Ph¦m C½ Duyên ThÑ B¦y

Sß ð¡c Pháp · HuÏnh Mai r°i v« làng Tào H¥u tïnh Thi«u Châu, dân chúng chÆng ai biªt ðªn. Lúc ¤y có mµt nhà nho tên Lßu Chí Lßþc, ð¯i ðãi v¾i Sß r¤t cung kính, Chí Lßþc có ng߶i cô xu¤t gia làm Ni, pháp danh Vô t§n TÕng, th߶ng tøng Kinh ÐÕi Niªt Bàn. Sß nghe qua mµt l¥n li«n biªt di®u nghiã cüa kinh, nên vì Ni giäi thuyªt. Ni c¥m Kinh höi chæ, Sß nói: Höi nghiã thì ðßþc, höi chæ thì chÆng biªt." Ni nói: Chæ còn chßa biªt, làm sao hi¬u nghiã? Sß nói: Di®u lý cüa chß Ph§t chÆng dính dáng v¾i vån tñ. Ni ngÕc nhiên kính phøc, nói kh¡p các b§c kÏ lão trong làng: Ðây là ng߶i có ðÕo, r¤t nên cúng d߶ng. Lúc ¤y có cháu ch¡t cüa Võ H¥u ð¶i Ngøy tên Tào Thúc Lß½ng, cùng v¾i dân chúng trong làng t¤p n§p ðªn chiêm ngßÞng kính l­.

Th¶i ¤y Bäo Lâm C± Tñ ðã b¸ hß phª do binh loÕn t× cu¯i ð¶i nhà Tùy, nay xây dñng lÕi ngôi chùa r°i rß¾c Sß v« ·. ChÆng bao lâu dân chúng ðªn ðông, thành n½i trang nghiêm. Sß · ð¤y ðßþc h½n chín tháng, lÕi b¸ b÷n ác tìm ðªn, Sß tr¯n lên núi, b¸ b÷n h÷ ð¯t cháy r×ng núi, Sß chen thân ¦n trong k¨ ðá ðßþc khöi. Nay trên ðá có d¤u ng°i kiªt già và d¤u v¢n y cüa Sß; ng߶i ð¶i sau g÷i ðá ¤y là ðá tÜ nÕn. Sß nh¾ l¶i d£n cüa Ngû T± là phäi ¦n n½i hai ¤p Hoài, Hµi, bèn v« ð¤y · ¦n.

Tång Pháp Häi, ng߶i · Khúc Giang tïnh Thi«u Châu, tham v¤n T± Sß, höi: Thª nào là tÑc tâm tÑc Ph§t? xin Hoà Thßþng chï dÕy. Sß nói: Ni®m trß¾c chÆng sanh tÑc tâm, ni®m sau chÆng di®t tÑc Ph§t; l§p t¤t cä tß¾ng tÑc tâm, lià t¤t cä tß¾ng tÑc Ph§t. Nªu ta nói cho ðü thì tr÷n kiªp cûng chÆng hªt, hãy nghe k® ðây:

Tång Pháp ÐÕt, ng߶i H°ng Châu, 7 tu±i xu¤t gia, th߶ng tøng Kinh Pháp Hoa, ðªn l­ T± Sß mà ð¥u chÆng ch¤m ð¤t. Sß qu· r¢ng: Ðänh l­ mà chÆng ch¤m ð¤t b¢ng nhß chÆng l­, trong tâm ngß½i t¤t có ch¤t chÑa mµt ði«u gì, ngày th߶ng tu hÕnh gì? Ðáp: Ni®m Kinh Pháp Hoa ðã hªt ba ngàn bµ. Sß nói: Dçu cho ngß½i tøng ðªn m߶i ngàn bµ, nªu ngµ ðßþc ý Kinh mà chÆng tñ cho là thù th¡ng, m¾i ð°ng mµt hÕnh v¾i ta. Nay ngß½i tñ phø cho ð¤y là sñ nghi®p mà chÆng biªt l²i, hãy nghe k® ðây: ÐÕt nghe k® xong bèn tÕ l²i r¢ng: T× nay tr· ði s¨ khiêm t¯n cung kính t¤t cä. Ю tØ tøng Kinh Pháp Hoa mà chßa hi¬u nghiã Kinh, tâm th߶ng có nghi, Hoà Thßþng trí hu® mênh mông, xin nói s½ lßþc nghiã lý cüa Kinh. Sß nói: Pháp ÐÕt, pháp v¯n thông ðÕt, chï tÕi tâm ngß½i chÆng ðÕt. Kinh v¯n chÆng nghi, tâm ngß½i tñ nghi. Ngß½i ni®m Kinh này l¤y gì làm tông chï? ÐÕt nói: Ю tØ cån tánh ngu ðµn, xßa nay chï biªt y vån ni®m tøng, chÆng biªt tông chï. Sß nói: Ta chÆng biªt chæ, ngß½i l¤y Kinh tøng thØ mµt bµ, ta s¨ giäi thuyªt cho. Pháp ÐÕt li«n lên tiªng tøng Kinh, ðªn Ph¦m Thí Dø, Sß nói: Hãy ng×ng, Kinh này v¯n l¤y nhân duyên xu¤t thª làm tông chï, dù nói nhi«u thí dø cûng chÆng ngoài vi®c này. Thª nào là nhân duyên? Kinh nói: Chß Ph§t Thª Tôn vì mµt ðÕi sñ nhân duyên mà xu¤t hi®n trên ð¶i. Mµt ðÕi sñ tÑc là TRI KIŠN PH‡T v§y. Ng߶i ð¶i ngoài mê ch¤p tß¾ng, trong mê ch¤p không, nªu ðßþc · n½i tß¾ng mà lià tß¾ng, n½i không mà lià không, tÑc là trong ngoài chÆng mê. Nªu ngµ pháp này, ngay trong mµt ni®m tâm li«n sáng tö, ¤y là khai ngµ TRI KIŠN PH‡T v§y. Ph§t tÑc là GIÁC, chia làm b¯n cØa: Khai GIÁC TRI KIŠN, Th¸ GIÁC TRI KIŠN, Ngµ GIÁC TRI KIŠN, Nh§p GIÁC TRI KIŠN. Nªu nghe khai th¸ li«n ðßþc ngµ nh§p tÑc là GIÁC TRI KIŠN, do ðó b±n lai ch½n tánh li«n ðßþc hi¬n hi®n. Ngß½i nên c¦n th§n, ch¾ hi¬u l¥m ý Kinh, nghe nói: khai th¸ ngµ nh§p bèn cho là tri kiªn cüa Ph§t (tha Ph§t) chÆng có ph¥n mình; nªu hi¬u nhß thª là phï báng Kinh Ph§t v§y. Ðã nói là Ph§t thì TRI KIŠN PH‡T ðã sÇn ð¥y ðü, ðâu c¥n phäi khai th¸ næa! Ngß½i phäi tin r¢ng, nói tri kiªn Ph§t là · n½i tñ tâm cüa ngß½i, chÆng phäi Ph§t bên ngoài. B·i vì t¤t cä chúng sanh tñ che khu¤t ánh sáng cüa tñ tánh, tham ái cänh tr¥n, phan duyên bên ngoài, nhi­u loÕn bên trong, cam ch¸u tr¥n lao hành hÕ, làm nh÷c ÐÑc Thª Tôn t× chánh ð¸nh ra, kh± tâm khuyên dÕy b¢ng ðü m÷i cách, khiªn ng×ng nghï các duyên, ch¾ nên hß¾ng ngoÕi tìm c¥u, tÑc chÆng khác v¾i Ph§t, nên nói là khai tri kiªn Ph§t. Ta cûng khuyên t¤t cä m÷i ng߶i nên th߶ng khai tri kiªn Ph§t n½i tñ tâm. Ng߶i ð¶i tâm tà, ngu mê tÕo tµi, mi®ng lành tâm ác, tham sân ganh tÜ, gièm si¬m, n¸nh bþ, ngã mÕn, hiªp ng߶i, hÕi v§t, tñ khai tri kiªn chúng sanh. Nªu ðßþc trong tâm ngay thÆng, th߶ng sanh trí hu® chiªu soi tñ tâm, dÑt ác làm lành, tÑc là tñ khai tri kiªn Ph§t v§y. Ngß½i nên ni®m ni®m khai tri kiªn Ph§t, ch¾ khai tri kiªn chúng sanh. Khai tri kiªn Ph§t tÑc là xu¤t thª, khai tri kiªn chúng sanh tÑc là thª gian. Nªu ngß½i chï luôn luôn l¤y công phu tøng ni®m làm th¶i khoá, chÆng khác nào con mao ngßu tiªc ðuôi! (con mao ngßu có ðuôi r¤t ð©p, g£p thþ sån chï gi¤u ðuôi mà không gi¤u ð¥u.) ÐÕt nói: Nªu nhß v§y tÑc là chï c¥n hi¬u nghiã, chÆng c¥n tøng kinh sao? Sß nói: Kinh có l²i gì, ðâu làm chß¾ng ni®m cüa ngß½i! Chï vì mê ngµ tÕi ng߶i, t±n ích do mình mà thôi. Mi®ng ni®m tâm hành tÑc là chuy¬n ðßþc Kinh, mi®ng ni®m tâm chÆng hành tÑc b¸ Kinh chuy¬n. Hãy nghe k® ðây: ÐÕt nghe xong thoÕt chäy nß¾c m¡t, ngay n½i ðó khai ngµ, nói v¾i Sß: Pháp ÐÕt xßa nay th§t chßa t×ng chuy¬n Pháp Hoa, lÕi b¸ Pháp Hoa chuy¬n. LÕi höi: Kinh nói: Chß ÐÕi Thanh Vån cho ðªn B° Tát, t¤t cä t§n tâm suy l߶ng ð«u chÆng th¬ ðo l߶ng ðßþc trí Ph§t. Nay khiªn phàm phu chï ngµ ðßþc tñ tâm thì g÷i là tri kiªn Ph§t, tñ mình ðã chÆng phäi là b§c thßþng cån, nên chÆng khöi nghi ng¶. Kinh lÕi nói ba loÕi xe: xe nai, xe dê và xe trâu, có gì khác bi®t? Xin Hoà Thßþng chï dÕy thêm. Sß nói: Ý Kinh rõ ràng minh bÕch, ngß½i tñ mê trái. Ng߶i tam th×a chÆng th¬ suy l߶ng ðßþc trí Ph§t, l²i tÕi suy l߶ng v§y. Dçu cho ngß½i t§n sÑc suy l߶ng, chï là càng thêm xa xôi mà thôi. Ph§t thuyªt pháp v¯n vì phàm phu mà thuyªt, chÆng vì Ph§t thuyªt; lý này nªu chÆng ch¸u tin thì cûng nhß nåm ngàn ng߶i t× trên hµi Pháp Hoa lui ra, mà chÆng biªt ðã ng°i sÇn trên xe trâu (Ph§t tánh v¯n sÇn có), mà lÕi tìm kiªm ba xe (tam th×a) bên ngoài. Hu¯ng trong Kinh rõ ràng chï ra cho ng߶i: chï duy nh¤t mµt Ph§t th×a, chÆng còn th×a nào khác, nói có hai th×a ba th×a, cho ðªn vô s¯ phß½ng ti®n, m÷i thÑ nhân duyên, l¶i nói thí dø, pháp ¤y ð«u vì nh¤t Ph§t th×a mà tÕm l§p. Ngß½i sao chÆng tïnh ngµ, nói ba xe là giä thiªt, vì ð¶i xßa mà nói, nh¤t th×a là th§t, vì ð¶i nay mà nói; chï bäo ngß½i bö giä tr· v« th§t, tr· v« th§t r°i th§t cûng chÆng ch¤p. Phäi biªt t¤t cä châu báu tài v§t ð«u thuµc v« ngß½i, do ngß½i th÷ døng, chÆng phäi là cüa cha, cûng chÆng phäi là cüa con, cûng chÆng kh·i døng tß·ng, ¤y g÷i là trì Kinh Pháp Hoa, trì Kinh nhß thª t× kiªp này sang kiªp khác tay chÆng r¶i Kinh, t× sáng ðªn t¯i, chÆng dÑt tøng ni®m v§y.ª Pháp ÐÕt ðßþc Sß khai th¸, m×ng rÞ vô cùng, làm k® tán thán r¢ng: Sß nói: Ngß½i sau này m¾i ðßþc g÷i là ông Tång tøng Kinh v§y. Pháp ÐÕt t× ðó lãnh hµi huy«n chï, cûng chÆng dÑt tøng Kinh.

GHI CHÚ:

(1) Ba ðoÕn thi®n quét sÕch: M¾i phát thi®n tâm là s½ thi®n, chÆng ch¤p thi®n tâm là trung thi®n, không trø n½i chÆng ch¤p là h§u thi®n, luôn cä cái tri giäi biªt v« sñ không trø n½i chÆng ch¤p cûng tiêu là quét sÕch.

Tång Trí Thông, ng߶i · An Phong tïnh Th÷ Châu, xem Kinh Lång Già h½n ngàn l¥n mà chÆng hi¬u thª nào là tam thân tÑ trí, ðªn l­ Sß xin giäi thuyªt cho, Sß nói: Tam thân ¤y là: Thanh T¸nh Pháp Thân, tÑc là tánh cüa ngß½i; Viên Mãn Báo Thân là trí cüa ngß½i; Thiên Bá ºc Hoá Thân là hÕnh cüa ngß½i v§y. Nªu lià bän tánh mà nói tam thân, ¤y g÷i là có thân mà vô trí, nªu ngµ ðßþc tam thân v¯n chÆng tñ tánh, tÑc g÷i là tÑ trí b° ð«. Hãy nghe k® ðây:

Trong giáo môn chuy¬n ti«n ngû thÑc làm Thành S· Tác Trí; chuy¬n thÑc thÑ sáu thành Di®u Quan Sát Trí, chuy¬n thÑc thÑ bäy thành Bình ÐÆng Tánh Trí, chuy¬n thÑc thÑ tám thành ÐÕi Viên Cänh Trí. Dù thÑc thÑ sáu, bäy là trong nhân chuy¬n, thÑc thÑ nåm, tám là trên qüa chuy¬n, nhßng chï chuy¬n cái tên g÷i mà chÆng chuy¬n cái th¬ v§y. Trí Thông ð¯n ngµ tánh trí, bèn trình k® r¢ng: Tång Trí Th߶ng, ng߶i · Quí Khê tïnh Tín Châu, xu¤t gia lúc còn nhö tu±i, quyªt chí c¥u kiªn tánh. Mµt hôm ðªn tham l­, Sß höi: Ngß½i t× ðâu ðªn, mu¯n c¥u vi®c gì? Ðáp: Ю tØ g¥n ðây ðªn núi BÕch Phong · H°ng Châu l­ Hoà Thßþng ÐÕi Thông, nh¶ chï dÕy cái di®u nghiã kiªn tánh thành Ph§t, nhßng chßa hªt nghi ng¶, nên t× xa ðªn ðänh l­, mong Hoà Thßþng khai th¸. Sß höi: Hoà Thßþng ÐÕi Thông nói thª nào? Ngß½i thØ nói xem. Ðáp: Trí Th߶ng ðªn ðó träi qua ba tháng chßa ðßþc chï dÕy, trong lòng tha thiªt vì Pháp, nên mµt hôm vào trßþng th¤t höi Thª nào là bän tâm bän tánh cüa Trí Th߶ng? Hòa Thßþng höi: Ngß½i th¤y hß không chång? Ðáp: Th¤y. Höi: Ngß½i th¤y hß không có tß¾ng mÕo chång? Ðáp: Hß không vô hình ðâu có tß¾ng mÕo! Hòa Thßþng nói: Bän tánh cüa ngß½i cûng nhß hß không, chÆng có mµt v§t ð¬ th¤y g÷i là chánh kiªn, chÆng có mµt v§t ð¬ biªt g÷i là ch½n tri, chÆng có xanh vàng dài ng¡n, chï th¤y b±n nguyên thanh t¸nh, giác th¬ sáng tròn, g÷i là kiªn tánh thành Ph§t, cûng g÷i là tri kiªn cüa Nhß Lai. Ю tØ dù nghe nói nhß v§y mà tâm còn chßa lãnh hµi, xin Hoà Thßþng khai th¸. Sß nói: Cái thuyªt cüa ÐÕi Thông vçn còn tri kiªn nên khiªn ngß½i chÆng lãnh hµi. Nay ta cho ngß½i mµt bài k®: Mµt hôm Trí Th߶ng höi Sß: Ph§t thuyªt pháp tam th×a, lÕi thuyªt t¯i thßþng th×a là thª nào? Ю tØ chßa rõ, xin Th¥y dÕy bäo. Sß nói: Ngß½i chï nên tñ xét bän tâm, ch¾ ch¤p trß¾c pháp tß¾ng bên ngoài, pháp chÆng b¯n th×a, tâm ngß½i tñ có sai bi®t: Th¤y nghe tøng ni®m là ti¬u th×a; ngµ pháp hi¬u nghiã là trung th×a; y pháp tu hành là ðÕi th×a; vÕn pháp thông ðÕt, vÕn pháp ð¥y ðü, t¤t cä chÆng nhi­m, lià các pháp tß¾ng, tr÷n vô s· ð¡c, g÷i là t¯i thßþng th×a. Th×a nghiã là hành, chÆng · n½i tranh bi®n, ngß½i nên tñ tu, ch¾ höi ta v§y, trong b¤t cÑ lúc nào, tñ tánh tñ nhß nhß. Trí Th߶ng l­ tÕ, làm th¸ giä tr÷n ð¶i Sß.

Tång Chí ÐÕo, ng߶i Nam Häi tïnh Quäng Châu, ðªn xin chï dÕy: Ю tØ t× lúc xu¤t gia ðªn nay, xem Kinh Niªt Bàn ðã h½n m߶i nåm nhßng chßa rõ ðÕi ý, xin Hoà Thßþng chï dÕy. Sß höi: Ngß½i chßa rõ ch² nào? Chí ÐÕo nói: Các hÕnh vô th߶ng là pháp sanh di®t, sanh di®t di®t xong, t¸ch di®t làm vui (lÕc ðÑc). Ю tØ nghi ng¶ ch² n¥y. Sß höi: Ngß½i nghi ng¶ cái gì? Ðáp: T¤t cä chúng sanh có hai thân, g÷i là s¡c thân và pháp thân. S¡c thân vô th߶ng, có sanh có di®t, pháp thân có th߶ng, chÆng tri chÆng giác. Kinh nói sanh di®t di®t xong, t¸ch di®t làm vui, chÆng biªt thân nào t¸ch di®t, thân nào ðßþc vui? Nªu nói s¡c thân ðßþc vui, s¡c thân lúc di®t thì tÑ ðÕi tan rã, toàn th¬ là kh±, kh± chÆng th¬ nói là vui. Nªu pháp thân t¸ch di®t thì ð°ng nhß cây cö ngói ðá, ai mà ðßþc vui? LÕi pháp tánh là cái th¬ cüa sanh di®t, ngû u¦n là døng cüa sanh di®t, mµt th¬ nåm døng, sanh di®t là th߶ng, sanh thì t× th¬ kh·i døng, di®t thì nhiªp døng tr· v« th¬. Nªu cho sanh næa tÑc là loài hæu tình chÆng ðoÕn chÆng di®t; nªu chÆng cho sanh næa thì vînh vi­n t¸ch di®t, ð°ng v¾i loài vô tình, nhß thª thì t¤t cä các pháp ð«u b¸ Niªt Bàn ngån c¤m, sanh còn chÆng ðßþc, có gì là vui? Sß nói: Ngß½i là Ph§t tØ, sao lÕi h÷c tà kiªn ngoÕi ðÕo, ch¤p ðoÕn ch¤p th߶ng mà lu§n bàn pháp t¯i thßþng th×a! Theo l¶i ngß½i nói thì ngoài s¡c thân lÕi có pháp thân, lià sanh di®t c¥u n½i t¸ch di®t, lÕi cho th߶ng ðÑc, lÕc ðÑc cüa Niªt Bàn là có thân ð¬ th÷ døng, ¤y ð«u là mê ch¤p và ham tiªc sanh tØ, ðam mê sñ vui cüa thª gian. Ngß½i nay nên biªt, Ph§t vì t¤t cä ng߶i mê, nh§n l¥m ngû u¦n hoà hþp là tß¾ng tñ th¬, l¥m cho t¤t cä pháp là tß¾ng ngoÕi tr¥n, tham s¯ng sþ chªt, ni®m ni®m trôi lån trong løc ðÕo, chÆng biªt ð«u nhß mµng huy­n hß giä, u±ng ch¸u luân h°i, ðem th߶ng ðÑc, lÕc ðÑc cüa Niªt Bàn tr· thành tß¾ng kh±, su¯t ngày tìm c¥u. Ph§t vì thß½ng xót cho nhæng ng߶i này, nên khai th¸ ch½n lÕc cüa Niªt Bàn, sát na chÆng có tß¾ng sanh, sát na chÆng có tß¾ng di®t, cûng chÆng có sanh di®t ð¬ di®t, ¤y tÑc là t¸ch di®t hi®n ti«n. Ðang lúc hi®n ti«n, cûng chÆng có s¯ lßþng hi®n ti«n, nghiã là chÆng có mµt tí khái ni®m nào v« không gian, th¶i gian, và s¯ lßþng cüa t¸ch di®t hi®n ti«n, m¾i g÷i là th߶ng ðÑc, lÕc ðÑc, nghiã là ch½n vui. Vui này chÆng có kë th÷ døng, cûng chÆng có kë không th÷ døng, há có cái tên g÷i mµt th¬ nåm døngª sao! Hu¯ng là còn nói Niªt Bàn ngån c¤m các pháp khiªn cho chÆng sanh, ¤y là phï báng Ph§t pháp. Hãy nghe k® ðây:

Chí ÐÕo nghe xong ðÕi ngµ, vui m×ng ðänh l­ lui ra.

GHI CHÚ :

(1) 62 kiªn ch¤p: TÑ cú x ngû u¦n = 20, 20 x tam tª = 60, 60 + thêm Hæu và Vô (ngu°n g¯c cüa t¤t cä nh¸ biên ð¯i ðãi) = 62. T¤t cä kiªn ch¤p ð«u không · ngoài 62 kiªn ch¤p này.

(2) Th߶ng Ñng các cån døng, mà chÆng kh·i døng tß·ng: Th߶ng Ñng là tä sñ døng cüa tñ tánh chÆng tác ý, nhß bóng hi®n trong gß½ng, luôn luôn nhß thª. Ví nhß dùng c½m chï là dùng c½m, chÆng có nång s·, nên nói Th߶ng Ñng các cån døng, mà chÆng kh·i døng tß·ng. Còn døng tß·ng thì có tác ý, nên có nång s·, cho ta là nång dùng, c½m là s· dùng.

(3) Phân bi®t t¤t cä pháp, chÆng kh·i phân bi®t tß·ng: Phân bi®t t¤t cä pháp mà chÆng tác ý ví nhß c½m chï là c½m, nß¾c chï là nß¾c, còn phân bi®t tß·ng là có tác ý, nên có c½m ngon c½m d·, nß¾c trong nß¾c ðøc.

Hành Tß Thi«n Sß, h÷ Lßu, sanh · An Thành, tïnh Kiªt Châu. Nghe nói Tào Khê giáo pháp th¸nh hành, bèn ðªn tham l­, höi: Nên làm vi®c gì ð¬ khöi l÷t vào giai c¤p? Sß höi: Ngß½i ðã t×ng làm vi®c gì? Ðáp: Thánh ðª cûng chÆng làm. Sß höi: L÷t vào giai c¤p nào? Ðáp: Thánh ðª còn chÆng làm, giai c¤p nào mà có! Sß r¤t tr÷ng, cho là pháp khí, cho làm quän chúng. Mµt hôm Sß nói: Ngß½i nên hoá ðµ mµt n½i, ch¾ cho ðoÕn dÑt giáo pháp ð¯n ngµ này. Hành Tß Thi«n Sß ðã ð¡c pháp, bèn v« núi Thanh Nguyên · Kiªt Châu ho¢ng pháp, sau ðßþc vua s¡c phong, hi®u là Ho¢ng Tª Thi«n Sß.

Hoài Nhßþng Thi«n Sß, h÷ в · Kim Châu. Lúc ban ð¥u ðªn l­ An Qu¯c Sß · Tung S½n, An Qu¯c Sß sai ðªn Tào Khê tham v¤n. Nhßþng ðªn l­ bái. Sß höi: T× ðâu ðªn? Ðáp: Tung S½n. Sß höi:Cái v§t gì mà ðªn nhß v§y? Nhßþng trä l¶i chÆng ðßþc, n±i nghi tình träi qua tám nåm, sau nói v¾i Sß: Nói tña nhß mµt v§t thì chÆng ðúng. Sß höi: Còn có th¬ tu chÑng chång? Ðáp: Tu chÑng thì chÆng phäi không, ô nhi­m thì chÆng th¬ ðßþc. Sß ¤n chÑng r¢ng: Chï cái chÆng ô nhi­m này chß Ph§t ð«u hµ ni®m, ngß½i ðã nhß v§y, ta cûng nhß v§y. Nhßþng hoát nhiên ðÕi ngµ, bèn làm th¸ giä bên Sß m߶i låm nåm, ngày càng th¤u tri®t huy«n chï thâm sâu. Sau ðªn núi Nam NhÕc, rµng truy«n Thi«n Tông, ðßþc vua s¡c phong, hi®u ÐÕi Hu® Thi«n Sß.

Vînh Gia Huy«n Giác Thi«n Sß, h÷ оi quê · Ôn Châu. Thu· nhö tu h÷c Kinh Lu§n, chuyên v« pháp môn chï quán cüa Thiên Thai Tông, nhân xem Kinh Duy Ma C§t phát minh tâm ð¸a (kiªn tánh). B²ng g£p ð® tØ cüa Sß là Huy«n Sách ðªn thåm, lu§n ðàm v¾i nhau; th¤y l¶i nói cüa Huy«n Giác khª hþp v¾i Chß T±, Huy«n Sách höi: Thßþng T÷a ð¡c pháp n½i Th¥y nào? Ðáp: Tôi nghe giäng Kinh Lu§n ÐÕi Th×a, m²i m²i ð«u có Th¥y truy«n th×a, sau xem Kinh Duy Ma C§t ngµ tñ tâm Ph§t, nhßng chßa có Th¥y ¤n chÑng. Huy«n Sách nói: Trß¾c th¶i Ph§t Oai Âm Vß½ng thì ðßþc, sau th¶i Ph§t Oai Âm Vß½ng, không Th¥y mà tñ ngµ, ¤y ð«u là thiên nhiên ngoÕi ðÕo. Giác nói: V§y xin nh¶ Thßþng T÷a vì tôi ¤n chÑng. Sách nói: L¶i tôi chÆng ðáng k¬, · Tào Khê nay có Løc T± ÐÕi Sß, các n½i ð«u tø t§p ðªn ðó ð¬ th÷ pháp, h­ ði thì cùng nhau ði. Huy«n Giác bèn cùng v¾i Huy«n Sách ðªn tham v¤n. Khi ðªn g£p Sß, Huy«n Giác ði nhi­u ba vòng r°i ðÑng lÕi ch¯ng tích trßþng. Sß nói: B§c Sa môn phäi ð¥y ðü ba ngàn oai nghi, tám vÕn tª hÕnh, ÐÕi ÐÑc t× ðâu ðªn mà sanh ðÕi ngã mÕn! Giác ðáp: Sanh tØ vi®c l¾n, vô th߶ng nhanh chóng.Sß nói: Sao chÆng th¬ cÑu (tham cÑu) cái pháp vô sanh, li­u ngµ cái chÆng nhanh chóng ¤y ß? Ðáp: Th¬ tÑc vô sanh, li­u v¯n chÆng chóng. Sß bèn ¤n chÑng: Ðúng thª, ðúng thª! Lúc b¤y gi¶ Huy«n Giác m¾i trang nghiêm l­ bái, giây lát sau li«n t× giã. Sß nói: Sao v« chóng thª? Ðáp: Tñ v¯n chÆng ðµng, há có chóng sao?" Sß höi: Ai biªt chÆng ðµng? Ðáp: Hoà Thßþng tñ sanh phân bi®t. Sß nói: Ngß½i th§t ðßþc ý vô sanh. Ðáp: Vô sanh há có ý sao? Sß höi: Không ý ai biªt phân bi®t? Ðáp: Phân bi®t cûng chÆng tác ý. Sß nói: Lành thay! Hãy · lÕi mµt ðêm. Ng߶i th¶i ¤y tôn Huy«n Giác là Nh¤t Túc Giác. V« sau Giác soÕn bài ChÑng ÐÕo Ca th¸nh hành kh¡p thª gian. Sau ðßþc s¡c phong là Vô Tß¾ng ÐÕi Sß, ng߶i ð¶i tôn là Ch½n Giác.

Thi«n Giä Trí Hoàng, tham h÷c v¾i Ngû T±, tñ cho mình ðã ðßþc chánh th÷ (chánh ð¸nh), bèn ch¤p ng°i mãi trong am h½n hai mß½i nåm. Ю tØ cüa Sß là Huy«n Sách hành cß¾c ðªn Hà B¡c, nghe tên Trí Hoàng, li«n ðªn am höi thåm. Ông · ðây làm gì? Hoàng nói: Nh§p ð¸nh. Sách höi: Ông nói nh§p ð¸nh, là có tâm nh§p hay là không tâm nh§p? Nªu nói không tâm nh§p thì t¤t cä loài vô tình, cây c¯i ngói ðá ð«u phäi ðßþc ð¸nh; nªu nói có tâm nh§p thì t¤t cä loài hæu tình cûng ð«u ðßþc ð¸nh. Hoàng nói: Ta ðang lúc nh§p ð¸nh chÆng th¤y có cái tâm CÓ và KHÔNG. Sách nói: ChÆng th¤y có cái tâm CÓ và KHÔNG tÑc là th߶ng ð¸nh, ðâu có xu¤t nh§p? H­ có xu¤t nh§p thì chÆng phäi ðÕi ð¸nh. Hoàng không trä l¶i ðßþc, mµt lúc sau m¾i höi: Thßþng T÷a n¯i pháp ai? Sách nói: Th¥y tôi là Tào Khê Løc T± ÐÕi Sß. Hoàng höi: Løc T± l¤y gì làm thi«n ð¸nh? Sách nói: th¥y tôi nói: tñ tánh huy«n di®u trÕm nhiên, viên tròn t¸ch di®t, th¬ døng nhß nhß, ngû u¦n v¯n không, løc tr¥n phi th§t, chÆng xu¤t chÆng nh§p, chÆng ð¸nh chÆng loÕn, tánh thi«n vô trø, chÆng trø n½i thi«n t¸ch, tánh thi«n vô sanh, chÆng kh·i thi«n tß·ng (chÆng tác ý cho là thi«n), tâm nhß hß không, cûng chÆng có cái s¯ lßþng cüa hß không. Hoàng nghe nói nhß v§y bèn ðªn l­ Sß. Sß höi: Thßþng T÷a t× ðâu ðªn? Hoàng thu§t lÕi nhân duyên g£p Huy«n Sách. Sß nói: Th§t ðúng nhß Huy«n Sách nói. Ngß½i h­ tâm nhß hß không, chÆng ch¤p vào không, Ñng døng vô ngÕi, ðµng t¸nh vô tâm (chÆng tác ý), thánh phàm ð«u quên, nång s· ð«u di®t, tánh tß¾ng nhß nhß, thì không lúc nào chÆng phäi ð¸nh v§y. Trí Hoàng do ðó ðÕi ngµ, cái tâm s· ð¡c t× hai mß½i nåm ðªn nay ð«u tan rã chÆng còn hình bóng. Sau t× giã Sß v« n½i Hà B¡c ho¢ng pháp, khai hoá tÑ chúng.

Có mµt ð°ng tØ tên là Th¥n Hµi, h÷ Cao, · Tß½ng Dß½ng. Lúc m߶i ba tu±i t× chùa Ng÷c Tuy«n ðªn tham l­. Sß nói: Tri thÑc t× xa ðªn kh± nh÷c, có ðem theo cái bän lai ðªn chång? Nªu có bän lai thì phäi biªt chü nh½n, thØ nói xem! Hµi ðáp: L¤y vô trø làm bän, cái th¤y tÑc là chü. Sß nói: Sa di này hay nói càn! Hµi lÕi höi: Hoà Thßþng toÕ thi«n th¤y hay chÆng th¤y? Sß c¥m cây g§y ðánh cho ba cái, höi: Ta ðánh ngß½i có ðau hay chÆng ðau? Ðáp: Cûng ðau cûng không ðau. Sß nói: Ta cûng th¤y cûng chÆng th¤y! Höi:Thª nào là cûng th¤y cûng chÆng th¤y? Sß nói: Cái th¤y cüa ta, th߶ng th¤y l²i cüa tñ tâm, chÆng th¤y phäi qu¤y t¯t x¤u cüa ng߶i, cho nên cûng th¤y cûng chÆng th¤y. Ngß½i nói cûng ðau cûng chÆng ðau là thª nào? Nªu chÆng ðau thì ð°ng v¾i cö ðá, nªu ðau thì ð°ng v¾i phàm phu, li«n kh·i sân h§n. Ngß½i v×a höi th¤y, không th¤y là nh¸ biên (ð¯i ðãi), nói ðau, không ðau là sanh di®t, tñ tánh ngß½i còn chÆng tñ th¤y mà dám ðùa ng߶i khác! Th¥n Hµi bèn l­ bái c¥u xin sám h¯i. Sß lÕi nói: Ngß½i nªu tâm mê chÆng th¤y, c¥n phäi höi thi®n tri thÑc ð¬ chï ð߶ng, ngß½i nªu tâm ngµ tÑc tñ th¤y tánh, phäi y pháp tu hành. Nay ngß½i mê chÆng th¤y tñ tâm, lÕi ðªn höi ta th¤y hay không th¤y, ta th¤y tñ ta biªt, chÆng dính dáng cái mê cüa ngß½i, ngß½i nªu tñ th¤y, cûng chÆng dính dáng cái mê cüa ta, sao chÆng tñ th¤y tñ biªt, mà lÕi höi ta th¤y hay chÆng th¤y! Th¥n Hµi lÕi l­ thêm h½n tråm lÕy, xin sám h¯i tµi l²i, ân c¥n h¥u hÕ bên Sß chÆng r¶i. Mµt hôm Sß bäo chúng: Ta có mµt v§t, chÆng ð¥u chÆng ðuôi, chÆng danh chÆng tñ, chÆng lßng chÆng m£t, các ngß½i có biªt chång? Th¥n Hµi bèn ra nói: „y là b±n nguyên cüa chß Ph§t, Ph§t tánh cüa Th¥n Hµi. Sß nói: Ðã nói v¾i ngß½i là chÆng danh chÆng tñ, ngß½i bèn g÷i là b±n nguyên Ph§t tánh, ngß½i sau này dçu cho có ra ho¢ng pháp cûng chï thành mµt môn ð° tri giäi mà thôi. Sau khi Løc T± viên t¸ch, Th¥n Hµi vào trong Kinh thành LÕc Dß½ng, rµng truy«n ð¯n giáo cüa Tào Khê, soÕn bµ Hi¬n Tông Ký, th¸nh hành n½i ð¶i, hi®u là Hà TrÕch Thi«n Sß.

Tång höi Sß: Ý chï cüa HuÏnh Mai ng߶i nào ðßþc? Sß ðáp: Ng߶i hi¬u Ph§t pháp ðßþc. Höi: Hoà Thßþng có ðßþc chång? Ðáp: Ta chÆng hi¬u Ph§t pháp.

Mµt hôm, Sß mu¯n gi£t cái y cüa Ngû T± truy«n th÷ mà xung quanh không có su¯i t¯t, nên ði ðªn cách sau chùa nåm d£m, th¤y có núi r×ng xanh biªc, thoÕi khí vòng quanh (thoÕi khí là tri®u chÑng t¯t lành hi®n trên không khí, nhßng phäi là ng߶i có pháp nhãn m¾i th¤y ðßþc.) Sß dµng tích trßþng xu¯ng ð¤t, nß¾c su¯i ngay ðó trào ra, chäy thành cái ao. Sß quÏ trên ðá mà gi£t y. Có v¸ Tång · Tây Thøc tên là Phß½ng Bi®n ðªn l­ Sß, Sß höi: Thßþng T÷a làm ngh« gì? Ðáp: Thþ ð¡p tßþng. Sß nghiêm m£t lÕi nói: Ngß½i thØ ð¡p ta xem! Bi®n ng½ ngác, qua m¤y ngày sau ð¡p xong ch½n tßþng, cao bäy t¤c, nét m£t tánh tình ð«u ðßþc tö bày khéo léo. Sß c߶i nói: Ngß½i khéo tánh ð¡p tßþng mà chÆng hi¬u tánh Ph§t. Sß r¶ ð¥u th÷ ký, d£n phäi tr÷n làm phß¾c ði«n cho tr¶i ng߶i; r°i l¤y y mà trä công. Bi®n chia y làm ba ph¥n: mµt ph¥n ð¡p lên pho tßþng, mµt ph¥n tñ giæ l¤y, mµt ph¥n l¤y lá cây kè gói lÕi, xong chôn dß¾i ð¤t, nguy®n r¢ng: Cho tôi ð¶i sau ðßþc y này, làm trø trì n½i ðây, xây dñng lÕi chùa chi«n. Ъn nåm thÑ tám, niên hi®u Gia Hæu ð¶i Nhà T¯ng (1056-1063, cách ðó 380 nåm), có v¸ Tång tên là Duy Tiên ðªn ðó tu sØa lÕi chùa chi«n, ðào ð¤t ðßþc y còn nhß m¾i. Pho tßþng cüa Sß còn giæ · chùa Cao Tuy«n.

Có v¸ Tång ðem bài k® cüa Ng÷a Luân thi«n sß l§p lÕi v¾i Sß, K® r¢ng:

Sß nghe xong nói: K® này chßa rõ tâm ð¸a, nªu theo ðó mà hành thì lÕi thêm trói buµc. Do ðó khai th¸ mµt bài k®: