III) Nguyên lai tôn hi®u cüa ph§t s¯ng

Ph§t s¯ng th߶ng th߶ng nói v¾i m÷i ng߶i pháp danh ông ta là Di®u Thi®n, tÕi sao ng߶i ta lÕi ð£t cho ông tên hi®u là ''Ph§t s¯ng'' ? Tôi cûng ðã t×ng lßu tâm thåm dò vi®c này, cÑ kë tång ng߶i tøc quen biªt Ph§t s¯ng nói thì cûng m²i ng߶i mµt khác, nhßng m²i cách nói cüa h÷ ð«u là mµt chuy®n lý thú.

Có kë nói : h°i còn trë tu±i Ph§t s¯ng · tÕi chùa Kim S½n, ông ta nguyên là mµt v¸ sß kh± não t¾i · nh¶ chùa này, làm chÑc th¡p nhang ðèn n½i tàng-kinh-lâu. Ông ta không ßa nói chuy®n v¾i ai, chï thích ng°i mµt mình t÷a thi«n, mà lÕi ßa ng°i ng¤t ngß·ng · trên lan can ngoài cØa s± n½i l¥u tàng kinh. Có ng߶i khuyên ông ta không nên ng°i cheo leo ngoài cØa s± nhß thª r¤t là nguy hi¬m. Ông trä l¶i : '' Ng°i nhß v§y là vì tôi mu¯n hàng phøc con ma ngü''.

Mµt bæa ông ta cûng ng°i tînh t÷a trên lan can · ngoài cØa s±, mµt lúc sau ông hôn tr¥m chÆng còn biªt gì, li«n nhß trái mít røng lån t× trên l¥u cao xu¯ng. M÷i ng߶i th¤y ông ta té r½i t× trên cØa s± xu¯ng ð¤t ð«u sþ hãi la lên : ''Thôi r°i té chªt r°i !'' Ъn lúc h÷ chÕy lÕi g¥n xem kÛ, thì th¤y ông ta không phäi té mà vçn xªp hai bàn chân theo l¯i kiªt già ng°i ngay ng¡n · dß¾i ð¤t. Ông th¤y m÷i ng߶i vây quanh li«n ðÑng lên l¤y tay v² vào mông ðít phüi nhæng bøi b§m dính n½i qu¥n, r°i lÕi h« h« hà hà leo lên trên l¥u ng°i lÕi nhß cû. M÷i ng߶i ngó th¤y quang cänh này ð«u l¤y làm hªt sÑc lÕ lùng ! CØa s± tàng-kinh-lâu cách xa m£t ð¤t cä chøc thß¾c, dß¾i ð¤t lÕi lót toàn ðá täng, ông ta té r½i t× trên l¥u xu¯ng ðã không chªt mà cûng chÆng b¸ thß½ng, trái lÕi vçn ng°i ngay ng¡n kiªt già bình yên · dß¾i ð¤t. Có kë bäo chï có Ph§t s¯ng m¾i có th¥n thông di®u døng này, cho nên m÷i ng߶i m¾i g÷i ông là Ph§t s¯ng (truy«n thuyªt này chiªm ða s¯).

LÕi thuyªt thÑ nhì nói : ngoài chùa Kim S½n chÆng xa có mµt ð߶ng ph¯ nhö, trong ph¯ này có ch×ng m߶i m¤y nhà dân nghèo cß trú. Trong ðám ng߶i ngø tÕi ðây có mµt nhà bà góa ðã l¾n tu±i chï ðßþc mµt th¢ng con trai, hai m© con · chung v¾i nhau. Nhßng ðÑa con này là th¢ng con ng² ngh¸ch b¤t hiªu, nó coi bà m© nhß ðày t¾, có lúc m¡ng chØi ðánh ð§p bà ta. L¯i xóm hai bên th¤y th¢ng con này ngßþc ngÕo hung dæ nhß thª ð«u r¤t tµi nghi®p cho bà góa này.

Ph§t s¯ng biªt ðßþc hoàn cänh kh± s· cüa bà lão li«n näy sanh lòng thß½ng xót, nên nhi«u l¥n ông ðªn nhà bà này an üi giäng dÕy cho bà nghe nghîa lý luân h°i nhân quä cüa nhà Ph§t. Có biªt ðâu th¢ng con trai ðó th¤y v¸ hòa thßþng này th߶ng hay lui t¾i trong nhà, trong lòng nó r¤t chán ghét. Mµt bæa nó ðµng ác tâm, mu¯n làm x¤u v¸ hòa thßþng này th߶ng hay lui t¾i trong nhà, trong lòng nó r¤t chán ghét. Mµt bæa nó ðµng ác tâm, mu¯n làm x¤u v¸ hòa thßþng này, nó li«n lÆng l£ng bßng cái thùng ði tiêu cüa m© nó ra, núp kín · phía sau cØa ngõ, ðÑng rình ðþi khi Ph§t s¯ng t× trong nhà nó ði ra, khi qua khöi cØa nó · phía sau len lén ðem thùng cÑt này chøp lên ð¥u Ph§t s¯ng, cÑt, nß¾c ðái tung tóe ra ð¥y ð¥u, ð¥y mình Ph§t s¯ng. Ph§t s¯ng b¸ chøp thùng cÑt này vào ð¥u vçn cÑ thän nhiên nhß không, chÆng chút bu°n gi§n gì, trái lÕi cÑ nhß thª ðµi luôn thùng cÑt ði ra ngoài ph¯. Lúc ðó bao nhiêu ng߶i xúm ðông lÕi coi, h÷ bàn tán ð«u cho là vi®c lÕ, có kë v² tay c߶i, có kë trong lòng b¤t nhçn phát ra l¶i than th·. Khi Ph§t s¯ng ði ðªn b¶ sông, ông ta m¾i ðem thùng cÑt này xu¯ng, m÷i ng߶i th¤y tình trÕng ông ta nhß thª lÕi càng thêm tÑc c߶i. Ph§t s¯ng th¤y h÷ xúm ðông lÕi c߶i mình li«n nói : ''Có cái gì ðáng c߶i ðâu ? Mµt con ng߶i là mµt cái thùng cÑt, nay trên thùng cÑt lÕi chøp thêm vào mµt thùng cÑt næa, thì có gì là lÕ lùng, có gì là ðáng tÑc c߶i !''. Có ng߶i höi ông ta : ''Hòa thßþng, ông có khó ch¸u l¡m không ?'' Ph§t s¯ng trä l¶i : ''Tôi không có chút gì là khó ch¸u hªt. Ðó là th¢ng con trai nhà kia có lòng t× bi ð¯i v¾i tôi, nó cho tôi ð« h° quán ðänh, trong tâm tôi th¤y r¤t tñ tÕi !'' M÷i ng߶i nghe câu này ð«u cäm ðµng than th· nói : ''Nªu chÆng phäi là Ph§t s¯ng thì chÆng th¬ có lòng nhçn nhøc ðßþc ðªn nhß thª !'' B·i ðó ng߶i · ð¸a phß½ng này tranh nhau ð°n ði r¢ng ch² h÷ · ðây có Ph§t s¯ng xu¤t hi®n, vì Ph§t s¯ng là hòa thßþng chùa Kim S½n nên m÷i ng߶i ð«u g÷i ông là : ''Ph§t s¯ng chùa Kim S½n''.

Th¢ng con trai ng² ngh¸ch này sau khi làm x¤u Ph§t s¯ng, th¤y Ph§t s¯ng nh¸n nhøc không thèm ðªm xïa gì t¾i nó, tñ trong lòng nó sanh ra h± th©n, tñ th¤y mình qu¤y, mang tµi v¾i Ph§t s¯ng, nên nó li«n ði t¾i Ph§t s¯ng tÕ tµi c¥u sám h¯i. Ph§t s¯ng cûng hoan hï tiªp nh§n sñ sám h¯i cüa nó, day v« th¢ng con này khai-th¸ r¢ng : ''´n dßÞng døc cüa cha m© to b¢ng tr¶i bi¬n. L¶i Ph§t dÕy : nªu con ng߶i trong khoäng tråm nåm ðem vai trái cüa mình gánh ông cha, vai m£t gánh bà m© · trên ðó ði tiêu ði ti¬u xu¯ng, và ðem nhæng thÑc ån ð° m£c lÕ lùng quí báu trên thª gian này mà cúng-d߶ng cho cha m© thì cûng chßa báo n±i ân sâu trong ch¯c lát. Cha m© mày nuôi mày l¾n khôn nhß thª, chÆng biªt hao phí bao nhiêu là tinh th¥n tâm huyªt, mày ðã chÆng làm cho bà m© mày lúc nào cûng ðßþc vui m×ng, yên ±n, trái lÕi mày chØi m¡ng, ðánh ð§p m© mày, thª thì thØ höi mày có phäi là con ng߶i hay không ?''

Th¢ng con trai này nghe xong câu nói trên li«n tïnh ngµ ån nån, quì · trß¾c m£t Ph§t s¯ng khóc lóc thäm thiªt và nói : ''Tµi con ðáng chªt !'' Ph§t s¯ng lÕi an üi v² v« nó r¢ng : '' Chï c¥n con biªt ån nån h¯i ngµ, thì cûng không có gì là muµn, t× nay tr· ði con rán ån · hiªu thu§n v¾i m© con thì nhæng tµi l²i trß¾c cüa con ð«u có th¬ tiêu tr× ði ðßþc''.

ÐÑa con trai này ðßþc Ph§t s¯ng cäm hóa cho, ðªn sau này tr· thành ðÑa con có hiªu, sau ðó hai m© con ð«u qui y Ph§t, th÷ trai gi¾i, làm ð® tØ nhà Ph§t. Ng߶i · n½i ð¸a-phß½ng ðó bàn lu§n vi®c trên, h÷ cho là nªu quä nhiên chÆng phäi là Ph§t s¯ng thì làm sao có th¬ biªn th¢ng con ng² ngh¸ch ra ðÑa con có hiªu. Ðó cûng là nguyên do tÕi sao lÕi có tên g÷i là Ph§t s¯ng !

Hai truy«n-thuyªt trên r¤t khác xa v¾i thuyªt cüa hòa thßþng Thái Thß½ng. CÑ nhß l¶i hòa thßþng Thái Thß½ng nói : ''nåm Dân qu¯c thÑ 6 (1917) danh tiªng cüa Ph§t s¯ng ðã n±i lên r°i, nhßng chßa có ai g÷i ông ta là Ph§t s¯ng. Mãi ðªn nåm Dân qu¯c thÑ 8 (1919) v¸ Ph§t s¯ng Chß½ng Gia ði ðªn Tr¤n Giang, các c½ quan ðoàn th¬ và các chùa miªu n½i ðây vâng theo mÕng l¸nh cüa chánh phü cùng nhau ðªn ga xe lØa ð¬ hoan nghinh, thì Ph§t s¯ng cûng theo m÷i ng߶i ði ðón. Lúc ðó m÷i ng߶i ngó th¤y v¸ Ph§t s¯ng Chß½ng Gia hãy còn nhö tu±i, lÕi chÆng m£c y phøc kë tu hành, mà lÕi có cänh sát hiªn-binh theo sau hµ v®, xem ra chÆng phäi là ki¬u cách cüa kë tu hành xu¤t gia. Trong ðám ðông ðó mµt viên cänh sát nói chuy®n v¾i nhæng ng߶i ðÑng hoan nghinh r¢ng ''V¸ này tu±i còn nhö lÕi chÆng m£c qu¥n áo nhà tu, chÆng khác gì quan chÑc n½i vß½ng phü, là Ph§t s¯ng · ch² nào ?'' V×a nói v×a l¤y tay chï vào Ph§t s¯ng Di®u Thi®n cho m÷i ng߶i xem. M÷i ng߶i ð«u nói : ''Ðúng ! ðây m¾i là Ph§t s¯ng thi®t !'' Vì thª danh hi®u Ph§t s¯ng chùa Kim S½n t× ðó m¾i b¡t ð¥u có.

Theo nhß ðoÕn trên nói thì chÆng khác gì mµt chuy®n b¸a ð£t ra ð¬ nói giÞn ch½i. Tôi nghiên cÑu nµi dung ðoÕn trên thì th¤y r¢ng có nhi«u ch² không phù hþp v¾i lu§n lý h÷c. Ði¬m thÑ nh¤t là : Ph§t s¯ng là ng߶i chú tr÷ng vi®c tu hành, trong lúc tôi · chung v¾i ông hai tháng, biªt ông ta có thói quen yên tînh, chÆng thích tr߶ng hþp °n ào, thì làm sao ông ta có th¬ ði theo ðám ðông ðäo tham gia cuµc ðón tiªp này ? Ði¬m thÑ hai là : d¥u Ph§t s¯ng có ði theo vào ðám ðông, thì ông ta chï ðÑng xen lçn vào trong ðám ng߶i ðón tiªp. Mà nhæng ng߶i ðÑng phía trß¾c ð¬ ðón tiªp ð«u là nhæng bñc trø trì thßþng t÷a, ðÕi ðÑc, qu¥n áo chïnh t«, ð¥u cÕo láng bóng, m£t mûi phß½ng phi, còn Ph§t s¯ng thì qu¥n áo lôi thôi lªch thªch, dáng ði®u nghèo nàn, có ai mà ð¬ ý t¾i. Ði¬m thÑ ba là : m÷i ng߶i ðã vâng l®nh chánh phü ði hoan nghinh thì · trong ðám ðông ðó ¡t phäi có nhæng nhân v§t tai to m£t l¾n, tr߶ng hþp này t¤t nhiên phäi trang tr÷ng nghiêm chïnh. — trong tr߶ng hþp này thì kë làm cänh sát sao có th¬ d½ tay múa chân day v« ðám ðông các ng߶i ðÑng ðón mà nói chuy®n dông dài ? Theo l¶i hòa thßþng Thái Thß½ng nói danh hi®u Ph§t s¯ng là do cänh sát chï vào ông ta ð£t ra, thì tôi th¤y r¢ng không l¨ nào lÕi ð½n giän nhß thª ðßþc. Nªu ho£c là thi®t có vi®c nhß thª thì tôi tin r¢ng m÷i ng߶i ðã biªt Ph§t s¯ng lâu r°i, mà thanh danh cüa Ph§t s¯ng cûng ðã n±i lên lâu r°i. ChÆng thª thì tÕi sao cänh sát không chï v¸ hòa thßþng nào khác, mà lÕi chï ngay Di®u Thi®n là Ph§t s¯ng ? Tôi cho là sß Di®u Thi®n s· dî ðßþc ng߶i ta tôn lên làm Ph§t s¯ng chÆng phäi là chuy®n ngçu nhiên, nh¤t ð¸nh là ông ta ðã có nhæng sñ bi¬u hi®n ra mµt cách lÕ lùng khác th߶ng. Nhæng hành ðµng cüa ông ta ð«u gi¯ng nhß sñ tích Ph§t s¯ng Tª Ðiên chép trong ti¬u thuyªt, nên m÷i ng߶i m¾i g÷i ông là Ph§t s¯ng. Kªt lu§n thì hai thÑ truy«n thuyªt trên có th¬ tin ðßþc h½n là truy«n thuyªt dß¾i.

IV) Hình dÕng và sanh hoÕt hành ðµng cüa ph§t s¯ng

Nªu có ng߶i nào höi tôi Ph§t s¯ng chùa Kim S½n là ng߶i nhß thª nào, thì tôi có th¬ trä l¶i mµt cách ngay thÆng r¢ng : hình dÕng, tß¾ng mÕo, và c¯t cách cüa ông ta gi¯ng in h®t nhß mµt nhân v§t tä trong ti¬u thuyªt tàu. Nhân v§t này là ai ? „y là Ph§t s¯ng Tª Ðiên miêu tä trong cu¯n truy®n ''Tª Ðiên hòa thßþng''. Ta cÑ xem dung mÕo th¥n s¡c và cách ði ðÑng mô tä Tª Ðiên hòa thßþng li«n có th¬ th¤y gi¯ng in h®t nhß Ph§t s¯ng chùa Kim s½n. Hai nhân v§t này nhß ðúc theo mµt khuôn không sai mµt chút. Ch² tôi th¤y Ph§t s¯ng chùa Kim S½n, ðïnh ð¥u ông ta láng bóng nhß gß½ng, trán cao rµng, hai gò má n±i cao, c£p m¡t sáng ng¶i, vóc ng߶i v×a t¥m không cao nhßng thân th¬ c¯t cách thô k¸ch ð£c bi®t, xem n£ng nhß cái ðïnh (truy«n thuyªt Ph§t s¯ng tinh thông võ ngh®), hai tay dài và l¾n, bàn tay m«m mÕi nhß bông gòn, cách ði ðÑng không có ki¬u nh¤t ð¸nh nào, m²i cØ chï hành ðµng ð«u lanh l© nh© nhàng nhß gió th±i cành li­u ph¤t ph½. Tr÷n nåm này qua nåm khác chÆng khi nào b§n áo tràng tay rµng lÕi cûng chÆng ð¡p y cà sa, chï b§n mµt chiªc áo dài c± tròn ki¬u cách chÆng gi¯ng nhà sß, mà cûng không gi¯ng ông ðÕo, tay áo dài thßþt buông xu¯ng quá ð¥u g¯i, lúc ông ta ði nhanh thì hai tay áo tung bay lên ph¤t pha ph¤t ph¾i nhß ông tiên. Nhßng lúc ông ng°i, không khi nào buông hai ð¥u g¯i xu¯ng, lúc nào ông cûng ng°i xªp b¢ng tròn theo ki¬u kiªt-già, s×ng sæng trang nghiêm nhß quä chuông úp.

Ph§t s¯ng ðã là mµt con ng߶i thì tñ nhiên cách sanh hoÕt cüa ông cûng chÆng khác m÷i ng߶i t¥m th߶ng ; ông cûng phäi ån c½m, ngü nghê, ði tiêu, ði ti¬u. Nhßng cách thÑc ån c½m, ngü nghê và ði ti¬u cüa ông có khác m÷i ng߶i. Lúc ån c½m ông ta ßa cÕo nhæng miªng sét rï ðóng trên chäo gang r°i trµn lçn vào c½m mà ån, lÕi còn hï mûi v¡t ra, và khÕc nß¾c dãi ra trµn lµn vào trong chén c½m, sau ðó m¾i l¤y ðûa và c½m vào mi®ng ån. B¤t cÑ bæa nào ông ta cûng không quên ði¬m xuyªt thêm nhæng món gia v¸ ðó vào chén c½m. Kë ån c½m chung v¾i ông ta, nªu nhß không có lòng tín ngßÞng, th¤y ông ta làm ki¬u cách này t¤t nhiên h÷ phäi ghê t·m mu¯n ói ! Ъn nhß ngü, ông ta t× h°i nào ðªn gi¶ không du²i cÆng n¢m ngü, chï ng°i tînh t÷a cä ðêm, lúc nào möi m®t thì chï h½i cúi ð¥u xu¯ng dßÞng tinh th¥n mµt h°i là ðßþc. Nói ðªn cách ði ðái cüa ông thì cûng khác ki¬u m÷i ng߶i, ông không ðái ðÑng bao gi¶, lúc ðái ng°i ch°m h±m xu¯ng ð¤t m¾i ðái. Kë nào không hi¬u ph§t pháp th¤y ông ta ðái nhß thª thì cho là khác ki¬u, thñc ra ðó là oai nghi cüa kë tu hành ðã th÷ gi¾i tÏ-kheo (trong gi¾i lu§t có ðoÕn nói: tÏ-kheo chÆng ð£ng ðÑng mà ðÕi ti¬u ti®n), chúng ta phäi nên h÷c.

Có ði¬m lÕ lùng khác th߶ng là : Ph§t s¯ng h­ ngó th¤y vö ð§u ph÷ng, vö trái cây, vö dßa, gi¤y viªt chæ, gi¤y súc, chÆng k¬ li®ng · trên bàn hay vång vãi dß¾i ð¤t, h­ ông ta th¤y nhæng món này li«n tÑc thì l¤y tay qu½ hªt ráo r°i ðút vào mi®ng nhai nghiªn ng¤u, nu¯t hªt vào trong bøng không ch×a mµt món gì.

Cách ông ta l¤y tay qu½ nhæng món này thi®t là nhanh nh©n khéo léo không ai có th¬ làm h½n ðßþc næa. Lúc ông ta làm cái trò này, ng߶i · bên cÕnh không có cách nào ngån cän n²i, nên kë ði bµ chung mµt ð߶ng v¾i ông th¤y thª khiªn cho ð¥u óc h÷ x¯n xang. Ngay · trên vïa hè ð߶ng ph¯ l¾n, ông ta cûng làm theo ki¬u ðó, trong lúc chân bß¾c ði læng thæng, ðôi m¡t ông ngó lom lom ra b¯n phía gi¯ng nhß kë ði b¡t trµm. Kë ði chung v¾i ông ta tñ nhiên chäng thích nhìn th¤y ông ta bi¬u di­n cái trò kÏ cøc này, có lúc h÷ kéo níu ngån ông lÕi, nhßng ông d¢ng d¢ng co co nhß là ðánh lµn. H÷ khuyên ông ta : ''Nhæng gi¤y lµn gi¤y súc · trên ð߶ng ð«u là ð° ng߶i ta ðã chùi ðít li®ng ra, chÆng nên làm cái trò d½ dáy nhß thª !'' Ông li«n trä l¶i : ''Có gì là d½ dáy, d½ dáy và trong sÕch có ch² nào phân bi®t ?'' Xem ki¬u cách cüa ông ta, thì ông r¤t ghét gi¤y viªt chæ, ông th߶ng lßþm gi¤y viªt chæ lên r°i nói mµt mình r¢ng : ''TÕi thÑ này tác quái nên m¾i sanh ra bao nhiêu là chuy®n th¸ phi, khiªn con ng߶i ðiên ðäo, tÕo nên tµi l²i oan nghi®t''. Ông ta không thích gi¤y viªt chæ, lúc · NgßÞng Quang phát sanh ra mµt chuy®n tÑc c߶i. Lúc ông trø trên ÐÕi Kim Tháp, ð® tØ tÕi gia cüa ông là Tr¥n khánh Vân mµt bæa viªt mµt miªng gi¤y nh¶ mµt bà già (cûng là ð® tØ Ph§t s¯ng) ðem ðªn ðßa cho ông ð¬ m¶i ông lÕi nhà cúng d߶ng, Ph§t s¯ng m· ra xem th¤y gi¤y có chæ, li«n thu§n tay bÕt tai cho bà già này mµt cái, bà già này b¸ ðánh vào m£t trong lòng x¯n xang bÑt rÑt quá, nhßng nghî ông ta là sß phø cüa mình thành ra không dám phän ð¯i gì. Sau khi ðánh xong, Ph§t s¯ng li«n nói : ''M¶i ån c½m thì cÑ nói là ån c½m làm sao còn viªt cái này ?'' Cûng là chuy®n lÕ lùng, bà già này lúc ðó ðang b¸ nhÑc rång, b¸ bÕt tai mµt cái tñ nhiên rång hªt nhÑc. Khi t× giã Ph§t s¯ng ra v« bà ta còn hoan hï cúi xu¯ng lÕy Ph§t s¯ng . Ъn lúc v« nhà bà g£p ai cûng khoe : ''Sß phø thi®t là t× bi, bÕt tai mµt cái mà rång tôi hªt nhÑc !'' Truy«n nhau làm chuy®n tÑc c߶i. Ph§t s¯ng còn mµt thói quen khác ng߶i th߶ng næa. Nªu thïnh Ph§t s¯ng ån c½m thì ð×ng có nói món ån này là ''gà chay'' hay ''v¸t chay''''cá chay'' , ''th¸t chay''. Ông ta nghe nói nhæng tên món ån này thì không khi nào nhúng ðûa g¡p ån, chäng thà ông ån c½m lÕt. M÷i ng߶i c¡t nghîa cho ông hi¬u r¢ng nhæng món này tuy ð£t tên là gà, v¸t, cá, th¸t mà thi®t ra chï làm b¢ng tàu hü, tàu hü ky, mì cån, xin ông chÆng nên c¯ ch¤p. Ông li«n trä l¶i mµt cách khéo léo r¢ng : ''Tôi chÆng phäi sþ ån nhæng món này, nhßng là sþ lòng tham lam, lòng sát sanh cüa các ngß½i n±i d§y. Nªu trong tâm các ngß½i chÆng có cái ý ni®m là gà, v¸t, cá, th¸t, thì sao có th¬ làm ra nhæng món này ?'' Ph§t s¯ng nói ra câu trên thñc là bao hàm mµt triªt lý r¤t sâu. Vì r¢ng ån chay là ån chay, tÕi làm sao còn c¯ ý bày ð£t ra nhæng tên món ån gà giä, v¸t giä, cá giä, th¸t giä ? Ðã có ý ni®m này thì rõ ràng mi®ng mình tuy ån ð° chay, nhßng trong tâm mình vçn chßa quên dÑt ðßþc món ån m£n. Hu¯ng chi ðÕi th×a Ph§t pháp r¤t tr÷ng tâm gi¾i. H°i trß¾c · tïnh Thiên Tân có mµt v¸ tß¾ng quân tên là Tri®u vînh Tu, ông ta ðªn quán ån chay Công ðÑc Lâm ån c½m. Chü quán th¤y ông ta là mµt v¸ quan l¾n, nên làm riêng cho ông nhæng món ån ð£c bi®t r¤t ngon lành. Tri®u tß¾ng quân höi chü quán ðó là nhæng món gì ? Chü quán cao hÑng trö nhæng món ån · trên bàn mà nói : ''Món này là th¸t gà, món này là cá, món này là vây, häi sâm, yªn, dåm-bông, ðü hªt nhæng món ngon lành''. Nghe chü quán nói xong Tri®u tß¾ng quân hai tay xô cái bàn xu¯ng ¥m mµt tiªng, nhæng món ån bày trên bàn ð«u ð± tung toé xu¯ng ð¤t, r°i trö chü quán m¡ng r¢ng : ''а ngu ! tøi bay biªt rõ là ta ån chay, tÕi sao lÕi còn làm nhæng món ån m£n này cho ta ån ?'' Quán c½m Công ðÑc Lâm này b¸ mµt l¥n nhß thª, t× ðó tr· v« sau chÆng còn dám làm nhæng món ån gà giä, cá giä, v¸t giä næa, phäi ð±i hªt tên nhæng món ån trong thñc ð½n ði, nào g÷i là : c½m chay la-hán, hü tiªu hß không, canh bát bØu, chä hoan hï, bánh xªp quan âm, bánh nß¾ng løc hþp v.v... Chuy®n c± tích trên ðã ðßþc truy«n tøng làm câu chuy®n hay · phß½ng b¡c.

Ph§t s¯ng tñ nhiên là ßa thích m÷i ng߶i ån chay, nhßng ông th¤y ng߶i ån m£n cûng không chê bai, rån dÕy gì, chï c߶i h« h« dang xa ra, v×a ði v×a nói mµt cách cà rÞn : ''A ! mày lÕi ån th¸t t± tiên cüa mày ß !'' Phß½ng pháp ông ta giáo hóa m÷i ng߶i nhß thª, có r¤t nhi«u ng߶i nghe câu nói trên li«n ðßþc sñ khäi-th¸, h÷ li«n bö ån m£n, ån chay tr߶ng và làm ð® tØ nhà Ph§t.

Nói ðªn chuy®n ån c½m cüa Ph§t s¯ng thì cûng là chuy®n tÑc c߶i. Ông ta ån c½m không có s¯ lßþng nh¤t ð¸nh, hai chén, ba chén cûng xong bæa, nªu có ng߶i nào cung kính b¾i thêm c½m cho ông ta thì dçu ðªn tám, m߶i chén ông cûng ån hªt tiêu, t× h°i nào t¾i gi¶ ông ta không nói ån no bao gi¶ mà cûng chÆng nói ån thiªu bao gi¶. H­ kë dßng c½m cho ông ta ån thì ông không t× ch¯i, dâng vào tay ông, ông li«n ån, ðó cûng là ch² không gi¯ng ng߶i th߶ng.

Ông còn có mµt ðÑc t¯t là không ham tài lµc, chÆng nhæng là không ham tài lµc, nói ngay là không c¥n ti«n, không xài ti«n. Ng߶i ð¶i ð«u bäo ti«n là món hæu døng có th¬ thông th¥n, nhßng ð¯i v¾i bän thân cüa Ph§t s¯ng thì nó không có tác døng mµt chút nào. Ông chÆng biªt ti«n là cái quái gì, nªu có ng߶i nào ðem gi¤y bÕc cúng d߶ng cho ông ta, ông li«n cho ðó là mµt thÑ gi¤y có chæ, li«n vò thành mµt cøc r°i bö vào mi®ng nu¯t ði, ông ta mµt ð¶i chßa dùng qua ti«n, hình nhß r¤t ghét món ðó.

Nói ðªn hành ðµng cüa Ph§t s¯ng , có nhi«u ch² làm cho ng߶i ta không th¬ nào mò ra ðßþc. Ông tuy là ng߶i xu¤t gia nhßng ít có giao du v¾i các v¸ hòa thßþng, mµt nåm 360 ngày ít nh¤t là có ðªn 300 ngày ông · chung lµn v¾i ng߶i tÕi gia, thì gi¶ · n½i chùa r¤t ít. Tr÷n nåm ông · quanh qu¦n n½i nhà cüa nhæng ng߶i thª tøc, cùng v¾i lû ðàn ông ðàn bà xß¾ng ni®m lên câu : ''ai ni®m Nam Mô A Di Ðà Ph§t'', ðó là sñ sanh s¯ng duy nh¤t cüa ông ta. Lúc bình th߶ng mu¯n ðªn chùa Kim-S½n kiªm ông ta thì khó mà g£p ðßþc, mu¯n g£p thì ¡t phäi thåm dò · n½i nhà ð® tØ cüa ông m¾i có th¬ tìm th¤y. H­ mµt khi ông ta ðµng ni®m nói ði là ði, cûng chÆng c¥n ai ðßa ti­n, có lúc chÆng t× giã mà ði luôn, lÕi cûng có lúc chÆng m¶i ông mà ông cûng tñ mình ði t¾i, ði lÕi tñ tÕi không có chút gì tr· ngÕi, ông ta ngoài cái áo dài c± tròn may khác ki¬u mang theo mình ra thì không có ð° v§t gì khác, nhi«u l¡m là thêm vào mµt cái khån tay d½ dáy. M²i khi trong tiªt tr¶i nóng bÑc thì ông lÕi m£c áo bông dày cµm, (lúc tôi m¾i g£p ông ta l¥n thÑ nh¤t vào mùa hè mà tôi th¤y ông m£c áo bông) chân mang ðôi giày bông v×a l¾n v×a n£ng, ngoài lÕi xö thêm ðôi v¾ bông dài, v§y mà ông ta cûng chÆng cäm th¤y nóng nñc, lÕi cûng chÆng th¤y ð± m° hôi. Trái lÕi ðªn mùa ðông thì ông chï m£c mµt manh áo möng, hai chân ði ð¤t, thÑ hành ðµng ngh¸ch v¾i th߶ng tình này cüa ông m÷i ng߶i cho là kÏ quái, thì lÕi chính là thói quen cüa ông.

Còn có mµt vi®c khiªn cho ng߶i ta ðoán không ra là Ph§t s¯ng r¤t sþ ði xe kéo, chÆng k¬ ði ð߶ng xa hay g¥n, ông cÑ chiªu l® ði bµ. Có l¥n mµt ng߶i ð® tØ tÕi gia m¶i Ph§t s¯ng ði ån c½m, vì c¾ cung kính ông nên ð£c bi®t mß¾n mµt chiªc xe kéo m¶i ông lên ng°i, nhßng ông t× ch¯i không ch¸u ng°i. Ng߶i ð® tØ này c¯ sÑc lôi kéo ð£t ông ng°i lên trên xe, có ng¶ ðâu xe m¾i kéo ðßþc m¤y bß¾c thì ông ta · trên xe kêu nhÑc ð¥u om xòm. Kéo ðßþc mµt quãng thì ông ta · trên xe rên la thäm thiªt, ng߶i ð® tØ này không còn biªt làm sao ðßþc nên phäi kêu phu xe ng×ng lÕi, ông ta sau khi xu¯ng xe thì ð¥u cûng hªt nhÑc. Träi qua mµt l¥n ðó, nhæng ð® tØ cüa ông chÆng còn ai dám kêu xe kéo ch· ông ta ði næa ! Cß sî H° công Lu§t höi tôi : ''Ph§t s¯ng sþ ng°i xe kéo là nghîa lý gì ?'' Tôi trä l¶i : ''— trong gi¾i lu§t chï c¤m tÏ kheo chÆng ðßþc ði xe ngña, ði ki®u võng, nhßng ð¯i v¾i v¸ tÏ kheo già hay ðau yªu, thì cho phép ðßþc ði xe ng߶i trai kéo hay súc v§t ðñc kéo, chï không ðßþc phép ng°i xe ng߶i ðàn bà hay súc v§t cái kéo. Ph§t s¯ng chÆng ßa thích ng°i xe kéo cûng là quan ni®m t× bi cüa ông. Ông th¤y r¢ng mình là mµt con ng߶i mà kë kéo xe cûng là mµt con ng߶i. Ông không nÞ yên vui ng°i trên xe xem kë khác chÕy dß¾i ð¤t nhß trâu ngña ð¬ bán m° hôi khí lñc, phäi chång là duyên c¾ này ß ?

Ph§t s¯ng lÕi còn thói quen næa là không ßa ng߶i khác cung kính mình quá l¯, ngay ðªn g÷i ông ta là Ph§t s¯ng, ông ta cûng không thích. Ông nói : ''Tên cüa ð® tØ là Di®u-Thi®n, t× ðây v« sau cÑ g÷i tôi là Di®u-Thi®n là ðßþc, chÆng c¥n phäi g÷i là Ph§t s¯ng''.

Lúc tôi m¾i g£p ông l¥n thÑ nh¤t, vì chÆng hi¬u rõ tâm lý ông, mµt bæa tôi ðµng ni®m mu¯n ðem nhæng chuy®n ly kÏ th¥n d¸ cüa Ph§t s¯ng viªt ra ð¬ g·i ðång lên tÕp chí Ph§t giáo, møc ðích chÆng qua là nêu rõ b¢ng c¾ chân tu thñc chÑng trong Ph§t pháp v§y thôi, ch¾ chÆng có tác døng gì khác. Trong lúc tôi ðang viªt ðßþc vài ba trang gi¤y, b²ng nhiên quay ð¥u lÕi xem thì th¤y Ph§t s¯ng ðÑng ngay phía sau tôi, tôi cûng chÆng biªt ông vào trong phòng lúc nào (Ph§t s¯ng lúc bình th߶ng bß¾c ði r¤t nh©, không nghe tiªng chân ði). Tôi ngó th¤y ông, biªt r¢ng ông ta có t§t qu½ gi¤y viªt chæ ð¬ ån nên tôi li«n vµi vàng ðem m¤y trang bän cäo nhét vào tay áo. Ông höi tôi viªt cái gì ? Tôi li«n ¤m ¾ trä l¶i là viªt th½. Ông không tin l¶i, bäo tôi là nói láo, b¡t tôi phäi nói th§t. Tôi ðành phäi nói sñ th§t cho ông ta biªt, có ng¶ ðâu lÕi mang h÷a ! Ông nghe xong câu nói cüa tôi li«n quay v« phía tôi quì m÷p xu¯ng, th¤y dáng ði®u ông ta nhß thª tôi ðã hoäng r°i, li«n cúi xu¯ng dùng hai tay nâng ông ta d§y, nhßng tôi dùng hªt sÑc bình sinh cûng kéo không n±i ông ta lên. LÕi nhìn th¤y c£p m¡t ông ß½n ß¾t nhß chäy nß¾c m¡t, ông ta ngh©n ngh©n ngào ngào nói : ''Nhæng vi®c ðó không viªt ra ðßþc ðâu, ng߶i khác xem th¤y không tin là có thñc ðâu, h÷ còn thóa mÕ tôi là nhà sß yêu quái, phï báng Ph§t-pháp. Nhß thª tÑc là làm cho tôi mang tµi''. Lúc ðó tôi b¸ l¶i nói trên cüa ông làm tôi cäm ðµng nên trä l¶i b¢ng lòng thôi không viªt næa, nhßng ông ta vçn còn chßa tin cÑ quì m÷p dß¾i ð¤t không ch¸u ðÑng d§y. Cß sî H° công Lu§t nghe có chuy®n lµn xµn trong phòng chúng tôi, chÕy vào nhìn th¤y Ph§t s¯ng quì · dß¾i ð¤t, còn tôi thì ðang kéo ông ta lên không n±i, chÆng hi¬u duyên c¾ gì mà chúng tôi làm cái trò này nên cûng giúp tôi mµt tay kéo ông ta lên, hai chúng tôi dùng hªt sÑc bình sinh kéo mà vçn cÑ tr½ tr½ kéo lên không n±i. Tôi phäi quÏ xu¯ng lÕy ông ta mà ông cûng không ch¸u tr· d§y. Tôi không còn cách nào khác, mu¯n cho ông ta tin tôi, tôi li«n ðem cây bút máy yêu quí cüa tôi bë làm hai ðoÕn cho ông xem. Lúc b¤y gi¶ ông m¾i ch¸u ðÑng lên, r°i an üi tôi : ''Ông chÆng nên th¡c m¡c trong lòng quá, nên hi¬u r¢ng cái thÑ 'danh' ðó là g¯c cüa ðîa ngøc. T× xßa ðªn nay chÆng biªt bao nihêu ng߶i vì danh mà mang løy ðªn n²i cháy ð¥u b¬ trán, kë ð® tØ kh± não này sao dám c¥u danh ? Tôi chï c¥u thñc thñc thà thà ni®m mµt câu A Di Ðà Ph§t''.

Nªu Ph§t s¯ng còn t¾i bây gi¶, bæa nay ông xem th¤y tôi viªt chuy®n th¥n d¸ này, thì chÆng biªt ông ta la r¥y tôi ðªn thª nào ? Do vi®c này ta có th¬ biªt Ph§t s¯ng ðã phá tan ðßþc ''Dàm danh khóa lþi''.

V) M§t hÕnh và bi nguy®n cüa ph§t s¯ng

Nhæng ng߶i tu h÷c Ph§t-pháp · trong ðÕo Ph§t chúng ta, mu¯n ðßþc hß·ng thø lþi ích trên Ph§t-pháp thì nh¤t ð¸nh phäi chú tr÷ng sñ tu trì. Tu trì cûng là mµt hÕnh bí m§t. Pháp môn cüa m§t hÕnh có nhi«u thÑ : nhß tøng kinh, lÕy kinh, ni®m chú, t÷a thi«n, trì gi¾i, ni®m Ph§t, lÕy Ph§t. B¤t cÑ chuyên tâm v« mµt môn nào cûng ð«u g÷i ðó là m§t hÕnh. Ðã có m§t hÕnh thì sau m¾i ðßþc hß·ng thø ích lþi. Ph§t s¯ng cûng là mµt kë tu hành, ông ta cûng ðßþc di®u døng trên Ph§t pháp thì cûng chÆng ngoài l¨ này, tñ nhiên ông có m§t hÕnh cüa ông. Trong th¶i kÏ tôi cùng ông · chung, tôi r¤t lßu tâm quan sát hành ðµng cüa ông xem m§t hÕnh cüa ông · ch² nào ? Tôi quan sát biªt r¢ng ông ta trß¾c tu v« pháp môn t¸nh ðµ, r°i sau m¾i t§p thi«n ð¸nh ð¬ làm gia-hÕnh, do thi«n t¸nh song tu mà ðÕt ðßþc chÑng-ngµ. Nhßng ông ð¯i v¾i pháp môn trì chú cüa m§t-tông hình nhß cûng có t§p luy®n, thâu ðßþc kªt quä l¾n. Tôi ðã t×ng nghe các bÕn ð°ng ðÕo xu¤t gia nói chuy®n Ph§t s¯ng trì tøng ''ÐÕi Bi Chú'' mà ðßþc cäm Ñng. Câu chuy®n này có ch² ðáng tin, th¥n chú cüa m§t tông mà trì tøng cho chuyên c¥n, nªu quä nhiên là ng߶i giæ gi¾i lu§t tinh nghiêm thì ðßþc r¤t nhi«u sñ linh nghi®m. Ph§t s¯ng s· dî có th¬ tr¸ hªt nhæng chÑng b¸nh nan y kÏ quái cho ng߶i ta, giäi tr× ðßþc sñ ðau kh± cho b¸nh nhân, tôi tß·ng là ông ta ðßþc sñ trþ lñc cüa công døng trì chú. Tôi còn nh¾ h°i trào nhà Mãn Thanh, n½i chùa BØu Thông tÕi quê tôi · Vû Xß½ng tïnh H° B¡c, xu¤t hi®n mµt v¸ sß tên là ''Hòa thßþng xoa óc''. B¤t cÑ b¸nh nhi«u b¸nh ít, chï träi qua tay v¸ sß này xoa vào mµt cái là b¸nh li«n khöi. Con gái quan t±ng-tr¤n H° B¡c m¡c b¸nh ðiên cu°ng cûng ðßþc hòa thßþng này xoa vào cho khöi b¸nh. Vì ông tr¸ b¸nh cho m÷i ng߶i chÆng c¥n ra toa cho u¯ng thu¯c, chï dùng tay xoa, h­ xoa mµt l¥n là b¸nh li«n khöi dÑt, nên m÷i ng߶i ð«u g÷i ông là hòa thßþng xoa óc. ThØ höi tay cüa hòa thßþng này làm sao có công døng th¥n di®u nhß thª ? Nghe nói chùa này có mµt tòa bØu tháp, v¸ sß này m²i bæa ði ðªn dß¾i tháp tu trì. Ông dùng tay xoa vào nhæng t¤m gÕch, ðá xây trên tháp, m¡t nh¡m lÕi, trong tâm tøng th¥m chú ðÕi bi. Ông v×a ði vòng quanh tháp v×a ni®m chú, chÆng k¬ tiªt tr¶i lÕnh nóng gió mßa, ngày nào ông cûng làm nhß thª chÆng cho gián ðoÕn. Làm cách n¥y trong m߶i m¤y nåm thì ðßþc sñ cäm Ñng linh di®u, nên ông m¾i có tài tr¸ b¸nh mµt cách th¥n kÏ này. Ph§t s¯ng tr¸ b¸nh cho m÷i ng߶i cûng gi¯ng nhß v¸ hòa thßþng xoa ð¥u nói trên.

Ъn nhß tôi nói m§t hÕnh cüa Ph§t s¯ng là thi«n t¸nh song tu cûng là t× nhæng hành ðµng và l¶i nói th߶ng ngày cüa ông phát ra mà tôi nh§n biªt ðßþc. Ông ta chÆng bao gi¶ nh¡c ðªn nhæng câu trong kinh, lu§n, cûng không giäng công-án, ði¬n chß½ng. Ông ta lúc ði lúc ðÑng lúc ng°i chï có mµt câu Ph§t hi®u, nªu lúc không ni®m Ph§t thì lÕi nh¡m m¡t ng°i tînh t÷a. Cách ni®m Ph§t cüa ông cûng khác ng߶i th߶ng. T× xßa ðªn nay kë chuyên tu pháp môn t¸nh ðµ ph¥n nhi«u ð«u ni®m ''Nam Mô A-Di-Ðà Ph§t'', ho£c ''A-Di-Ðà Ph§t''. Ph§t s¯ng thì lÕi khác, ông ni®m Ph§t thì lÕi ni®m : ''ai ni®m Nam Mô A Di Ðà Ph§t'' ðªn tám chæ, mà ông ni®m câu Ph§t hi®u này lÕi dùng mµt thÑ xoang ði®u có tiªt t¤u, có âm v§n khi lên b±ng lúc xu¯ng tr¥m, chÆng gi¯ng mµt chút nào v¾i ng߶i th߶ng mi®ng lâm râm ni®m Ph§t. Nói rõ là ông ta hát Ph§t, ch¾ chÆng phäi ni®m Ph§t. Ông hát ði®u này ðã chÆng gi¯ng nhß xoang ði®u tøng ni®m trong các chùa chi«n ngày mùng mµt ngày r¢m lúc lÕy Ph§t sám h¯i. Ông tñ mình sáng tác ra mµt ki¬u m¾i, cách ông hát Ph§t nhß thª này : ''Ai... ni®m... nam... mô... A... Di... Ðà... Ph§t''. Nªu dùng mõ và chuông ð¬ ði¬m thì m²i chæ ni®m lên phäi ðánh xen vào mµt tiªng mõ hai tiªng chuông, nh¸p nhàng cao th¤p ðúng ði®u. Ðó là cách ông ta dçn m÷i ng߶i cùng làm l­ trß¾c bàn Ph§t, h­ lÕy mµt lÕy li«n xß¾ng lên mµt câu nhß trên. Còn nªu ông không dùng ði®u này, mà chï ni®m sáu chæ ''nam mô A Di Ðà Ph§t'' thôi, nhßng cách ni®m cûng c¤t gi÷ng ngân nga khi lên b±ng lÑc xu¯ng tr¥m. Còn nhß khi chï có mµt mình ông li«n ni®m Ph§t theo ki¬u ð£c bi®t cüa ông kéo dài câu ni®m lê thê ra nhß sau : ''ai... ni®m... Nam... Mô... A ... Di... Ðà... Ph§t... Nhß... Lai... Thª... Tôn... là... Ph§t... s¯ng!'' Cách ông ta hát Ph§t nhß thª có th¬ nói là t× trß¾c chßa có ai làm, mà sau này cûng chÆng ai làm ki¬u ðó. Ðó có th¬ g÷i là pháp môn b¤t nh¸ cüa Ph§t s¯ng. Lúc ông ta hát danh hi®u Ph§t lên, tiªng nghe trong trëo nhß con nít nói chuy®n r¤t là êm tai. Tiªng n½i c± h÷ng cüa Ph§t s¯ng phát ra sang säng nhß tiªng chuông ngân, m²i mµt chæ hát lên âm ði®u tr¥m b±ng nghe r¤t hay, có lúc âm u nhß tiªng nß¾c chäy n½i khe róc rách, dß âm b¤t tuy®t, khiªn cho ng߶i ta nghe xong lòng tr¥n rû sÕch, thân tâm nh© nhõm lâng lâng. Trong khoäng hai tháng tôi · chung v¾i Ph§t s¯ng, tôi cûng h÷c ðßþc ði®u hát Ph§t này cüa ông. H°i m¤y nåm trß¾c trong lúc ði hành cß¾c, khi v¡ng vë không ng߶i, tôi cûng hát lên mµt vài câu danh hi®u Ph§t theo ði®u trên, tôi cäm th¤y r¤t thú v¸.

Tôi lÕi nh§n th¤y Ph§t s¯ng hát Ph§t theo ki¬u này là mµt cách ''khäi th¸''. Thi«n tông có câu thoÕi-ð¥u ''Ni®m Ph§t là ai'', ng߶i ni®m Ph§t phäi t§p thi«n ð¸nh, mà ng߶i tu thi«n ð¸nh cûng phäi ni®m Ph§t, ðó là ông nêu lên ý chï '' Có thi«n có t¸nh ðµ, thì muôn ng߶i tu muôn ng߶i ðßþc vãng sanh''. Ông chÆng giäng kinh, thuyªt pháp, chï dùng tám chæ ''Ai ni®m Nam Mô A Di Ðà Ph§t'' ð¬ tiªp dçn ðÕi chúng, ðó cûng có th¬ nói là bi nguy®n cüa ông.

Nhßng có nhæng v¸ pháp sß nhai vån nhá chæ, và mµt s¯ nhà tu hành có thành kiªn c¯ ch¤p, h÷ nghe câu ''Ai ni®m Nam Mô A Di Ðà Ph§t'' này cho là d¸ ðoan, là quái ðän. KÏ thñc câu ni®m Ph§t này cüa ông · trong ðó bao hàm nghîa lý r¤t sâu. Sách Kính Tông Løc 100 cu¯n cüa Vînh minh Th÷ thi«n sß viªt, t× ð¥u ðªn cu¯i ð«u phát huy nghîa m¥u cüa thi«n tông và t¸nh ðµ tông, nªu ðem qui nÕp lÕi thì chÆng qua chï là mµt câu ''Ai ni®m Nam Mô A Di Ðà Ph§t'' mà thôi ! Ðem phß½ng di®n tß tß·ng ra mà nói, thì tß tß·ng cüa Ph§t s¯ng là thu¥n chính, sñ giáo hóa cüa ông là dÕy ng߶i kiêng cæ các ði«u ác, làm hªt các vi®c lành, gi¾i sát, phóng sanh, ån chay ni®m ph§t, mà c¯t cách cüa ông cûng chï có b¯n chæ ''Thành th§t ni®m Ph§t'', ngoài ra chÆng có tri kiªn nào khác, tuy®t nhiên chÆng gi¯ng v¾i lû bàng môn ngoÕi ðÕo ; ði¬m này chúng ta phäi nên nh§n xét cho rõ ràng.

Ph§t s¯ng chÆng k¬ hát Ph§t hay ni®m Ph§t ð«u ng°i thân th¬ ngay ng¡n, hai bàn tay ch¡p lÕi, cung kính thành tâm, chßa t×ng th¤y ông ta mi®ng ni®m A Di Ðà Ph§t mà con m¡t ngó láo liêng hªt phía này qua phía khác ki¬u ðó bao gi¶. Mà ông ni®m cûng chÆng dùng tràng hÕt, tôi ðã thØ ðªm theo ông nhi«u l¥n, thì m²i l¥n ni®m ðúng 108 tiªng không h½n không kém. ÐÕi khái ông ta dùng phß½ng pháp l¤y m߶i ngón tay ghi nh¾ th¥m s¯ câu ni®m · trong lòng, nhß thª có th¬ th¤y ðßþc ð¸nh lñc cüa ông. Ông r¤t ghét m÷i ng߶i xúm nhau nói chuy®n th¸ phi dông dài, h­ th¤y m÷i ng߶i nói chuy®n th¸ phi thì ông li«n ðem món pháp bØu cüa ông ra ép buµc m÷i ng߶i cùng ni®m Ph§t, cûng chÆng c¥n biªt m÷i ng߶i có thích ni®m, có ð°ng ý hay không ð°ng ý, ông li«n c¤t cao gi÷ng lên ni®m theo ði®u cüa ông, m÷i ng߶i th¤y thª cûng ðành phäi ni®m theo.

Mµt bæa tôi day v« Ph§t s¯ng v×a c߶i v×a höi : ''Pháp môn tu hành trong ðÕo Ph§t r¤t nhi«u, tÕi sao ông lÕi chï thành thñc dÕy ng߶i ni®m A Di Ðà Ph§t ? TÕi sao không khai th¸ nhæng pháp môn khác ?'' Câu trä l¶i cüa ông r¤t thú v¸ : ''Ng߶i trên thª gian hi®n nay l² trái tim cüa h÷ r¤t nhi«u, nªu nói nhi«u thì sþ h÷ quên ði m¤t, nên chï dÕy h÷ ni®m mµt câu A Di Ðà Ph§t thì h÷ m¾i d­ nh¾''. Ông lÕi nói tiªp : ''Ch¾ nên coi rë câu A Di Ðà Ph§t này, kë biªt ni®m câu Ph§t hi®u này chÆng phäi d­ ðâu ? Nªu h÷ có th¬ ni®m Ph§t thì li«n có th¬ ðßþc ðµ thoát''. Tôi trä l¶i : ''Ông nói giÞn ß ? B¯n chæ A Di Ðà Ph§t ai mà không biªt ni®m ? Dçu ðÑa con nít ba tu±i cûng có th¬ ni®m ðßþc''. Ông ta kh÷t kh©t l² mûi mµt tiªng r°i nói : ''Có r¤t nhi«u ng߶i nghi®p chß¾ng sâu n£ng, h÷ tuy biªt A Di Ðà Ph§t mà chÆng nguy®n ý ni®m, lÕi cûng có kë trong lòng mu¯n ni®m mà mi®ng ni®m không ra, hÕng ng߶i ðáng thß½ng này ch² nào cûng có''.

M¤y bæa sau trß¾c nhà có mµt lû ån mày ðªn xin ån. Tôi nh¾ câu nói cüa Ph§t s¯ng, nay mu¯n ðem ra thí nghi®m, tôi li«n day v« lû ån mày nói : ''ÐÑa nào ni®m mµt câu A Di Ðà Ph§t thì ta cho nåm xu''. Trong b÷n ðó chï có mµt ðÑa con gái và hai th¢ng nhö vui v¨ ch¸u ni®m Ph§t, còn ngoài ra ð«u l£ng thinh. Tôi li«n höi tøi này : ''Chúng mày không mu¯n l¤y ti«n ß ?'' Chúng nó trä l¶i : ''Tøi tôi ði xin ån thì tñ nhiên mu¯n l¤y ti«n''. Tôi nói : ''Tøi bay mu¯n ti«n thì phäi ni®m m¤y câu Ph§t hi®u chÑ !'' Chúng nó có ðÑa nói : ''Tôi chï biªt lÕy ông lÕy bà, lÕy cô, lÕy bác, b¯ thí cho tôi ð°ng ti«n chén gÕo, ngoài ra chÆng còn biªt ni®m gì næa !'' Có ðÑa nói : ''Tôi không b¢ng lòng ni®m câu Ph§t ðó''. Tôi cho là chúng nó chê ti«n ít, li«n cho thêm nåm xu næa, chúng nó cûng không ni®m nhß cû. Tôi lÕi thêm lên t¾i hai c¡c, ba c¡c r°i ðªn nåm c¡c, xem chúng nó có ch¸u ni®m Ph§t hay không, thì lû này vçn cÑ ðÑng tr½ tr½ ra chÆng ch¸u ni®m câu A Di Ðà Ph§t. R¤t lÕ lùng là trong b÷n ðó có hai tên ån xin già chï há h¯c mi®ng ra, lßÞi · trong mi®ng u¯n qua u¯n lÕi mà ni®m không thành tiªng, tôi m¾i tin l¶i nói cüa Ph§t s¯ng quä nhiên hªt sÑc ðúng. Do ðó có th¬ th¤y Ph§t s¯ng chï dÕy ng߶i ta ni®m A Di Ðà Ph§t, chính là bi-nguy®n cüa ông.

LÕi còn mµt vi®c ðáng nh¡c ðªn là : Ph§t s¯ng tÕi sao trø lâu n½i chùa Kim-S½n nhß thª ? Nói ra thì cûng chính là tâm nguy®n cüa ông. Sau khi danh tiªng cüa ông n±i lên r°i thì tr÷n nåm này qua tháng kia ông chï lang thang rong du±i · ngoài, hành ðÕo ðµ nhân, nhßng vçn chÆng quên hµ trì hai n½i ðÕo tr߶ng là chùa Kim S½n và chùa Thê Hà, ðó là sñ thñc mà kë tång ng߶i tøc và ð® tØ cüa ông ð«u biªt rõ. Tuy r¢ng bän thân cüa Ph§t s¯ng chÆng dùng ti«n, chÆng c¥n ti«n, nhßng m²i nåm ông day v« lû ð® tØ cüa ông khuyªn hóa h÷ bö ti«n ra làm ðÕi công ðÑc. Ông thay thª chùa Kim S½n và chùa Thê Hà khuyªn hóa ðßþc bao nhiêu gánh gÕo, bao nhiêu gánh d¥u và các món khác. Nghe nói Ph§t s¯ng vì tâm nguy®n này cûng hao phí r¤t nhi«u kh± tâm. B·i vì ông chÆng nh¤t ð¸nh là phäi khuyªn hóa thÆng nhæng ð® tØ cüa ông, mà lÕi dùng phß½ng pháp gián tiªp. Ông trß¾c ði t¾i ti®m bán gÕo bán d¥u mua ch¸u gÕo, mua ch¸u d¥u, mua ch¸u xong bèn cho ng߶i gánh ðßa v« chùa. Chü ti®m gÕo ti®m d¥u ð«u biªt rõ ông là Ph§t s¯ng chùa Kim S½n, lÕi biªt tín ð° ð® tØ cüa ông r¤t ðông, nên chÆng k¬ ông mua nhi«u hay ít, h÷ ð«u bán ch¸u thä cØa cho ông, h÷ tin r¢ng chÆng khi nào m¤t cüa. Nhæng ð® tØ cüa ông dù trai hay gái vì c¾ kính tr÷ng và tin phøc ông, nên h÷ tñ ðµng góp ti«n lÕi trä thay ti«n mua gÕo mua d¥u ch¸u cho ông. Còn ngày th߶ng h­ có ng߶i nào ðm ti«n lÕi cúng d߶ng ông, thì ông chï bäo h÷ cÑ ðem s¯ ti«n ðó ðªn ti®m gÕo ti®m d¥u ð¬ trä nþ. Tâm nguy®n hµ trì hai n½i ðÕo tr߶ng Kim S½n và Thê Hà cüa Ph§t s¯ng trong khoäng m߶i m¤y nåm nhß mµt ngày, sñ giúp ðÞ üng hµ v« m£t kinh tª này chßa t×ng gián ðoÕn. M²i nåm ðªn mùa ðông lúc chùa Kim S½n làm thi«n-th¤t, chÆng quän · cách xa bao nhiêu, ông cûng nhÑt ð¸nh ði tr· v« chùa Kim S½n. Ông tr· v« chùa Kim S½n thì tñ nhiên ð® tØ cüa ông cûng phäi theo ông ðªn chùa Kim S½n, trong ch¯n vô hình lÕi thêm ðßþc khoän thu vào n½i chùa Kim S½n. Mãi ðªn nåm Dân Qu¯c thÑ 18 (1929) Ph§t s¯ng ði ra nß¾c ngoài, trø luôn tÕi NgßÞng Quang, ông m¾i ðem tâm nguy®n này buông xu¯ng. Xem thª thì ân tình cüa Ph§t s¯ng ð¯i v¾i chùa Kim S½n và Thê Hà có th¬ bäo là r¤t sâu r¤t n£ng không còn gì h½n.
.