B. Nhân Qüa Xu¤t Thª Gian

Chúng ta ðã bàn v« Nhân Quä thª gian cüa cá nhân và cüa ð¤t nß¾c, bây gi¶ s¨ bàn qua Nhân Quä xu¤t thª gian, con ð߶ng cüa nhæng ng߶i mu¯n vßþt ngoài tam gi¾i. Nhi«u ng߶i cho r¢ng mµt v¸ ðã giäi thoát thì không còn b¸ lu§t Nhân Quä chi ph¯i, có làm gì cûng không tÕo thành nghi®p. Ðây là mµt kiªn ch¤p thiên không sai l¥m. Ông già ch°n mang kiªn ch¤p này mà phäi ð÷a thân ch°n nåm tråm ð¶i.

Có nhæng h÷c giä lý lu§n r¢ng:

Do HOƒC ðßa ðªn tÕo NGHIŽP. Do NGHIŽP ðßa ðªn th÷ BÁO

HOƒC => NGHIŽP => BÁO

Chúng sinh do si mê l§u ho£c nên tÕo nghi®p, và có tÕo nghi®p nên phäi th÷ báo.

Chúng sinh b¸ l§u ho£c che phü nên không biªt rõ h§u quä cüa nghi®p nhß thª nào, ð¬ r°i tÕo nhæng ác nghi®p ðßa ðªn ðau kh±. B§c Alahán trái lÕi, vì hªt l§u ho£c nên biªt rõ ð߶ng ði cüa lu§t Nhân Quä Nghi®p báo, ðã tÕo nhæng B° Tát nghi®p ð¬ gieo duyên giáo hóa chúng sinh và ðßþc viên mãn Ph§t quä. Nªu hªt ho£c là hªt n¢m t lu§t Nhân Quä thì B° Tát vînh vi­n không thành tñu p quä dù có giáo hóa chúng sinh t vô lßþng kiªp. Nhßng chính vì hªt l§u ho£c nghîa là biªt rõ Nhân Quä Nghi®p báo h½n bao gi¶ hªt nên b§c B° Tát ch÷n nhæng nhân thích hþp ð¬ ði v« quä c¥n thiªt. Vì thª, T± Bá Trßþng ðã trä l¶i cho ông già ch°n r¢ng b§c ðÕi tu hành là ng߶i:

"Không còn m½ h° v« Nhân Quä".

Câu trä l¶i ng¡n g÷n cô ð÷ng này ðã chuy¬n hÆn ý thÑc h® ch¤p không t× bao gi¶ qua cüa ông già ch°n và t ch¾p m¡t ðó ông nh§n ra Bän th¬ trí tu® lß½ng tâm sÇn có r¤t là linh hoÕt hi®n hæu.

Chúng ta nghiên cÑu Nhân Quä xu¤t thª gian ð¬ xét xem do nhæng nhân nào ðã tÕo ra sñ thu§n ti®n hay tr· ngÕi cho mµt ng߶i mu¯n ði ðªn giäi thoát.

1. NGUYÊN NHÂN CœA ÐAU KH‘

(Trích Tß½ng ¿ng Bµ kinh 4, tr 328)

Bhadra.

Mµt th¶i Thª Tôn trú · giæa dân chúng Malla tÕi Uruvelakappa, r°i thôn trß·ng Bhadraka ði ðªn Thª Tôn, ðänh l­ và ng°i xu¯ng mµt bên, bÕch Thª Tôn:

"Lành thay, bÕch Thª Tôn, nªu Thª Tôn thuyªt cho con v« sñ t§p kh·i và ch¤m dÑt cüa kh±".

"Này thôn trß·ng, nªu y cÑ vào quá khÑ hay v¸ lai ð¬ nói v« nguyên nhân (sñ t§p kh·i) và sñ ch¤m dÑt cüa ðau kh±, ông s¨ có phân vân nghi ng¶. Nhßng này chính tÕi ðây, v¾i sñ có m£t cüa ông, ta s¨ thuyªt v« nguyên nhân và sñ ch¤m dÑt cüa ðau kh±. Hãy l¡ng nghe và suy nghi®m, ta s¨ nói".

"Ông nghî thª nào, này thôn trß·ng, nªu · tÕi Uruvelakapapa này có nhæng ng߶i b¸ giªt, ho£c b¸ tù, b¸ thi®t hÕi, b¸ chï trích, ông có kh·i lên lo l¡ng bu°n kh± không?"

"BÕch Thª Tôn, v¾i nhæng ng߶i này con có kh·i lên lo l¡ng bu°n kh± và v¾i nhæng ng߶i khác con không có kh·i lên lo l¡ng bu°n kh±".

"Vì sao có sñ sai khác nhß v§y?"

"BÕch Thª Tôn, v¾i nhæng ng߶i mà con không có thß½ng mªn thì dù h÷ có b¸ giªt,... con không có kh·i lên lo l¡ng s¥u muµn. Nªu v¾i ng߶i mà con có thß½ng mªn thì khi h÷ b¸ giªt... con có kh·i lên lo l¡ng s¥u muµn".

"Nhß v§y, chính ông ðã xác ð¸nh do có thß½ng mªn m¾i có lo l¡ng s¥u muµn. Cûng v§y, dù quá khÑ hay v¸ lai, nªu có kh± não kh·i lên, ð«u t× ái døc làm cån bän, t× ái døc làm s· nhân. Ái døc là cån bän cüa kh±".

NH‡N XÉT

Bài kinh này có vë triªt lý h½n là Nghi®p báo. Tuy nhiên nó cûng là chu²i Nhân Quä có liên quan v¾i nhau. Thay vì giäng TÑ Di®u Ъ cho thôn trß·ng Bhadraka, ðÑc Ph§t ð£t v¤n ð« thñc tª hi®n tÕi ð¬ ông tñ xác nh§n b¢ng suy nghi®m cüa chính mình r¢ng vì có ái døc nên có ðau kh±. Ph§t ðã h® th¯ng ði«u này t giáo lý TÑ Di®u Ъ - B¯n sñ th§t m¥u nhi®m - r¢ng có kh± v¾i tám loÕi và ái là nguyên nhân cüa kh±, có Niªt Bàn ch¤m dÑt kh± và ái, và có con ð߶ng ðßa ðªn Niªt Bàn ðó. Trong giáo lý m߶i hai nhân duyên, ái là mµt m¡c xích quan tr÷ng tác ðµng ðªn vòng luân h°i vô t§n.

Vì thß½ng con mà cha m© phäi lo l¡ng ðü cách cho ð¶i s¯ng và tß½ng lai cüa nó. Nªu sau này nó tö vë ru°ng rçy s½ sài, cha m© s¨ th¤t v÷ng ðau kh± vô cùng.

Ai cûng biªt tình yêu ðßa ðªn hôn nhân và hôn nhân ðßa ðªn vô s¯ trách nhi®n, b¤t an và phi«n muµn.

Th§t ra, Ái không ð½n giän là tình thß½ng yêu giæa ng߶i này v¾i ng߶i kia, nó còn là lòng ham mu¯n ð¯i v¾i ngû døc ng߶i tham s¡c, kë ham danh, ng߶i ßa ån, kë thích ngü, ng߶i tham ti«n, kë løy tình.... Nªu có thß½ng yêu ai, t¤t cä ð«u b¡t ngu°n t× ham mu¯n khoái lÕc cüa chính mình.

Chúng ta chï yêu mªn ng߶i nào ðem lÕi vui thú cho chúng ta, và chúng ta s¨ oán h§n kë nào ðem lÕi ðau kh± cho chúng ta. Tình yêu thß½ng chï là chiêu bài che ð§y cho sñ ham mu¯n cüa tñ kÖ. Không có ham mu¯n cüa tñ kÖ, tình yêu thß½ng biªn m¤t.

BÕn s¨ nêu lên r¢ng ðau kh± không chï ð½n thu¥n là n²i lo l¡ng, phi«n muµn, bån khoån, th¤t v÷ng.... nghîa là nhæng trÕng thái cüa tâm, nhßng nó còn là nhæng hoàn cänh b¤t nhß ý nhß ðói kém, tai nÕn, b¸ nhøc mÕ, làm ån th¤t bÕi.... Th§t ra ng߶i không ham giàu thì nghèo không là n²i kh±; không thß½ng yêu thì xa nhau không tiªc nh¾; không ghét nhau thì g¥n nhau không bñc bµi; không tñ ái thì b¸ nhøc mÕ không khó ch¸u. K c¥n danh v÷ng thì m¤t chÑc không là n²i b§n tâm. Có câu chuy®n v« ng߶i lÕc quan (cüa MÛ) nhß sau:

- A cheerful man - Ng߶i lÕc quan

Có mµt ng߶i tài xª lái xe lØa lÕc quan ðªn kÏ lÕ, b¤t cÑ mµt sñ ki®n gì xäy ra, anh ði«u nhìn th¤y khía cÕnh t¯t cüa nó ð¬ vui m×ng mà không bao gi¶ quan tâm ðªn khía cÕnh x¤u cüa nó. BÕn bè anh v×a ngÕc nhiên v×a thán phøc ð£c tính lÕ lùng này.

Mµt hôm xe lØa ði tr§t ð߶ng r¥y, xe cÑu thß½ng ðßa anh vào b®nh vi®n. Cu¯i cùng anh b¸ cßa m¤t mµt chân, bÕn bè anh ðªn thåm, sau khi an üi chia bu°n xong h÷ nói:

"Chúng tôi nghî r¢ng t tr߶ng hþp này anh không th¬ tìm th¤y mµt khía cÕnh t¯t nào cä, phäi không, ng߶i bÕn thân mªn cüa chúng tôi?"

Anh c߶i bäo:

"Có chÑ, t× nay tôi chï t¯n ti«n mua mµt chiªc giày mà thôi!".

Rõ ràng ð¯i v¾i ng߶i nhß thª này, tai nÕn cûng không là n²i kh±. Anh không quá yêu thân th¬ cüa mình nên khi b¸ hß hao, anh không tiªc rë. Яi v¾i m÷i sñ ki®n linh tinh khác, vì không bao gi¶ bu°n nên anh m¾i bình tâm nhìn ra khía cÕnh t¯t cüa nó ð¬ chï cho m÷i ng߶i cùng th¤y. Nªu bu°n kh± vì nhæng khía cÕnh x¤u, chúng ta không bao gi¶ nhìn ra khía cÕnh t¯t cüa chính sñ ki®n ¤y. Tuy nhiên · ðây chúng ta không ði tìm khía cÕnh t¯t cüa v¤n ð« ð¬ bù ð¡p cho khía cÕnh x¤u, chúng ta chï ðoÕn tr× ðßþc ái døc thì ðau kh± s¨ v¡ng bóng.

Lõa th¬ ngoÕi ðÕo Kassapa ðªn höi Ph§t v« nguyên nhân cüa ðau kh± theo quan ni®m Nghi®p báo, r¢ng kh± do chính ng߶i ¤y gây ra (thân ð¶i trß¾c và thân ð¶i này là duy nh¤t).

Ho£c kh± v×a do ng߶i ¤y v×a do ng߶i khác gây ra (kªt hþp cä hai)

- Ho£c không có kh±.

- Ho£c có kh± mà Ph§t không th¤y.

Tr߶ng hþp nào ðÑc Ph§t cûng không ð°ng ý.

Cu¯i cùng ngoÕi ðÕo Kassapa yêu c¥u Ph§t nói v« nguyên nhân cüa ðau kh±.

Ph§t bäo:

"Ta nói ðªn con ð߶ng trung ðÕo r¢ng do vô minh duyên hành... do ái duyên thü... nên thành toàn bµ ðÕi kh± ¤m này".

Nguyên nhân cüa ðau kh± là ái døc, mµt nguyên nhân tâm lý h½n là Nghi®p báo. Tuy nhiên nó cûng có änh hß·ng Nghi®p báo. Nªu chúng ta ðã t×ng ràng buµc ng߶i khác t tình yêu và tình døc cüa chúng ta, nghîa là gây cho h÷ ô nhi­m t ái døc, thì duyên ái døc này s¨ tr· lÕi trói buµc chúng ta t v¸ lai, khiªn cho chúng ta khó có mµt ð¶i s¯ng thanh thän giäi thoát vì thª mµt ng߶i mu¯n giäi thoát thì không ðßþc qua h® ái døc v¾i b¤t cÑ chúng sinh nào, và cûng không ðßþc làm mai m¯i tác hþp cho nhæng chúng sinh khác quan h® ái døc v¾i nhau. Nªu có ði«u ki®n chï nên c·i m· làm nh© b¾t ái døc cüa chúng sinh, khuyên h÷ tìm hÕnh phúc t nhæng møc tiêu cao thßþng h½n là ð¡m mình mãi t vûng bùn ái døc mà không có ngày ra khöi. Chúa Jésus bäo:

"Ð×ng tß·ng ta ðªn ð¬ kªt hþp thª gian, trái lÕi, ta ðªn ð¬ vþ phäi xa ch°ng, con phäi xa cha, ng߶i thân mªn phäi chia c¡t".

Chính chúa Jésus cûng mu¯n giäi töa ái døc cüa cuµc ð¶i ð¬ cho m÷i ng߶i tìm th¤y hÕnh phúc cao cä cüa "Thiên qu¯c".

Dî nhiên t vô lßþng kiªp quá khÑ, chúng ta ðã t×ng là vþ, là ch°ng v¾i biªt bao ng߶i. Nªu Nghi®p báo này c¯ ð¸nh thì ch¡c ch¡n chúng ta phäi b¸ ái døc kéo níu và không th¬ giäi thoát. Nhßng may m¡n thay, Thª Tôn ðã có con ð߶ng Bát thánh ðÕo ð¬ ðoÕn tr× m÷i ái døc mà chánh ð¸nh là c¯t tüy. Ng߶i quyªt tâm tu Bát thánh ðÕo, thành tñu chánh ð¸nh thì ái døc biªn m¤t, m÷i kh± não søp ð², nhæng duyên nþ quá khÑ c¡t ðÑt.

T± Sß TØ thän nhiên ðßa ð¥u cho vua chém, Thi«n sß Tâm ÐÕo (· Vån Thù) ng°i ch¶ gi£c ðªn l¤y giáo ðâm vào tim, máu chäy ra thành dòng sæa tr¡ng. Khai ngµ xong cho Thi®n Hµi (· Giáp S½n), thi«n sß Hoa Ðình Thuy«n TØ l§t úp thuy« ra ði.... Nhæng v¸ thành tñu chánh ð¸nh, ðoÕn ðÑt ái døc thì không còn cái gì khiªn cho các ngài ðau kh±. Nªu chúng ta quan ni®m ðau kh± là nhæng hoàn cänh b¤t nhß ý do Nghi®p báo ðem lÕi, chúng ta s¨ r½i vào tà kiªn cüa ngoÕi ðÕo.

Mµt l¥n Thª Tôn ði ðªn nhæng ngoÕi ðÕo kh± hÕnh, trông th¤y h÷ hành kh± hÕnh b¢ng nhi«u cách quái lÕ, nhß ðÑng mµt chân, ph½i n¡ng, ch¯ng tay chân lên tr¶i, ån cö, bò lªt nhß chó, n¢m trên tro và gai.... Ph§t höi h÷ làm nhß thª ðßa ðªn møc ðích gì. H÷ ðáp:

"Thßa hi«n giä Gotama, tôn sß cüa chúnh tôi tñ xßng là ng߶i có tri kiªn t lúc ngü cûng nhß lúc thÑc. Ng߶i bäo r¢ng do nghi®p quá khÑ nên có ðau kh±. Có ðau kh± tÑc là không giäi thoát. Nªu ai thñc hành kh± hÕnh viên mãn, nghi®p quá khÑ hªt, s¨ ðßþc giäi thoát an vui".

"Nhßng các ông có tñ biªt quá khÑ ðã tÕo nghi®p nhi«u ít mà m²i ng߶i phäi thñc hành kh± hÕnh loÕi nào t bao lâu m¾i ðü?"

"Thßa hi«n giä Gotama, chúng tôi không biªt!".

"Các ông thñc hành dña trên sñ không biªt, làm sao các ông có th¬ biªt kªt quä s¨ ra sao?"

"Thßa, còn hi«n giä nói thª nào v« nguyên nhân cüa ðau kh± và sñ ch¤m dÑt cüa ðau kh±?"

"Ta nói có tham, có sân, có si là có ðau kh±. Không tham, không sân, không si thì không có ðau kh±".

NgoÕi ðÕo quan ni®m ðau kh± là hoàn cänh b¤t nhß ý do nghi®p quá khÑ ðem lÕi, h÷ tñ nguy®n trä trß¾c b¢ng cách tñ ðày ð÷a thân xác mình cho ðªn cùng cñc cüa ðau kh±. Trong ý chí ch¸u ðñng kh± hÕnh ðó, ðôi khi h÷ xem th߶ng ð® tØ Ph§t ðã không thñc hành kh± hÕnh nhß h÷, có vë s¯ng d­ dãi h½n. H÷ không nhìn th¤y bän ch¤t giä d¯i cüa ðau kh± chï là nhæng tâm trÕng phù äo ðßþc xây dñng t× ði«u ki®n tham sân si. Фng Chánh ÐÆng Giác nhìn th¤y rõ ðau kh± chï là mµt äo tß·ng có ði«u ki®n, khi nhæng ði«u ki®n này b¸ ðoÕn tr×, ðau kh± biªn m¤t. Do nhìn rõ ði«u này nên ð߶ng l¯i tu hành cüa ðÕo Ph§t không thiên v« kh± hÕnh hay hß·ng thø, chï s¯ng thª nào ð¬ thu§n ti®n cho vi®c ðoÕn tr× tham sân si. H÷ phäi giæ gi¾i và s¯ng ð¶i ð½n giän ð¬ không tång trß·ng lòng tham, nhßng h÷ cûng c¥n ån u¯ng ðü sÑc khöe ð¬ trþ giúp cho vi®c t÷a thi«n khuya s¾m, và chính n½i công vi®c thi«n ð¸nh này, h÷ ðoÕn tr× ðßþc tham ái.

Tóm lÕi, nguyên nhân cüa ðau kh± có vë thuµc v« triªt lý h½n là thuµc v« Nghi®p báo, tuy nhiên, Nghi®p báo cûng dñ ph¥n r¤t nhi«u t ð¶i s¯ng tu hành cüa mµt ng߶i, mà nªu h÷ không th¤u ðáo v« Nghi®p báo loÕi này, h÷ s¨ g£p nhi«u tr· ngÕi.

 

2. GI•I ИNH HUŽ

(Trích Kinh Bµ Tång Chi 2, tr 352)

"V¾i cån không phòng hµ, này các TÏ Kheo, ng߶i này ði ðªn gi¾i b¸ hüy hoÕi. V¾i gi¾i khiªm khuyªt, ng߶i này ði ðªn chánh ð¸nh b¸ hüy hoÕi. V¾i chánh ð¸nh khiªm khuyªt, ng߶i này ði ðªn tri kiªn nhß th§t b¸ hüy hoÕi. V¾i tri kiªn nhß th§t khiªm khuyªt ng߶i này không còn nhàm chán ly tham. Thiªu nhàm chán ly tham, ng߶i này ði ðªn giäi thoát tri kiªn b¸ hüy hoÕi".

"Ví nhß, này các TÏ Kheo, mµt cây, v¾i cành và lá khiªm khuyªt th¶i các ch°i non không ði ðªn viên mãn, vö cây không ði ðªn viên mãn, giác cây không ði ðªn viên mãn, löi cây không ði ðªn viên mãn. Cûng v§y, này các TÏ Kheo, v¾i các cån không phòng hµ... giäi thoát tri kiªn b¸ hüy hoÕi".

"Ngßþc lÕi, này các TÏ Kheo, v¾i các cån ðßþc phòng hµ... giäi thoát tri kiªn ðßþc ð¥y ðü".

NH‡N XÉT

Có sñ liên h® logic t× gi¾i ðªn ð¸nh và hu® ðªn n±i Ph§t g÷i ba môn này là vô l§u h÷c - h÷c cüa giäi thoát. Nªu thiªu mµt trong ba môn này, sñ giäi thoát không ðßþc g÷i là viên mãn.

Do ð¸nh sinh hu®, ði«u này d­ hi¬u. Khi tâm suy nghî l¡ng yên, cái biªt vçn không m¤t mà khi cái biªt không còn b¸ sñ suy nghî bë cong, vo tròn, nó s¨ biªt ðßþc sñ th§t cüa vÕn hæu. Ví dø có ng߶i không quán các pháp tß¾ng sinh di®t vô th߶ng, do mµt phß½ng ti®n khác nhß quán s± tÑc ho£c tri v÷ng ðßþc ð¸nh. T× tâm an ð¸nh này h÷ s¨ tñ th¤y sñ sinh di®t vô th߶ng cüa các pháp mà không c¥n h÷c trß¾c. Bình th߶ng ng߶i này s¯ng l£ng l¨ không kh·i quán sát, b¤t ng¶ có duyên sñ cám d², tranh giành kéo t¾i, tñ trong tâm tînh giác l£ng l¨ ðó kh·i lên ni®m "phê phán" m÷i tr¥n cänh chï là trò hß äo l×a gÕt, r°i h÷ không b¸ duyên theo ngoÕi cänh ðó. иnh sinh hu® là nhß v§y.

Riêng gi¾i sinh ð¸nh có nhi«u khía cÕnh tª nh¸, th߶ng thì chúng ta quan ni®m trì gi¾i ð¬ tránh sñ ô nhi­m cho tâm. Do tâm không b¸ ô nhi­m nên t÷a thi«n d­ ðßþc ð¸nh. Nªu chï hi¬u nhß v§y thì chßa hi¬u hªt ý nghîa cüa gi¾i. Gi¾i có mµt ý nghîa r¤t l¾n lao ðªn n±i ng߶i trì gi¾i kÛ lßÞng ðßþc uy ðÑc r¤t nhi«u. Các Hòa Thßþng Tôn Túc trong cuµc ch¤n hßng Ph§t giáo v×a qua không phäi là nhæng v¸ ðÕt ðÕo, nhßng b·i công nång trì gi¾i mà làm ðßþc ðÕi sñ.

- иnh thành tñu do phá ðßþc nåm tri«n cái.

- Quä v¸ thành tñu do phá ðßþc các kiªt sØ.

Chúng ta s¨ nói v« nåm tri«n cái trß¾c ðó là tham døc, sân nhuª, hôn tr¥m, trÕo cØ, và nghi. Nhæng tri«n cái này, thoÕt nghe có vë chï là nhæng tâm ni®m sinh di®t lång xång nªu khéo l¡ng ð÷ng s¨ biªn m¤t. Nhßng ng߶i có thñc hành thi«n ð¸nh s¨ th¤y v¤n ð« không ð½n giän nhß v§y. Nåm tri«n cái (che phü) này quä th§t là l¾p mây m¶ che phü tâm. Khi l¾p mây m¶ này chßa tan, ng߶i tu thi«n d­ b¸ hôn tr¥m tán loÕn, th¤y tâm mình nhö h©p u ám. Mµt hôm l¾p mây tri«n cái này chþt tan, hôn tr¥m tán loÕn biªn m¤t tâm tr· nên khoáng ðÕt sáng tö. Nhß v§y ng߶i hành giä b¡t ð¥u ðßþc ð¸nh, tham sân möng nhÕt, tñ tin ch¡c ch¡n vào sñ tu hành giäi thoát. Tìm th¤y ni«m an vui thanh thän h½n m÷i trò vui thª gian nào khác.

Nhßng do ðâu tri«n cái b¸ phá vÞ?

Dî nhiên ai cûng th¤y r¢ng do phß½ng pháp nhiªp tâm tu t§p thi«n ð¸nh nên tri«n cái ðßþc phá vÞ. V¤n ð« không ð½n giän nhß v§y! Chính do công ðÑc trì gi¾i góp ph¥n l¾n lao trong vi®c phá vÞ tri«n cái. Nhß thª phß½ng ti®n tu thi«n và công ðÑc trì gi¾i hþp lÕi phá vÞ tri«n cái. Bäo r¢ng do phß½ng ti®n tu thi«n phá ðßþc tri«n cái, chúng ta d­ ch¤p nh§n, vì ði«u này có th¬ suy lu§n ðßþc. Còn công ðÑc trì gi¾i là cái gì nghe m½ h° khó th¤y. Th§t v§y, sñ góp ph¥n cüa công ðÑc trì gi¾i khó th¤y nhß chúng ta vçn th߶ng khó th¤y các hi®n tßþng Nhân Quä Nghi®p báo khác. TÕi sao ng߶i làm ån th¤t bÕi, tÕi sao ng߶i kinh doanh thành công, phß¾c lñc ðã chi ph¯i h¥u hªt màk ai nhìn th¤y. Cûng v§y, công ðÑc trì gi¾i r¤t là m¥u nhi®m và cûng r¤t là khó th¤y. TÕi sao công ðÑc trì gi¾i l¾n lao nhß v§y? Chúng ta không th¬ chï ra mµt cách cø th¬ ch² cao cä cüa công ðÑc trì gi¾i này, chï cØ mµt ví dø ð¬ làm sáng tö v¤n ð«. Mµt hôm Ajatasattu ðªn höi Ph§t v« quä báo hi®n tÕi cüa Sa Môn. Ph§t nêu ra m߶i ba lþi ích, nhßng · ðây chúng ta trích lþi ích ð¥u tiên (Tr߶ng Bµ Kinh 1, Kinh Sa Môn Quä). Ph§t bäo:

"ÐÕi Vß½ng nghî sao, nªu ðÕi vß½ng, có mµt ng߶i nô bµc d§y s¾m thÑc khuya, thi hành m÷i m®nh l®nh cüa ðÕi vß½ng mµt cách chu ðáo, ng߶i ¤y tñ nghî do công ðÑc quá khÑ nên ðÕi vß½ng ðßþc ð¸a v¸ nhß hi®n ta¸, và ng߶i ¤y mu¯n ði tìm công ðÑc, nên cÕo bö râu tóc, khoác áo casa, t× bö gia ðình, s¯ng không gia ðình, xu¤t gia tu ðÕo. Sau khi xu¤t gia nhß v§y, ng߶i ¤y s¯n v¾i sñ chª ngñ thân, l¶i nói, ý nghî biªt ðü v¾i nhu c¥u t¯i thi¬u v« ån u¯ng, y phøc, hoan hï s¯ng an t¸nh.... Biªt ði«u này ðÕi vß½ng có bäo ng߶i ðó tr· lÕi làm nô bµc cho ðÕi vß½ng nhß trß¾c chång?".

"BÕch ÐÕi ÐÑc (Lúc này, vua chßa quy y, chï m¾i g£p Ph§t l¥n ð¥u), không nhß v§y. Trái lÕi chúng con kính l­ ng߶i ¤y, ðÑng d§y khi trông th¤y ng߶i ¤y, m¶i ng߶i ¤y ng°i xu¯ng ghª, cúng d߶ng ng߶i ¤y các døng cø nhß y, thñc, túc xá, thu¯c men ð¬ tr¸ b®nh và chúng con s¨ ra l®nh ð¬ bäo v®, che ch· ng߶i ¤y ðúng theo pháp lu§t".

"Này ÐÕi Vß½ng, ÐÕi Vß½ng nghî thª nào, nªu th§t nhß v§y thì ðó có phäi chång là kªt quä thiªt thñc hi®n tÕi cßa hÕnh Sa Môn?".

"BÕch ÐÕi ÐÑc, nhß v§y chính là kªt quä thiªt thñc hi®n tÕi cüa hÕnh Sa Môn".

Nªu so v« phß¾c cüa thª gian thì ng߶i nô bµc kia kém xa vua A Xà Thª. Nhßng nªu hành trì công ðÑc xu¤t thª gian, b²ng nhiên ng߶i ¤y ðÑng vào ð¸a v¸ cao cä h½n nhà vua mà chính nhà vua phäi công nh§n. Khi trì gi¾i mµt cách th¥m l£ng, d߶ng nhß v¸ này chï có tß lþi, nhßng trong cái tñ lþi th¥m l£ng riêng mình, v¸ này ðã làm gß½ng mçu, làm ni«m tin cho m÷i ng߶i và ðánh thÑc ÐÕo ðÑc lß½ng tâm cüa h÷. Sñ thanh t¸nh trong gi¾i lu§t cüa mµt v¸ Tång khiªn cho m÷i ng߶i tin r¢ng tu hành là vi®c có th¬ làm ðßþc.

Phäi công nh§n r¢ng khi sñ ch¤n hßng Ph§t giáo trong th¶i kÏ phôi phai, giáo lý chßa ðßþc ph± c§p, thì tß cách cüa phái kh¤t sî do ÐÑc Minh Ðång Quang dçn ðÕo ðã gây ðßþc ni«m tin r¤t nhi«u cho qu¥n chúng · mi«n Tây. Trong sñ tu hành giäi thoát vi®c tñ lþi luôn luôn töa ra sñ lþi tha mµt cách tñ nhiên. Công ðÑc trì gi¾i ðßþc tán thán vì có thêm ði«u này.

LÕi næa, xét theo tß½ng quan tâm lý, nªu ðü ý chí ð¬ giæ gi¾i, ng߶i này ðü sÑc dÑt khoát v¾i v÷ng tß·ng. Ng߶i tu thi«n khó tiªn vì không dÑt khoát v¾i v÷ng tß·ng, lÕi hay dây dßa nhì nh¢ng v¾i nó. Ý chí dÑt khoát r¤t c¥n thiªt cho vi®c tu thi«n t§p ð¸nh. Ý chí cüa quyªt tâm trì gi¾i ðßa ðªn ý chí dÑt khoát v¾i v÷ng tß·ng, và nhß v§y ИNH là kªt quä tiªp theo ðó.

Gi¾i là кC cüa tñ tâm, phÕm gi¾i là làm chuy®n th¤t ðÑc. Hành vi giªt ng߶i là hành vi ðµc ác bµc phát b·i tri«n cái sân h§n quá ðáng. Dâm døc là hành vi ô nhi­m bµc phát b·i tri«n cái tham døc. Trµm c¡p là hành vi m¶ ám bµc phát b·i tri«n cái tham lam. Nói d¯i - xßng mình chÑng Thánh - là hành vi l߶ng gÕt tham c¥u lþi dßÞng. Nhæng ác gi¾i nhß v§y t× tri«n cái phát kh·i, nuôi dßÞng tr· lÕi tri«n cái. Và khi tri«n cái n£ng n« vây phü thì chßa có s· ð¡c s¨ không có s· ð¡c, ðã có s· ð¡c s¨ m¤t s· ð¡c.

Chúng ta phäi biªt nhæng l¶i dÕy cüa Ph§t xu¤t phát t× kinh nghi®m giáo hóa chúng sinh trong vô lßþng kiªp. Ph§t biªt rõ ch² ßu ch² khuyªt cüa t×ng phß½ng ti®n, biªt m£t trái m£t phäi cüa t×ng ð߶ng ði nên ðã dñng cån bän gi¾i, ð¸nh, hu® ð¬ làm ch² cho chúng sinh y cÑ. Khi nghe nói v« lòng bàn tay, chúng ta phäi hi¬u r¢ng ðã có lßng bàn tay. Khi nghe nói v« ch² r¯t ráo KHÔNG, chúng ta phäi hi¬u r¢ng ðã có ð¥y ðü gi¾i, ð¸nh, hu®. Thiªu gi¾i ð¸nh hu®, l¯i v« Niªt Bàn ðã bít l¤p, dù có ngµ ðßþc chút gì thì vçn không th¬ tiªn thêm và có khi b¸ th¯i th¤t. B·i v§y, chúng ta mu¯n tu hành giäi thoát phäi nghiên cÑu kÛ v« gi¾i b±n Patimokkha. Phäi th¤y rõ thâm ý tª nh¸ cüa Ph§t trong t×ng gi¾i nhö nh£t và c¯ g¡ng GIÿ - GI•I - T» - XA, nghîa là tránh r¤t xa nhæng duyên sñ có th¬ ðßa ðªn ô nhi­m.

Ngoài ý nghîa giæ gìn sñ vô nhi­m cho mình gi¾i còn có ý nghîa quan tr÷ng thÑ hai, ðó là tránh sñ nghi ng¶ cüa ng߶i khác. Còn r¤t nhi«u tª hÕnh mà chúng ta phäi khéo léo giæ gìn ð¬ giæ ni«m tin cüa ph§t tØ ð¯i v¾i chß Tång. M¤t ni«m tin ð¯i v¾i chß Tång h÷ s¨ g£p nhi«u b¤t hÕnh. Chính vì lþi ích cüa chúng sinh mà v¸ xu¤t gia tu hành c¥n phäi giæ gi¾i, và giæ tr÷n trên hai ý nghîa.

"Sñ ô nhi­m cho chính mình và sñ không nghi ng¶ cüa Ph§t tØ".

3. CÚNG HOA THÁP PH‡T

(Trích Trß·ng Lão Tång K®, tr 65)

Khandasumana

Trong th¶i ðÑc Ph§t tÕi thª, Ngài tái sinh trong gia ðình cüa vua Malla, làm v¸ hoàng tØ. Ngài ðßþc ð£t tên là Khandasumana (Bông lài), vì khi Ngài sanh, bông Lài quanh v߶n tr± hoa rñc rÞ th½m ngát. L¾n lên, Ngài tìm ðªn ÐÑc Ph§t thuyªt pháp tÕi r×ng xoài cüa Cunda · Rava, bèn xu¤t gia và chÑng ðßþc sáu trí thánh. V¾i túc mÕng mình, Ngài nh¾ ðªn công ðÑc quá khÑ khi cúng mµt nhánh bông lài tÕi tháp cüa ÐÑc Ph§t Kassapa. Trong khi t¤t cä bông hái ðßþc ð«u thuµc v« cüa Vua. Nh§n th¤y b·i hành ðµng này giúp Ngài chÑng ðßþc quä Niªt Bàn, Ngài nói lên bài k® nhß sau:

"Do mµt bông t× bö

Ðßþc hß·ng tám Ñc nåm

S¯ng trong cänh cõi tr¶i

Còn s¯ nåm còn lÕi

Ta ðßþc s¯ng t¸ch t¸nh".

NH‡N XÉT

Khi nói ðªn ðÕo quä thành tñu, ai cûng th¤y ngay b·i do sñ tinh t¤n tu t§p mÕnh m¨ trß¾c ðó. Bát chánh ðÕo là ð߶ng ðßa ðªn Niªt Bàn, TÑ Thi«n CØu иnh là phß½ng ti®n c¯t lõi, Th¤t giác chi là nhæng giai ðoÕn c¥n thiªt. Nhßng nguyên nhân nào ðã ðßa ðªn sñ khát khao giäi thoát ð¬ r°i t× sñ khát khao này v¸ TÏ Kheo tinh t¤n vî ðÕi ðªn khi chÑng Niªt Bàn?

Chính tâm trÕng cung kính b§c giäi thoát ðã biªn thành tâm trÕng khát khao giäi thoát cho chính chúng ta. Th§t v§y, chúng ta ðã kính phøc phong cách ði«m ðÕm vô biên cüa b§c giäi thoát, chúng ta ðã xúc cäm trß¾c lòng t× vô hÕn, ngßÞng mµ trß¾c trí tu® sâu thÆm, nghiêng mình trß¾c sñ vô nhi­m thu¥n t¸nh cüa b§c thánh nào ðó. Chính sñ kính tr÷ng tµt ðµ này ðã xu¤t kh·i thành sñ khát khao giäi thoát tha thiªt cho chúng ta. Nªu mÑc ðµ kính tr÷ng ðÕt ðªn tuy®t ð¯i, nghîa là không còn chút nghi ng¶, chúng ta s¨ thành tñu quä v¸ Alahán viên mãn. Nªu mÑc ðµ kính tr÷ng v×a phäi, trong cái tin còn có chút nghi, chúng ta s¨ thành tñu nhæng quä v¸ th¤p h½n là A Na Hàm, Tß Ðà Hàm và Tu Ðà Hoàn. R°i t× ba quä v¸ này chúng ta m¾i ðÕt ðßþc ni«m kính tin tuy®t ð¯i b¤t th¯i chuy¬n n½i Tam Bäo, và ni«m tin tuy®t ð¯i này hÑa h©n quä v¸ A La Hán · v¸ lai.

Nhßng nªu th§t sñ là ni«m kính ngßÞng, t¤t nó s¨ bi¬u hi®n ra ngoài b·i b¯n hành vi:

- Ðänh l­.

- Tán thán.

- Cúng d߶ng.

- Làm theo l¶i dÕy.

Ð¥y ðü b¯n hành vi công ðÑc này, sñ kính tin ðßþc g÷i là viên mãn. Hành vi cúng hoa n½i tháp Ph§t Kassapa, cüa ti«n thân Ngài Khandasumana là mµt trong b¯n hành vi công ðÑc. Chúng ta s¨ ngÕc nhiên tÕi sao hành vi cúng hoa bình th߶ng d­ làm nhß v§y lÕi ðßþc công ðÑc quá l¾n lao, tám Ñc nåm n½i cõi tr¶i và quä v¸ A La Hán sau ðó! Ði«u ch¡c ch¡n là Khandasumana ðã thu¥n thøc trong thi®n nghi®p, nhß mµt ly ð¥y nß¾c chï nhö thêm ít nß¾c vào l§p tÑc tràn ra ngoài, cûng v§y Ngài chï thêm mµt công ðÑc nhö li«n thành tñu ðÕi phß¾c báo. H½n næa, Ngài gan dÕ b¤t ch¤p l®nh c¤m cüa Vua không cho ai hái hoa, ðã hái cành hoa lài cung kính ð£t n½i tháp Ph§t. Sñ gan dÕ này nói lên lòng kính tr÷ng tµt ðµ cüa Ngài ð¯i v¾i Фng Chánh Giác Kassapa. Ni«m kính tr÷ng tuy®t ð¯i ðó quä th§t ðã hÑa h©n quä v¸ Alahán cho Ngài vào hôm nay. H½n næa, mµt phß¾c báo phø ðã bày tö khi Ngài sinh ra là hoa lài quanh v߶n tr± rñc rÞ th½m ngát!

Ðänh l­ là hành vi công ðÑc ð½n giän ð¥u tiên nói lên lòng kính tr÷ng. Chúng ta quÏ xu¯ng cúi ð¥u dß¾i chân b§c giác ngµ ð¬ tö ra r¢ng v¸ ¤y là ð¤ng cao cä còn chúng ta thì nhö bé nhß cát bøi · dß¾i chân. N½i hành vi này chúng ta xu¤t hi®n ðßþc hai lþi ích. Mµt là sñ khát khao giác ngµ, hai là di®t tr× ðßþc ngã mÕn. Ngoài phß¾c báo tâm linh, · ð¶i sau chúng ta s¨ ðßþc thân tß¾ng cao ráo.

Tán thán là dùng l¶i nói, vån chß½ng, ho£c âm nhÕc ð¬ ca ngþi sñ cao cä cüa Фng giác ngµ cho nhæng ng߶i khác ðßþc biªt. Qua hành vi này, chúng ta lan truy«n ni«m kính tr÷ng cüa mình sang nhæng chúng sinh khác. Và khi ni«m kính tin Фng giác ngµ ðã gieo vào lòng h÷, sñ b¤t hÕnh cüa h÷ s¨ ðßþc ð¦y lùi ð¬ nh߶ng ch² cho phúc lÕc hi®n hæu. Còn n½i chúng ta xu¤t hi®n mµt ðÑc tính quý báu: tâm tùy hÖ. Kë biªt tán thán tÑc là biªt vui m×ng trß¾c sñ thành tñu cüa ng߶i khác. Còn kë t§t ð¯ s¨ im l£ng khi nghe ng߶i khác thành công. Ngoài phß¾c báo tâm linh, · ð¶i sau chúng ta s¨ ðßþc nhæng nét khä ái n½i mi®ng và n½i l¶i nói.

Không còn g÷i là kính tr÷ng nªu chúng ta không tuân thü tri®t ð¬ nhæng l¶i dÕy cüa chân sß. T¤t cä nhæng nghi®p công ðÑc t× trß¾c nhß ðänh l­, tán thán, cúng d߶ng chï ð¬ chu¦nb¸ cho nghi®p công ðÑc thÑ tß: làm theo l¶i dÕy. Và chính hành vi thÑ tß này quyªt ð¸nh ðÕo quä cüa chúng ta. Trong mµt pháp hµi, ng߶i ð® tØ làm ðúng hoàn toàn theo l¶i dÕy cüa chân sß r¤t ít, ða s¯ s½ sót ði¬m này ði¬m khác. Nªu ai g¡ng làm tròn l¶i dÕy cüa chân sß, ðÕo quä thù di®u là kªt quä g¥n k«.

4. THI TH„T ЀO QUÄ

(Trích sØ 33 v¸ T± Thi«n Tông, tr. 111)

T± Xà DÕ Ða (Lajarta) th¯ng lãnh ð° chúng du hóa các nß¾c, l¥n lßþt ðªn thành La Duy®t, g£p s¯ tång chúng h÷c ðÕo v¾i sñ lãnh ðÕo cüa Ngài Bà Tu Bàn Ð¥u (Vasubandhu). Ngài Bàn Ð¥u tu kh± hÕnh r¤t chuyên c¥n v¤t vä. T± biªt nhân duyên, mu¯n khai th¸ nên nói l¶i chê bai sñ tu hành cüa Ngài. Cu¯i cùng qua mµt bài k®, Ngài ngµ ðÕo, trình k® tán thán T±. T± höi:

"Ta nói trái ý ông, tâm ông ðßþc chÆng ðßþc chång?"

Bàn Ð¥u thßa:

"Ðâu dám ðµng tâm. Con nh¾ bäy ð¶i v« trß¾c sanh cõi an lÕc, vì mµ ðÕo nên th¶ trí giä Nguy®t T¸nh làm th¥y. Th¥y Nguy®t T¸nh dÕy con: "Không bao lâu næa, ngß½i s¨ chÑng quä Tß Ðà Hàm, nên siêng nång tinh tiªn. Phàm tu hành nhß trèo lên cao, phäi c¯ g¡ng tiªn d¥n lên không cho søt xu¯ng. Nªu lÞ có søt, mu¯n trèo lên lÕi cûng khó". Lúc ðó con ðã 80 tu±i, nß½ng g§y m¾i có th¬ ði ðßþc. Khi ¤y g£p B° Tát ÐÕi Quang Minh xu¤t thª, con mu¯n ðªn l­ Ngài, bèn ði ðªn Tinh Xá. L­ bái xong tr· v« chþt g£p th¥y Nguy®t T¸nh qu· trách: "D¯t quá, tÕi sao ông lÕ khinh cha tr÷ng con? Hôm trß¾c ta th¤y ông s¡p ðßþc chÑng quä, hôm nay ðã m¤t". Con nghe ng½ ngác c¥u xin Th¥y Nguy®t T¸nh chï l²i. Th¥y Nguy®t T¸nh dÕy: "V×a r°i ngß½i ðªn ðänh l­ B° Tát ÐÕi Quang Minh, tÕi sao lÕi dñng cây g§y vào m£t Ph§t v¨ trên vách, ngß½i do l² này nên søt quä v¸". Con nh¾ kÛ lÕi, th§t ðúng nhß l¶i th¥y Nguy®t T¸nh qu·. T× ðó v« sau, phàm có nghe l¶i nào chÆng dám không tin"....

NH‡N XÉT

Chúng ta không tìm th¤y nu¾c An LÕc là ch² nào và B° Tát ÐÕi Quang Minh là ai, chï biªt r¢ng bäy ð¶i trß¾c Ngài Vasubandhu · trong mµt xÑ s· có Ph§t giáo. Có l¨ Ngài g£p Ph§t Pháp · ðÑng tu±i nên ðªn tám mß½i m¾i ðßþc hÑa khä s¡p chÑng Tß Ðà Hàm. Tiªc thay, do mµt hành vi s½ xu¤t b¤t kính n½i hình tßþng Ph§t b¢ng cách dñng cây g§y vào ð¤y nên Ngài t±n phß¾c, ðÕo quä s¡p ðªn li«n biªn m¤t.

Qua câu chuy®n này, chúng ta th¤y tµi và phß¾c änh hß·ng r¤t l¾n ðªn ðÕo quä, không phäi là chuy®n t¥m th߶ng. Nªu Ngài Khandasumana thành tñu Niªt Bàn b·i hành vi cúng hoa cung kính n½i tháp Ph§t thì ti«n thân Ngài Vasubandhu ðã th¯i th¤t ðÕo quä b·i hành vi tña g§y có vë b¤t kính n½i hình tßþng Ph§t. Sñ b¤t kính ð¯i v¾i tháng tßþng, tháp miªu khiªn cho mµt ng߶i s¡p chÑng ðÕo quä phäi bi th¯i th¤t còn nói gì ðªn vi®c b¤t kính ð¯i v¾i thánh th¬ cüa b§c giác ngµ khi còn tÕi thª.

Trong gi¾i và lu§t cüa ng߶i xu¤t gia có rån chª r¤t kÛ lßÞng nhæng hành vi tö vë b¤t kính n½i thánh tßþng và tháp miªu. Chúng ta không ðßþc ti¬u ðÕi, không ðßþc khÕc nh±, v¤t rác rß·i xung quanh tháp miªu và thánh tßþng. Không nên ðµi nói ði ngang tßþng tháp; nên khë cúi ð¥u khi ði ngang tßþng tháp; không nên ng°i n¢m ðßa chân v« tßþng tháp; không nên ån m£c h· hang n½i tßþng tháp; không nên bài trí thánh tßþng quá th¤p; nên giæ oai nghi nghiêm chïnh n½i tßþng tháp. Nói chung chúng ta phäi th¬ hi®n sñ kính tr÷ng n½i tßþng tháp, dè d£t nhæng hành vi vô l­ ð¯i v¾i n½i tßþng tháp ð¬ giæ gìn phß¾c ðÑc trþ giúp cho sñ tu hành v« sau.

Ngoài tµi do sñ b¤t kính ð¯i v¾i tßþng tháp, kinh ði¬n, còn có nhæng tµi thuµc v« thª gian cûng khiªn ngån tr· ðÕo quä. Trong l¥n ð¥u ðªn g£p ÐÑc Ph§t, Vua Ajatasattu (A Xà Thª) ðã ðßþc ðÑc Ph§t ßu ái dành cho mµt th¶i pháp dài (Kinh Sa Môn Quä). Sau khi ông ðänh l­ lui ra, ðÑc Ph§t nói v¾i chúng TÏ Kheo r¢ng:

"Này các TÏ Kheo, tâm cüa v¸ vua ¤y r¤t ån nån, tâm cüa v¸ vua ¤y r¤t h¯i quá. Nªu v¸ Vua ¤y không hÕi mÕng cüa Vua cha, mµt v¸ vua r¤t chân chính, thì ngay tÕi ch² này, vua ¤y ðã chÑng ðßþc pháp nhãn không tri«n c¤u không c¤u uª".

Nhß thª tµi giªt cha ðã ðánh m¤t c½ hµi chÑng ðÕo quä Tu Ðà Hoàn cüa vua A Xà Thª.

Chúng ta ðã biªt pháp nhãn khai m· do tri«n cái tan vÞ, mà tri«n cái là duyên hþp giæa si mê và tµi l²i. Mu¯n tri«n cái tan vÞ phäi do công nång ð¯i tr¸ cüa trí tu® và phß¾c ðÑc. Trí tu® ð¯i tr¸ si mê, phß¾c ðÑc ð¯i tr¸ tµi l²i. Ðü hai ði«u ki®n này, tri«n cái søp ð±, cõi tâm m· ra thênh thang khoáng ðÕt sáng tö. Ng߶i th߶ng tÕo tµi tÑc là tri«n cái tham døc và sân nhuª ðßþc duy trì cüng c¯. Sñ giªt hÕi vua cha cüa A Xà Thª xu¤t phát b·i lòng tham ð¸a v¸ quá ðµ và tâm ð¸a ác ðµc thù h§n. B·i hai tri«n cái này kiên c¯ nên dù ðßþc Thª Tôn ðánh thÑc trí tu®, nó vçn không tan ð¬ cho vua chÑng ðÕt Pháp nhãn Tu Ðà Hoàn ngay lúc ¤y. Chúng ta cûng d­ th¤y ng߶i th߶ng tÕo nghi®p nhi«u quá r¤t khó tiªn tu thi«n ð¸nh, vì tri«n cái hi®n hæu tÑc là hôn tr¥m tán loÕn hi®n hæu. Thª nên trong ph¥n nói v« tu t§p T× tâm ÐÑc Ph§t cho biªt v¾i phß½ng pháp quán tß·ng pháp tri¬n T× tâm trþ giúp r¤t nhi«u cho thi«n ð¸nh giäi thoát là ý này. Khi T× tâm ðßþc kh·i xu¤t, ðßþc duy trì, ðßþc th¡p sáng thì tham døc và sân nhuª b¸ ð¦y lùi và tiêu di®t. Tham døc và sân nhuª v¡ng bóng thì ba tri«n cái còn lÕi hôn tr¥m, trÕo cØ, nghi - r¤t d­ b¸ phá vÞ b·i sÑc quán chiªu cüa trí tu®. Nªu v×a tu t§p T× tâm v×a làm lþi ích chúng sanh THEO CHÁNH PHÁP thì phß¾c ðÑc ðü ð¬ ð¯i tr¸ v¾i tµi l²i quá khÑ, ng߶i này chï còn tiªn hành døng công thi«n quán ð¬ ði hªt con ð߶ng còn lÕi.

Nhßng tr߶ng hþp Angulimala thì thª nào, mµt kë mßþn tÕm ngón tay út g¥n nghìn ng߶i bµ hành, tÕi sao lÕi chÑng ðßþc Niªt Bàn viên mãn cüa Alahán?

Dî nhiên chï dña vào nhæng sñ ki®n trong mµt ð¶i thì không th¬ ðánh giá Nghi®p báo Nhân Quä cüa mµt ng߶i. Chúng ta không nghe nh¡c ðªn nhæng công hÕnh quá khÑ cüa Tôn Giä Angulimala chï biªt v« tôn giä v¾i nhæng nét trong ð¶i cu¯i cùng ¤y nhß sau:

Thu· chßa g£p Ph§t, Tôn Giä theo h÷c ðÕo v¾i mµt ng߶i Bà La Môn. Tôn giä là ng߶i ð® tØ thông minh nghiêm ngh¸, gi¾i hÕnh ð¥y ðü, dung mÕo ð©p ð¨ khôi ngô, và nhæng yªu t¯ này ðã làm th±n thÑc trái tim ng߶i vþ cüa ông th¥y. Sau mµt l¥n gÕ gçm tö tình và b¸ t× ch¯i dÑt khoát, tñ ái b¸ va chÕm n£ng n«, lòng say mê biªn thành ni«m thù h§n, bà thö thë v¾i ch°ng r¢ng Angulimala ðã lén tán tînh bà và b¸ cñ tuy®t. Bà yêu c¥u ch°ng ð×ng nóng näy tö thái ðµ và kêu la ch¤t v¤n, hãy tß½ng kª tñu kª ðßa Angulimala vào cñc hình và tù tµi. Ông th¥y Bà La Môn gi§n tím gan nhßng nén xu¯ng, ân c¥n g÷i chàng ðªn khen ngþi ðü ði«u. Cu¯i cùng ông cho biªt có mµt bí quyªt tu t§p m¥u nhi®m c¥n phäi truy«n dÕy cho Angulimala nªu chàng tìm ðâu ðßþc mµt ngàn ngón tay út bên phäi. Nghe nói chàng choáng váng, nhßng ông th¥y ðã tr¤n an, giäi thích, hÑa h©n m÷i vi®c t¯t ð©p vinh quang cüa bí quyªt v« sau ð¬ thúc ð¦y chàng hành ðµng. Tà kiªn còn vây phü, chánh kiªn chßa tr²i d§y, tâm mªn ðÕo tha thiªt, và thª là Angulimala vâng l¶i c¥m gß½m ra ði. Ph¥n sau câu chuy®n r¤t cäm ðµng mà có l¨ ai cûng ðã biªt qua.

Nhß thª Angulimala hoàn toàn không phäi là ng߶i ác ðµc, chï vì lòng mªn ðÕo quá tha thiªt nên Tôn Giä ðã tr· thành tên tß¾ng cß¾p kÏ cøc, không l¤y b¤t cÑu tài v§t nào, chï xin ðÞ ngón tay út bên phäi cüa k¨ læ hành nào ði ngang, kªt thành xâu chu²i ðeo quanh c±. Tôn giä ðã trä báo r¤t nh© trong mµt l¥n ði kh¤t thñc, và tâm thiªt tha mªn ðÕo ðã ðßa Tôn giä ðªn giây phút vinh quang khi m÷i vô minh l§u ho£c hoàn toàn ch¤m dÑt.

5. QUÄ V˜ D¹ L¿U

(Trích Tß½ng ¿ng Bµ Kinh 5, tr 398)

Lúc b¤y gi¶ Thª Tôn trú giæa dân chúng Sakka, tÕi Kapilavathu, khu v߶n cây bàng.

R°i Thª Tôn vào bu±i sáng ð¡p y c¥m bát, ði ðªn nhà cüa Thích næ Kàligodhà và ng°i trên ch² ðã soÕn sÇn.

R°i Thích næ Kàligodhà ðänh l­ Thª Tôn và ng°i xu¯ng mµt bên. Thª Tôn bäo v¾i Thích næ Kàligodhà:

"Thành tñu b¯n pháp, này Godhà, v¸ næ Thánh ð® tØ là b§c Dñ lßu, không còn b¸ th¯i ð÷a, quyªt ch¡c chÑng ðÕo quä giác ngµ. Thª nào là b¯n?"

"— ðây, này Godha, v¸ næ thánh ð® tØ thành tñu lòng t¸nh tín b¤t ðµng ð¯i v¾i ÐÑc Ph§t: ðây là Thª Tôn, b§c Alahán, Chánh ðÆng giác, b§c Minh hÕnh túc, Thi®n th®, Hi¬u biªt thª gian, b§c Vô thßþng, b§c Ði«u ngñ nhæng ai ðáng ðßþc ði«u ngñ, b§c ÐÕo sß loài tr¶i và loài ng߶i, Ph§t Thª Tôn.

"V¸ ¤y có lòng tin b¤t ðµng ð¯i v¾i pháp. Pháp do Thª Tôn khéo thuyªt, thiªt thñc hi®n tÕi, có hi®u quä tÑc th¶i, ðªn ð¬ mà th¤y, có khä nång hß¾ng thßþng, chï ðßþc ng߶i trí tñ mình giác hi¬u.

"V¸ ¤y có thành tñu lòng tin b¤t ðµng ð¯i v¾i chúng Tång. Di®u hÕnh là chúng ð® tØ cüa Thª Tôn. Trñc hÕnh là chúng ð® tØ cüa Thª Tôn. ºng lý hÕnh là ð® tØ cüa Thª Tôn. Ch½n chánh hÕnh là ð® tØ cüa Thª Tôn. TÑc là b¯n ðôi tám chúng ð® tØ cüa Thª Tôn là ðáng cung kính, ðáng cúng d߶ng, ðáng tôn tr÷ng, ðáng ðßþc ch¤p tay, là phß¾c ði«n vô thßþng · ð¶i.

("V¸ ¤y thành tñu các gi¾i ðßþc các b§c Thánh ái kính, không b¸ phá hoÕi, không b¸ ðâm c¡t, không b¸ vªt d½, không b¸ ái nhi­m, ðem lÕi giäi thoát, ðßþc ng߶i trí tán thán, không b¸ ch¤p thü, ðßa ðªn thi«n ð¸nh").

"V¸ này trú · gia ðình, tâm thoát khöi c¤u uª cüa xan tham, b¯ thí d­ dàng, bàn tay rµng m·, thích thú t× bö, ðáp Ñng ði«u yêu c¥u, thích thú chia xë v§t b¯ thí, không có ðôi bàn tay n¡m lÕi".

"Này Godhà, thành tñu b¯n (ho£c nåm) pháp này, mµt næ thánh ð® tØ là b§c Dñ lßu, không b¸ th¯i ð÷a, quyªt ch¡c chÑng quä B° ð«".

"B¯n (ho£c nåm) Dñ Lßu ph¥n ðßþc Thª Tôn thuyªt giäng này, bÕch Thª Tôn, chúng ð«u có trong con. Con thñc hi®n ð¥y ðü nhæng pháp này. BÕch Thª Tôn. Con thành tñu lòng t¸nh tín b¤t ðµng ð¯i v¾i Ph§t, Thª Tôn,... ð¯i v¾i Pháp... ð¯i v¾i chúng Tång.... Phàm nhæng v§t gì cüa gia ðình dành cho vi®c b¯ thí, t¤t cä ð«u ðßþc phân phát cho nhæng ng߶i có gi¾i và nhæng ng߶i làm thi®n!".

"Lþi ð¡c thay cho ngß½i, này Godha! Th§t khéo lþi ð¡c thay cho ngß½i, này Godha! Godha, ngß½i ðã tuyên b¯ v« Dñ lßu quä".

NH‡N XÉT

Dñ lßu nghîa là dñ vào dòng Thánh. Ðây là t¥ng b§c Thánh ð¥u tiên cüa b¯n Thánh v¸ giäi thoát. Ng߶i ðªn ðßþc quä v¸ này s¨ không còn th¯i ð÷a vào ba ác ðÕo, s¨ tång tiªn mãi cho ðªn khi chÑng ðÕo quä Niªt Bàn Alahán.

H® th¯ng B¡c Tông, Ahàm cho quä Dñ Lßu là Th¤t Lai, bäy l¥n tái sinh cõi ng߶i s¨ chÑng Alahán. H® Nam Tông Nikaya không kÏ hÕn th¶i gian, chï ð¸nh nghîa r¢ng:

"Không còn ð÷a ác ðÕo, nh¤t ð¸nh ði ðªn giäi thoát".

Và sñ th§t thì h® Nam Tông Nikaya ðúng h½n. Có ng߶i chÑng quä Dñ Lßu t× th¶i ÐÑc Ph§t r°i mãi ðªn nay, qua r¤t nhi«u l¥n tái sinh, vçn chßa chÑng Alahán. Có ng߶i còn phäi ði mãi ðªn ð¶i Ph§t Di L£c sau m¾i chÑng Alahán. Nhßng cûng có ng߶i chÑng quä Dñ Lßu xong r°i chÑng Alahán không bao lâu. Tùy nhân duyên và sÑc tinh t¤n cüa m²i ng߶i.

Nói ðªn quä v¸ là nói ðªn trình ðµ cüa tâm linh. Phäi · mÑc ðµ tâm linh nào ðó mµt v¸ m¾i ðßþc g÷i là Tu Ðà Hoàn. MÑc ðµ ðó, · bài kinh khác, Ph§t g÷i là ðßþc Pháp nhãn thanh t¸nh, không tr¥n c¤u. Nhßng · bài kinh này, Ph§t ðßa ra b¯n (ho£c nåm) bi¬u hi®n bên ngoài ð¬ ðánh giá mµt ng߶i ðã vào quä v¸ Dñ Lßu. Nhæng quä v¸ này xu¤t phát t× mµt s· ð¡c tâm linh th§t sñ, không phäi xu¤t phát t× hình thÑc h¶i hþt bên ngoài. Do có s· ð¡c tâm linh ðó, v¸ này tin ðßþc ðÑc Ph§t là Фng Chánh Giác. Th§t v§y, ai cûng cúi ð¥u ðänh l­ dß¾i chân ÐÑc Ph§t, nhßng ni«m kính tin vçn khác nhau. Ng߶i chßa ðÕt ðßþc lþi ích thiªt thñc cüa tâm linh s¨ có mµt mÑc ðµ kính tin v×a phäi. Chï có ng߶i ðÕt ðßþc lþi ích thiªt thñc m¾i có ni«m kính tin ðÑc Ph§t mµt cách tr÷n v©n vì th¤y r¢ng quä th§t chï có Фng Giác Ngµ t¯i th¡ng trên ð¶i m¾i ðem ðªn ích lþi vi di®u cüa sñ giäi thoát vßþt h½n m÷i trò vui c¤u uª cüa thª gian.

LÕi næa, s· ð¡c tâm linh khiªn cho v¸ này nh§n th¤y r¢ng l¶i dÕy cüa Thª Tôn không hÑa h©n mµt vi­n änh m½ h° nào, r¤t là thiªt thñc trong t×ng phút giây hi®n tÕi, ðªn ð¬ th¤y biªt chÑ không phäi tin suông, và ng߶i có trí ð«u có th¬ giác hi¬u không khác nhau dù h÷ · khác nhau m÷i th¶i và m÷i xÑ.

T× ch² an lÕc cüa mình, v¸ này tin ðßþc r¢ng chúng Tång theo sñ hß¾ng dçn cüa Thª Tôn ðã ðÕt quä v¸ theo b¯n ðôi tám chúng ðªn là nhæng b§c có ðÑc hÕnh thanh t¸nh, ch½n chánh, ch¤t trñc, ðúng pháp, là phß¾c ði«n vô thßþng cho chúng sanh gieo tr°ng thi®n cån lên ðó. Th§t v§y, ng߶i gian trá thì hay nghi ng¶ kë khác, ng߶i nói d¯i thì ít tin l¶i cüa ai, tâm lý khách quan là nhß v§y. Còn ng߶i chân th§t thì d­ tin. Chúng ta vçn th߶ng suy bøng ta ra bøng ng߶i. B° Tát Th߶ng B¤t Khinh sau khi ð¯n ngµ ðßþc tri kiªn Ph§t, tñ th¤y ai cûng có Ph§t tánh, nªu khéo tu t§p ð«u có th¬ tr· thành Ph§t, nên Ngài có ni«m tin tß·ng mãnh li®t r¢ng:

"Tôi không dám khinh các Ngài vì các Ngài ð«u s¨ thành Ph§t" (Kinh Pháp Hoa)

Trong mµt ðoÕn vån ðång trên báo giác ngµ, sß cô Thu¥n Chánh di­n tä ý này r¤t khéo r¢ng thu· nhö cô không tin ai vì chính cô th߶ng hay qua m£t ng߶i l¾n. Sau này l¾n lên, mµt l¥n ng߶i ch¸ nh¶ cô l¤y giùm cu¯n nh§t ký và d£n ð×ng xem. Cô giæ l¶i hÑa, trao t§p nh§t ký cho ng߶i ch¸ v¾i ðôi m¡t nhìn thÆng không h± th©n "T× ðó tôi tin cuµc ð¶i"

Khi chính mình ðßþc pháp nhãn thanh t¸nh, nhæng tham, sân b¡t ð¥u ðßþc ki¬m soát (chÑ chßa hªt) v¸ này tin n½i chính mình và tin nhæng v¸ có thñc hành nhß mình ho£c h½n mình r¢ng h÷ cûng là nhæng ng߶i thanh t¸nh trong gi¾i ðÑc. Còn tâm trÕng h° nghi ðü thÑ phäi biªt nó ðßþc xu¤t phá t× nµi tâm phi«n ðµng b¤t an.

LÕi næa, s· ð¡c tâm linh này ðü ð¬ v¸ ¤y phân bi®t thi®n ác rõ ràng, th¤y ðßþc sñ c¥n thiªt cüa gi¾i c¤m và kÛ lßÞng gìn giæ. Th§t ra không phäi ngoÕi ðÕo không có s· ð¡c tâm linh, nhßng s· ð¡c cüa h÷ không ðü và không ðúng khiªn cho h÷ xem th߶ng gi¾i lu§t. H÷ th߶ng tñ cho dù có phá gi¾i vçn không lay ðµng ðªn ch² tâm chÑng cüa h÷. Quan ni®m này giúp chúng ta không lçn lµi giæa ngoÕi ðÕo và ðÕo Ph§t. V¸ Dñ lßu này giæ ðü nhæng gi¾i mà chß Thánh ái kính, giæ mµt cách hoàn häo không tÏ vªt vì th¤y ích lþi cüa nó rõ ràng. Do thành tñu gi¾i pháp nên v¸ này vînh vi­n không ð÷a vào ác ðÕo và ðü công ðÑc ð¬ tiªn sâu vào thi«n ð¸nh.

LÕi næa, mÑc ðµ tâm linh cüa v¸ Dñ Lßu khiªn v¸ này xa r¶i tâm bön xën, ch¤t chÑa, ích kÖ, tr· nên rµng rãi, khoáng ðÕt, c·i m· và v¸ tha. V¸ này th¤y rõ tính cách tÕm bþ cüa thª gian, tài v§t không còn ðáng quý nhß trß¾c khi mà ni«m vui cüa tâm b¡t ð¥u töa sáng. Do không còn ích kÖ, không còn xem n£ng tài v§t, v¸ này b²ng nhiên m· rµng bàn, "không có ðôi bàn tay n¡m lÕi". Không th¬ nào tß·ng tßþng mµt b§c Thánh thi®n lÕi không thu¥n thøc trong hành vi b¯ thí. B¯ thí là phß¾c nghi®p cüa thª gian, cûng là công ðÑc xu¤t thª gian, và cûng là m§t hÕnh cüa B° Tát ðÕo. B¯ thí là cánh cØa m· ra khöi ngøc tù tam gi¾i. Do sñ khoáng ðÕt cüa tâm nên v¸ Dñ Lßu d­ dàng b¯ thí, nhßng cûng chính hành vi b¯ thí - buông xä - này giúp cho v¸ ¤y s¾m buông xä nhæng v÷ng ch¤p trong tâm. Ng߶i bön xën, buông xä tài v§t mµt cách khó khån cûng là ng߶i buông xä v÷ng tß·ng mµt cách cñc kh±.

Nåm ði«u trên - kính Ph§t, tin Pháp, tin Tång, trì gi¾i và b¯ thí - là nåm bi¬u hi®n cüa mµt v¸ ðã vào quä Dñ Lßu, là nåm tia sáng xu¤t phát t× Pháp nhãn thanh t¸nh không tr¥n c¤u.

Nhßng ð£c ði¬m nào ðã khiªn cho mµt ng߶i ðã có s· ð¡c tâm linh nhß v§y phäi tr· lÕi nhi«u l¥n (Tu Ðà Hoàn) ho£c mµt l¥n (Tß Ðà Hàm) ho£c không tr· lÕi cõi ng߶i (A Na Hàm) ho£c ngay ðây ðßþc Niªt Bàn viên mãn (A La Hán)?

Chúng ta có th¬ tñ xem nhân ra sao s¨ ðßa ðªn quä v¸ nhß v§y.

Không phäi ðßþc Pháp nhãn r°i là tr¥n c¤u hoàn toàn không còn r½i vào tâm. Tr¥n cänh r½i vào tâm có nghîa là nhæng hình änh còn ð÷ng lÕi kéo dài trong tâm, nhßng cûng có nghîa là m¡t tai có ph¥n nào chú ý khi nhìn, khi l¡ng nghe. Khi nhìn, khi nghe chúng ta còn có chút ph¥n chú ý mà chßa th¬ hoàn toàn bình thän lÕnh nhÕt thì phäi biªt r¢ng duyên v¾i tr¥n gian này chßa hªt. Chúng ta còn th¤y tr¥n gian có ph¥n quan tr÷ng. Nhân nhß thª là kªt quä là sñ còn tr· lÕi tr¥n gian cüa chúng ta. B§c A Na Hàm thì c¡t hÆn duyên v¾ì tr¥n cänh, tâm tÕi tâm, cänh tÕi cänh, cänh không ðªn tâm, tâm không ðªn cänh. Nhân nhß thª là kªt quä là sñ không còn tr· lÕi tr¥n gian này næa.

Riêng b§c Alahán thì siêu thoát hÆn cä tâm và cänh, tr¥n gian không còn là ch² ð¬ ð¡m luyªn hay r¶i bö, s· ð¡c ch¤m dÑt, th§t sñ vô ngã, mà th§t sñ vô ngã tÑc là tâm v¸ tha viên mãn hi®n bày. V¸ này thành tñu ðÕi bi tâm và di®u th¡ng trí. Tam gi¾i không còn ràng buµc ðßþc næa, tr× phi v¸ này kh·i nguy®n lñc vào sanh tØ hóa ðµ chúng sinh.

Chúng ta cûng nên biªt vô ngã cûng chính là vô pháp. Ngã và pháp do ð¯i nhau mà l§p, ngã không thì pháp cûng m¤t. Nªu ai nói, tuy vô ngã mà vçn còn pháp, phäi biªt là không ðúng Pháp còn thì ngã còn. Ngã hoàn toàn hªt thì pháp hoàn toàn không.

— mµt ð¸nh nghîa khác cüa h® pháp B¡c Tông, quä v¸ Dñ Lßu ðßþc xem là phá xong ba kiªt sØ gi¾i thü, nghi và thân kiªn.

- Gi¾i thü là giæ gi¾i mà tách r¶i gi¾i khöi ý nghîa giäi thoát, nên tr· thành c¯ ch¤p kÏ lÕ. Còn mµt ð¸nh nghîa khác là ch¤p vào sñ kiêng cØ cüa ngoÕi ðÕo.

- Nghi là chßa tr÷n tin Tam Bäo.

- Thân kiªn là ích kÖ.

Ng߶i vào quä v¸ Dñ Lßu có cuµc s¯ng r¤t v¸ tha t× ái m£c dù chßa ch¤m dÑt ðßþc các phi«n não ái nhi­m khác.

6. HAI H€NG NG¿–I SAI KHÁC

(Trích Tång Chi Bµ Kinh 2A, tr 164)

"Có b¯n hÕng ng߶i có m£t, hi®n hæu · ð¶i. Thª nào là b¯n?"

"— ðây, này các TÏ Kheo, có hÕng ng߶i ly døc, ly pháp, b¤t thi®n, chÑng ðÕt và an trú thi«n thÑ nh¤t, mµt trÕng thái hÖ lÕc do ly døc sanh có t¥m, có tÑ. V¸ ¤y nªm ðßþc v¸ ng÷t cüa thi«n ¤y, ái luyªn thi«n ¤y và do v§y tìm ðßþc an lÕc. V¸ ¤y an trú trên ¤y, chú tâm trên ¤y, s¯ng ph¥n l¾n v¾i thi«n ¤y không có th¯i ð÷a. Khi thân hoÕi mÕng chung ðßþc sinh cµng trú v¾i chß thiên · PhÕm chúng thiên. Tu±i th÷ vô lßþng cüa Chß Thiên PhÕm Chúng là mµt kiªp (theo chu kÏ tång giäm cüa ð¸a c¥u). TÕi ð¤y kë phàm phu sau khi an trú cho ðªn hªt tu±i th÷ ¤y, sau khi s¯ng tr÷n v©n tu±i th÷ cüa chß thiên ¤y, ði ðªn ð¸a ngøc, bàng sanh, ngÕ quÖ. Còn ð® tØ Nhß Lai tÕi ð¤y, sau khi an trú cho ðªn hªt tu±i th÷ ¤y, sau khi s¯ng tr÷n v©n tu±i th÷ cüa chß thiên ¤y, nh§p Niªt Bàn trong hi®n hæu ¤y. Này các TÏ Kheo, ðây là sñ ð£c thù, ðây là sñ thù th¡ng, ðây là sñ sai khác giæa Thánh ð® tØ có nghe Pháp và kë phàm phu không nghe pháp v« v¤n ð« sanh thú.

"LÕi næa, này các TÏ Kheo, · ðây có hÕng ng߶i làm cho t¸nh chï t¥m và tÑ, chÑng ðÕt và an trú thi«n thÑ hai, mµt trÕng thái hÖ lÕc do ð¸nh sanh, không t¥m, không tÑ, nµi tïnh nh¤t tâm, v¸ ¤y... sinh v« cõi Quang Âm Thiên th÷ hai kiªp....

"Có hÕng ng߶i ly hÖ trú xä, chánh ni®m tïnh giác, cäm th÷ di®u lÕc... cüa thi«n thÑ ba... sinh v« Biªn T¸nh Thiên.... s¯ng b¯n kiªp....

"Thi«n thÑ tß, không kh± không lÕc, xä ni®m thanh t¸nh... sinh v« Quäng Quä Thiên... s¯ng nåm kiªp...."

NH‡N XÉT

Nhæng t¥ng b§c thi«n ð¸nh t× s½ thi«n ðªn phi phi tß·ng không phäi chï riêng cüa ðÕo Ph§t mà ngoÕi ðÕo cûng ðªn r¤t nhi«u. Bài kinh này ðßþc ðÑc Ph§t dçn riêng b¯n b§c thi«n ð¥u ð¬ so sánh sñ sai khác v« sau cüa hÕng ð® tØp h và phàm phu bên ngoài. Nªu mµt v¸ giæ gìn r¤t kÛ không cho gián ðoÕn mÑc thi«n ðã chÑng ðÕt, sau khi thân hoÕi mÕng chung s¨ sinh v« các cõi tr¶i tß½ng Ñng s¯ng hªt tu±i th÷ n½i ðó. Tuy nhiên, vì lý do nào ðó, kë không phäi ð® tØph, khi hª th÷ mÕng tÕi cõi tr¶i s¨ tr· lÕi, không ðßþc làm thân ng߶i, lÕi ð÷a vào ba ác ðÕo. Chï duy ð® tØ Nhß Lai, khi hªt th÷ mÕng cõi tr¶i, li«n th¬ nh§p Niªt Bàn. Sñ sai bi®t quá l¾n lao ðªn kÏ lÕ khiªn chúng ta ngÕc nhiên nªu không tìm th¤y manh m¯i.

Chúng ta s¨ ð¯i chiªu sñ sai khác v« nhân ð¬ có th¬ tìm th¤y sñ sai khác v« quä.

Ng߶i ð® tØ Nhß Lai là ng߶i có quy y Tam Bäo, có cúi ð¥u quý kính trß¾c Фng Chánh ÐÆng Giác. Mà nhß ðã nói, kính tin b§c giäi thoát là chánh nhân ð¬ thành tñu sñ giäi thoát cho chính mình. Ю tØ Ph§t là ng߶i có ðßþc chánh nhân nhß thª mà ngoÕi ðÕo không có.

R°i khi ðã quý kính Nhß Lai, ng߶i này s¨ l¡ng nghe h÷c höi giáo lý do Nhß Lai tuyên thuyªt, mµt giáo lý không phiªm di®n mµt chi«u, không lÕc vào tà kiªn, không d×ng · giæa ð߶ng, chï ðßa ðªn t§n cùng møc tiêu giäi thoát, nhæng th¥n thông phép lÕ ðßþc t× ch¯i, møc ðích tr߶ng sinh mÕnh khoë ðßþc bö lÕi, nhæng ái kiªn ngã ch¤p ðßþc dÑt sÕch. Nß½ng n½i giáo lý t¯i thßþng này, v¸ Thánh ð® tØ xa lìa nhæng tà kiªn thª gian, không n¡m giæ nhæng nhân sinh quan, vû trø quan mµt cách l®ch lÕc, không tñ mãn v¾i nhæng thành quä giæa ð߶ng, th¤y rõ Kh± và Nguyên nhân cüa Ðau kh±, tin hi¬u Niªt Bàn vßþt kh± và Con ð߶ng ðßa ðªn Niªt Bàn vßþt kh± ¤y.

Dù khi ðßþc sinh v« cõi tr¶i tß½ng ßng, v¸ Thánh ð® tØ không xem ð¤y là cÑu cánh, không KIÊU M€N n½i cänh gi¾i ¤y, không thành l§p ngã ch¤p n½i cänh gi¾i ¤y, tiªp tøc tu t§p thu¥n thøc nhæng giai ðoÕn còn lÕi. Và nhß v§y, sau khi mãn tu±i th÷ cüa thiên gi¾i, v¸ ¤y nh§p Niªt Bàn trong hi®n hæu ¤y.

Ngßþc lÕi, kë ngoÕi ðÕo phàm phu dùng nhæng phß½ng ti®n ð¬ nhiªp tâm r°i cûng chÑng ðßþc nhæng t¥ng b§c thi«n ð¸nh tß½ng tñ, sau khi thân hoÕi mÕng chung cûng sinh v« nhæng cõi tr¶i tß½ng tñ nhßng tác ý ban ð¥u khác hÆn.

H÷ không biªt rõ thª nào là kh±. Có khi h÷ cho ác báo là kh± nhßng thi®n báo là vui, ho£c cho cõi này là kh± và cõi khác là vui, ho£c cho xúc não thª gian là kh± nhæng cäm th÷ trong thi«n ð¸nh là vui. H÷ dñng l§p nhæng quan ni®m v« vû trø mµt cách sai l¥m thiên l®ch, ho£c do Thßþng ðª sinh ra vû trø, ho£c cho tñ nhiên sinh ra, ho£c cho hæu biên, vô biên, th߶ng, ðoÕn.... H÷ không có nh§n thÑc v« hang ± ngã ch¤p sâu kín. H÷ d­ có nhæng møc ðích v« th¥n thông phép lÕ, v« tr߶ng sinh mÕnh khöe. Do thiªu chánh kiªn nên h÷ không hß¾ng v« møc ðích Niªt Bàn cÑu cánh. H½n næa h÷ th߶ng kiêu mÕn n½i cänh gi¾i chß thiên. Không gì t±n phß¾c cho h÷ h½n tñ cho mình ðã giäi thoát Niªt Bàn trong khi th§t sñ h÷ chßa h« ðßþc giäi thoát Niªt Bàn.

V¾i nhæng tà kiªn l®ch lÕc nhß v§y, v¾i møc tiêu hÕn h©p nhß v§y, v¾i sñ kiêu mÕn nhß v§y, chÆng nhæng h÷ không ðªn ðßþc Niªt Bàn lÕi còn ðoÕ tr· vào ba ác ðÕo sau khi hß·ng hªt phß¾c báo cõi tr¶i do thi«n ð¸nh ðem ðªn.

Chúng ta phäi phân bi®t sñ sai khác giæa t¥ng b§c thi«n ð¸nh và thÑ b§c ðÕo quä. Nhæng t¥ng b§c thi«n ð¸nh ðßþc ðánh giá theo mÑc ðµ l¡ng sâu cüa ni®m tß·ng. Ni®m tß·ng l¡ng sâu ch×ng nào, t×ng b§c thi«n ð¸nh tång theo ch×ng n¤y. Còn thÑ b§c cüa ðÕo quä ðßþc ðánh giá theo mÑc ðµ ðoÕn t§n kiªt sØ. Trong bài kinh "Ðßþc ngã tánh" - Tång Chi 1 - tr 207 - ÐÑc Ph§t cûng phân bi®t hai hÕng ng߶i cùng ðÕt Phi phi tß·ng ð¸nh. Mµt ng߶i chßa dÑt nåm hÕ ph¥n kiªt sØ thì chßa phäi ðÕt quä vi Anahàm, còn phäi tr· lÕi cõi ng߶i. Mµt ng߶i dÑt ðßþc nåm hÕ ph¥n kiªt sØ, ðÕt quä v¸ Anahàm, không tr· lÕi cõi ng߶i, s¨ thành tñu Niªt Bàn trong cänh gi¾i ðó.

Chúng ta cûng th߶ng nghe th¤y các Yogi, Fakir (thu§t sî), th¥y phù thüy, có ð¸nh lñc r¤t sâu, có th¬ kh·i phát th¥n thông phép lÕ, nhßng h÷ vçn là nhæng ngoÕi ðÕo không ðÕt mµt Thánh quä nào cä. Thª nên nhæng t¥ng b§c thi«n ð¸nh và nhæng ðÕo quä sa môn khác hÆn v¾i nhau, tuy có tß½ng quan.

TÑ thi«n là n½i r¤t g¥n v¾i Bän th¬ Niªt Bàn. Nªu v¸ này phát kh·i Tam minh, th¤y ðßþc TÑ di®u ðª, li«n thành tñu quä v¸ Alahán.

7. XU„T GIA

(L¤y ý trong Pháp Cú truy®n tích)

Sumangala, là mµt nông dân nghèo kh± cô ðµc. Tài sän cüa chàng chï là cây cu¯c mòn, manh áo và chiªc chòi v¾i ít v§t døng s½ sài. Có nhæng l¥n trông th¤y các TÏ Kheo ði kh¤t thñc ðßþc sñ ð¯i xØ ßu ái cüa các cß sî, chàng có ý ð¸nh ð±i ngh«, bèn g¥n gûi tìm hi¬u và xin xu¤t gia. Chàng ðßþc Trß·ng lão ch¤p nh§n cho vào Tång ðoàn và ðßþc th÷ gi¾i. Nhßng không ng¶ ð¶i s¯ng xu¤t gia quá nhi«u gi¾i lu§t ràng buµc, v§t thñc xin ðßþc bæa nhi«u bæa ít th¤t th߶ng, nhæng c½n t÷a thi«n ð¢ng ðÆng ðau chân quá ðµ. Sau nhi«u l¥n chán nän, chàng hoàn tøc.

жi s¯ng cß sî nghèo kh± tr· lÕi v¾i chàng cùng nhæng n±i lo âu tính toán b¤t an khiªn chàng nh¾ ðªn ð¶i s¯ng xu¤t gia tuy thanh b¥n nhßng mà thß thaí. Chàng xin xu¤t gia nhß trß¾c.

Các tâm trÕng mâu thuçn cÑ kéo chàng vào r°i lÕi kéo chàng ra ðªn l¥n thÑ sáu. Sau khi nh§n thÑc n²i kh± cüa tr¥n gian, tính cách vô th߶ng cüa døc lÕc, chàng tìm tr· lÕi Tinh Xá, v×a ði v×a tß duy v« giáo lý. V×a ðªn c±ng Tinh xá thì chàng ð¡c Pháp nhãn thanh t¸nh, chÑng quä Dñ Lßu. Trong l¥n xu¤t gia thÑ sáu này, chàng chuyên c¥n tinh t¤n t÷a thi«n, nß½ng theo sÑc ngµ, chàng ðÕt ðßþc tam thi«n. Thích thú v¾i thành quä, chàng th߶ng xen vào lý lu§n v« sñ tu t§p v¾i các v¸ trß·ng lão. Các trß·ng lão có ý trách chàng thì các TÏ Kheo trë khác bênh vñc.

"Tôn giä Sumangala có quy«n trình bày nhæng kinh nghi®m ðã có".

Mµt trß·ng lão lên tiªng.

"Nhæng s· ð¡c cüa Sumangala chßa hÆn ðã giæ ng߶i này · lÕi ðây lâu".

Quä nhiên trong mµt l¥n biªn ðµng, Tôn Giä Sumangala lÕi hoàn tøc. Nhßng r°i Tôn Giä cûng tr· lÕi Tång ðoàn ðªn l¥n thÑ bäy, và n½i l¥n cu¯i cùng này, Tôn Giä chÑng quä Alahán. Khi Thª Tôn xác nh§n v« th¡ng trí cüa Tôn Giä, các TÏ Kheo khác ngÕc nhiên höi Ph§t v« nguyên c¾. ÐÑc Ph§t cho biªt, ð¶i ðÑc Ph§t Kassapa, Sumangala cûng ðã là ng߶i xu¤t gia. Mµt huynh ð® chán nän mu¯n hoàn tøc ðªn tâm sñ, Tôn Giä ðã ð°ng ý khuyªn khích cho ng߶i kia hoàn tøc. Vì thª trong ð¶i s¯ng cu¯i cùng này, trß¾c khi chÑng ðÕt Niªt Bàn, Tôn Giä phäi ch¸u h½n sáu l¥n hoàn tøc.

NH‡N XÉT

Theo l¶i Ph§t, ð¶i s¯ng xu¤t gia là ði«u ki®n thù th¡ng nh¤t ð¬ mµt ng߶i có th¬ chÑng ðÕt quä v¸ Alahán. жi s¯ng các TÏ Kheo th¶i ÐÑc Ph§t tÕi thª r¤t là ð½n giän và thánh thi®n, ð©p nhß chuy®n th¥n thoÕi và cao cä nhß trång mùa thu. Nhæng gi¾i lu§t ðßþc giæ gìn chu ðáo ðã bäo v® các Tôn Giä ra ngoài nhæng b§n tâm lo l¡ng. Ði«u ki®n vô tß lý tß·ng ðó không làm cho nhæng kiªt sØ tr±i d§y và phát tri¬n. Kiªt sØ ðã thúc ð¦y chi ph¯i chúng sinh tÕo nghi®p, nhßng cûng chính nhæng tác nghi®p tr· lÕi cüng c¯ và phát tri¬n cho kiªt sØ. жi s¯ng gia ðình v¾i vô s¯ ràng buµc v« ái trß¾c, v¾i vô s¯ trách nhi®m phäi lo âu, v¾i vô s¯ b¤t an và phi«n muµn, khiªn cho kiªt sØ mµt ng߶i có ði«u ki®n kh·i lên và phát tri¬n. Còn ð¶i s¯ng xu¤t gia th¶i ðÑc Ph§t ðßþc quy ð¸nh s¡p xªp c£n k¨ ð¬ giæ mµt v¸ TÏ Kheo trong thênh thang tr½ tr÷i v¾i t¤m y hoÕi s¡c ph¤t ph½ bay theo gió s¾m, v¾i ðôi tay ôm bình bát nhö bé ð½n s½, v¾i bß¾c ði giæa tr¥n gian ung dung ph½i ph¾i. Kiªt sØ cüa v¸ này không b¸ kh½i ðµng, trái lÕi, công nång cüa thi«n quán sâu xa t×ng bß¾c phá tan nhæng r¾t r½i còn lÕi.

жi s¯ng xu¤t gia lý tß·ng nhß v§y, tuy nhiên không phäi ai cûng ðü duyên ð¬ có ðßþc ð¶i s¯ng ðó. жi s¯ng xu¤t gia ðßþc thành tñu b·i hai ði«u ki®n, phß¾c duyên t× quá khÑ và nguy®n lñc cüa hi®n tÕi.

Th§t v§y, nªu không có duyên phß¾c t× quá khÑ, mµt ng߶i không th¬ ðßþc xu¤t gia làm Tång. Và nªu ð¶i này thiªu nguy®n lñc mÕnh m¨, vi®c xu¤t gia cûng không thành tñu.

Có ng߶i ð¶i trß¾c làm Tång, không phÕm gi¾i tr÷ng, nhæng gi¾i khinh có phÕm ð«u ðßþc sám h¯i, thì ð¶i này s¨ ðßþc làm Tång tr· lÕi. Nhßng thân Tång ð¶i này là cao Tång hay li®t Tång thì tùy theo công nång tu hành cüa ð¶i trß¾c. Nªu ng߶i, ngoài vi®c trì gi¾i chu ðáo, có tu ð¸nh, tu hu®, tu phß¾c, thì thân sau là v¸ Tång có uy ðÑc l¾n. Ngßþc lÕi nªu ng߶i tuy có trì gi¾i nhßng thiªu tu ð¸nh, tu hu®, tu phß¾c thì thân sau làm Tång t¥m th߶ng. Ðó là nói theo phß½ng di®n làm Tång n¯i tiªp.

Có ng߶i chßa t×ng làm Tång, nhßng do biªt kính tr÷ng Chß Tång, biªt giæ nåm gi¾i chu ðáo, cûng có phß¾c s¨ ðßþc làm Tång. Nhßng mu¯n cho khi ðã ðü phß¾c làm Tång, ng߶i này s¨ là v¸ Tång khä kính, có uy ðÑc thì nhæng khi còn là cß sî h÷ phäi tu thêm v« thi«n ð¸nh, trí tu®, thân c§n cúng d߶ng h÷c höi v¾i nhæng v¸ Thánh Tång. Không gì thành tñu Tång phß¾c nhanh chóng và l¾n lao b¢ng thân c§n cúng d߶ng h÷c höi v¾i b§c chân sß ðÕt ðÕo. Ng߶i nào ðã t×ng có c½ duyên hµi ngµ v¾i b§c Thánh và biªt ðem tr÷n lòng tin kính, ng߶i này s¨ nhanh chóng ðßþc phß¾c làm Tång.

Do gi¾i hÕnh trong hi®n tÕi nên mµt v¸ xu¤t gia ðßþc sñ cung kính cúng d߶ng cüa cß sî. Tuy nhiên ð¸a v¸ khä kính ðó cûng xu¤t phát t× công ðÑc cung kính m÷i ng߶i, cung kính b§c Thánh nào ðó trong quá khÑ. Do phß¾c ph± kïnh ðó nên ng߶i này thành tñu v¸ trí cüa v¸ Tång ðáng kính. Nhßng nªu ai chï lo gieo phß¾c ph± kïnh mà thiªu gi¾i hÕnh chân th§t s¨ chï ðßþc phß¾c mà kém ðÑc. ÐÑc cüa v¸ Tång chính là gi¾i hÕnh trong ð¶i s¯ng hi®n tÕi.