Bát ÐÕi Nhân Giác
(Ю nh¸ giác tri)

Chánh Vån

Ю nh¸ giác tri
Ða døc vi kh±,
Sanh tØ bì lao,
Tùng tham døc kh·i,
Thiªu døc vô vi,
Thân tâm tñ tÕi.
D¸ch
ThÑ hai lÕi c¦u giác biªt:
Tham døc càng nhi«u, kh± thi®t thêm nhi«u.
Nh÷c nh¢n sanh tØ bao nhiêu,
B·i chßng tham døc, mà chiêu kh±  n¥y.
B¾t lòng tham døc chÆng gây,
Thân tâm tñ tÕi vui n¥y ai h½n.
Giäng
Ю nh¸ giác tri:
Ða døc vi kh±,
Sanh tØ bì lao,
Tùng tham døc kh·i.
        Døc là chï cho nåm món døc · thª gian là tài, s¡c, danh, thñc, thùy; hay là s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc. Ða døc là nhi«u tham mu¯n v« ngû døc, có nghîa là tham mu¯n ti«n cüa, ð¡m mê s¡c ð©p, háo danh v÷ng, tham ån ngon, thích ngü kÖ. Ng߶i tham thñc ßa thích ån ngon, thân này phäi chÕy ngßþc, chÕy xuôi, toan tính lo làm ð¬ cho có nhi«u ti«n, m¾i s¡m ðßþc bæa ån ngon theo s· thích. Nhß v§y thì tâm lao nh÷c, thân v¤t vä m¾i ðßþc bæa ån v×a mi®ng. Ho£c ng߶i ð¡m mê s¡c ð©p, hªt ßa cô n¥y, lÕi thích cô n÷, cä ð¶i cÑ ðu±i theo  hß½ng s¡c phø næ, thì sÑc lñc hao mòn, ti«n cüa tiêu tán, cñc nh÷c lao lung không th¬ k¬ xiªt. Ng߶i tham danh, tham tài cûng v§y, phäi chÕy ngßþc chay xuôi ð¬ làm løng, tranh dành ð¬ ðßþc danh ðßþc lþi... Tóm lÕi, ng߶i ð¶i chï vì ð¡m mê ngû døc, nên tÕo nhi«u tµi l²i ch¸u nhi«u kh± ðau. Ham mê nhi«u ch×ng nào thì kh± s· nhi«u ch×ng ¤y.
        Trong kinh A Hàm, Ph§t có k¬ mµt câu chuy®n: Xßa có mµt v¸ vua tên Ðän Sanh, do nh¶ phß¾c báu nhi«u ð¶i, nên ông ðßþc làm Chuy¬ Luân Thánh Vß½ng, là b§c thông minh trí hu® là Pháp vß½ng, hành ðµng theo chánh pháp, thành tñu bäy báu. V¸ vua ¤y th¯ng tr¸ kh¡p cä cõi ð¤t n¥y. Làm vua trong th¶i gian th§t lâu, ông kh·i ni®m mong ß¾c mßa báu bäy ngày dâng ðªn t§n ð¥u g¯i. Vua Ðän Sanh có ðÕi nhß ý túc, có ðÕi phß¾c ðÑc, nên v×a kh·i ni®m là ðßþc nhß ý. LÕi mµt th¶i gian sau, vua kh·i ni®m mu¯n ðªn xem và th¯ng tr¸ châu Cù Ðà Ni · phß½ng Tây và vua cûng ðßþc nhß ý mu¯n. LÕi mµt th¶i gian sau, vua kh·i ni®m mu¯n ðªn xem và ngñ tr¸ châu Ph¤t Bà B® Bà Ь · phß½ng Ðông và vua cûng ðßþc nhß ý. LÕi mµt th¶i gian sau, vua kh·i ni®m mu¯n ðªn xem và th¯ng tr¸ Châu U¤t нn Vi®t · phß½ng B¡c, và vua cûng ðßþc nhß ý. LÕi mµt th¶i gian sau, vua kh·i ni®m mu¯n t¾i cõi Tr¶i Tam Th§p Tam Thiên, và nhà vua cûng ðßþc nhß ý mu¯n. Khi vua ðªn cöi Tr¶i Tam Th§p Tam Thiên, ði vào nhà chánh pháp. — ðó, tr¶i Ъ Thích nh߶ng cho vua Ðänh Sanh nØa tòa ng°i. Khi vua Ðän Sanh ng°i trên nØa tòa cüa tr¶i Ъ Thích thì ánh sáng, màu s¡c, y phøc , oai nghi l­ tiªt cüa vua Ðänh Sanh không khác vua tr¶i Ъ Thích. Duy chï có hai m¡t nháy là khác. Sau khi ðã ðßþc toÕi nguy®n · trên cöi tr¶i   Tam Th§p Tam Thiên thì vua Ðänh Sanh lÕi kh·i ni®m cß¾p l¤y phân nØa tòa ng°i cüa vua tr¶i Ъ Thích ð¬ làm vua cöi tr¶i và cöi ng߶i. Khi vua Ðänh Sanh v×a kh·i ni®m ¤y, b¤t giác r¾t xu¯ng Châu Diêm Phù Ы, li«n m¤t nhß ý túc, và lâm tr÷ng b¸nh nguy ng£t. Ъn lúc s¡p chªt, các c§n th¥n ðªn bên nhà vua höi r¢ng:
        - Tâu Thiên Vß½ng, nªu có v¸ PhÕm Chí cß sî và kë bày tôi hay th¥n dân nào ðªn höi các hÕ th¥n r¢ng: "Lúc bång hà Thiên Vß½ng chï bäo nhæng gì ?". Các hÕ th¥n trä l¶i thª nào cho PhÕm Chí, cß sî hay th¥n dân ¤y ?
        Vua Ðänh Sanh bäo c§n th¥n:
        - Vua Ðänh Sanh ðã ðßþc châu Diêm Phù Ы nhßng khi chªt vçn chßa thöa mãn; vua Ðänh Sanh ðã ðßþc bäy báu khi chªt vçn chßa thöa mãn; vua Ðänh Sanh ðã có bäy ngày mßa báu, nhßng khi chªt vçn chßa thöa mãn; vua Ðänh Sanh ðã ðßþc châu Cù Ðà Ni, nhßng khi chªt vçn chßa thöa mãn;  vua Ðänh Sanh ðã ðßþc châu Ph¤t Bà B® Ðà Ы, nhßng khi chªt vçn chßa thöa mãn; vua Ðänh Sanh ðã ðßþc Châu U¤t нn Vi®t,  nhßng khi chªt vçn chßa thöa mãn; vua Ðänh Sanh ðã t¾i cõi tr¶i Tam Th§p Tam Thiên, khi chªt vçn chßa thöa mãn; vua Ðänh Sanh ðã có ðü ngû døc lÕc, nhßng khi chªt vçn chßa thöa mãn... Các ng߶i hãy trä l¶i nhß thª, vua Ðänh Sanh vì quá tham døc cho nên kh±. Vua biªt ðó là ði«u b¤t thi®n, nên trß¾c khi chªt trån tr¯i cho qu¥n th¥n và dân chúng biªt ð¬ tránh.
        H°i xßa tôi còn làm vi®c cho Giáo Hµi, mµt hôm tôi ðªn giäng · Chi Hµi Ph§t H÷c Gia иnh. Sau khi giäng xong có mµt Ph§t tØ l¤y xe nhà ðßa tôi v« chùa. Ng°i trên xe tôi ðàm ðÕo và khuyên Ph§t tØ ¤y:
        - ÐÕo hæu ðã l¾n tu±i, nên dành thì gi¶ xem kinh ni®m Ph§t cho có công ðÑc. Mãi miªt lo làm thì quá cñc kh±, mai kia chªt lÕi càng kh± h½n.
        Ph§t tØ ¤y trä l¶i:
        Con có t¾i ba ti®m cßa máy, m²i bu±i sáng phäi ði ðªn coi ng߶i ta làm, chi«u ði ð£t cây, t¯i v« làm s± t¾i khuya. Nhi«u khi không có thì gi¶ ð¬ ð÷c mµt cµt báo, vì quá m®nt phäi ði ngü. Th¥y thß½ng Th¥y khuyên con nhß thª, · vào hoàn cänh cüa con làm sao tu hành ðßþc !
        Quí v¸ th¤y nªu làm ån ðßþc hoài thì r¤t khó tu. Vì ðßþc hoài thì tham mu¯n thêm hoài, th¤y làm ra ti«n d­ quá lòng tham cÑ kh·i mãi. Cho nên ng߶i có, nhi«u døc lÕc thª gian mà nói hªt kh± là l¥m. Ph§t dø ng߶i ðang khát nß¾c mà u¯ng nß¾c mu¯i, càng u¯ng càng khát. Ng߶i nghèo hèn ban ð¥u mu¯n có chút ti«n cüa ð¬ ðßþc no ¤m. Khi có r°i, l¥n l¥n mu¯n thêm, thêm mãi... cho nên ng߶i nào nói tôi nghèo nên tôi chßa tu, ch¶ khi nào tôi có ð¥y ðü v§t ch¤t tôi m¾i tu. Ng߶i nói ðó gi¯ng nhß ng߶i khát mà u¯ng nß¾c mu¯i v§y. Ng߶i có tâm tham mu¯n thì không bao gi¶ biªt ðü !
        Ng߶i Ph§t tØ chân chính biªt quay v« v¾i Ph§t pháp lo tu h÷c, nh¶ ðó mà ðßþc b¾t kh±. Ng߶i biªt tu, ð¯i v¾i v§t ch¤t có bao nhiêu cûng th¤y là ðü. Có ít thì s¯ng theo ít, có nhi«u thì chia s¾t cho ng߶i thiªu; th¤y rõ v§t ch¤t là cüa tÕm, dùng ð¬ nuôi thân cho khöe mÕnh, ð¬ mà tu tiªn. Ch¾ không l¤y ðó làm chính, r°i kh·i tâm mong c¥u tham ð¡m. Nªu tâm còn døc v÷ng tham ð¡m cüa cäi v§t ch¤t, t¤t nhiên là còn toan tính, h­ còn toan tính là có mßu ð° tÕo sñ nghi®p, h­ tÕo sñ nghi®p nªu không gây kh± cho ng߶i thì cûng gây kh± cho loài v§t. Càng ham mu¯n là càng gây ðau kh± cho mình cho ng߶i. Ng߶i nào cho r¢ng hß·ng døc lÕc thª gian ð¥y ðü là sung sß¾ng. Kë ðó l¥m, không có cái th¤y chân chánh. Ví nhß ng߶i thèm thÑc ån ngon, khi ån ðßþc món ngon n¥y r°i, lÕi thèm món khác, hªt tìm cao lß½ng lÕi kiªm mÛ v¸. Su¯t ð¶i cÑ tìm c¥u ån u¯ng. Kiªp ng߶i s¯ng th§t th¤p hèn và kh¯n khó !
        Giä sØ ng߶i ðang tr߶ng chay giæ gi¾i, thèm ån ngon, nên nghî: "Nªu có th¸t ån mµt bæa, mình s¨ ån cho ðã thèm". Nghî thª h÷ li«n phá trai phÕm gi¾i ån mµt bæa th¸t th§t no nê, ð¬ không thèm næa. Nhßng ít lâu thèm r°i lÕi phá trai phÕm gi¾i næa, cÑ nhß thª tái di­n hoài. Chi b¢ng v×a kh·i ni®m ta li«n d×ng, quyªt chí không ch¸u theo th¸ hiªu th¸ døc th¤p hèn, gìn giæ gi¾i lu§t cho trong sÕch tiªt tu. Qua ví dø trên, chúng ta th¤y nhæng døc lÕc khác cûng ð«u nhß v§y. Cái b¸nh cüa con ng߶i mu¯n ðßþc cái n¥y là tiªp mu¯n cái khác, cÑ nhß thª mà mu¯n hoài không d×ng. Nên phäi biªt tham mu¯n là cái g¯c cüa ðau kh± luân h°i sanh tØ.
        Ng߶i ð¶i th߶ng suy lu§n: ng߶i tu hành ån tß½ng rau, m£c nâu sòng, häm mình trong nªp s¯ng thanh b¥n, r¯t cuµc r°i cûng chªt. Còn ng߶i ð¶i thì ån sung m£c sß¾ng, hß·ng nhi«u døc lÕc thª gian, r¯t cuµc r°i cûng chªt. Ho£c nói ng߶i hi«n ðÑc già ð¶i cûng chªt, kë hung hång bÕo ngßþc t§n thª cûng không còn. Lý lu§n nhß v§y quý v¸ th¤y có ðúng không ? Ng߶i buông lung chÕy theo ngû døc: ån ngon, m£c ð©p... và ng߶i không phá trai phÕm gi¾i luôn luông giæ gìn thân tâm thanh t¸nh, không ð¬ cho ba nghi®p phÕm tµi l²i. Cä hai ng߶i ð«u chªt, nhßng cái chªt cüa hai ng߶i có khác. Ng߶i h¢ng ngày chÕy theo ngû døc lÕc thª gian, khi g¥n chªt thân xác hß hoÕi, mà tình ái thì cÑ buµc ràng v¾i vþ con quyªn thuµc không mu¯n xa lìa, nên d¢n co kh± s·. LÕi không biªt mình s¨ ði v« ðâu nên hãi kinh lo sþ. Khi sanh ti«n thân mi®ng ý v¯n ðã tÕo nhi«u nghi®p chß¾ng n£ng n«, nên b¸ nghi®p lñc lôi cu¯n theo dòng luân h°i sanh tØ không d×ng, kh± s· không dÑt. Còn ng߶i biªt tu hành ba nghi®p thanh t¸nh, tuy xác thân có hß hoÕi, nhßng tâm th¥n bình tïnh sáng su¯t, không kinh sþ, biªt rõ hß¾ng ði, nên khi th· h½i cu¯i cûng r¤t nh© nhàng an ±n, và khi chªt r°i thì ðßþc siêu thoát. Ðành r¢ng con ng߶i ai cûng chªt, nhßng ng߶i chÕy theo ngû døc tÕo nghi®p ác khi chªt ch¸u quä báo kh± ðau. Còn ng߶i tu không chÕy theo ngû døc, không tÕo nghi®p ác mà tÕo nghi®p lành, khi chªt sanh vào cõi lành hß·ng phß¾c an vui, ho£c ðßþc giäi thoát sanh tØ nh§p Niªt Bàn. Cái chªt cüa ng߶i biªt tu và không biªt tu khác nhau ch² ðó. Ng߶i thª gian vì mê muµi, không th¤y ðßþc nhân quä nghi®p báo, nên m¾i l¤y ngû døc làm l¨ s¯ng, vui say ð¡m nhi­m nó, cho nó là quí là trên hªt. Ng߶i giác ngµ biªt chÕy theo ngû døc lÕc là h÷a hÕi là ðau kh±, nên s¯ng ð¶i s¯ng ðÕm bÕc ð½n giän ð¬ mà an tâm tiªn ðÕo.
        Ng߶i nào con ham mu¯n døc lÕc là còn kh±, ham mu¯n nhi«u thì mê nhi«u kh± nhi«u; ham mu¯n ít thì mê ít kh± ít. Ham mu¯n cái gì cûng kh± cä. Khi nào hªt ham mu¯n thì hªt mê; th¤y tài, s¡c, danh, thñc, thùy là äo änh, là vô th߶ng, không b§n lòng ð¬ ý thì hªt kh±. Ph§t dÕy ng߶i tu hành chân chính, phäi biªt tham mu¯n ngû døc là cái g¯c luân h°i sanh tØ kh± ðau. Vì v§y mà phäi:
Thi¬u døc vô vi,
Thân tâm tñ tÕi.
Thi¬u døc là ít mu¯n biªt ðü. Ng߶i tu trong b¯n món: ån, m£c, ·, b¸nh ðßþc tín thí cho bao nhiêu thì dùng b¤y nhiêu, không tìm c¥u ðòi höi cho nhi«u, ð¬ tiêu dùng cho thöa thích. Không tìm c¥u nên không tÕo nghi®p, không tÕo nghi®p thì thân tâm không còn lo bu°n kh± ðau, s¨ ðßþc an ±n tñ do. Ph§t dÕy chúng ta tu ð¬ cho hªt kh±. Ngài chï cái nhân gây ra ðau kh± là ý. Ý si mê kh·i tâm ni®m tµi l²i, r°i mi®ng và thân nói và làm tµi l²i, sau ðó s¨ nh§n l¤y h§u quä kh± ðau. Bây gi¶ chúng ta mu¯n hªt kh±, thì phäi th¡p sáng trí tu® n½i mình v¾i chánh pháp cüa Ph§t, mà phá nhæng vô minh phi«n não n½i ý. Ý không kh·i ni®m ác thì không nói ác, không làm ác; ý phát kh·i ni®m lành thì nói lành làm lành, lþi mình lþi ng߶i. Th߶ng lóng l£ng tâm th¥n thanh t¸nh thì trí tu® sáng, phá sÕch vô minh, hªt l§u ho£c, g¯c kh± ðau không còn, thì an vui giäi thoát. Nhß v§y, chúng ta mu¯n hªt kh± là phäi th¡p sáng ng÷n ðu¯c trí tu® n½i tâm mình , ð¬ th¤y rõ cái nhân ðau kh± mà d×ng không tÕo ác. Ch¾ không phäi nghe nói ông n¥y linh, cô kia giöi, ðªn lÕy løc van xin c¥u cÑu cho mình hªt kh±. Làm nhß thª chÇng nhæng không ðßþc kªt quä nhß ý, mà còn lú sâu vào mê tín d¸ ðoan, ðã kh± ðau lÕi ch¤t ch°ng thêm ðau kh±.
        Chúng ta biªt rõ do n½i tham døc mà cñc kh± lao lung, và biªt b¾t tham døc là b¾t kh± ðau. Rõ ràng kh± hay vui là do mình, không do ai khác. Ph§t dÕy chúng ta tu, phá mê là g¯c tham døc ðßa con ng߶i ði trong luân h°i sanh tØ kh± ðau. Nªu mê ðßþc phá thì tham døc không còn, ng߶i hªt tham døc thì ðßþc an vui tñ tÕi. ChÆng nhæng trong ð¶i hi®n tÕi và còn mãi mãi v« sau; chÆng nhæng cho bän thân mình mà còn lþi ich cho ng߶i chung quanh næa.
 
 [Ðê Nh¤t] [Ю Nh¸] [Ю Tam] [Ю TÑ] [Ю Ngû] [Ю Løc] [Ю Th¤t] [Ю Bát]