Giác Ngµ thì không còn gì ð¬ tñ cao, nhßng trong khách quan Nhân Quä, Ngài vçn biªt kë b¤t tín v¾i Ngài s¨ phäi ch¸u nhi«u b¤t hÕnh lâu dài. Không tin Ph§t tÑc là không tin l¶i dÕy cüa Ph§t. Không tin l¶i dÕy cüa Ph§t tÑc là chï tin và làm theo nhæng gì trái v¾i Ph§t Pháp. Và sñ thñc hi®n nhæng hÕnh nghi®p do tà kiªn s¨ ðßa ðªn kh± ðau mà thôi!

8. B¯ THÍ TRÂN TRšNG:

(Trích Kinh Tr߶ng Bµ III kinh T® Túc tr 316)

Bài kinh khá dài, chúng tôi không có thì gi¶ trích lÕi toàn bµ bài kinh T® Túc, chï tóm t¡t ph¥n ð¥u và nh¤n mÕnh ph¥n sau. Ng߶i ð÷c mu¯n nghiên cÑu kÖ xin tìm ð÷c nguyên bän kinh T® Túc.

Vua Payàsi có tà kiªn tin không có luân h°i, không có các loÕi hóa sanh, hành vi thi®n ác không có quä báo. Nghe tin Tôn Giä Kumàra Kassapa ðªn g¥n trú xÑ, vua cùng tùy tùng ðªn tham v¤n và ðßa ra quan ði¬m cüa mình. Sñ tranh bi®n lý lu§n qua lÕi r¤t là dài dòng và lý thú. V¾i nhi«u lu§n cÑ xác ðáng và ðµc ðáo, cu¯i cùng Tôn Giä Kumàra Kassapa chiªt phøc ðßþc vua Payàsi. Vua xin quy y và xin Tôn Giä hß¾ng dçn mµt cuµc tª ðàn ð¬ b¯ thí rµng rãi cho m÷i ng߶i thÑc ån qu¥n áo. Tôn Giä cån d£n vua ch¾ có giªt th¸t mµt thú v§t nào. Vua m· mµt cuµc thí ðàn v¾i nhæng thÑc ån b¢ng cháo, ð° phª thäi, các loÕi väi thô x¤u.

Có mµt thanh niên tên Uttàra, b¸ bö quên, ðã nói lên l¶i ngÕo sau khi thí ðàn ch¤m dÑt:

"V¾i cuµc b¯ thí này, tôi ðßþc g£p tôn chü Payàsi trong ð¶i này, nhßng không còn g£p lÕi trong ð¶i sau".

L¶i ngÕo này ðªn tai vua Payàsi, vua v¶i Uttàra ðªn höi nguyên do cüa câu nói.

Uttàra ðáp: "Này tôn chü, trong cuµc b¯ thí cüa Ngài, các món ån nhß thª này ðßþc ðem cho nhß cháo, ð° ån phª thäi. Các món này, Ngài không mu¯n l¤y bàn chân ðøng ðªn hu¯ng næa là ån. Väi thô x¤u này Ngài không mu¯n l¤y chân ðøng ðªn hu¯ng næa là m£c. Tôn chü, Ngài là ng߶i thân và kính mªn cüa chúng tôi. Nhß thª nào, chúng tôi có th¬ ph¯i hþp cái gì thân yêu và kính mªn v¾i cái gì không thân yêu?"

"V§y này thân hæu Uttàra, hãy ðem phân phát các món ån nhß tôi ðã ån, hãy phân phát các väi m£c nhß tôi ðã m£c."

"Xin vâng, Tôn chü".

Vì Tôn chü Payàsi ðã b¯ thí không ðßþc hoàn b¸, vì ðã b¯ thí không tñ tay mình làm, vì ðã b¯ thí không có suy tß, vì ðã b¯ thí các ð° v§t phª thäi, sau khi thân hoÕi mÕng chung ðßþc lên cõi tr¶i TÑ Thiên Vß½ng (t¥ng tr¶i th¤p nh¤t) trong cung ði®n tr¯ng không cüa Serisaka. Còn thanh niên Uttàra, b¸ bö quên trong cuµc b¯ thí này, vì ðã b¯ thí mµt cách hoàn b¸, vì ðã b¯ thí tñ tay mình làm, vì ðã b¯ thí có suy tß, vì ðã b¯ thí các ð° có giá tr¸, sau khi thân hoÕi mÕng chung, ðßþc sanh lên thi®n thú, cõi tr¶i Ъ Thích.

Lúc b¤y gi¶ tôn giä Gavampati (Ki«u PhÕm Ba Ы, Ngßu chü, v¸ th߶ng ngø · cõi tr¶i h½n · nhân gian) hay ði nghï trßa · cung ði®n tr¯ng không cüa Serisaka, thiên tØ Payasi ði ðón tôn giä Gavampati ðänh l­ ngài và ðÑng mµt bên.

"Hi«n giä, ngß½i là ai?" Tôn giä höi.

"BÕch tôn giä. Con là tôn chü Payasi".

"Này hi«n giä, có phäi ngß½i có tà kiªn nhß sau; không có luân h°i, không có các loÕi hóa sinh, hành vi thi®n ác không có quä báo?".

"BÕch tôn giä, con có tà kiªn nhß v§y, nhßng nh¶ tôn giä Kumara Kassapa, con thoát ra khöi ác kiªn ¤y".

"Này hi«n giä, còn thanh niên Uttara b¸ bö quên trong cuµc b¯ thí ðó, ðßþc thác sinh · ðâu?"

"BÕch tôn giä, vì Uttara ðã b¯ thí mµt cách hoàn b¸ trân tr÷ng nên ðßþc sinh lên cõi tr¶i Ъ Thích. Mong tôn giä hãy ði ðªn thª gi¾i loài ng߶i ð¬ nói lên sñ sai bi®t này giæa con và thanh niên Uttara".

NH‡N XÉT:

Cûng nhß cõi ð¸a ngøc, ngÕ quÖ không th¬ trông th¤y b¢ng m¡t th¸t, cûng v§y, nhæng cõi tr¶i vi di®u phß¾c báo chï ðßþc nh§n biªt b·i mµt trình ðµ công ðÑc ho£c tâm linh tß½ng ðß½ng.

ÐoÕn kinh này nói lên quä báo sai bi®t giæa hai tr߶ng hþp b¯ thí. Vua Payasi ðã b¯ thí mµt cách h¶i hþt, xem th߶ng ng߶i th÷ thí, b¯ thí nhæng v§t thô x¤u, b¯ thí không trân tr÷ng. Tuy ðßþc sinh lên cõi tr¶i nhßng chï là mµt cõi tr¶i th¤p nhâát, trong mµt cung ði®n tr¯ng träi thiªu th¯n. Trái lÕi, thanh niên Uttara biªt rõ kªt quä cüa Nghi®p nên dám nói l¶i ngÕo v« thí ðàn cüa vua Payasi và v« ch² ðªn kém cõi do vi®c làm ðó ðßa ðªn. Khi ðßþc quy«n b¯ thí, Uttara ðã b¯ thí mµt cách trân tr÷ng, b¯ thí nhæng ph¦m v§t có giá tr¸, b¯ thí t§n tay, quý tr÷ng ng߶i th÷ thí, nên ðã sinh lên cõi tr¶i Ъ Thích, cõi vui nh¤t trong các cõi tr¶i døc gi¾i.

Tuy ð°ng là hành vi b¯ thí, nhßng hai ng߶i ðã mang hai tâm trÕng khác nhau. Vua Payasi ðã b¯ thí v¾i tâm ích kÖ, mong c¥u phß¾c báo cho mình, không có tình nhân ái. Sñ b¯ thí mµt cách h¶i hþt ðã nói lên tâm trÕng thiªu lòng thß½ng cüa vua Payasi. Trái lÕi Uttara v¾i lòng thß½ng ng߶i nên ðã b¯ thí mµt cách trân tr÷ng kÛ lßÞng. Ngu°n g¯c cüa công ðÑc là tâm t× ái. Thiªu tâm t× ái, phß¾c nghi®p không viên mãn.

[Lu§n V« Nhân Quä][Nhân Quä Thª Gian-1][Nhân Quä Thª Gian-2][Nhân Quä Xu¤t Thª Gian]
[Nhân Quä B° Tát ÐÕo][Suy Lu§n Nhân Quä]