Thi«n
T§p Trong Ph§t Giáo
Hòa
Thßþng Piyadassi
(PhÕm
Kim Khánh d¸ch)
Ph¥n
3
11.
Thñc hành
12.
Ngh® sî trên sân kh¤u
13.
Ðôi l¶i chï d¦n hành giä
14.
Nåm tri«n cái
15.
Lánh xa cñc ðoan
16.
Hi¬u biªt rõ ràng
17.
Ngh® thu§t nghï ng½i
11.
Thñc hành
Chï có
khi nào ng°i xu¯ng hành thi«n chúng
ta m¾i có th¬ tñ tìm hi¬u và
phân tách mình mµt cách ð¥y ðü
và chân th§t, và ch×ng ¤y cái
khái ni®m v« phái nam hay phái næ
không còn næa. Ta chï còn th¤y mµt
lu°ng trôi chäy cüa danh và s¡c
(tâm linh và v§t ch¤t), và tuy®t nhiên
không có cái gì nhß mµt thñc
th¬ ð½n thu¥n và th߶ng còn.
Nhìn trên phß½ng di®n này ð¶i
s¯ng không có phß½ng Ðông hay
phß½ng Tây, mà chï còn là
mµt tiªn trình vßþt qua khöi m÷i
gi¾i hÕn giai c¤p, chüng tµc, màu
s¡c, tín ngßÞng và không gi¾i.
Nhà
tâm lý h÷c trÑ danh, William James, nói:
"M²i khi hai ng߶i g£p nhau, thñc ra có
sáu ng߶i hi®n di®n: hai ng߶i nhß
m²i ng߶i tñ th¤y mình, hai nhß
ng߶i kia th¤y mình, và hai nhß th§t
sñ m²i ng߶i là nhß v§y".
V§y,
ta hãy c¯ g¡ng thành th§t, thÆng th¡n
thành th§t, ð¬ tñ nhìn mình, nhìn
nhæng cäm giác (th÷) cüa mình
và nhæng tß tß·ng (tâm) cüa
mình mµt cách sáng su¯t. Hãy c¯
g¡ng th¤y mình ðúng nhß th§t
sñ mình là v§y, ch¾ không phäi
th¤y mình nhß b« ngoài ng߶i
th¤y mình có vë nhß v§y. Ði«u
này chï có th¬ thñc hi®n ðßþc
khi mà chúng ta hªt lòng thành th§t
và tin tß·ng n½i ta. Trong công trình
hành thi«n nhß ðßþc ÐÑc Ph§t
dÕy, m· rµng tâm trí và tìm
tòi quan sát mµt cách thÆng th¡n
là ði«u ki®n t¯i c¥n, không th¬
không có. Thiªu ði«u này, mµt
hành giä s½ c½ s¨ không th¬ ð£t
n«n täng væng ch¡c cho nhæng c½ c¤u
xây c¤t bên trên. Và b·i vì
chân lý v« mµt cá nhân là
ði«u r¤t "cá nhân", và m²i cá
nhân phäi lo tñ tìm hi¬u mình ch¾
không có sñ chï dçn hay giáo hu¤n
nào có th¬ giúp hành giä, ngoÕi
tr× nhæng phß½ng pháp tu t§p ð¬
tñ tìm hi¬u mình. Pháp hành thi«n
quä th§t là tr÷ng yªu b·i vì
nh¶ hành thi«n mà ta có th¬ m·
khóa cØa, bß¾c vào nhæng bí
¦n cüa nµi tâm.
Bài
kinh TÑ Ni®m XÑ din tä kÛ thu§t trau
gi°i tâm linh ð¬ vßþt ra ngoài lý
trí và ðÕt ðªn chính kinh nghi®m
cüa ð¶i s¯ng, ð¬ khám phá nhæng
t§t b®nh ph± c§p sâu kín trong tâm
trí con ng߶i và ð¬ gia công giäi
phóng cái tâm ra khöi m÷i ràng buµc
và ðÕt ðªn châu toàn t¯i thßþng.
Bây
gi¶ chúng ta hãy thäo lu§n ðªn pháp
"ni®m thân" (kayanupassana), ð£c bi®t là
ph¥n m®nh danh "anapanasati", chú ni®m vào h½i-th·-vào-th·-ra.
Ðây là phß½ng pháp hành thi«n
r¤t ph± thông và ðßþc nhi«u
ng߶i ßa thích hành theo trên kh¡p
thª gi¾i, vì pháp này có th¬
thích hþp v¾i nhi«u ng߶i, ð¬
l¡ng tâm cûng nhß ð¬ gom tâm an trø.
Pháp này xßa kia cûng ðßþc B°
Tát Siddhatta Gotama áp døng khi Ngài t§n
lñc hành trì ð¬ chÑng ðÕt
ðÕo quä Vô Thßþng Toàn Giác
dß¾i cµi b° ð«, và chính
ÐÑc Ph§t cûng quä quyªt khÆng ð¸nh
t¥m quan tr÷ng cüa pháp hành này.
Pháp hành thi«n này ðßþc din
tä là làm cho hành giä an lÕc, cao
thßþng, tinh khiªt, s¯ng hÕnh phúc
(santo ceva panito ca asecanako ca sukho ca viharo). ÐoÕn này
trích t× bµ TÕp A Hàm, Samyutta Nikaya,
câu 321. Ta nên ghi nh§n r¢ng anapanasati không
phäi là mµt "phß½ng pháp t§p
th·" ð¬ cho c½ th¬ ðßþc khoë
mÕnh, và cûng không gi¯ng nhß pháp
"pranayama" trong h® th¯ng yoga cüa „n е Giáo.
N½i
ch¯n hành thi«n ðßþc khuyên dÕy
là trong r×ng, dß¾i mµt cµi cây,
mµt n½i v¡ng vë ngoài tr¶i, hay ·
mµt n½i thích hþp nào khác. Nªu
có th¬ ðßþc, hãy tìm mµt
n½i yên tînh xa nhæng tiªng náo ðµng
°n ào, r¥m rµ xôn xao cüa ð¶i
s¯ng nhµn nh¸p, b§n rµn. Trong phòng
ngü ho£c trong "phòng th¶", nªu ta may m¡n
ðßþc có, có th¬ là n½i
riêng tß nh¤t.
Theo pháp
hành thi«n này ta c¥n phäi · thª
ng°i. Ng°i thÆng lßng, tréo hai chân nhßng
không g°ng cÑng mình, giæ tâm chú
ni®m và giác tïnh. Vì hai chân tréo
khóa cÑng lÕi hay vì n«n nhà cÑng,
ðôi khi ta cäm nghe không ðßþc thoäi
mái, và nhß v§y, tâm b¸ chi ph¯i,
không gom lÕi ðßþc. Ch×ng ¤y
ta có th¬ ng°i trên mµt cái ghª
có dña ðÑng thÆng. D¥u ng°i thª
nào, ð£c bi®t trong pháp hành này,
không phäi nhß các pháp hành khác,
ta phäi giæ thân mình (xß½ng s¯ng)
và ð¥u ngay thÆng, không nghiêng ngã
bên nào. Ta nên ng°i cách nào cho
ðßþc thoäi mái, nhßng không nên
dña lßng hay n¢m xu¯ng, ð¬ tránh
khöi bu°n ngü. Hai tay có th¬ gác trên
vª ho£c tay m£t ð£t trên tay trái,
cä hai ð«u l§t ngØa lên. M¡t có
th¬ nh¡m hé phân nØa ho£c nh¡m
kín luôn mµt cách tñ nhiên, không
có c¯ g¡ng. Hai môi ng§m lÕi và
giæ lßÞi sát hàm trên. T¤t
cä nhæng chi tiªt này cho th¤y r¢ng
ng߶i hành thi«n cûng c¯ g¡ng
"ði«u phøc" thân, và thân ði«u
phøc s¨ giúp tâm chú ni®m và
an trø.
Giæ
thân càng b¤t ðµng càng t¯t,
tâm phäi giác tïnh và quan sát sâu
s¡c. Thân và tâm ð«u phäi cång
thÆng v×a phäi, nhß dây cüa cây
cung, và ði«u hòa ðúng nh¸p nhß
dây cüa cây ð¶n. Pháp hành thi«n
quä th§t là mµt công trình thñc
nghi®m. Cûng nhß con rùa bao phü giæ
kín b¯n chân nó dß¾i cái mu,
cùng thª ¤y, ng߶i hành thi«n
che ch·, giæ gìn ngû quan cüa mình
và chª ngñ døc v÷ng b¢ng tâm
chú ni®m, và dành t¤t cä nång
lñc mình ð¬ trau gi°i tâm trí. Hãy
c¯ g¡ng hành thi«n ð«u ð£n,
nªu có th¬ ðßþc, m²i ngày,
vào gi¶ nh¤t ð¸nh, b·i vì chính
nhæng yªu t¯ tâm lý ¤y s¨ giúp
thành công trong pháp hành thi«n.
Lúc
nào ta cûng th· ra và th· vô, th·
mµt cách tñ nhiên. Bình th߶ng,
không m¤y ai ð¬ ý ðªn h½i th·.
Nhßng khi hành thi«n theo pháp ni®m h½i
th· thì ði«u chánh yªu là chúng
ta phäi chú ni®m và hay biªt h½i th·.
Cái h½i mà chúng ta th· vô hay
th· ra phäi ðßþc ghi nh§n và quan
sát. Sñ chú ni®m này làm cho thân
tr· nên yên tînh và ðßþc
chu¦n b¸ sÇng sàng ð¬ công trình
hành thi«n tiªn sâu thêm, nh¢m tång
trß·ng nång lñc cüa tâm ð¸nh
và sñ v¡ng l£ng. Chúng ta hoan hÖ
ghi nh§n r¢ng các nhà tâm lý h÷c
hi®n ðÕi ðã xác nh§n giá tr¸
và t¥m quan tr÷ng cüa sñ chú ni®m
vào h½i th· ð¬ làm êm d¸u
sñ cång thÆng cüa th¬ xác và
tâm linh.
Nhß
v§y, pháp hành thi«n này ðúng
là mµt vi®c làm có tánh cách
thñc tin, là mµt phß½ng thÑc tr¸
li®u trong ý nghîa cao cä nh¤t cüa danh
t×. Pháp này không phäi chï ð¬
phát huy kiªn thÑc suông, mà ð¬
tñ giäi thoát ra khöi m÷i bþn nh½
tinh th¥n và ðÕt ðªn sñ trong sÕch
và sñ v¡ng l£ng, tñ tÕi cüa
tâm linh.
Trong pháp
hành ni®m h½i th· ði«u tr÷ng
yªu nh¤t là luôn luôn chú tâm
vào h½i th·. Ði«u thiªt yªu là
phäi chú tâm, phäi hay biªt (sati, ni®m)
và chåm chú quan sát trong t¤t
cä b¯n ni®m xÑ (thân, th÷, tâm,
pháp).
Khi ng°i
lÕi hành thi«n hãy an nghï hÆn, hãy
tñ tách r¶i ra khöi thª gi¾i cùng
v¾i nhæng °n ào rµn r¸p và cång
thÆng cüa nó. Trong khi th· vô ba l¥n
ð¥u tiên, hãy tß·ng tßþng
r¢ng ta ðem vào t¤t cä nhæng gì
t¯t ð©p, cao cä và trong sÕch bên
ngoài, cüa vû trø. Khi th· ra ba l¥n
ð¥u tiên, hãy tß·ng tßþng
là ta ðang vÑt ra t¤t cä nhæng tß
tß·ng "ð¥u ðµc", t¤t cä nhæng
gì x¤u xa, th¤p hèn và nh½ b¦n
bên trong chúng ta. Ðó là phß½ng
cách chu¦n b¸ thân tâm ð¬ tiªn
vào pháp hành thi«n.
12.
Ngh® sî trên sân kh¤u
Bây
gi¶ ta hãy b¡t ð¥u thñc hành pháp
chú ni®m vào h½i-th·-vào-th·-ra
(anapanasati). Hãy ð¬ cho h½i th· hô
h¤p mµt cách tñ nhiên, không có
sñ c¯ g¡ng nào. Hãy th· ra nh©
nhàng và không nên rán k«m h½i
th· và làm cho nó phäi nhß thª
nào. Chï ð¬ cho lu°ng h½i th· thong
thä trôi ra r°i thong thä tuôn vào, dß¾i
ánh sáng cüa tâm hoàn toàn giác
tïnh.
Hành
giä th· vào và th· ra v¾i tâm
luôn luôn theo dõi ghi nh§n và hay biªt,
chú ni®m vào h½i th· ch¾ không
phäi vào chính mình. Møc ðích
duy nh¤t cüa hành giä là t§p trung
sñ chåm chú vào h½i th·, không
hay biªt tß tß·ng nào khác ngoài
h½i th·, và áp ð£t, g¡n vào,
cµt ch£t tâm vào ðó. Nªu hành
giä còn lßu tâm ðªn nhæng gì
xu¤t hi®n m§p m¶ "bên rìa", ngoài
"phÕm vi chåm chú" cüa mình ¡t khó
mà t§p trung tâm, và ch×ng ðó
tâm s¨ phóng ði.
Яi
v¾i quý v¸ hành giä còn s½
c½, nên ghi nh§n "vào", "ra" m²i khi th·
vô hay th· ra, ð¬ t§p cho quen chú tâm
theo dõi và ghi nh§n. Nªu còn th¤y
khó k«m sñ chú tâm hay biªt, khi
th· vào ðªm "mµt" (ðªm và
ghi nh§n th¥m); ðªn khi th· ra, ðªm th¥m
"hai" và ghi nh§n "hai" khi h½i th· ra ch¤m
dÑt. Ъm nhß v§y không quá m߶i
và không ít h½n nåm. Nªu không,
tâm s¨ có khuynh hß¾ng duyên theo sñ
ðªm mà lìa bö h½i th·. Khi th¤y
tâm ðã t§p trung ðßþc d dàng
hành giä s¨ không ðªm næa mà
chï chú ni®m vào h½i th·.
Khi ni®m
h½i-th·-vào-th·-ra hãy áp ð£t
sñ chú tâm vào ði¬m nào mà
hành giä nghe h½i th· chÕm vào
-- có ng߶i nghe · ð¥u l² mûi,
có ng߶i nghe · chót môi trên
-- hãy ghi nh§n h½i th· trôi vào
nhß thª nào và ra nhß thª nào,
ngang qua ði¬m ¤y, mà không theo dõi
luôn vào ðªn l°ng ph±i, hay ra ngoài
không khí.
Không
nên c¯ ý k«m giæ hay ngßng h½i
th· mà phäi ð¬ cho sñ hô h¤p
din tiªn hªt sÑc tñ nhiên, không có
c¯ g¡ng nào ð¬ ki¬m soát. Hãy
t§p trung chú tâm vào ði¬m "ra-vào"
· mûi và hoàn toàn hay biªt, ghi
nh§n m²i h½i th· ra, th· vào. Ðôi
khi h½i th· có th¬ nh© nhàng, tª
nh¸ ðªn ð²i hành giä khó có
th¬ "b¡t" ðßþc, ho£c còn cäm
giác ðßþc næa. Nhßng ði«u
này không có nghîa là tâm hành
giä ðã tr· nên tr¯ng r²ng. Ði«u
¤y không th¬ xäy ra, b·i vì ta không
th¬ nghî r¢ng có cái tâm tr¯ng
không, mµt cái tâm trong ðó không
có tß tß·ng nào. Trong khi ta không
còn cäm nghe h½i th· næa thì ta
hay biªt ði«u ¤y, và nhß v§y, ch¡c
ch¡n ðó không phäi là tâm tr¯ng
không (vì có sñ hay biªt). Sau ðó
hành giä s¨ cäm giác, hay biªt h½i
th· tr· lÕi.
M²i khi
tâm phóng ði, duyên vào nhæng tß
tß·ng khác, hãy hay biªt sñ phóng
tâm ¤y nhßng không ð¬ mình b¸
cäm xúc, cûng không suy tß v« nhæng
tß tß·ng này. Không nên phê
bình, chï trích, ðánh giá; hay ngþi
khen nhæng tß tß·ng ¤y mà chï
ðem sñ chú tâm cüa mình tr·
v« nh¸p th· tñ nhiên. Ðôi khi
hành giä b¸ nhæng tß tß·ng bþn
nh½ hay b¤t thi®n tràn ng§p. Ði«u
này có th¬ xäy ra. Chính khi hành
thi«n ta hi¬u biªt tâm cüa ta hoÕt ðµng
nhß thª nào. Hãy giác tïnh và
hay biªt cä hai, nhæng tß tß·ng cao
cä và nhæng tß tß·ng th¤p hèn,
nhæng ý nghî ð©p ð¨ và nhæng
ý nghî x¤u xa, thi®n và b¤t thi®n.
Không nên ngã mÕn tñ tôn v¾i
nhæng tß tß·ng t¯t và th¤t
v÷ng ngã lòng v¾i nhæng ý nghî
x¤u. Nhæng tß tß·ng ¤y ðªn
r°i ði, không khác nào các din viên
trên sân kh¤u.
Khi ta nghe
tiªng ðµng, hãy ghi nh§n "tiªng ðµng",
r°i quay sñ chú tâm tr· lÕi h½i
th·. Cùng thª ¤y, khi có mùi, có
v¸, xúc chÕm, ðau, sß¾ng v.v... hãy
theo dõi quan sát nhæng tß tß·ng
¤y (nhî thÑc, tÖ thÑc, thi®t thÑc
v.v...) mµt cách khách quan, tñ tÕi và
không dính m¡c. Giác tïnh chú ni®m
có nghîa là quan sát b¤t cÑ ði«u
gì xäy ðªn bên trong chúng ta và
trong tác phong cüa chúng ta, ch¾ không
xét ðoán, xem nó t¯t hay x¤u. Chï
nhìn, quan sát v¾i sñ hay biªt suông,
nhìn mµt cách khách quan mà không
v¤n vß½ng v¾i nhæng tß tß·ng
¤y. Ðó rõ ràng là t§n døng
sñ t§p trung tâm ni®m vào b¤t cÑ
chuy®n gì ta ðang làm hay ðang chÑng nghi®m.
Hành
giä có th¬ cûng nh§n th¤y trong tâm
nhæng hình änh ðßþc tÕo nên
do trí nh¾ hay trí tß·ng tßþng
nhß ánh sáng, màu s¡c v.v... Không
nên nghî r¢ng ðó là mµt tiªn
bµ tinh th¥n mà s¨ b¸ chán nän v«
sau. Ngßþc lÕi, ðó là nhæng
chß¾ng ngÕi s¨ làm ch§m tr¬ bß¾c
tiªn trong công trình hành thi«n cüa
chúng ta. Hãy giác tïnh, hay biªt nhæng
hình änh ¤y mà không v÷ng móng
theo, không vß¾ng m¡c trong ðó, và
ðem sñ chú tâm tr· v« h½i th·.
Ta c¥n phäi có nhi«u nhçn nhøc và
c¯ g¡ng ð¬ dÑt lìa nhæng sän
ph¦m phø ¤y và gia công vào nhi®m
vø th§t sñ là gom tâm an trø. Sñ
t§n lñc c¯ g¡ng và kiên trì
nhçn nhøc ð¬ ðem lÕi tâm thanh t¸nh
và toàn häo b¢ng pháp hành thi«n
ð¸nh (samatha, v¡ng l£ng) và thi«n
tu® (vipassana, minh sát) mÕnh m¨ và phi
th߶ng nhß thª nào, chï có ng߶i
th§t sñ hành thi«n m¾i biªt ðßþc.
Яi
v¾i mµt hành giä còn là phàm
nhân (chßa ð¡c Thánh ÐÕo và
Thánh Quä) thì vi®c có nhæng tß
tß·ng b¤t thi®n hay sai l¥m phát sanh
là tñ nhiên. Tham ái th¤m nhu¥n tâm
không thu¥n thøc nhß nß¾c th¤m
dµt vào cån nhà không khéo lþp
(Pháp Cú Kinh, câu 13). Khát v÷ng cüa
con ng߶i quä th§t gây nhi«u xáo
trµn cho con ng߶i. Khi b¸ cän tr· vì
mµt lý do gì tâm tham ái này tr·
thành tâm tÑc gi§n, sân. Vì l¨
¤y, ta nên c¯ g¡ng trau gi°i và phát
tri¬n nhæng tß tß·ng t¯t ð©p
và trong sÕch, nhæng khä nång vô cùng
t§n, ngü ng¥m trong bän ch¤t con ng߶i.
Mu¯n ðßþc nhß v§y ta c¥n phäi
c¯ g¡ng tu t§p trong thi«n ð¸nh (samadhi-sikkha).
Chính nh¶ công trình tu t§p d¥n d¥n
mà ta có th¬ ki¬m soát và ði«u
phøc cái tâm (cittam vasam vattati), thay vì
tr· thành nô l®, b¸ nó chi ph¯i
(cittassa vasena vattatti). Nh¶ rèn luy®n pháp trau
gi°i tâm nhß v§y ta có th¬ tñ thoát
ra khöi änh hß·ng cüa nhøc døc
ngû tr¥n.
Tiªn
bµ v§t ch¤t cüa thª gi¾i, nhß
lþi lµc, tùy thuµc mµt ph¥n l¾n
vào sñ c¯ g¡ng cüa chính ta. Nhß
v§y thì ch¡c ch¡n là ta càng phäi
c¯ g¡ng nhi«u h½n næa ð¬ rèn
luy®n tâm tánh, và do ðó, phát
tri¬n nhæng gì quý báu nh¤t, cao
cä nh¤t bên trong chúng ta. Và b·i
vì sñ rèn luy®n tâm tánh ðòi
höi phäi v§n døng m÷i c¯ g¡ng,
m²i ng߶i cho chính mình, chúng ta
hãy t§n lñc gia công ngay t× bây gi¶.
"Ch¾ ð¬ cho ngày tháng trôi qua m¤t
ði nhß bóng mát cüa ðám mây,
bay qua mà không ð¬ lÕi d¤u vªt
gì cho ta nh¾".
13.
Ðôi l¶i chï d¦n hành giä
Trong kinh
ði¬n Ph§t Giáo có r¤t nhi«u ðoÕn
ð« c§p ðªn pháp hành "ni®m h½i
th·" (anapanasati) và không ai ngÕc nhiên
khi th¤y ÐÑc Thª Tôn chï dÕy Sa
di Rahula (La H¥u La, con cüa Thái TØ Siddhatta
Gotama) hành pháp này v¾i ð¥y ðü
chi tiªt. Bây gi¶ chúng ta hãy tr·
lÕi bài kinh s¯ 62 cüa Bµ Majjhima Nikaya,
Trung A Hàm, tña ð« Rahulavada Sutta:
"Này
Rahula, v¸ ð® tØ rút ¦n d§t vào
r×ng, dß¾i mµt cµi cây, ho£c
ð½n ðµc mµt n½i v¡ng vë, ng°i
tréo chân, thân ng߶i ngay thÆng và
chåm chú giæ tâm ni®m. Chú ni®m,
hay biªt mình ðang làm gì, v¸ ¤y
th· vô, chú ni®m, v¸ ¤y th·
ra; khi th· vô mµt h½i dài v¸ ¤y
hay biªt "ta th· vô mµt h½i dài";
khi th· ra mµt h½i dài v¸ ¤y hay
biªt "ta th· ra mµt h½i dài"; khi th·
vô mµt h½i ng¡n hay biªt "ta th· vô
mµt h½i ng¡n"; khi th· ra mµt h½i
ng¡n hay biªt "ta th· ra mµt h½i ng¡n".
"Hay biªt
tr÷n v©n tiªn trình cüa h½i th·,
ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn
luy®n nhß thª; "hay biªt tr÷n v©n tiªn
trình cüa h½i th· ra, ta s¨ th· ra",
v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª. (—
ðây, "tiªn trình tr÷n v©n cüa h½i
th·" ðßþc phiên d¸ch t× danh t×
Pali "sabba-kaya", ðúng nghîa là thân mình,
toàn thân. Nhßng theo Bän Chú Giäi
Visuddhi Magga, Thanh T¸nh ÐÕo, danh t× "kaya" không
phäi là th¬ xác v§t ch¤t mà có
nghîa là toàn th¬ cái kh¯i h½i
th· vô, và toàn kh¯i h½i th·
ra).
"Làm
l¡ng d¸u tr÷n v©n tiªn trình cüa
h½i th·, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y
tñ rèn luy®n nhß thª; "làm l¡ng
d¸u tr÷n v©n tiªn trình cüa h½i
th·, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn
luy®n nhß thª.
"ChÑng
nghi®m tâm phï, ta s¨ th· vô", v¸
¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng
nghi®m tâm phï, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y
tñ rèn luy®n nhß thª.
"ChÑng
nghi®m tâm lÕc, ta s¨ th· vô", v¸
¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng
nghi®m tâm lÕc, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y
tñ rèn luy®n nhß thª.
"ChÑng
nghi®m th÷ và tß·ng, ta s¨ th·
vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß
thª; "chÑng nghi®m th÷ và tß·ng,
ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n
nhß thª.
"Làm
l¡ng d¸u th÷ và tß·ng, ta s¨
th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n
nhß thª; "làm l¡ng d¸u th÷ và
tß·ng, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ
rèn luy®n nhß thª.
"ChÑng
nghi®m tâm ð¸nh · mÑc cao ðµ
(jhanic, thi«n), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y
tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng nghi®m
tâm ð¸nh · mÑc cao ðµ, ta s¨
th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß
thª.
"Tâm
vô cùng ph¤n kh·i (b¢ng thi«n ð¸nh
cûng nhß b¢ng thi«n tu®), ta s¨ th·
vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß
thª; "tâm vô cùng ph¤n kh·i, ta s¨
th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß
thª.
"Tâm
hoàn toàn an trø vào h½i th·,
ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn
luy®n nhß thª; "tâm hoàn toàn an trø
vào h½i th·, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y
tñ rèn luy®n nhß thª.
"Giäi
thoát tâm (ra khöi nhæng pháp tri«n
cái, nivarana, tÑc nhæng pháp làm tr·
ngÕi con ð߶ng tiªn bµ tinh th¥n cüa
hành giä), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y
tñ rèn luy®n nhß thª; "giäi thoát
tâm, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn
luy®n nhß thª.
"Suy ni®m
v« lý vô th߶ng (trong s¡c, th÷,
tß·ng, hành, thÑc), ta s¨ th· vô",
v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy
ni®m v« lý vô th߶ng, ta s¨ th·
ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.
"Suy ni®m
v« sñ không luyªn ái (không dính
m¡c hay v¤n vß½ng vào b¤t lu§n
gì trên thª gi¾i), ta s¨ th· vô",
v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy
ni®m v« sñ không luyªn ái, ta s¨
th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß
thª.
"Suy ni®m
v« sñ ch¤m dÑt (hoÕt di®t), ta s¨
th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n
nhß thª; "suy ni®m v« sñ ch¤m dÑt,
ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n
nhß thª.
"Suy ni®m
v« sñ dÑt bö, ta s¨ th· vô",
v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy
ni®m v« sñ dÑt bö, ta s¨ th· ra",
v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.
"Nhß
thª, này Rahula, nªu ðßþc trau gi°i
nhß v§y và th߶ng ðßþc thñc
hành, pháp chú ni®m "h½i-th·-vào-th·-ra"
này s¨ ðem lÕi nhi«u thành quä,
nhi«u lþi ích tr÷ng ðÕi. Này
Rahula, khi mà pháp chú ni®m h½i-th·-vào-th·-ra
ðßþc trau gi°i nhß v§y và th߶ng
ðßþc thñc hành, chí ðªn h½i
th· vô cu¯i cùng và h½i th·
ra cu¯i cùng cûng ðßþc hay biªt
rõ ràng khi nhæng h½i th· cu¯i cùng
¤y ch¤m dÑt".
Có
ng߶i cho r¢ng pháp hành thi«n này
là th¤p kém, vô ích, và không
ðßa ðªn ðâu. Chúng ta cÑ ð¬
cho h÷ tñ nhiên, mu¯n nói gì thì
nói. Hãy ð¬ cho các triªt gia lu§n
triªt, ð¬ cho các nhà hùng bi®n tiªp
tøc tr± tài hùng bi®n. Hãy tiªn
bß¾c trên con ð߶ng cüa ta, thñc
hành pháp chú ni®m. Chí ðªn ÐÑc
Thª Tôn xßa kia cûng không tránh khöi
b¸ ng߶i ðß½ng th¶i chï trích
vì Ngài s¯ng cuµc s¯ng lánh xa "nhæng
tranh ch¤p và xung ðµt th¤p hèn cüa
ðám ðông ðiên cu°ng", nhß ta th¤y
trong Bµ Digha Nikaya, Tr߶ng A Hàm, ph¥n III,
trang 38, nhæng l¶i công kích th§m t®
mà ÐÕo Sî Nigrodha vung väi vào ÐÑc
thª Tôn:
"Sñ
sáng su¯t cüa Sa Môn Gotama (C° Ðàm)
ðã b¸ thói quen s¯ng ¦n d§t làm
suy tàn. Ngài không · nhà ð¬
dçn d¡t hàng tÑ chúng. Ngài không
sÇn sàng ð¬ thäo lu§n. Ngài chï
b§n lo nhæng vi®c phø thuµc bên ngoài.
Cûng nhß con bò chµt m¡t (chï có
mµt con m¡t) c¯ tránh né sñ va chÕm
và ði vòng vòng ngoài rìa, Sa Môn
Gotama cûng cùng thª ¤y (s¯ng ngoài
rìa cuµc ð¶i và tránh né sñ
va chÕm)". (Udumbarika Sihanada Sutta, Digha Nikaya, quy¬n III,
trang 38) .
Ðúng
ra thì ÐÑc Ph§t không dùng t¤t
cä thì gi¶ cüa Ngài ð¬ s¯ng ¦n
d§t, ð½n ðµc mµt mình. Ngài
ði trên nhæng con ð߶ng l¾n và
các nëo nhö cüa xÑ „n е ð¬
büa rµng v×ng hào quang t× bi cüa Ngài
bao trùm t¤t cä chúng sanh. Thïnh thoäng
Ngài s¯ng v¡ng vë trong mµt th¶i gian
(nhß ðã th¤y · ph¥n trên, trang
37).
14.
Nåm tri«n cái
Khi gia công
trau gi°i chú ni®m d¥n d¥n tâm cüa hành
giä s¨ an trø tr÷n v©n vào h½i
th·. Ch×ng ðó hành giä ghi nh§n
r¢ng chï có h½i th· và cái
tâm hay biªt h½i th· ¤y. Ngoài ra
không có cái gì · phía sau h½i
th· và tâm hªt, không có mµt
tñ ngã hay mµt thñc th¬ nào ð½n
thu¥n, nguyên v©n, th߶ng còn, không
biªn ð±i, hay mµt cái gì tß½ng
tþ. Hành giä và h½i th· không
phäi là hai, mà chï là mµt tiªn
trình, mµt sñ phát sanh và hoÕi
di®t suông, gi¯ng nhß nhæng lßþn
sóng trên bi¬n cä. Trong ý nghîa cao
siêu nh¤t, chï có sñ hành thi«n
mà không có ng߶i hành thi«n
· phía sau tiªn trình hành thi«n
¤y. Nªu hành giä tiªn ðÕt ðªn
mÑc hi¬u biªt sñ ð¸nh tâm cüa
mình nhß v§y thì mÑc ð¸nh tâm
cüa hành giä ðã r¤t cao, và ch×ng
¤y tâm phï lÕc, v¡ng l£ng, tñ
tÕi cûng phát sanh. Và ðó là
mµt chÑng nghi®m phi th߶ng và toàn
häo mà hành giä chßa h« th÷
hß·ng.
Sñ
chÑng nghi®m thöa thích này có th¬
chï t°n tÕi trong ch¯c lát, và tâm
cüa hành giä lÕi r¶i ð« møc.
Tâm hành giä phóng ði và có
th¬ hành giä th¤y khó mà t§p
trung tr· lÕi. Hành giä có th¬ cäm
nghe u¬ oäi ho£c bu°n ngü, chán nän
hay lao xao, không yên, và hành giä hªt
mu¯n hành thi«n næa. Không sao ðâu!
Ðó là sinh hoÕt bình th߶ng
cüa tâm. Tâm cüa con ng߶i là v§y.
Gi¶ ðây hành giä ðã biªt tác
ðµng cüa tâm mình, xuyên qua chÑng
nghi®m bän thân, ch¾ không phäi xuyên
qua kinh ði¬n, sách v·, hay l¶i dÕy cüa
ai khác. Hành giä phäi kh½i ðµng
lòng nhi®t thành, t§n lñc tinh t¤n,
và quyªt chí tiªn hành cûng nhß
tñ quên mình. Mµt ngày nào hành
giä có th¬ nh§p thi«n (jhana) b¢ng cách
hoàn toàn chª ngñ các pháp tri«n
cái, nhæng chß¾ng ngÕi tinh th¥n.
Sñ ð¸nh tâm này, pháp môn hành
thi«n ð¸nh (samatha-bhavana, xa ma tha) này th§t
là thiªt yªu ð¬ th¤u hi¬u chân
chánh, sâu s¡c, và minh sát (vipassana,
tÏ bà xá na) ð¬ thành ðÕt
tâm tuy®t ð¯i lành mÕnh -- Niªt Bàn.
Ng߶i
hành thi«n phäi ð¯i phó v¾i nhi«u
tr· ngÕi, nhßng ð£c bi®t có nåm
chß¾ng ngÕi ngån ch§n sñ gom tâm
và tr· ngÕi con ð߶ng giäi thoát.
Nåm chß¾ng ngÕi ¤y ðßþc
g÷i là "tri«n cái" (nivarana, ngån
ch§n con ð߶ng) vì nó hoàn toàn
ðóng ch£t, c¡t ðÑt, và ngån
ch§n, ðóng khóa sñ giäi thoát.
Nåm pháp ¤y là gì? - Tham døc,
sân
h§n, hôn tr¥m dä dßþi,
phóng
d§t lo âu, và cu¯i cùng là hoài
nghi (xin xem phø bän s¯ 2).
Mµt
cái tâm mà b¸ các tr· lñc
t® hÕi trên ngån ch§n ¡t s¨ không
th¬ thành công t§p trung vào mµt ð«
møc nào có bän ch¤t trong sÕch.
Nªu không có chánh tinh t¤n, hay sñ
n² lñc chân chánh, thì không th¬
ði«u phøc nåm pháp tri«n cái.
Chánh tinh t¤n, cûng ð°ng nghîa v¾i
chánh c¥n, có b¯n tác døng là
ngån ng×a, dÑt bö, phát tri¬n và
cüng c¯. Chánh tinh t¤n là kiên trì
n² lñc:
a. Ngån
ng×a các tß tß·ng b¤t thi®n
chßa phát sanh, không ð¬ cho nó phát
sanh.
b. DÑt
bö, ðánh ðu±i nhæng tß tß·ng
b¤t thi®n ðã phát sanh.
c. Làm
cho phát sanh, và phát tri¬n nhæng tß
tß·ng thi®n chßa phát sanh.
d. Nuôi
dßÞng, cüng c¯ nhæng tß tß·ng
thi®n ðã phát sanh. (Xin xem phø bän
s¯ 1)
Nhæng
tß tß·ng b¤t thi®n ðßþc ð«
c§p · ðây là ba cån cµi cüa
t¤t cä nhæng hành ðµng tÕo nghi®p
dæ. Ðó là: nhæng tß tß·ng
tham ái, sân h§n và si mê. T¤t cä
nhæng phi«n não (khát v÷ng) và
bþn nh½ khác ð«u quay qu¥n chung quanh
ba cån b¤t thi®n này. Nhæng tß tß·ng
thi®n ð¯i ngh¸ch v¾i các tß tß·ng
trên.
TÑ
chánh c¥n, cûng ð°ng nghîa v¾i chánh
tinh t¤n, là ði«u ki®n phäi có
ð¬ gom tâm an trø. Chánh tinh t¤n tác
ðµng chung và cùng mµt lúc v¾i
hai chi kia cüa nhóm иnh, tÑc chánh
ni®m và chánh ð¸nh. Chánh tinh t¤n
gµi ræa nhæng tß tß·ng không
lành mÕnh, tác ðµng nhß mµt
tr· ngÕi, làm cho tâm không th¬ l¡ng
d¸u.
Khi tâm
cüa hành giä tr· nên u¬ oäi thì
ðó là lúc mà hành giä phäi
t§p trung m÷i n± lñc ð¬ chª ngñ
trÕng thái dä dßþi cüa mình.
TrÕng thái chai cÑng cüa tâm vß½ng
hay cüa nhæng tâm s· là kë thù
vô cùng t® hÕi cho công trình hành
thi«n, b·i vì khi tâm cüa con ng߶i
mà hôn tr¥m thì nó s¨ tr· nên
l߶i biªng, nhu¬ nhoÕi. Càng nhu¬
nhoÕi l߶i biªng, càng tiªn d¥n
ðªn dØng dßng nhß không còn hay
biªt gì næa.
15.
Lánh xa cñc ðoan
Công
trình trau gi°i tâm trí b¢ng nhæng c¯
g¡ng l¾n lao nhß v§y không th¬ hoàn
thành viên mãn trong mµt s¾m mµt
chi«u. Ng߶i hành thi«n phäi chuyên
c¥n thñc hành mµt cách kiên trì
và ð«u ð£n. Mµt lñc sî hay
mµt ng߶i mu¯n ðßþc có thân
hình tráng ki®n, ð©p ð¨, không
ng×ng thao dþt h¢ng ngày, và luôn
luôn theo ðúng chß½ng trình t§p
luy®n cüa mình. T§p luy®n ð«u ð£n
mà không quá sÑc ép mình mµt
cách không c¥n thiªt là ði¬m chánh
yªu ð¬ thành công trong sñ trau gi°i
c½ th¬. Ng߶i chï c¯ g¡ng t×ng
c½n, t×ng lúc, không th¬ nào tr·
thành mµt lñc sî thßþng th£ng.
Nhß v§y, khi luy®n t§p, trau gi°i tâm trí,
ta cûng phäi áp døng phß½ng pháp
trung dung ¤y -- thñc hành ð«u ð£n
và kiên trì.
Ta không
c¥n phäi nh÷c công chiªn ð¤u ch¯ng
lÕi nhæng tß tß·ng b¤t thi®n
phát sanh trong khi hành thi«n. Ta phäi ð¬
cho nó din tiªn mµt cách tñ nhiên.
Nªu ta t§p trung n± lñc ð¬ xua ðu±i
nhæng tß tß·ng x¤u ¤y ¡t s¨
không thành công. Ngßþc lÕi, ta phäi
ghi nh§n và theo dõi quan sát lúc nó
phát sanh và làm nó d¸u xu¯ng d¥n
d¥n. T§p hành thi«n cûng gi¯ng nhß
t§p lµi. Nªu ð¬ im tay chân, không
b½i lµi, ¡t phäi chìm, nªu qu½
tay qu½ chân quay vòng vòng, ¡t cûng
không lµi ðªn ðâu. Ho£c næa,
t§p hành thi«n cûng gi¯ng nhß ng߶i
mu¯n ngü, nªu n± lñc tranh ð¤u,
ép mình phäi ngü, ta s¨ không bao gi¶
ngü ðßþc yên gi¤c mà chï
tr¢n tr÷c thao thÑc. Gi¤c ngü phäi
ðªn tñ nhiên và ta phäi ð¬ cho
c½ th¬ nghï ng½i mà không có
sñ c¯ g¡ng nào ð¬ ép mình
ngü. Nhß v§y, có th¬ nói r¢ng t§p
hành thi«n là mµt "sñ c¯ g¡ng
trong khi ðó không có c¯ g¡ng gì
hªt", ð¬ cho tâm trí luôn luôn cänh
tïnh và hay biªt trong hi®n tÕi.
Mµt
l¥n næa, quá sÑc tñ ép mình
là mµt trong hai cñc ðoan (cñc ðoan
kia là ð¬ tâm buông lung phóng túng)
mà ÐÑc Ph§t mu¯n cho ng߶i hành
thi«n nên tránh, vì không b± ích
và không dçn ðªn v¡ng l£ng và
giác ngµ. Không ích gì phäi tñ
ép xác (nhß vài ðÕo sî „n е
vçn còn làm) v¾i døng ý làm
cho nhæng tß tß·ng b¤t thi®n ð×ng
phát sanh, b·i vì nhæng kh± hÕnh
nhß v§y th߶ng làm bñc d÷c và
b¤t mãn. Khi tâm b¸ phi«n toái,
hành giä cäm nghe chán nän v¾i vi®c
hành thi«n. T¤t cä m÷i công trình
rèn luy®n tâm trí phäi ðßþc
thñc hành mµt cách tñ nhiên và
hành giä luôn luôn giác tïnh ghi nh§n.
"Ép sÑc c¯ g¡ng quá ðµ và
kém th§n tr÷ng cûng tña h° nhß
c¡m ð¥u chÕy mau trong ðêm t¯i".
Cûng
nhß ÐÑc Thª Tôn ðã chï dÕy,
ng߶i có ß¾c nguy®n giäi thoát
tâm b¢ng sñ giác ngµ phäi c¯ g¡ng
tránh nhæng cñc ðoan, b¤t lu§n ·
ðâu. Ng߶i ¤y phäi c¯ bám
vào con ð߶ng "Trung ÐÕo". Ь
thñc hành chánh tinh t¤n cûng v§y,
ta phäi giæ con ð߶ng · khoäng giæa,
tránh hai cñc ðoan. Nhß ng߶i kÜ
mã ð¬ ý trông ch×ng vó ngña
cüa mình và m²i khi th¤y nó chÕy
mau h½n ý mình mu¯n thì t× t×
gò cß½ng lÕi. Ðàng khác, nªu
th¤y ngña có vë trì ch§m lÕi
thì thúc chân cho nó nhanh lên, và
nhß v§y ng߶i ¤y có th¬ giæ
ð«u v§n t¯c. Cùng thª ¤y, ta phäi
trau gi°i chánh tinh t¤n nhß v§y. Không
ð¬ quá sÑc, càng không nên ð¬
tinh th¥n quá cång thÆng, nhßng cûng
không nên d¬ duôi trì hß·n, càng
không nên ð¬ tinh th¥n quá dä dßþi.
Cûng nhß ng߶i kÜ mã tài giöi,
ta phäi luôn luôn th§n tr÷ng trong sñ
c¯ g¡ng. Khi lên dây ð¶n quá thÆng
hay quá dùng, ng߶i nhÕc sî không
th¬ nào ð¶n ðúng gi÷ng và
nhß v§y, cây ð¶n không hæu ích.
Тng khác, nªu ð¶n lên dây v×a
ðúng, không quá thÆng hay quá dùng,
thì có th¬ ð¶n ðúng gi÷ng,
và nhß v§y, cây ð¶n s¨ hæu døng.
Cùng mµt thª ¤y, ép sÑc c¯
g¡ng quá mÑc s¨ làm tinh th¥n cång
thÆng, và ð¬ cho d¬ duôi, buông lung,
¡t tr· nên l߶i biªng dä dßþi.
Thông hi¬u t¥m quan tr÷ng cüa ngû cån
(tín cån, t¤n cån, ni®m cån, ð¸nh
cån, tu® cån -- saddha, viriya, sati, samadhi, và
panna) ta phäi giæ thång b¢ng ð°ng ð«u
nåm chi ¤y trong khi c¯ g¡ng và nh¡m
ðªn møc tiêu. (Xin xem phø bän s¯
3, mµt câu chuy®n hÑng thú v« ng߶i
hành thi«n)
16.
Hi¬u biªt rõ ràng
Trong kinh
ði¬n Ph§t Giáo, danh t× "ni®m" (sati) th߶ng
ðßþc dùng chung v¾i mµt danh t×
khác, cûng ð°ng ý nghîa: Sampajanna,
hi¬u
biªt rõ ràng. Danh t× kép "sati-sampajanna"
th߶ng ðßþc dùng trong các bài
kinh. "Ni®m" và "hi¬u biªt rõ ràng" hþp
tác và h² trþ lçn nhau. Ðó là
sñ hi¬u biªt rõ ràng t×ng hoÕt
ðµng và m÷i cØ ðµng cüa thân.
V¸ hành
giä giæ tâm ni®m, hi¬u biªt rõ ràng
nhæng hoÕt ðµng cüa c½ th¬ mình
cûng hay biªt oai nghi cüa mình. Nhß khi ði,
khi ðÑng, khi ng°i, khi n¢m, ng߶i hành
thi«n luôn luôn hay biªt các nghi thª
¤y. T¤t cä m÷i hoÕt ðµng cüa
mình, v¸ ¤y ð«u làm v¾i tâm
hoàn toàn giác tïnh:
"Khi ði
t¾i ði lui, khi nhìn trß¾c ho£c nhìn
mµt bên, hành giä chú tâm hay biªt
rõ ràng (sampajanakari hoti); khi co tay chân vào
ho£c du²i ra, hành giä chú tâm hay
biªt rõ ràng; khi m£c áo, khi ån,
khi u¯ng, khi nhai, khi nghe v¸ cüa thÑc ån,
khi ði c¥u, hành giä chú tâm hay biªt
rõ ràng; khi ði, khi ðÑng, khi ng°i, khi
n¢m (sutte), khi tïnh gi¤c (jagarite), khi nói,
và khi giæ im l£ng, hành giä hay biªt
rõ ràng."
Danh t×
"sutte", khi dùng ð¬ chï mµt oai nghi, là
thª n¢m. Nhßng chính xác h½n, ta nên
hi¬u ðó là khi "ngü", ho£c khi "thiu thïu
ngü". Trong khi n¢m xu¯ng ngü hành giä
luôn luôn giæ tâm ni®m vào ð«
møc hành thi«n (kammatthana) cüa mình,
và nhß v§y là ngü v¾i tâm không
xao lãng.
Danh t×
"jagarite" có nghîa là khi thÑc d§y, ho£c
khi tïnh ngü. Khi v×a tïnh gi¤c, trß¾c
khi m· m¡t ra næa, hành giä chú ni®m
li«n vào ð« møc hành thi«n tÑc
thì. Danh t× này cûng có th¬ áp
døng vào nhæng tr߶ng hþp nhß:
1.- thÑc d§y mµt cách giác tïnh (không
ð¬ c½n bu°n ngü l¤n áp) trong khi
hành giä chuyên chú ni®m trong nghi thª
n¢m (vì b®nh hoÕn, hay vì b¸ t§t
nguy«n), và 2.- trong nhæng ðêm thao thÑc
không yên gi¤c, khi ta c¯ g¡ng ép
gi¤c ngü, tâm chú ni®m và hi¬u
biªt rõ ràng có th¬ giúp ta ch¤p
nh§n tình thª mµt cách yên ±n
và hi¬u biªt nguyên do tÕi sao không
ngü ðßþc. Trong chính trÕng thái
yên ±n và hi¬u biªt ¤y, may ra gi¤c
ngü tñ nhiên s¨ ðªn.
Trong ý
nghîa rµng hai danh t× "sutte" và "jagarite",
khi ngü và khi tïnh gi¤c, vßþt ra xa
h½n là ý nghîa hàm xúc mµt
nghi thª, vì ta có th¬ ngü trong oai nghi ng°i
hay ðÑng ch¾ không phäi chï n¢m
m¾i ngü. Trong ý nghîa cao siêu nh¤t,
th߶ng ta ngü trong khi tâm b¸ các ô
nhim (kilesa) chi ph¯i (xin xem Samyutta Nikaya, Jagara sutta, Devata
samyutta). Cùng thª ¤y, danh t× "jagarite" bao
hàm trÕng thái giác tïnh, ð£c
tính cüa sñ chuyên c¥n chú ni®m,
trong ý nghîa rµng rãi nh¤t. Nhß
ÐÑc Ph§t dÕy: Ng߶i luôn luôn
giác tïnh, ngày ðêm tñ k«m chª
trong khuôn kh± kÛ cß½ng và tr÷n
v©n hß¾ng tâm v« Niªt Bàn, m÷i
ho£c l§u cüa ng߶i ¤y ð«u b¸
tiêu tr×.
Nhß
v§y, trong t¤t cä nhæng hoÕt ðµng
cüa thân nhß k¬ trên, và trong t¤t
cä các hoÕt ðµng khác, ng߶i
hành thi«n phäi luôn luôn chú ni®m
và giác tïnh. Ðây là l¶i dÕy
cüa ÐÑc Thª Tôn: "Chú ni®m, này
chß TÏ Khßu, Nhß Lai tuyên b¯, là
ði¬m chánh yªu trong m÷i vi®c, ·
m÷i n½i". (Samyutta Nikaya, quy¬n V, trang 115),và
theo Bän Chú Giäi Kinh TÑ Ni®m XÑ, chú
ni®m cûng chánh yªu cho sñ tu t§p nhß
mu¯i c¥n thiªt cho sñ n¤u mµt n°i
cà ri. — mµt n½i khác ÐÑc Thª
Tôn dÕy: "Này chß TÏ Khßu, Nhß
Lai không biªt có cái chi khác mà
ðem lþi ích lÕi ðßþc nhi«u
nhß sñ chú ni®m. Chú ni®m quä th§t
v§y, ðem lÕi r¤t nhi«u lþi ích
l¾n lao". (Anguttara, quy¬n I, trang 3)
Ta phäi
nh§n thÑc v¤n ð« chú ni®m và
hi¬u biªt rõ ràng trong ý nghîa rµng
rãi. L¨ dî nhiên, b¯n ði¬m tinh t¤n
(tÑ chánh c¥n) nhß ðã ðßþc
trình bày · ph¥n trên, là mµt
bäo v® ch¡c ch¡n. Sñ chú ni®m phäi
ðßþc áp døng rµng rãi vào
t¤t cä nhæng tr߶ng hþp, ngay t×
lúc ð¥u, và trÕng thái v¡ng l£ng
cüa tâm giác tïnh s¨ giúp hành
giä n¡m væng tình thª mµt cách
thu§n lþi. Tuy nhiên -- ðây cûng là
mµt s¡c thái cüa chính con ð߶ng
"Trung ÐÕo" - - có nhæng tr߶ng hþp
mà hành giä phäi v§n døng pháp
tÑ chánh c¥n trong hình thÑc mÕnh
m¨ nh¤t, nhß ðßþc ghi nh§n trong
kinh Vitakkasandhana sutta (xin xem phø bän s¯ 4), khi
mà chú ni®m suông không ðü khä
nång chª ngñ.
Kinh ði¬n
có thu§t lÕi câu chuy®n hÑng thú
v« ÐÕi ÐÑc Maha Phussa. Ngài luôn
luôn giæ tâm ni®m và theo dõi nhæng
tß tß·ng cüa mình. Trong khi Ngài
ði nªu có mµt ý nghî b¤t thi®n
phát sanh thì Ngài li«n d×ng chân
và chï ði tr· lÕi khi tâm b¤t
thi®n ¤y ch¤m dÑt. Nhi«u ng߶i
th¤y v§y ngÞ r¢ng Ngài b¸ lãng
trí ho£c Ngài ðã ðánh lÕc
m¤t v§t gì trên ð߶ng ði. V«
sau, nh¶ th߶ng xuyên chú ni®m và
hi¬u biªt rõ ràng nhß v§y Ngài
thành tñu mÛ mãn ß¾c nguy®n
thanh l÷c hoàn toàn tâm trí và
tr· thành mµt v¸ A La Hán, ng߶i
tuy®t ð¯i trong sÕch, không còn mäy
may ô nhim nào. Ði«u này cho th¤y
r¢ng các b§c Th¥y T± t× ngàn xßa
chÆng nhæng quan sát và hay biªt tß
tß·ng mình trong khi ng°i thi«n, vào
nhæng gi¶ gi¤c nh¤t ð¸nh, mà
luôn luôn, t×ng giây, t×ng phút không
ng×ng nghï.
17.
Ngh® thu§t nghï ng½i
Khi ng°i
thi«n mµt ít lâu hành giä có
th¬ cäm nghe tay chân m®t möi hay ðau nhÑc
và th¤y c¥n ðßþc thoäi mái.
Ch×ng ðó hành giä có th¬ b¡t
ð¥u ðÑng d§y ði (th߶ng ðßþc
g÷i là ði kinh hành). T× lúc
chu¦n b¸ ðÑng d§y hành giä không
c¥n phäi chú tâm vào h½i th·
næa mà chuyên sñ chú tâm và
m÷i cØ ðµng cüa c½ th¬ mình.
Hành giä ði ch§m ch§m và luôn luôn
theo dõi t×ng hoÕt ðµng. Nªu th¤y
phóng thì kéo nó tr· v« oai nghi
"ði" mà không dính m¡c vào nhæng
ý nghî nào khác. Khi chân ch¤m
ð¤t, hãy ghi nh§n và hay biªt cäm
giác xúc chÕm này. Ði cûng là
ð« møc hành thi«n, hay nói cách
khác, là mµt phß½ng cách ð¬
rèn luy®n tâm giác tïnh.
Trong khi
theo h÷c mµt khóa thi«n hành giä
hãy c¯ g¡ng luôn luôn giæ tâm
giác tïnh, b¤t lu§n · ðâu và
ðang làm gì. Khi ng°i, khi ðÑng, ði,
làm vi®c, ån, u¯ng v.v... hãy chuyên
c¥n chú ni®m.
Trong khi
ng°i thi«n nªu hành giä b¸ tê chân
thì cÑ du²i chân ra, l¤y tay thoa lên.
Hành giä cûng có th¬ nghï ng½i
trong thª n¢m. Sau khi ng°i lâu m®t möi hành
giä có th¬ n¢m trên ván ho£c trên
gi߶ng có m£t b¢ng phÆng. Hành
giä n¢m ngØa và c¯ g¡ng không
dùng g¯i ð¬ g¯i ð¥u. Hai chân thong
thä du²i ra. Hai tay thoäi mái ð¬ d÷c
theo thân mình. M¡t nh¡m, không suy tß
sâu xa, mà nh© nhàng ð£t tâm vào
ð« møc, nhßng không phóng tâm.
Hãy ð¬ cho m²i b¡p th¸t ð«u ðßþc
nghï ng½i và toàn thân thong thä tñ
nhiên trong vài phút. Ðôi khi, trong lúc
nghï ng½i nhß v§y, có th¬ hành
giä ngü quên ði mµt lúc, và sau
ðó cäm nghe khoë kho¡n d ch¸u, sÇn
sàng ð¬ tiªp tøc hành thi«n tr·
lÕi. Hành giä có th¬ nghï ng½i
thª ðó, không nhæng trong th¶i gi¾i
hành thi«n mà b¤t lu§n lúc nào
trong ngày, khi nghe mình m®t, ho£c khi cäm
th¤y c¥n phäi nghï.
[Index][Thi«n
T§p -01][Thi«n T§p -02][Thi«n
T§p -03][Thi«n T§p -04][Thi«n
T§p 05]
.