Bát ÐÕi Nhân Giác
(Ю tam giác tri)

Chánh Vån

Ю tam giác tri
Tâm vô y¬m túc,
Duy ð¡c ða c¥u,
Tång trß·ng tµi ác,
B° Tát b¤t nhî,
Th߶ng ni®m tri túc,
An b¥n thü ðÕo,
Duy tu® th¸ nghi®p
D¸ch
ThÑ ba phäi thêm giác li­u:
Сm mê tr¥n tøc, lòng chiêu chÆng d×ng.
Mµt b« c¥u ðßþc vô ch×ng,
Tµi kia thêm l¾n có ng×ng ðßþc ðâu.
Nhæng hàng B° Tát hi¬u sâu,
Nh¾ c¥u tri túc chÆng lâu chÆng s¶n.
Cam nghèo giæ ðÕo là h½n,
L¥u cao trí hu® chÆng kh¶n dñng lên

Giäng

Ю tam giác tri:
Tâm vô y¬m túc,
Duy ð¡c ða c¥u,
Tång trß·ng tµi ác.
        Ði«u giác ngµ thÑ ba là lòng ng߶i không bao gi¶ biªt ðü,  không bao gi¶ th¤y chán, chï mµt b« mong c¥u cho ðßþc nhi«u, ðßþc mãi mãi không thôi. Song, càng tham mu¯n nhi«u, thì tµi l²i s¨ tång thêm mãi. Ðó là tâm ni®m cüa ng߶i thª gian còn nhi«u mê m¶. Ngßþc lÕi thì:
B° Tát b¤t nhî,
Th߶ng ni®m tri túc,
An b¥n thü ðÕo,
Duy tu® th¸ nghi®p.
        Gi¶ ðây nói v« B° Tát, các Ngài không gi¯ng nhß ng߶i thª gian. Các Ngài th߶ng biªt ðü an vui trong cänh nghèo, ð¬ gìn giæ ðÕo ðÑc và lúc nào cûng l¤y trí tu® làm sñ nghi®p, ch¾ không nghî cái gì khác h½n là ðÕo ðÑc và trí tu®. Ti«n cüa, v§t ch¤t, danh lþi... ð¯i v¾i các Ngài chï là pháp hæu vi không b«n không th§t, các Ngài không l¤y ðó làm quý làm tr÷ng, mà chï mµt b« lo vun b°i trí tu® và t× bi ngày càng thêm l¾n. B° Tát cûng là mµt chúng sanh, nhßng chúng sanh biªt tu hành và ðßþc giác ngµ, nên g÷i là hæu tình giác. Sau khi ðã giác ngµ, các Ngài giúp cho m÷i ng߶i ðßþc giác ngµ nhß các Ngài, nên g÷i là giác hæu tình. Lúc nào các Ngài cûng thñc hi®n hÕnh tñ giác giác tha cho ðßþc viên mãn. Các ngài không vì møc ðích nào khác ngoài tinh th¥n giác ngµ mà Ph§t ðã dÕy. Nhß v§y quý v¸ ð×ng l¥m tß·ng B° Tát là mµt b§c có nhi«u th¥n thông phép lÕ. Biªt ðâu trong sinh hoÕt hi®n tÕi cüa chúng ta, có nhi«u B° Tát ðang thñc hành hÕnh B° Tát mà chúng ta không biªt ! Vì ng߶i nào tñ thân không ð¡m mê ngû døc, không b¸ ngû døc chi ph¯i, lÕi còn biªt tu tînh, biªt giúp ng߶i phá mê l¥m trong cuµc s¯ng, ðoÕn tr× kh± ðau thì ng߶i ðó là B° Tát. Ng߶i Ph§t tØ chân chánh, không bao gi¶ mong c¥u B° Tát th¸ hi®n qua hình tß¾ng kÏ lÕ, v¾i th¥n thông phép m¥u ban ½n cÑu kh± cho chúng sanh mµt cách th¥n bí lÕ kÏ. Nªu ai cho B° Tát nhß thª, thì ch¡c ch¡n su¯t kiªp không th¤y ðßþc B° Tát. Tôi nh¡c lÕi, B° Tát là mµt chúng sanh hæu tình tu ðßþc giác ngµ, và tÕo phß½ng ti®n giúp cho ng߶i tu cûng ðßþc giác ngµ nhß các Ngài. Nghîa là lúc nào cûng th¤y thª gian vô th߶ng, cõi ð¶i tÕm bþ, thân n¥y v¯n là kh± không, vô ngã không chü...
        ÐÑc Ph§t g÷i cõi Ta Bà chúng ta hi®n ðang s¯ng ðây là cõi døc, nên lòng tham con ng߶i quá n£ng quá sâu. Ng߶i nghèo thiªu th¯n v§t ch¤t, tham c¥u cho có ð¬ s¯ng ðã ðành; ng߶i giàu có bao nhiêu cûng không ð¥y ðü. C± ÐÑc dÕy: "Ng߶i biªt ðü dù n¢m dß¾i ð¤t, co tay làm g¯i, ån c½m h¦m cûng vçn th¤y vui. Ng߶i không biªt ðü dù · trên cung tr¶i cûng không v×a ý". Cho nên ng߶i biªt an ph§n, · trong hoàn cänh nào cûng ðßþc an vui.
        Trong kinh Di Giáo, Ph§t có dÕy: "Nhßþc døc thoát chß kh± não, ðß½ng quán tri túc, tri túc chi pháp, tÑc th¸ phú lÕc, an ±n chi xÑ". Nghîa là: Mu¯n thoát m÷i sñ kh± não, c¥n nên nghi®m xét hai chæ biªt ðü, pháp biªt ðü là sñ giàu có , an ±n cüa con ng߶i.
        Pháp sß „n Quang cûng dÕy:
C½m rau ðÞ dÕ ðói
Nhà cö che gió sß½ng,
Ng߶i ð¶i nªu biªt ðü,
Phi«n não chÇng còn vß½ng.
        Vì ng߶i ð¶i tham døc nhi«u nên kh± nhi«u; kh± cä ba giai ðoÕn: Khi chßa có thì tham mu¯n mong c¥u cho có là kh±. Khi ðã có r°i thì sþ m¤t, nên phäi tìm cách bäo v® gìn giæ cûng kh±. Khi b¸ m¤t lÕi càng kh± h½n, bu°n r¥u m¤t ån m¤t ngü, có khi không mu¯n s¯ng næa. Quí v¸ th¤y ng߶i tham mu¯n nhi«u, · tr߶ng hþp nào cûng kh±, chï có ít mu¯n, biªt ðü, dÑt tâm tham c¥u là hªt kh± ðßþc vui.
        Ví dø có mµt nhà bác h÷c uyên thâm, s¯ng ð¶i thanh bÕch, xu¯ng tàu ði ngoÕi qu¯c, và mµt nhà phú hµ mang nhi«u vàng bÕc cüa báu cûng ði ngoÕi qu¯c. D÷c ð߶ng tàu b¸ ð¡m, cä hai ôm phao n±i và ðßþc cÑu s¯ng. Khi vào ð¤t li«n thì ông phú hµ tr¡ng tay ti«n cüa m¤t hªt, sñ nghi®p tiêu tan không còn. Nhà bác h÷c dî nhiên vçn thanh bÕch nhßng s¯ kiªn thÑc uyên thâm cüa ông không m¤t, coi nhß sñ nghi®p ông còn. Nhà phú hµ dø cho ng߶i thª gian ham làm giàu, tÕo xe h½i nhà l¥u cüa cäi chÑa ð¥y kho. Khi nh¡m m¡t xuôi tay, bö thân n¥y mang thân khác, hoàn toàn không ðem theo ðßþc v§t gì. Nhà bác h÷c thanh bÕch dø cho ng߶i tu, sau khi nh¡m m¡t xuôi tay, bö thân n¥y mang thân khác. Tuy còn mê cách ¤m, nhßng khi g£p duyên thì trí tu® hi¬n phát, không m¤t. TÑc là ð¶i n¥y tu hành tuy ðã giác ngµ, ð¶i sau sanh ra cûng có quên. Song, quên mµt lúc, khi g£p c½ duyên nh¡c lÕi li«n tïnh nh¾ ngay. жi trß¾c tu nhi«u thì nh¾ s¾m, ð¶i trß¾c tu ít thì nh¾ muµn và r°i cûng tiªp tøc tu hành. Ði«u n¥y chúng ta nghi®p xét th¤y rõ. TÕi sao có ng߶i h÷c hoài mà không hi¬u không nh¾, vçn t¯i tåm d¯t kém ? LÕi có nhæng ng߶i chßa h÷c mà biªt, ho£c h÷c mµt mà biªt t¾i m߶i ? Nhß v§y có phäi là do ð¶i trß¾c h÷ ðã gieo tr°ng cái nh½n trí tu®, nên ð¶i n¥y g£p duyên thì khä nång sÇn có ðó hi­n phát ? Nói theo danh t× chuyên môn là chüng tØ ðä có sÇn, hµi ðü duyên thì nó hi®n hành. Tóm lÕi, ng߶i nào ð¶i n¥y biªt thi¬u døc tri túc, ð¬ gìn giæ ðÕo ðÑc và nuôi l¾n trí tu® ðó là ng߶i tïnh giác. Trí ðÑc ¤y qua ð¶i sau không m¤t, m£c dù có b¸ mê cách ¤m. Vì thª mà hàng B° Tát là ng߶i tïnh giác, biªt cái nào có tÕm r°i s¨ m¤t, thì không chú ý, xem th߶ng, biªt cái nào h¢ng cØu không m¤t, thì lo gìn giæ và phát huy cho thêm l¾n. Ng߶i thª gian vì mê l¥m lÕc, chÕy theo cái tÕm bþ mà không biªt tÕm bþ, nên cä ð¶i cÑ lo phøc vø cái tÕm bþ cho sung mãn. Khi quï vô th߶ng ðªn, t¤t cä ð«u ð¬ lÕi thª gian, chï mang theo cái nghi®p n£ng n« v¾i quä báo không t¯t v« sau. Hi®n tÕi B° Tát tuy thi®t thòi nghèo thiªu v« v§t ch¤t, nhßng ph¥n trí ðÑc lúc nào cûng tång trß·ng l¾n mÕnh, chÆng nhæng ð¶i n¥y mà nhæng ð¶i kª tiªp cûng thª. Nên nói sñ nghi®p cüa B° Tát là trí tu®.
        Nªu ng߶i nào su¯t ð¶i cÑ lo sñ nghi®p thª gian cho hßng th¸nh, thì sñ nghi®p trí tu® s¨ lu m¶. Ngßþc lÕi, ng߶i chåm lo sñ nghi®p trí tu® thì sñ nghi®p thª gian coi nhß không có. Nhß v§y, ng߶i lo sñ nghi®p thª gian và ng߶i lo phát tri¬n trí tu® xu¤t thª gian, ai là ng߶i khôn biªt lo xa ? Dî nhiên ða s¯ ng߶i ð¶i, ð«u tán thán ng߶i tÕo dñng sñ nghi®p b¢ng sñ ån ngon m£c ð©p ð¥y ðü v§t ch¤t ti®n nghi, s¯ng ð¶i sung sß¾ng là giöi là hay. Nhßng ð¯i v¾i ng߶i th¤y rõ nh½n quä tµi phß¾c trong ð¶i hi®n tÕi, cûng nhß nhæng kiªp v« sau, lo gìn giæ ðÕo ðÑc, phát huy trí tu®, vçn là ng߶i sáng su¯t không ngoan biªt lo xa. Vì ti«n cüa chï tÕm dùng trong lúc s¯ng, là cái tÕm bþ, khi nh¡m m¡t không mang theo ðßþc. Ng߶i chï lo cho có nhi«u cüa cäi v§t ch¤t là ng߶i thi¬n c§n, chßa biªt lo xa nên g÷i là chúng sanh còn mê l¥m. Còn ng߶i không chÕy theo ngû døc thª gian, chï l¤y trí tu® làm sñ nghi®p là ng߶i biªt lo xa, là B° Tát giác ngµ. V§y t¤t cä quí v¸ · ðây, ai ßng làm chúng sanh, ai ßng là B° Tát ? Ai ßng làm B° Tát thì phäi n± lñc c¯ g¡ng tu hành !
        Tóm lÕi, ng߶i nào quá tham c¥u ngû døc, ð¡m say ngû døc không biªt nhàm chán, thì tµi l²i càng ngày càng l¾n, chÇng nhæng hi®n ð¶i ch¸u kh± mà còn kh± mãi v« sau.
 
 [Ðê Nh¤t] [Ю Nh¸] [Ю Tam] [Ю TÑ] [Ю Ngû] [Ю Løc] [Ю Th¤t] [Ю Bát]