Hành Thi«n
Mµt nªp s¯ng lành mÕnh trong sáng, 
Mµt phß½ng pháp giáo døc hß¾ng thßþng

Hòa thßþng Thích Minh Châu
Tïnh hµi Ph§t giáo Th×a Thiên, 1993

-oOo-

Ph¥n III. Lþi ích cüa hành Thi«n và trích dçn kinh ði¬n

Thi«n nguyên thüy hay pháp môn ni®m h½i th· vô h½i th· ra ð½n giän và thu¥n nh¤t; không gây mµt tác hÕi gì cho thân tâm. Không sþ b¸ ðiên loÕn, n± m¡t, ðau tâm th¥n. Trái lÕi là mµt phß½ng pháp hi«n thi®n, ði«u hòa thân, ði«u hòa h½i th·, ði«u hòa tâm, giúp cho ng߶i hành Thi®n ðßþc ph¤n kh·i, có sÑc khoë, nh¶ nªp s¯ng lành mÕnh, nh¶ tâm tß an lÕc nên ngü ngon gi¤c, không có ác mµng, thân th¬ ðßþc khoë mÕnh, con m¡t ðßþc sáng lên.

Nh¶ tu t§p v« ni®m, trí nh¾ ðßþc hu¤n luy®n nên nh¾ lâu, nh¾ nhi«u r¤t lþi cho h÷c viên h÷c hành và có khä nång phát tri¬n trí tu® r¤t l¾n.

Nh¶ tu t§p v« Thi«n, ng߶i hành Thi«n ðßþc Thi«n lÕc, thân tam th߶ng ðßþc hoan hÖ, säng khoái, ph¤n kh·i, tác ðµng t¯t cho sÑc khoë thân và tâm.

Nh¶ tu thi«n ng߶i hành giä có ðßþc Thi«n lñc, d°i dào ý chí và ngh¸ lñc, ð¯i tr¸ ðßþc sþ hãi và røt rè, có sÑc mÕnh ð¬ vßþt qua nhæng khó khån và ðÕt cho ðßþc lý tß·ng t¯i thßþng.

Chúng tôi xin trích mµt s¯ Kinh ð« c§p ðªn Hành Thi«n và kªt quä cüa hành Thi«n trong Kinh tÕng Pàli:

I. Ni®m h½i th· ra, h½i th· vô, có quä l¾n (Tß½ng ¿ng, V)

1. "Tu t§p nhß v§y, này các TÖ-kheo, làm cho sung mãn nhß v§y, ni®m h½i th· vô h½i th· ra, có quä l¾n, có lþi ích l¾n.

2. "Tu t§p nhß v§y, này các TÖ-kheo, làm cho sung mãn nhß v§y, ni®m h½i th· vô h½i th· ra, ðßþc ch¶ ðþi bäy quä, bäy lþi ích. Thª nào là bäy quä lþi ích?".

"Ngay trong hi®n tÕi l§p tÑc thành tñu chánh trí. Nªu ngay trong hi®n tÕi, không l§p tÑc thành tñu chánh trí, th¶i khi m®nh chung thành tñu chánh trí. Nªu khi m®nh chung không thành tñu chánh trí, th¶i sau khi ðoÕn di®t nåm hÕ ph¥n kiªt sØ, ðßþc trung gian Niªt Bàn, ðßþc t±n hÕi Bát Niªt Bàn, ðßþc vô hành Niªt Bàn, ðßþc hæu hành Bát Niªt Bàn, ðßþc thßþng lßu, ðÕt ðªn s¡c cÑu cánh thiên".

"Tu t§p nhß v§y, này các TÖ-kheo, làm cho sung mãn nhß v§y, ni®m h½i th· vô h½i th· ra, ðßþc ch¶ ðþi bäy quä, bäy lþi ích này".

II. Kinh Kappina (Tß½ng ¿ng, V)

1. "TÕi Savathi... nói nhß sau:"

2. "Lúc b¤y gi¶ tôn giä Mahà Kappina ðang ng°i kiªt già, không xa bao nhiêu, thân thÆng, ð¬ tß·ng ni®m trß¾c m£t".

3. "Thª Tôn th¤y tôn giä Mahà Kappina ng°i kiªt già, không xa bao nhiêu, thân thÆng ð¬ ni®m trß¾c m£t, th¤y v§y li«n g÷i các TÖ-kheo: "Này các TÖ kheo, các ng߶i có th¤y TÖ-kheo ¤y, thân có rung ðµng hay có giao ðµng không?".

"BÕch Thª Tôn, chúng con th¤y v¸ tôn giä ¤y ng°i giæa tång chúng hay ng°i mµt mình, ðµc cß, chúng con không th¤y v¸ tôn giä ¤y thân b¸ rung ðµng hay giao ðµng".

4. "Яi v¾i mµt v¸ có thi«n ð¸nh nhß v§y, này các TÖ kheo, nh¶ tu t§p, nh¶ làm cho sung mãn, nên thân v¸ ¤y không rung ðµng hay giao ðµng, nên tâm v¸ ¤y không rung ðµng hay không giao ðµng. Яi v¾i TÖ kheo ¤y, ðßþc ð¸nh nhß v§y, không có khó khån, không có gian nan, không có m®t nh÷c".

5. "... Này các TÖ kheo, do v¸ ¤y tu t§p, làm cho sung mãn ð¸nh ni®m h½i th· vô, h½i th· ra nên thân không rung ðµng hay không giao ðµng ho£c tâm không rung ðµng hay không giao ðµng.

III. Kinh Ng÷n ðèn (Tß½ng ¿ng, V)

1. "Này các TÖ-kheo, Ta trß¾c khi giác ngµ, chßa chÑng Chánh ðÆng giác khi còn là B°-tát. Ta trú nhi«u v¾i trú nà. Này các TÖ kheo, do Ta trú nhi«u v¾i trú này, thân Ta và con m¡t không có m®t nh÷c, và tâm Ta ðßþc giäi thoát khöi các l§u ho£c, không có ch¤p thü".

2. "Do v§y, này các TÖ kheo, nªu TÖ kheo ß¾c mu¯n r¢ng: "Mong r¢ng: Thân và m¡t khöi b¸ m®t möi, và mong r¢ng tâm tôi ðßþc giäi thoát khöi các l§u ho£c, không có ch¤p thü", th¶i ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này c¥n phäi khéo tác ý".

3. "Do v§y, này các TÖ kheo, nªu TÖ kheo ß¾c mu¯n r¢ng: "Mong r¢ng: các ni®m các tß duy cüa Ta ðßþc ðoÕn t§n", th¶i ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này phäi ðßþc khéo tác ý".

4. "Do v§y, này các TÖ-kheo, nêú v¸ TÖ-kheo ß¾c mu¯n: "Mong r¢ng: Ly døc, ly pháp b¤t thi®n, tôi s¨ chÑng ðÕt và an trú s½ thi«n, mµt trÕng thái hÖ lÕc do ly døc sanh, có t¥m, có tÑ", th¶i ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này phäi ðßþc khéo tác ý".

5. "Do v§y, này các TÖ kheo, nªu TÖ kheo ß¾c mu¯n: "Mong r¢ng: Làm cho t¸nh chï t¥m và tÑ, tôi s¨ chÑng ðÕt và an trú thi«n thÑ hai, mµt trÕng thái hÖ lÕc do ð¸nh sanh, không t¥m, không tÑ, nµi tïnh, nh¤t tâm", th¶i ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này phäi ðßþc khéo tác ý".

6. "Do v§y, này các TÖ kheo, nªu TÖ kheo ß¾c mu¯n: "Mong r¢ng: Ly hÖ trú xä, chánh ni®m tînh giác, thân cäm sñ lÕc th÷ mà các b§c Thánh g÷i là xä ni®m lÕc trú, tôi s¨ chÑng ðÕt và an trù thi«n thÑ ba", th¶i ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này phäi ðßþc khéo tác ý".

7. "Do v§y, này các TÖ kheo, nªu TÖ kheo ß¾c mu¯n: "Mong r¢ng: xä lÕc, xä kh±, ch¤m dÑt hÖ ßu, ðã cäm th÷ trß¾c, tôi chÑng ðÕt và an trú thi«n thÑ tß, không kh±, không lÕc, xä ni®m thanh t¸nh", th¶i ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này phäi ðßþc khéo tác ý".

8. "Trong khi tu t§p ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra nhß v§y, này các TÖ-kheo, trong khi làm cho sung mãn nhß v§y, v¸ ¤y cäm giác lÕc th÷. V¸ ¤y rõ biªt: "Th÷ ¤y là vô th߶ng". V¸ ¤y rõ biªt.: "Không có ch¤p trß¾c th÷ ¤y". V¸ ¤y rõ biªt: "Không có hoan hÖ th÷ ¤y". Nªu v¸ ¤y cäm giác kh± th÷, v¸ ¤y rõ biªt: "Th÷ ¤y là vô th߶ng". V¸ ¤y rõ biªt: "Không có ch¤p trß¾c th÷ ¤y". V¸ ¤y rõ biªt: "Không có hoan hï th÷ ¤y". Nªu v¸ ¤y cäm giác không kh± không lÕc th÷, v¸ ¤y rõ biªt: "Th÷ ¤y là vô th߶ng". V¸ ¤y rõ biªt: "Không có ch¤p trß¾c th÷ ¤y". V¸ ¤y rõ biªt: "Không có hoan hï th÷ ¤y".

9. "Nªu v¸ ¤y cäm giác lÕc th÷, th÷ ¤y ðßþc cäm th÷, không b¸ trói buµc. Nªu v¸ ¤y cäm giác kh± th÷, th÷ ¤y ðßþc cäm th÷, không b¸ trói buµc. Nªu v¸ ¤y cäm giác không kh±, không lÕc th÷, th÷ ¤y ðßþc cäm th÷, không b¸ trói buµc. Khi v¸ ¤y ðang cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa thân, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa thân". Khi v¸ ¤y cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa sinh mÕng, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa thân". Khi v¸ ¤y cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa sinh mÕng, v¸ ¤y rõ biªt. "Tôi cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng sÑc ch¸u ðñng cüa sinh mÕng". Khi thân hoÕi mÕng chung, v¸ ¤y rõ biªt: "— ðây t¤t cä m÷i cäm th÷ ð«u tr· thành thanh lß½ng".

10. "Ví nhß, này các TÖ kheo, do duy«n d¥u, duyên tim, mµt cây ðèn d¥u ðßþc cháy sáng. Nªu d¥u và tim cüa ng÷n ðèn ¤y ði ðªn tiêu di®t, nhiên li®u không ðßþc mang ðªn, th¶i ng÷n ðèn s¨ t¡t. Cûng v§y, này các TÖ-kheo, khi TÖ-kheo cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa thân". Khi TÖ-kpheo cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng cüa sinh mÕng, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi cäm giác mµt cäm th÷ t§n cùng sÑc ch¸u ðñng cüa sinh mÕng". Khi thân hoÕi mÕng chung, v¸ ¤y rõ biªt: "— ðây t¤t cä nhæng gì cäm th÷ ð«u tr· thành thanh lß½ng".

IV. Kinh Vesali (Tß½ng ¿ng, V)

1. "R°i Thª Tôn ði ðªn giäng ð߶ng, sau khi ðªn ng°i xu¯ng trên ghª ðã soÕn sÇn. Ng°i xu¯ng, Thª Tôn bäo các TÖ kheo:

2. "Này các TÖ-kheo, ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra này, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn là t¸ch t¸nh, thù di®u, thu¥n nh¤t (asecanako) lÕc trú, làm cho các ác, b¤t thi®n pháp ðã sanh hay chßa sanh, làm chúng biªn m¤t, t¸nh chï l§p tÑc (thànaso)".

3. "Ví nhß, các TÏ-kheo, trong tháng cu¯i mùa hÕ, bøi và nh¾p bay lên, và mµt ðám mßa l¾n trái mùa l§p tÑc làm chúng biªn m¤t, chï t¸nh. Cûng v§y, này các TÖ-kheo, ð¸nh ni®m h½i th· vô h½i th· ra, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn, là t¸ch t¸nh, thù di®u, thu¥n nh¤t, lÕc trú, làm cho các ác, b¤t thi®n pháp ðã sanh biªn m¤t, t¸nh chï l§p tÑc".

V. Kinh Kimbila (Tß½ng ¿ng, V)

1. Lúc nào, này Ananda, TÖ-kheo th· vô dài, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· vô dài". Hay khi TÖ kheo th· ra dài, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· ra dài". Hay khi TÖ-kheo th· vô ng¡n, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· vô ng¡n, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· vô ng¡n". Hay khi TÖ-kheo th· ra ng¡n, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· ra ng¡n". "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Này Ananda s¯ng "Quán thân trên thân", TÖ-kheo trú trong khi ¤y, nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. Vì c¾ sao?.

2. "Này Ananda, Ta tuyên b¯ r¢ng tùy thuµc v« thân, tÑc là h½i th· vô h½i th· ra. Do v§y, này Ananda, "Quán thân trên thân", TÖ kheo trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i".

3. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo: "Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi ¤y: "Quán th÷ trên các cäm th÷". TÖ-kheo trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. Vì c¾ sao?.

4. "Này Ananda. Ta tuyên b¯ r¢ng: Tùy thuµc v« th÷, tÑc là h½i th· vô h½i th· ra ðßþc khéo tác ý. Do v§y, này Ananda, "Quán th÷ trên các cäm th÷", TÖ-kheo trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i".

5. Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo: "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· ra, v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tînh, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tính, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tính, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán tâm trên tâm, tÖ kheo, trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. Vì c¾ sao?

6. "Này Ananda, ta tuyên b¯ r¢ng sñ tu t§p ð¸nh ni®m h½i th· vô, h½i th· ra, không phäi cho ng߶i th¤t ni®m và không tînh giác. Do v§y, này Ananda, "Quán tâm trên tâm", TÖ-kheo trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i".

7. "Trong khi TÖ-kheo, này Anada "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán ly ly tham, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán ðoÕn di®t, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán t× bö, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán t× bö, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán pháp trên các pháp", này Ananda. TÖ kheo trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. ÐoÕn t§n các tham ßu, sau khi th¤y v¾i trí tu®, v¸ ¤y khéo trú xä. Do v§y, này Ananda, "Quán pháp trên các pháp", v¸ TÖ-kheo trong khi ¤y trú nhi®t tâm, tînh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i".

8. "Ví nhß, này Ananda, mµt ð¯ng rác bøi l¾n · ngã tß ð߶ng, nªu t× phß½ng Ðông mµt cái xe ði ðªn, và làm cho ð¯ng rác bøi ¤y giäm b¾t ði, nªu t× phß½ng Tây..., nªu t× phß½ng B¡c..., nªu t× phß½ng Nam, mµt cái xe ði ðªn và làm cho ð¯ng rác bøi ¤y giäm b¾t ði, cûng v§y, này Ananda, TÖ-kheo trong khi trú "Quán thân trên thân", làm cho giäm b¾t ði các ác b¤t thi®n pháp, khi trú "Quán th÷ trên các cäm th÷", ... khi trú "Quán tâm trên tâm"... khi trú "Quán pháp trên các pháp"... làm cho giäm b¾t ði các ác b¤t thi®n pháp.

VI. Kinh Ananda (Tß½ng ¿ng, V)

(I)

1. иnh ni®m h½i th· vô, h½i th· ra tu t§p nhß thª nào, làm cho sung mãn nhß thª nào, làm cho viên mãn b¯n ni®m xÑ?

2. — ðây, này Ananda, TÖ-kheo ði ðªn khu r×ng, hay ði ðªn g¯c cây, hay ði ðªn cån nhà tr¯ng... "Quán t× bö, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p.

3. Lúc nào, này Ananda, TÖ-kheo th· vô dài, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· vô dài". Hay khi TÖ-kheo th· ra dài, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· ra dài". Hay khi TÖ-kheo th· vô ng¡n, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· vô ng¡n". Hay khi TÖ-kheo th· ra ng¡n, v¸ ¤y rõ biªt: "Tôi th· ra ng¡n". "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Này Ananda, s¯ng quán thân trên thân, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. Vì sao?

4. Này Ananda, Ta tuyên b¯ r¢ng, tùy thuµc v« thân, tÑc là h½i th· vô, h½i th· ra. Do v§y, này Ananda, quán thân trên thân, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i.

5. Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo: "Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán th÷ trên các cäm th÷, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. Vì sao?

6. Này Ananda, Ta tuyên b¯ r¢ng, tùy thuµc v« th÷, tÑc là h½i th· vô, h½i th· ra, ðßþc khéo tác ý. Do v§y, này Ananda, quán th÷ trên các cäm th÷, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i.

7. Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo: "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tînh, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tînh, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán tâm trên tâm, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i. Vì sao?

8. Này Ananda, Ta tuyên b¯ r¢ng sñ tu t§p chánh ni®m h½i th· vô, h½i th· ra không phäi cho ng߶i th¤t ni®m và không tïnh giác. Do v§y, này Ananda, quán tâm trên tâm, TÖ-kheo trong khi ¤y, trú nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i.

9. Trong khi TÖ-kheo, này Ananda, "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán ly tham, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán ly tham, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán ðoÕn di®t, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán ðoÕn di®t, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán t× bö, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán t× bö, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán pháp trên các pháp, này Ananda, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i, ðoÕn t§n các tham ßu; sau khi th¤y v¾i trí tu®, v¸ ¤y khéo trú xä. Do v§y, này Ananda, quán pháp trên các pháp, TÖ-kheo trú nhß v§y, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, nhiªp phøc tham ßu · ð¶i.

10. иnh ni®m h½i th· vô, h½i th· ra, này Ananda, ðßþc tu t§p nhß v§y, ðßþc làm cho sung mãn nhß v§y, làm viên mãn b¯n ni®m xÑ.

(II)

1. "Tu t§p nhß thª nào, này Ananda, làm cho sung mãn nhß thª nào, b¯n ni®m xÑ làm cho viên mãn bäy giác chi?".

2. "Trong khi, này Anada, TÖ-kheo trú quán thân trên thân, ni®m ðßþc an trú, trong khi ¤y, này Ananda, TÖ-kheo có ni®m không phäi th¤t ni®m. Trong khi này Andanda, TÖ-kheo an trú ni®m không phäi th¤t ni®m, th¶i ni®m giác chí trong khi ¤y, ð¯i v¾i TÖ-kheo, ðßþc thành tñu. Trong khi này, này Ananda, TÖ kheo tu t§p ni®m giác chi, ni®m giác chi trong khi ¤y, ðßþc TÖ kheoo tu t§p ði ðªn viên mãn. V¸ ¤y trú chánh ni®m nhß v§y v¾i trí tu® quyªt trÕch, tß sát, thành tñu quán pháp ¤y".

3. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo s¯ng chánh ni®m nhß v§y, v¾i trí tu® quyªt trÕch, tß sát và ði ðªn quán sát pháp ¤y, trong khi ¤y, này Ananda, trÕch pháp giác chi b¡t ð¥u phát kh·i trong TÖ kheoo ¤y. Trong khi TÖ-kheo tu t§p trÕch pháp giác chi, trong khi ¤y, nh¶ tu t§p, trÕch pháp giác chi ði ðªn viên mãn. Trong khi v¸ ¤y v¾i trí tu®, quyªt trÕch, tß sát và thành tñu quán sát pháp ¤y, th¶i tinh t¤n không thø ðµng b¡t ð¥u phát kh·i n½i v¸ ¤y".

4. Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo v¾i trí tu® quyªt trÕch, tß sát và thành tñu quán sát pháp ¤y, th¶i tinh t¤n không thø ðµng phát kh·i trong TÖ-kheo ¤y. Trong khi TÖ-kheo tø t§p tinh t¤n giác chi, trong khi ¤y nh¶ tu t§p, tinh t¤n gaíc chi ði ðªn viên mãn, v¾i v¸ tinh c¥n tinh t¤n, hÖ không liên h® ðªn v§t ch¤t kh·i lên.

5. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo tinh c¥n, tinh t¤n, hÖ không liên h® ðªn v§t ch¤t kh·i lên, trong khi ¤y, hÖ giác chi b¡t ð¥u phát kh·i trong TÖ-kheo ¤y. Trong khi TÖ-kheo t§p hÖ giác chi, trong khi ¤y nh¶ tu t§p, hÖ giác chi ði ðªn viên mãn, v¾i v¸ có ý hoan hÖ, thân ðßþc khinh an, tâm ðßþc khinh an".

6. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo v¾i ý hoan hÖ, thân ðßþc khinh an, trong khi ¤y khinh an giác chi b¡t ð¥u phát kh·i trong TÖ-kheo ¤y. Trong khi TÖ-kheo tu t§p khinh an giác chi, trong khi ¤y nh¶ tu t§p, khinh an giác chi ði ðªn viên mãn, v¾i v¸ có thân khinh an, lÕc hi®n hæu, v¾i v¸ có lÕc, tâm ðßþc ð¸nh tính".

7. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo có tâm khinh an, ðßþc an lÕc, tâm ðßþc ð¸nh tính, trong khi ¤y, này các TÖ-kheo, ð¸nh giác chi b¡t ð¥u phát kh·i trong TÖ-kheo ¤y. Trong khi TÖ-kheo tu t§p ði ðªn viên mãn, v¸ ¤y v¾i tâm ð¸nh tînh nhß v§y, khéo trú xä, nhìn sñ v§t".

8. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo v¾i tâm ð¸nh tînh, khéo trú xä, nhìn (sñ v§t) nhß v§y, trong khi ¤y, này Ananda, xä giác chi b¡t ð¥u phát kh·i trong TÖ-kheo ¤y. Trong khi TÖ-kheo tu t§p xã giác chi, trong khi ¤y xä giác chi nh¶ tu t§p ði ðªn viên mãn".

9. "Trong khi, này Ananda, TÖ-kheo trú quán tr÷ trên các cäm th÷... quán tâm trên tâm... quán pháp trên các pháp...

10. Tu t§p nhß v§y, này Ananda, làm cho sung mãn nhß v§y, b¯n ni®m xÑ làm viên mãn bäy giác chi.

(III)

1. "Tu t§p nhß thª nào, làm cho sung mãn nhß thª nào, bäy giác chi làm viên mãn minh và giäi thoát?".

2. "— ðây, này Ananda, TÖ-kheo tu t§p ni®m giác chi liên h® ðªn vin ly, liên h® ðªn ly tham, liên h® ðªn ðoÕn di®t, hß¾ng ðªn t× bö... tu t§p xä giác chi, liên h® ðªn vin ly, liên h® ðªn ly tham, liên h® ðªn ðoÕn di®t, hß¾ng ðªn t× bö".

"Tu t§p nhß v§y, làm cho sung mãn nhß v§y, bäy giác chi làm viên mãn minh và giäi thoát".

VII. Kinh Nh§p tÑc Xu¤t tÑc Ni®m (Anapanasati sutta, Trung Bµ Kinh)

Nhß v¥y tôi nghe.

Mµt th¶i Tª Tôn · Savatthi, tÕi Ðông Viên (Pubbarama), giäng ð߶ng Lµc Mçu (Migaramatupasade), cùng v¾i r¤t nhi«u Thßþng t÷a có th¶i danh, có danh xßng... nhß Tôn giä Sariputta (Xá lþi Ph¤t), Tôn giä Mahamoggallana (ÐÕi Møc Ki«n Liên), Tôn giä Mahakaccayana (ÐÕi Ca-chiên-diên), Tôn giä Mahakotthita (ÐÕi Câu-hy-la), Tôn giä Mahakappina (ÐÕi Kiªp-Tân-na), Tôn giä Mahacunda (ÐÕi Thu¥n-ðà), Tôn giä Anuruddha (A-na-lu§t0, Tôn giä Revata (Ly-bà-ða), Tôn giä Anuruddha (A-na-lu§t), Tôn giä Revata (Ly-bà-ðà) và Tôn giä Anuruddha (A-na-lu§t0, Tôn giä Mahakappina (ÐÕi Kiªp-tân-na), Tôn giä Mahacunda (ÐÕi Thu¥n-ðà), Tôn giä Anuruddha (A-na-lu§t), Tôn giä Revata (Ly-bà-ða) và Tôn giä Ananda (A-nan), cùng v¾i nhi«u b§c Thßþng t÷a ð® tØ khác có th¶i danh, có danh xßng. Lúc b¤y gi¶, các Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy các tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy m߶i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy hai mß½i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy ba mß½i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy b¯n mß½i tân TÖ-kheo. Và các tân TÖ-kheo ðßþc các Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy ý thÑc rõ ràng nhæng quä v¸ cao di®u, ti®m thÑ, thù th¡ng ðã chÑng ðÕt. Lúc b¤y gi¶ Thª Tôn, vào ngày B° Tát, ngày r¢m, vào ðêm trång tròn sau ngày Tñ tÑ, ðang ng°i giæa tr¶i v¾i chúng TÖ-kheo ðoanh v§y.

Thª Tôn nhìn quanh chúng TÖ-kheo ðang yên l£ng, hªt sÑc yên l£ng, r°i bäo các TÖ-kheo:

-- Ta ðßþc thöa mãn, này các TÖ kheo, v¾i ðÕo lµ này. Tâm ta ðßþc thöa mãn, này các TÖ kheo, v¾i ðÕo lµ này. Do v§y, này các TÖ kheo, hãy tinh t¤n h½n næa, ð¬ chÑng ðÕt nhæng gì chßa chÑng ðÕt, ð¬ chÑng ð¡c nhæng gì chßa chÑng ð¡c, ð¬ chÑng ngµ nhæng gì chßa chÑng ngµ. Ta s¨ · ðây; tÕi Savatthi cho ðªn tháng tß, lÍ Komudi.

Nhæng TÖ-kheo ð¸a phß½ng ðßþc nghe: "Thª Tôn s¨ · ðây, tÕi Savatthi, cho ðªn tháng tß, l Komudi". Các TÖ-kheo ð¸a phß½ng tø h÷p tÕi Savatthi ð¬ yªt kiªn Thª Tôn. Và các Thßþng T÷a TÖ-kheo lÕi càng khuyªn giáo, giäng dÕy các tân TÖ-kheo nhi«u h½n næa. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo dÕy m߶i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a khuyªn giáo dÕy m߶i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy hai mß½i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy ba mß½i tân TÖ-kheo. Mµt s¯ Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo, giäng dÕy b¯n mß½i tân TÖ-kheo. Và nhæng tân TÖ kheo ðßþc các Thßþng t÷a TÖ-kheo khuyªn giáo giäng dÕy ý thÑc rõ ràng nhæng quä v¸ cao di®u, ti®m thÑ, thù th¡ng ðã chÑng ðÕt. Lúc b¤y gi¶ Thª Tôn vào ngày B° Tát, ngày r¢m, vào ðêm trång tròn, ngày l Komudi vào tháng tß, Thª Tôn ðang ng°i ngoài tr¶i, chung quanh có chúng TÖ-kheo ðoanh v§y.

R°i Thª Tôn sau khi nhìn chung quanh chúng TÖ-kheo ðang yên l£ng, hªt sÑc yên l£ng li«n bäo các TÖ kheo:

-- Hµi chúng này, này các TÏ-kheo, không có l¶i th×a thãi. Hµi chÑng này, này các TÖ-kheo, không có l¶i dß th×a, ðã ðßþc an trú trong lõi cây thanh t¸nh. Chúng TÖ kheo nhß thª này, này các TÖ-kheo, hµi chÑng nhß thª này, này các TÖ-kheo là mµt hµi chÑng ðáng ðßþc cung kính, ðáng ðßþc tôn tr÷ng, ðáng ðßþc cúng d߶ng, ðáng ðßþc ch¤p tay, là phß¾c ði«n vô thßþng · ð¶i. Chúng TÖ kheo nhß thª này, này các TÖ-kheo, hµi chÑng nhß thª này, này các TÖ-kheo, là mµt hµi chúng b¯ thí ít, ðßþc (phß¾c báo) nhi«u, b¯ thí nhi«u, càng ðßþc (phß¾c báo) nhi«u h½n næa. Chúng TÖ kheo nhß thª này, này các TÖ kheo, hµi chÑng nhß thª này, này các TÖ kheo, là mµt hµi chÑng khó th¤y · ð¶i. Chúng TÖ kheo nhß thª này, này các TÖ kheo, là mµt hµi chÑng xÑng ðáng ði nhi«u do tu¥n (yojana) v¾ mµt bao lß½ng thñc trên vai ð¬ yªt kiªn. Chúng TÖ-kheo này là nhß v§y, này các TÖ kheo; hµi chÑng này là nhß v§y, này các TÖ kheo. 

Này các TÖ kheo, trong chúng TÖ kheo này, có nhæng TÖ kheo là nhæng A-la-hán, các l§u ho£c ðã ðoÕn tr×. PhÕm hÕnh ðã thành, các vi®c nên làm ðã làm, gánh n£ng ðã ð£t xu¯ng, møc ðích ðã thành ðÕt, hæu kiªt sØ ðã ðßþc ðoÕn t§n, ðßþc giäi thoát nh¶ chánh trí. Này các TÖ-kheo, có nhæng b§c TÖ-kheo nhß v§y trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo ðã ðoÕn tr× nåm hÕ ph¥n kiªt sØ, ðßþc hóa sanh, t× · ð¤y ðßþc nh§p Niªt Bàn, không còn phäi tr· lÕi ð¶i này næa. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo ðã ðoÕn tr× ba kiªt sØ, ðã làm cho muµi lßþc tham, sân, si là b§c Nh¤t lai, sau khi sanh vào ð¶i này mµt l¥n næa, s¨ ðoÕn t§n kh± ðau. Các b§c TÖ kheo nhß v§y, này các TÖ kheo, trong chúng TÖ-kheo này có nhæng TÖ-kheo ðã ðoÕn tr× ba kiªt sØ, là b§c Dñ-lßu, không còn ð÷a vào ác ðÕo, ch¡c ch¡n s¨ ðßþc giác ngµ. 

Các b§c TÖ kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo là nhæng v¸ s¯ng chuyên tâm, chú tâm, tu t§p b¯n ni®m xÑ. Các b§c TÖ kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo là nhæng v¸ s¯ng chuyên tâm, chú tâm, tu t§p b¯n chánh c¥n. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong hµi chÑng này, có nhæng TÖ kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p b¯n nhß ý túc. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p nåm cån. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo có m£t trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúg TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p nåm lñc. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p bäy giác chi. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÏ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÏ-kheo này có nhæng TÏ-kheo s¯ng chuyên tâm, chú tâm, tu t§p Thánh ðÕo tám ngành. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúnng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p t× (tâm). Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p bi (tâm). Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p hÖ (tâm). Các b§c TÖ kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này, Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p xä (tâm). Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo, s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p b¤t t¸nh. Các b§c TÏ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này. Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này có nhæng TÖ-kheo s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p vô th߶ng tß·ng. Các b§c TÖ-kheo nhß v§y, này các TÖ-kheo, có m£t trong chúng TÖ-kheo này. 

Này các TÖ-kheo, trong chúng TÖ-kheo này, có nhæng TÖ-kheo s¯ng chuyên tâm, chú tâm tu t§p nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m. Nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m, này các TÖ-kheo, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn, ðßa ðªn quä l¾n công ðÑc l¾n. Nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m, ðßþc tu t§p, làm cho sung mãn, khiªn cho b¯n ni®m xÑ ðßþc viên mãn. B¯n ni®m xÑ ðßþc tu t§p, làm cho sung mãn, khiªn cho bäy giác chi ðßþc viên mãn, bäy giác chi ðßþc tu t§p, khiªn cho b¯n ni®m xÑ ðßþc viên mãn. B¯n ni®m xÑ ðßþc tu t§p, làm cho sung mãn, khiªn cho bäy giác chi ðßþc viên mãn, bäy giác chi ðßþc tu t§p, làm cho sung mãn, khiªn cho minh giäi thoát (vijjavimutti) ðßþc viên mãn. Và này các TÖ-kheo, nhß thª là tu t§p nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m? Nhß thª nào làm cho sung mãn? Nhß thª nào là quä l¾n, công dÑc l¾n? 

— ðây, này các TÖ-kheo, TÖ-kheo ði ðªn khu r×ng, ði ðªn g¯c cây, hay ði ðªn ngôi nhà tr¯ng, và ng°i kiªt già, lßng thÆng và trú ni®m trß¾c m£t. 

Chánh ni®m, v¸ ¤y th· vô; chánh ni®m, v¸ ¤y th· ra. Th· vô dài, v¸ ¤y biªt; "Tôi th· vô dài". Hay th· ra dài, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· ra dài". Hay th· vô ng¡n, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· vô ng¡n". Hay th· ra ng¡n, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· ra ng¡n". "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác toàn thân", tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. 

"Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. 

"Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tînh, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tînh, tôi s¨ th· ra" v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. 

"Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán ly tham, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán ly tham, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán ðoÕn di®t", tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán t× bö, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. 

Nh§p xu¤t tÑc ni®m, này các TÖ-kheo, tu t§p nhß v§y, làm cho sung mãn nhß v§y, ðßþc quä l¾n, ðßþc công ðÑc l¾n.

Và nhß thª nào, này các TÖ kheo, là nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m ðßþc tu t§p? Nhß thª nào, làm cho sung mãn, khiªn b¯n ni®m xÑ ðßþc viên mãn? 

Khi nào này các TÖ kheo, TÖ-kheo th· vô dài, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· vô dài". Hay khi th· ra dài, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· ra dài". Hay th· vô ng¡n, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· vô ng¡n". Hay khi th· ra ng¡n, v¸ ¤y biªt: "Tôi th· ra ng¡n". "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác toàn thân, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh thân hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán thân trên thân, này các TÖ-kheo, v¸ TÖ-kheo trú nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. Này các TÖ-kheo, ð¯i v¾i các thân, Ta nói ðây là mµt, tÑc là th· vô th· ra. Do v§y, này các TÖ-kheo, trong khi quán thân trên thân, v¸ TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. 

Khi nào, này các TÖ-kheo, v¸ TÖ-kheo nghî: "Cäm giác hÖ th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác hÖ thô, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác lÕc th÷, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hàny, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "An t¸nh tâm hành, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán th÷ trên các th÷, này các TÖ-kheo, TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. Này các TÖ-kheo ð¯i v¾i các cäm th÷. Ta nói ðây là mµt, tÑc là th· vô th· ra. Do v§y này các TÖ-kheo, trong khi quán th÷, trên các cäm th÷, TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. 

Khi nào, này các TÖ-kheo, TÖ-kheo nghî: "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Cäm giác v« tâm, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm hân hoan, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tính, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm ð¸nh tính, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "V¾i tâm giäi thoát, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán tâm trên tâm, này các TÖ-kheo, TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m, ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. Này các TÖ-kheo, sñ tu t§p nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m không th¬ ðªn v¾i kë th¤t ni®m, không có tïnh gi¤c. Do v§y, này các TÖ-kheo, trong khi quán tâm trên tâm, TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. 

Khi nào này các TÖ-kheo, TÖ-kheo nghî: "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán vô th߶ng, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. "Quán ly tham... quán ðoÕn di®t... quán t× bö, tôi s¨ th· vô", v¸ ¤y t§p. "Quán t× bö, tôi s¨ th· ra", v¸ ¤y t§p. Trong khi quán pháp trên các pháp, này các TÖ-kheo, TÖ-kheo an trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. V¸ ¤y, do ðoÕn tr× tham ßu, sau khi th¤y v¾i trí tu®, khéo nhìn (sñ v§t) v¾i ni®m xä ly. Do v§y, này các TÖ-kheo, trong khi quán pháp trên các pháp, TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i. 

Nh§p tÑc xu¤t tÑc ni®m, naÏ các tÖ-kheo, ðßþc tu t§p nhß vâÕy ðßþc làm cho sung mãn nhß v§y, khiªn cho b¯n ni®m xÑ ðßþc viên mãn.

Và b¯n ni®m xÑ, này các TÖ-kheo, tu t§p nhß thª nào, làm cho sung mãn nhß thª nào, khiªn cho bäy giác chi ðßþc viên mãn? Này các TÏ kheo, trong khi quán thân trên thân, TÖ-kheo trú, nhi®t tâm, tïnh gi¤c, chánh ni®m ð¬ chª ngñ tham ßu · ð¶i, trong khi ¤y, ni®m không hôn mê cüa v¸ ¤y ðßþc an trú. Trong khi ni®m không hôn mê cüa v¸ ¤y cûng ðßþc an trú, này các TÖ-kheo, trong khi ¤y ni®m giác chi ðßþc b¡t ð¥u kh·i lên v¾i TÖ-kheo, trong khi ¤y, TÖ-kheo tu t§p ni®m giác chi. Trong khi ¤y ni®m giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p ði ðªn viên mãn. 

Này các TÖ-kheo, trong khi trú v¾i chánh ni®m nhß v§y, TÖ-kheo v¾i trí tu® suy tß, tß duy, th¦m sát pháp ¤y. Này các TÖ-kheo, trong khi trú v¾i chánh ni®m nhß v§y, TÖ-kheo v¾i trí tu® suy tß, tß duy, th¦m sát pháp ¤y, trong khi ¤y trÕch pháp giác chi ðßþc b¡t ð¥u kh·i lên, v¾i TÖ-kheo. Trong khi ¤y, TÖ-kheo tu t§p trÕch pháp giác chi. Trong khi ¤y trÕch pháp giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p ði ðªn viên mãn. 

Này các TÖ-kheo, trong khi TÖ-kheo v¾i trí tu® suy tß, tß duy, th¦m sát pháp ¤y, sñ tinh t¤n, không thø ðµng b¡t ð¥u kh·i lên v¾i v¸ TÏ-kheo. Này các TÏ kheo, trong khi TÖ-kheo v¾i trí tu® suy tß, tß duy, th¦m sát pháp ¤y, trong khi ¤y sñ tinh t¤n không thø ðµng b¡t ð¥u kh·i lên v¾i TÖ kheo ¤y. Trong khi ¤y tinh t¤n giác chi ðßþc b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ-kheo. Trong khi ¤y, TÖ-kheo tu t§p tinh t¤n giác chi. Trong khi ¤y, tinh t¤n giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p ði ðªn viên mãn. 

HÖ không liên h® ðªn v§t ch¤t ðßþc kh·i lên n½i v¸ tinh t¤n tinh c¥n. Này các TÖ kheo, trong khi HÖ không liên h® ðªn v§t ch¤t kh·i lên n½i TÖ-kheo tinh t¤n tinh c¥n, trong khi ¤y hÖ giác chi b¡t ð¥u kh·i lên TÖ-kheo. Trong khi ¤y hÖ giác chi ðßþc v¸ TÏ-kheo tu t§p. Trong khi ¤y hÖ giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p ði ðªn viên mãn. 

Thân cüa v¸ ¤y ðßþc tâm hoan hÖ tr· thành khinh an, tâm cûng ðßþc khinh an. Này các TÖ-kheo, trong khi TÖ-kheo v¾i ý hoan hï ðßþc thân khinh an, ðßþc tâm cûng khinh an, trong khi ¤y, khinh an giác chi b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ-kheo. Trong khi ¤y, khinh an giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p. Trong khi ¤y, khinh an giác chi ðßþc TÏ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn. 

Mµt v¸ có thân khinh an, an lÕc tâm v¸ ¤y ðßþc ð¸nh tînh. Này các TÏ-kheo, trong khi TÖ-kheo có thân khinh an, an lÕc, tâm v¸ ¤y ðßþc ð¸nh tînh, trong khi ¤y ð¸nh giác chi ðßþc TÖ kheo tu t§p. Trong khi ¤y ð¸nh giác chi ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn. 

V¸ ¤y v¾i tâm ð¸nh tînh nhß v§y, khéo nhìn (sñ v§t) v¾i ý ni®m xä ly. Này các TÏ kheo, trong khi TÖ-kheo v¾i tâm ð¸nh tînh nhß v§y, khéo nhìn (sñ v§t) v¾i ý ni® xä ly, trong khi ¤y xä giác chi b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ-kheo. Trong khi ¤y xä giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p. Trong khi ¤y xä giác chi ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn.

Này các TÏ-kheo, trong khi quán th÷ trên các cäm th÷... (nhß trên).. quán tâm trên tâm... (nhß trên)... quán pháp trên các pháp, TÖ-kheo an trú, nhi®t tâm, tïnh giác, chánh ni®m v¾i møc ðích ði«u phøc tham ßu · ð¶i, trong khi ¤y ni®m cüa v¸ ¤y ðßþc an trú, không có hôn mê. Này các TÏ-kheo, trong khi ni®m cüa TÖ-kheo ðßþc an trú, không có hôn mê, ni®m giác chi trong khi ¤y ðßþc b¡t ð¥u kh·i lên TÖ-kheo. Ni®m giác chi trong khi ¤y ðßþc TÖ-kheo tu t§p. Ni®m giác chi trong khi ¤y, ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn. 

V¸ ¤y an trú v¾i chánh ni®m nhß v§y, suy tß, tß duy, th¦m sát pháp ¤y v¾i trí tu®. Này các TÖ-kheo, trong khi an trú v¾i chánh ni®m nhß v§y, v¸ ¤y suy tß, tß duy th¦m sát pháp ¤y v¾i trí tu®. TrÕch pháp giác chi trong khi ¤y ðßþc b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ-kheo. TrÕch pháp giác chi trong khi ¤y ðßþc TÖ-kheo tu t§p. TrÕch pháp giác chi trong khi ¤y ði ðªn sung mãn. 

Tinh t¤n không thø ðµng b¡t ð¥u kh·i lên n½i v¸ ¤y. Này các TÖ-kheo, trong khi TÖ kheo suy tß, tß duy, th¦m sát pháp ¤y v¾i trí tu®, và tinh t¤n không thø ðµng b¡t ð¥u kh·i lên t× v¸ ¤y, tinh t¤n giác chi trong khi ¤y b¡t ð¥u kh·i lên n½i v¸ TÖ-kheo. Tinh t¤n giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p. Tinh t¤n giác chi ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn. 

Яi v¾i v¸ ¤y tinh c¥n tinh t¤n, hÖ không liên h® ðªn v§t ch¤t kh·i lên, hÖ giác chi trong khi ¤y b¡t ð¥u ðßþc kh·i lên n½i TÖ-kheo. HÖ giác chi trong khi ¤y ðßþc TÖ-kheo tu t§p. HÖ giác chi trong khi ¤y ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn. 

Thân cüa v¸ ¤y ðßþc tâm hoan hÖ tr½û thành khinh an, tâm cûng ðßþc khinh an. Này các TÖ-kheo, trong khi TÖ-kheo v¾i ý hoan hï ðßþc thân khinh an, ðßþc tâm cûng khinh an, trong khi ¤y khinh an giác chi b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ-kheo. Trong khi ¤y khinh an giác chi ðßþc TÖ kheo làn cho ði ðªn sung mãn. 

Mµt v¸ có tâm khinh an, an lÕc, tâm v¸ ¤y ðßþc ð¸nh tînh. Này các TÖ-kheo, trong khi v¸ ¤y có thân khinh an, an lÕc, tâm v¸ ¤y ðßþc ð¸nh tính, trong khi ¤y ð¸nh giác chi b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ-kheo. Trong khi ¤y ð¸nh giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p, trong khi ¤y ð¸nh giác chi ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn. 

V¸ ¤y v¾i tâm ð¸nh tînh nhß v§y khéo nhìn (sñ v§t) v¾i ý ni®m xä ly. Này các TÏ-kheo, trong khi TÖ-kheo v¾i tâm ð¸nh tînh nhß v§y, khéo nhìn (sñ v§t) v¾i ý ni®m xä ly, trong khi ¤y xä giác chi b¡t ð¥u kh·i lên n½i TÖ kheo. Trong khi ¤y xä giác chi ðßþc TÖ-kheo tu t§p. Trong khi ¤y xä giác chi ðßþc TÖ-kheo làm cho ði ðªn sung mãn.

Này các TÏ-kheo, b¯n ni®m xÑ ðßþc tu t§p nhß v§y, ðßþc làm cho sung mãn nhß v§y khiªn cho bäy giác chi ðßþc sung mãn.

Và này các TÖ-kheo, bäy giác chi tu t§p nhß thª nào, làm cho sung mãn nhß thª nào, khiªn cho minh giäi thoát ðßþc viên mãn. — ðây, này các TÖ-kheo, TÖ-kheo tu t§p ni®m giác chi, liên h® ðªn vin ly, liên h® ðªn ly tham, liên h® ðªn di®t, hß¾ng ðªn xä ly; tu t§p trÕch pháp giác chi...(nhß trên)... tu t§p tinh t¤n giác chi... (nhß trên)... tu t§p hÖ giác chi... (nhß trên)... tu t§p khinh an giác chi... (nhß trên)... tu t§p ð¸nh giác chi (nhß trên)... tu t§p xä giác chi, liên h® ðªn vin ly, liên h® ðªn ly tham, liên h® ðªn di®t, hß¾ng ðªn xä ly. Này các TÖ-kheo, bäy giác chi ðßþc tu t§p nhß v§y, ðßþc làm cho sung mãn nhß v§y, khiªn cho minh giäi thoát ðßþc viên mãn.

Thª Tôn thuyªt giäng nhß v§y. Các TÖ-kheo ¤y hoan hÖ tín th÷ l¶i Thª Tôn dÕy.

-oOo-

Møc Løc
Ph¥n I. Gi¾i thi®u pháp Thi«n Nguyên thüy cüa ÐÑc Ph§t 
Ph¥n II. Phß½ng pháp Hành trì 
Ph¥n III. Lþi ích cüa hành Thi«n và trích dçn kinh ði¬n