Bát ÐÕi Nhân Giác
(Ю bát giác tri)
 

Chánh Vån:

Ю bát giác tri:
Sanh tØ xí nhiên,
Kh± não vô lßþng,
Phát ðÕi th×a tâm,
Ph± tª nhÑt thiªt.
Nguy®n ðÕi chúng sanh
Th÷ vô lßþng kh±,
Linh chß chúng sanh
T¤t cánh ðÕi lÕc.
D¸ch:
ThÑ tám lÕi nên giác biªt:
TØ sanh liên tøc kh± ðau vô cùng
Phát tâm dõng mãnh ðÕi hùng
Quyªt lòng ðµ hªt ð°ng chung Niªt Bàn
Thà mình ch¸u kh± muôn vàn,
Thay cho t¤t cä an nhàn thänh th½i.
M÷i ng߶i ð«u ðßþc vui tß½i,
Ъn b¶ giác ngµ rÕng ng¶i hào quang.

Giäng:

Ю bát giác tri:
Sanh tØ xí nhiên,
Kh± não vô lßþng,
Phát ðÕi th×a tâm,
Ph± tª nhÑt thiªt.
        Ði«u giác ngµ thÑ tám Ph§t dÕy: Vi®c sanh tØ cüa chúng sanh quá nhi«u, liên tøc không dÑt, nên sñ kh± não không th¬ nào k¬ hªt ðßþc. M²i l¥n chªt ði sanh lÕi là ch¸u nhi«u kh± ðau. Hi®n tÕi chúng ta ðang mang thân này, là ðã träi qua vô lßþng kiªp bö thân r°i mang thân. Nhß v§y thì sñ kh± não không th¬ tính k¬. Quí v¸ thØ xét lÕi xem, nhß · trß¾c ðã nói chï mµt ð¶i này thôi, chúng ta cûng ðã ch¸u nhi«u ðau kh±, hu¯ng là träi qua nhi«u ð¶i. Khi l÷t lòng m© m· m¡t chào ð¶i c¤t tiªng khóc vang là mµt l¥n kh±, r°i l¾n d¥n, m²i khi biªt l§t biªt bò, biªt ng°i biªt ði... là ¤m ð¥u nhu¯m b¸nh... Khi l¾n khôn ði h÷c hay ði làm ån xa, m²i l¥n xa cách là m²i l¥n nh¾ thß½ng ðau kh±. LÕi m²i l¥n bu°n lo, sþ hãi, gi§n ghét là m²i l¥n ðau kh±. LÕi næa, m²i l¥n yªu ðau b®nh hoÕn hay chªt chóc cüa ng߶i thân ho£c cüa mình là m²i l¥n ðau kh±... Mµt ð¶i ng߶i chuy®n bu°n lo thß½ng ghét gi§n h¶n... xäy ra không biªt bao nhiêu l¥n, không th¬ tính hªt ðßþc. Nhß v§y vô lßþng vô s¯ kiªp làm sao tính ðªm ðßþc ?
        Chúng sanh vì mê muµi hi®n s¯ng trong ðau kh± lÕi tß·ng là vui, cÑ ð¡m mình trong ðau kh±. Chªt ði sanh lÕi là kh± mà có ai biªt chán sþ ! S¯ng trong ðau kh± mà nghe nói chªt là không ßng. Ai cûng mu¯n cho mình ðßþc s¯ng lâu. Nhßng thØ höi s¯ng ð¬ làm gì ? Ða s¯ ng߶i ð¶i mong s¯ng lâu ð¬ th÷ hß·ng ngû døc, ch¾ không biªt nß½ng nh¶ mÕng s¯ng ð¬ tu, ð¬ giäi quyªt cái kh± cüa sanh tØ luân h°i. Nhi«u ng߶i l¥m tß·ng ng߶i tu do chán ð¶i sþ kh±, nên tr¯n vô chùa 𬠦n dß½ng nß½ng Ph§t, tránh không còn th¤y không còn b¸ kh± næa. Ng߶i tu v¾i tâm ni®m nhß thª thì tu không tiªn bµ, không lþi ích. Ng߶i tu c¥n phäi có trí hu®, trß¾c là phän tïnh phá tr× vô minh phi«n não tñ tâm mình, sau ðó phát tâm ÐÕi th×a làm lþi ích cho t¤t cä chúng sanh. Phát tâm ÐÕi th×a làm lþi ích cho t¤t cä chúng sanh b¢ng cách nào ? - Nguy®n thay chúng sanh ð¬ ch¸u vô lßþng kh±. Giä sØ có ng߶i phÕm pháp b¸ tµi, chính quy«n ðang truy nã tµi phÕm. Lúc ðó có ng߶i phát tâm ra nh§n tµi thª cho kë phÕm pháp - chánh quy«n b¡t ng߶i nh§n tµi hành hình ch¾ không b¡t ng߶i phÕm pháp. Ðó là mµt tr߶ng hþp thay chúng sanh ch¸u kh±. Tuy nhiên, · ð¶i có m¤y ai t¯t bøng nhß thª. Giä sØ b¸ ð± tµi thì lÕi kêu oan không nh§n tµi. Ь th¤y tâm ni®m cüa chúng sanh, ai cûng mu¯n cho bän ngã mình ðßþc sung sß¾ng, luôn bäo v® cho bän ngã ðßþc an ±n, ch¾ không ai ch¸u kh± thª cho ai. NgoÕi tr× hàng B° Tát. Song B° Tát thay chúng sanh ch¸u kh± nhß thª nào ?
        Trß¾c tôi giäi thích nhæng vi®c cüa chúng sanh và sñ ðau kh± cüa sanh tØ. Sau ðó m¾i nói ðªn thay chúng sanh ch¸u kh± cüa B° Tát.
        Trong kinh có ghi lÕi ðoÕn Ph§t nói v« tß½ng lai: "...Qua th¶i kÏ kiªp giäm, s¨ t¾i th¶i kÏ kiªp tång. Khi tu±i th÷ con ng߶i tång lên tám mß½i b¯n ngàn tu±i thì Ph§t Di L£c ra ð¶i. Khi Ph§t Di L£c ra ð¶i thì có mµt v¸ Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng cûng ra ð¶i cai tr¸ thiên hÕ b¢ng chánh pháp. B¤y gi¶ dân chúng ðßþc an lÕc nghi®p s¯ng ð¶i thái bình. Ðßþc nghe Ph§t nói nhß v§y, mµt v¸ TÏ Kheo bÕch Ph§t:
        - BÕch Thª Tôn, con nguy®n tu cho ðªn khi ðÑc Ph§t Di L£c ra ð¶i, con s¨ làm v¸ Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng ðó, ð¬ ðem giáo pháp cüa Ph§t ra giáo hóa chúng sanh.
        ÐÑc Ph§t bèn du²i ngón tay xu¯ng ð¤t, kh½i mµt chút phân trâu (t§p tøc „n е th߶ng dùng phân trâu ð¬ trán n«n nhà) Ngài ðßa ngón tay có dính phân trâu lên, höi ðÕi chúng:
        - Ngón tay ta có dính chút phân trâu là d½ hay sÕch ?
        - BÕch Thª Tôn, d½.
        - Nhß v§y ðáng bö hay ðáng giæ ?
        - Ðáng bö.
        Ph§t dÕy: Mµt chút phân trâu dính trên ð¥u móng tay, còn chán sþ, phäi bö, hu¯ng næa là nhi«u. Cûng thª, m²i mµt l¥n sanh tØ, là m²i mµt l¥n kh± ðau nh½ nh¾p. Nh½ nh¾p g¤p m¤y l¥n chút phân trâu này mà ông không biªt chán sþ, lÕi mu¯n sanh tØ nhi«u l¥n, ch¶ ch×ng ðó ð¬ làm Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng có phäi là ngu si không ?".
        ÐÑc Ph§t chï cho chúng ta th¤y rõ mµt l¥n sanh tØ là ch¸u vô s¯ kh± não. Vì v§y, mà phäi biªt ð£t v¤n ð«: Làm sao giäi quyªt vi®c sanh tØ cüa mình cho xong, ð¬ r°i còn giúp hµ ng߶i khác giäi quyªt sanh tØ cüa h÷ næa. Khi ðã ðßþc nghe kinh s¾m giác ngµ, mà cÑ quan ni®m r¢ng: "Thôi mình an ph§n, cÑ lo làm phß¾c lành, mong c¥u ð¶i sau ðßþc giàu sang sung sß¾ng, hß·ng phß¾c báu · cõi tr¶i cõi ng߶i...". Ng߶i quan ni®m nhß thª là không có tâm mu¯n thoát ly kh± sanh tØ luân h°i. Vì khi hß·ng hªt phß¾c thì s¨ b¸ ð÷a. Thª nên ng߶i trí phäi tïnh giác, th¤y rõ sanh tØ là n²i kh± l¾n, c¥n phäi thoát ra, ch¾ có l¥m tß·ng s¯ng ðây là khöe mÕnh là hÕnh phúc, r°i không ch¸u tu hành cÑ ð¡m chìm mãi trong ðó.
        — ðây Ph§t chï cho chúng ta th¤y vòng sanh tØ liên tøc, sñ kh± não không th¬ nào ðo l߶ng hªt ðßþc, ð¬ chúng ta phát tâm c¥n c¥u thoát ra khöi vòng kh± não ðó và thay chúng sanh ch¸u kh±.
        Thay chúng sanh ch¸u kh±, không phäi th¤y ng߶i khuân vác gánh g°ng ngoài ph¯ ngoài ð°ng n£ng nh÷c, chúng ta ðªn ðó xin gánh dùm cho h÷. Nªu thay nhß thª thì chúng ta chï thay ðßþc vài ng߶i thôi, còn bao nhiêu ng߶i khác kh± cñc ai thay cho h÷ ? Ít ng߶i gánh g°ng khuân vác n£ng nh÷c, chúng ta thª ðßþc. Còn kh± vì b¸nh hoÕn phi«n não, chªt chóc thì làm sao thª ðßþc ? T¤t cä b¸nh nhß tim, gan, ph±i, ruµt... ai ðau ng߶i ¤y phäi ch¸u. Ho£c bu°n r¥u, lo sþ, gi§n tÑc... ai phi«n não thì ng߶i ðó mang. Hay chªt chóc, dù cho con cûng không thª cho cha   ðßþc, vþ cûng không thª cho ch°ng ðßþc... Chï thay b¢ng cách ðem l¶i Ph§t dÕy, phá mê ðánh thÑc cho ng߶i kh± ðau tïnh giác, hªt mê l¥m, không tÕo nghi®p ác ð¬ th÷ quä kh±, và không còn ði trong luân h°i sinh tØ næa. Song, ðem l¶i Ph§t dÕy ra nói suông ð¬ ng߶i nghe suông chßa ðßþc, mà tñ mình phäi ch¸u cñc kh± nh÷c nh¢n, thÑc khuya d§y s¾m ð¬ h÷c ð¬ tu, tìm c¥u cho ra lý ðÕo, r°i ðem ðÕo lý ðßþc giác ngµ ra giäng giäi cho m÷i ng߶i nghe, và hß¾ng dçn cho h÷ tu hành khiªn h÷ giác ngµ, hªt mê thoát ra ngoài m÷i sñ sàng buµc kh± ðau cüa vòng luân h°i sanh tØ. Thay cái kh± cho chúng sanh là thay thª nhß thª. Khi xßa Thái tØ Sî ÐÕt Ta giác ngµ lý vô th߶ng sanh lão b¸nh tØ kh± ðau cüa kiªp ng߶i, Ngài li«n bö cung vàng ði®n ng÷c mà ði tu, ð¬ tìm mµt l¯i thoát, trß¾c tñ cÑu mình sau cÑu ðµ m÷i chúng sanh. Vì Ngài th¤y rõ Ngài cûng ðang chìm ð¡m trong sanh tØ kh± ðau c¥n phäi thoát ra trß¾c, r°i m¾i có th¬ cÑu ng߶i thoát ra sau.
        Quí Ph§t tØ nghe Ph§t dÕy thân chúng ta không th§t, chï là tÕm bþ vô th߶ng là kh±, không, vô ngã. Nên sñ còn m¤t cüa thân này không còn là v¤n ð«n quan tr÷ng næa, nh¶ v§y mà b¾t ch¤p v« thân. B¾t ch¤p thân thì b¾t kh± v« thân. Ví dø: t× trß¾c, có ng߶i b¸ tai nÕn hay ðau b¸nh thì khóc sß¾t mß¾t than rên da diªt. Sau, biªt tu hành có tïnh giác tuy g£p tai h÷a, ¯m ðau hay chªt chóc, h÷ không còn lo sþ bu°n kh± khóc lóc næa. LÕi b¾t ch¤p tâm là b¾t kh± v« tâm. ChÆng hÕn ng߶i b¸ mÕ lÜ chï trích, khi chßa biªt tu thì tñ ái bu°n phi«n kh± s·. Nhßng khi biªt tu thì tñ xét lÕi mình xem có v¤p phäi l²i l¥m ¤y không ? Nªu xét th¤y có l²i thì sØa chæa, nªu không có l²i thì bö qua, lòng an ±n, lo tiªn tu. S· dî lâu nay chúng ta kh± nhi«u là do chúng ta mê m¶ biªt sai l¥m, cùng mµt sñ vi®c xäy ra mà khi mê thì kh±, lúc tïnh thì an khác nhau. Ngay trong cuµc s¯ng này, ng߶i giác ngµ biªt tu ðã làm v½i ði m÷i sñ kh± ðau r°i. Nhß thª, Ph§t không cÑu kh± cho chúng sanh là gì ? Tuy nhiên, nói là Ph§t cÑu chúng ta, nhßng kÏ th§t, mình tñ cÑu l¤y mình. Vì nh¶ Ph§t chï dÕy pháp tu, chúng ta h÷c hi¬u và Ñng døng vào cuµc s¯ng, nên b¾t kh± an vui, tÑc là mình ðã tñ cÑu l¤y mình. Nhß v§y là m²i ng߶i ð«u có sÇn Ph§t cüa mình, nh¶ v§y mà · b¤t cÑ tr߶ng hþp nào cûng ðßþc an ±n. Nhß tr߶ng hþp mµt Ph§t tØ ng߶i Vi®t g¯c Hoa · Vînh Long, giöi chæ Hán, thâm hi¬u Ph§t pháp. Trß¾c kia Sß cø Hu® Quang có t£ng cho Ph§t tØ ¤y mµt cu¯n kinh Pháp Bäo Ðàn, d£n dò hãy ð÷c cho kÛ ð¬ Ñng døng tu hành. ÐÕo hæu ð÷c mãi g¥n thuµc lòng. Mµt hôm công vi®c làm ån b¤t ±n sao ðó, ðÕo hæu b¸ b¡t nh¯t trong khám. Các ng߶i cùng b¸ giam bu°n r¥u thán oán rên siªt, còn ðÕo hæu thì nh¾ l¶i Ph§t dÕy c¯ g¡ng tu hành, cÑ ng°i thi«n hoài. Nh¶ lo tu mà không th¤y kh±. Ь th¤y cùng mµt hoàn cänh, ng߶i không biªt tu thì ðau bu°n kh± não, ng߶i thâm hi¬u Ph§t pháp biªt tu hành vçn ðßþc an ±n không kh± ðau.
        Nªu không vÕch rõ ra thì quý Ph§t tØ không th¤y, cÑ th¡c m¡c: kinh nói Ph§t cÑu chúng sanh, sao chúng sanh kh± mà Ngài không hi®n ra ð¬ cÑu, ch¾ thi¬n c§n, ð×ng tß·ng Ph§t cÑu là ðßa tay kéo mình lên, ho£c b¸ nh¯t trong khám Ph§t m· cØa khám ðßa mình ra, không phäi v§y. Ph§t cÑu kh± chúng sanh là chï dÕy cho chúng sanh th¤y rõ lý vô th߶ng kh±, không, vô ngã, r°i chúng sanh nß½ng theo l¶i Ph§t dÕy tu hành, tñ mình thoát khöi sanh tØ kh± ðau và cÑu giúp ng߶i ðßþc ðßþc hªt kh± nhß mình. Hi¬u nhß v§y m¾i không l¥m: phát tâm ÐÕi th×a, nguy®n thay chúng sanh ch¸u kh±, làm m÷i vi®c n£ng nh÷c thª cho m÷i ng߶i. Ði«u mà m÷i ng߶i phäi lßu ý là, chính mình tu cho hªt phi«n não mê m¶ dÑt kh± ðau, m¾i ðü khä nång ðü sáng su¯t hß¾ng dçn ng߶i khác tu. Nªu tñ mình không tu, không biªt phi«n não vô minh, trí tu® chßa sáng, làm sao hß¾ng dçn ng߶i ta tu ? Cûng gi¯ng nhß mu¯n cÑu ng߶i s¡p chªt chìm giæa dòng sông, ði«u ki®n t¤t yªu là mình phäi biªt lµi, lµi giöi, có thuy«n bè ho£c phao n±i thì m¾i cÑu ðßþc. Ngßþc lÕi, nªu th¤y ng߶i ðang l£n høp s¡p chªt chìm giæa dòng sông, lòng thß½ng xót mu¯n cÑu v¾t, mà không biªt lµi, không phao n±i, không thuy«n bè làm sao cÑu ? Chï thß½ng suông thôi !
        Lµi giöi, thuy«n bè, phao n±i, chï cho sñ tu hành, ðoÕn dÑt vô minh phi«n não, hªt kh± ðau, trí tu® sáng su¯t, ðÕo lñc væng vàng. Ng߶i nhß thª m¾i ðü khä nång tª ðµ ng߶i ðang tr¥m luân trong sanh tØ kh± ðau.
        Ví dø quí v¸ có bÕn bè thân nhân g£p tai nÕn, ho£c làm ån b¸ th¤t bÕi h÷ ðau bu°n kh± s·. Quí v¸ g£p hoàn cänh nhß v§y, cûng bu°n r¥u kh± não nhß h÷, thØ höi quí v¸ có th¬ khuyên bäo h÷ b¾t bu°n b¾t kh± ðßþc không ? Ch¡c ch¡n là không. Vì quí v¸ ðâu tïnh sáng ðâu có l¶i chân l¨ th§t ð¬ khuyên. Chï khi nào quí v¸ tu giác ngµ giäi thoát r°i, g£p hoàn cänh xuôi ngßþc thª nào, cûng vçn an nhiên tñ tÕi, thì m¾i có th¬ khuyên h÷ ðßþc. Nhß v§y, chúng ta phäi tñ tÕo cho mình mµt ð¶i s¯ng an vui sáng su¯t tñ chü. TÑc là chúng ta l¤y trí hu® và t× bi làm chiªc bè, làm phao n±i, ð¬ ch· mình và ðßa ng߶i qua b¬ kh± lên b¶ giác ngµ.
        Hàng B° Tát phát tâm ÐÕi th×a, mu¯n cho chúng sanh ðßþc an vui, nên các Ngài phäi hy sinh ch¸u ðñng m÷i gian kh±, ð¬ khép mình vào thanh quy gi¾i lu§t, thÑc khuya d§y s¾m ð¬ tu hành, mong c¥u s¾m ðßþc giác ngµ giäi thoát ð¬ r°i giúp chúng sanh cûng ðßþc giác ngµ giäi thoát. Ng߶i tu chân chính có hai tr߶ng hþp xu¤t gia:
        - Tr߶ng hþp thÑ nhÑt: Th¤y cuµc ð¶i l¡m chuy®n nhi­u nhß½ng ðau kh±, sþ kh± mà ði tu. Ði tu ð¬ tñ cÑu mình.
        - Tr߶ng hþp thÑ hai: Th¤y chúng sanh b¸ tr¥m luân trong sanh tØ kh± ðau không thoát ra ðßþc, nên phát tâm ði tu tìm cho ra l¯i thoát ð¬ cÑu ðµ chúng sanh ðó là hàng B° Tát ÐÕi th×a ði tu. Cûng nhß ng߶i ðóng thuy«n ð¬ cÑu v¾t ng߶i, ch¾ không nghî ðóng thuy«n ð¬ ch· mình ði. Nhßng khi chèo thuy«n ði cÑu ng߶i b¸ chªt chìm, thì mình ðã thoát chªt r°i. Nghîa là khi phát tâm nghî ðªn sñ lþi tha là mình ðã ðßþc ph¥n tñ lþi r°i. TÑc là chåm lo cÑu ng߶i là mình ðã tñ cÑu mình v§y.
        Trong kinh Ph§t có k¬ lÕi câu chuy®n: — vào mµt kiªp xa xßa, có ng߶i thþ sån giªt nhi«u thú r×ng. Sau khi chªt ð÷a vào ð¸a ngøc kéo xe ch· v§t n£ng và b¸ ðánh ð§p kh± s·. Trong khi b¸ ðánh ð§p kh± s·, thþ sån chþt th¤y mµt cây trø ð°ng cháy ðö, h½i nóng töa ra h×ng hñc, quï sÑ b¡t ng߶i ném vào, h÷ la khóc kinh khüng. Th¤y v§y, thþ sån ðµng lòng thß½ng xót, phát th® nguy®n: Tôi xin ch¸u kh± mµt mình trong ð¸a ngøc này, ð¬ thª cho m÷i ng߶i, c¥u mong cho m÷i ng߶i ðßþc thoát ra an ±n, không còn kh± s· næa. Ngay sau ðó cänh kh± cüa ð¸a ngøc không còn ð¯i v¾i ng߶i thþ sån. Do tâm t× bi rµng l¾n cüa ng߶i thþ sån, nguy®n ch¸u kh± thª chúng sanh, nên chuy­n hóa ðßþc cänh kh± cüa ông. Vì v§y nên nói: "Trong lþi tha ðã có tñ lþi".
        Ng߶i tu hành khi th¤y chúng sanh b¸ kh± cäm nh§n nhß mình b¸ kh±, ðó là ng߶i ðÕi phát tâm, ðÕi tu hành. Thª nên khi vì ng߶i mà hoan hÖ ch¸u lao nh÷c kh¯n khó thay cho ng߶i, thì không cäm th¤y bñc bµi kh± não, vì tâm cao thßþng thß½ng ng߶i bµc phát mÕnh, l¤n áp m÷i ý ni®m kh± ðau. Ngßþc lÕi ng߶i chï mu¯n cho mình ðßþc sung sß¾ng an lành mà b¸ kh±, thì cäm th¤y bñc bµi kh± não vô cùng. Kh± nhi«u hay kh± ít là do tâm lßþng rµng h©p cüa con ng߶i mà ra v§y. Ví nhß ng߶i mê m¶, không sáng su¯t làm ði«u sai qu¤y l²i l¥m, b¸ qu· trách la r¥y, nên tñ ái lo bu°n, bèn bi®n hµ bào chæa, không nh§n l²i. Vì thª chúng bÕn nhìn h÷ v¾i tâm dò xét nghi ng¶. Mµt ng߶i bên cÕnh th¤y v§y, ðÑng ra nh§n l²i thª ð¬ ðánh tan sñ dò xét nghi ng¶ trong chúng, nên b¸ khi¬n trách la r¥y. Khi b¸ khi¬n trách la r¥y, ng߶i nh§n l²i không th¤y bu°n kh±, lÕi còn vui. Vì h÷ có ðü sáng su¯t và tñ chü. Quä th§t nhß v§y, khi ðã phát tâm thay thª ch¸u kh± ð¬ cÑu ðµ ng߶i, thì tâm mình th¤y vui mà không th¤y kh±. Vì ni®m t× bi hÖ xä ðã töa rµng ra, thì ni®m ðau kh± ðoÕn di®t.
        Ng߶i tu Ph§t th߶ng l¤y cái kh± cüa ng߶i làm cái kh± cüa mình ð¬ lo cÑu giúp; l¤y cái vui cüa ng߶i làm cái vui cüa mình, mà không ð¯ kÜ tÜ hi«m thì th߶ng vui h½n là kh±. Ь th¤y r¢ng khi phát tâm t× bi rµng l¾n, thì tâm ni®m ích kÖ kh± ðau ngay ðó li«n tiêu tan hªt, nên hªt kh±. Thª gian này khi nào m÷i ng߶i ð«u m· rµng lòng thß½ng cÑu giúp cho nhau, thì m÷i sñ kh± trên thª gian này không còn næa.
        Cho nên hàng B° Tát phát tâm ÐÕi th×a, chï vì th¤y ðßþc cái kh± da diªn cüa chúng sanh tØ luân h°i, mà chúng sanh ðang gánh ch¸u, nên các Ngài kh·i nguy®n ði vào løc ðÕo ð¬ làm lþi ích cho chúng sanh. Trong kinh nói: "B° Tát dî lþi sanh vi b±n hoài". Nghîa là B° Tát l¤y vi®c lþi ích cho chúng sanh làm hoài bão chính. Nên các Ngài ði t× n½i này ðªn ch² kia, làm t¤t cä m÷i vi®c, chï vì mµt møc ðích là cÑu ðµ cho chúng sanh hªt kh±.
        Ng߶i biªt thß½ng xót chúng sanh, n² lñc tu h÷c, ð¬ giäng giäi cho m÷i ng߶i th¤y rõ cái kh± sanh tØ luân h°i, mà chán sþ không tÕo tác nhân tr¥m luân ¤y næa. Ng߶i hi¬u và làm ðßþc nhß v§y, tñ mình dÑt kh± ðau ðßþc vui l¾n là giäi thoát Niªt Bàn. — ðây không nói riêng hàng B° Tát, mà t¤t cä m÷i ng߶i trong chúng ta ð«u nên phát tâm và làm nhß thª.

Chánh vån:

Nhß thØ bát sñ,
Näi th¸ chß Ph§t,
B° Tát ðÕi nhân,
Chi s· giác ngµ,
Tinh tiªn hành ðÕo,
T× bi tu hu®,
Th×a Pháp thân thuy«n,
Chí Niªt Bàn ngÕn,
Phøc hoàn sanh tØ,
е thoát chúng sinh.
Dî ti«n bát sñ,
Khai ðÕo nhÑt thiªt,
Linh chß chúng sanh,
Giác sanh tØ kh±,
Xä ly ngû døc,
Tu tâm Thánh ðÕo.
Nhßþc Ph§t ð® tØ,
Tøng thØ bát sñ,
¿ ni®m ni®m trung,
Di®t vô lßþng tµi,
Tiªn thú B° Ы,
T¯c ðång Chánh giác,
Vînh ðoÕn sanh tØ,
Th߶ng trø khoái lÕc.
D¸ch:
Tám ði«u nhß thª dÕy qua,
Chính hàng B° Tát cùng là Thª Tôn.
Ðã t×ng giác ngµ l¨ ch½n,
Tiªn tu ðÕo hÕnh vô ng¥n t× bi.
Яt ðèn trí hu® phá si,
Pháp thân thuy«n quí dÕo ði Niªt Bàn.
Tr· vào sanh tØ thanh nhàn,
Chúng sanh ðµ thoát an toàn vui lây.
LÕi dùng tám vi®c trß¾c này,
M· ð߶ng khai l¯i d¡t dìu chúng sanh.
Khiªn cho hªt thäy biªt rành,
TØ sanh kh± não ð×ng manh ch¾ m¶.
Xa lìa nåm døc ðøc l¶,
Tâm tu ðÕo Thánh không gi¶ nào quên.
Nªu là Ph§t tØ phäi nên,
Tám ði«u nhß thª h¢ng ðêm tøng hoài.
— trong m²i ni®m h¢ng ngày,
Bao nhiêu tµi l²i di®t rày sÕch tr½n.
B° Ы hoa báu nh© th½m,
Trên b¶ Chánh Giác gót ch½n dçm li«n.
H¢ng hà sinh tØ lßu linh,
Th߶ng vui yên ±n tâm tình tiêu tan.

Giäng:

Nhß thØ bát sñ,
Näi th¸ chß Ph§t,
B° Tát ðÕi nhân,
Chi s· giác ngµ,
Tinh tiªn hành ðÕo,
T× bi tu hu®,
Th×a Pháp thân thuy«n,
Chí Niªt Bàn ngÕn.
        Chß Ph§t và B° Tát, hàng ðÕi nh½n ðßþc giác ngµ là do tinh t¤n tu hành, phát tâm tu hÕnh t× bi cÑu giúp chúng sanh. Các Ngài luôn luôn th¡p lên ng÷n ðu¯c trí tu® n½i tâm mình, ð¬ phá tr× si mê m¶ t¯i, kªt quä là ngµ ðßþc Pháp thân chÑng Niªt Bàn. Nên nói ng°i thuy«n Pháp thân ðªn b¶ Niªt Bàn. Ðó là ph¥n thÑ nh¤t, chß Ph§t và B° Tát y cÑ n½i tám ði«u này, mà tinh t¤n tu hành ngµ Pháp thân chÑng Niªt Bàn.
Phøc hoàn sanh tØ,
е thoát chúng sinh.
Dî ti«n bát sñ,
Khai ðÕo nhÑt thiªt,
Linh chß chúng sanh,
Giác sanh tØ kh±,
Xä ly ngû døc,
Tu tâm Thánh ðÕo.
        Sau khi Ph§t và B° Tát ngµ Pháp thân chÑng Niªt Bàn giäi thoát. Các Ngài kh·i bi nguy®n tr· lÕi trong sanh tØ, ð¬ giáo hóa cÑu ðµ chúng sanh. Tuy cûng lån lµn trong sanh tØ, nhßng các Ngài không vì nghi®p ho£c dçn d¡t, mà vì lòng t× bi kh·i nguy®n cÑu ðµ chúng sanh, nên các Ngài ra vào trong sanh tØ r¤t tñ tÕi, không b¸ phi«n não kh± ðau bÑc bách. Lúc giáo hóa, các Ngài cûng dùng tám ði«u giác ngµ ðã nêu, ð¬ m· ð߶ng dçn l¯i cho chúng sanh th¤y rõ cái kh± cüa sanh tØ luân h°i, ð¬ xä bö lìa xa nåm món døc lÕc thª gian, lo tu theo Thánh ðÕo. Ðây là ph¥n thÑ hai là ph¥n giáo hóa chúng sanh cüa hàng B° Tát.
Nhßþc Ph§t ð® tØ,
Tøng thØ bát sñ,
¿ ni®m ni®m trung,
Di®t vô lßþng tµi,
Tiªn thú B° Ы,
T¯c ðång Chánh giác,
Vînh ðoÕn sanh tØ,
Th߶ng trø khoái lÕc.
        Ph¥n thÑ ba nói: Ng߶i ð® tØ ch½n chánh cüa Ph§t, m²i ni®m m²i ni®m h¢ng nh¾ tám ði«u giác ngµ này. Nh¶ m²i ni®m h¢ng nh¾ ðªn tám ði«u giác ngµ, mà không nh¾ tß·ng ði«u gì khác. Do ðó không tÕo tác nghi®p nhân ác, nên tµi l²i theo ðó mà dÑt. TÕi sao ? Vì tâm không còn nghî ðªn tß lþi, tâm không nghî ðªn ði«u hÕi ng߶i hÕi v§t. Lúc nào cûng nh¾ nghî ðªn vi®c tu hành th߶ng xuyên tïnh giác, nghî nh¾ thß½ng chúng sanh tìm phß½ng thª ð¬ cÑu ðµ. Ng߶i s¯ng ðßþc nhß v§y thì s¨ tiªn ðªn quä B° Ы, chóng thành tñu quä Ph§t. Khi ðã ðoÕn lìa sanh tØ vînh vi­n thì th߶ng ðßþc · trong cänh an t¸nh vui vë.
Ь quí Ph§t tØ d­ nh¾ và nh¾ kÛ, tu hành khöi sþ sai lÕi. Tôi tóm lßþc l¶i giäng nhß sau:
        1. Ði«u giác ngµ thÑ nhÑt: Th߶ng th¤y thân tâm cüa mình và sñ v§t bên ngoài là vô th߶ng không b«n ch¡c không có th§t ngã. Phäi biªt tâm là g¯c sinh ra tµi ác, ch¾ mê ch¤p tâm là th§t, là ta. Biªt v÷ng tß·ng là không th§t nên không mê ch¤p chÕy theo nó. LÕi cûng biªt thân này là r×ng tµi l²i, nên không ch¤p thân là th§t, là ta. Th߶ng quán xét nhß thª ð¬ xa lìa cái kh± luân h°i sanh tØ.
        2. Ði«u giác ngµ thÑ hai: Nên biªt tham c¥u nhi«u thì kh± ðau cûng l¡m. G¯c cüa luân h°i sanh tØ là do tham ð¡m ngû døc thª gian. Vì v§y mà phäi b¾t tham mu¯n. Khi tâm b¾t tham c¥u ngû døc thì s¨ ðßþc an ±n vui vë.
        3. Ði«u giác ngµ thÑ ba: Nên biªt ng߶i nào døc v÷ng càng nhi«u thì tµi ác càng l¾n. Do ðó mà phäi dÑt tâm ham mu¯n, không tham c¥u ngû døc. Lúc nào cûng  ít mu¯n biªt ðü, an ph§n nghèo ð¬ gìn giæ ðÕo ðÑc, phát huy trí hu®, l¤y trí tu® làm sñ nghi®p, không ð¬ tâm ðu±i b¡t danh lþi thª gian.
        4. Ði«u giác ngµ thÑ tß: Ng߶i l߶i biªng giäi ðãi không ðoÕn tr× nghi®p ác, tu hÕnh lành, thì b¸ trøy lÕc tr¥m luân. Vì v§y mà phäi tinh t¤n tu hành, ð¬ phá tr× vô minh phi«n não, hàng phøc các thÑ ma chß¾ng, ra khöi ngøc tù ngû ¤m và tam gi¾i.
        5. Ði«u giác ngµ thÑ nåm: Phäi biªt g¯c cüa luân h°i sanh tØ là ngu si. Vì v§y phäi h÷c rµng nghe nhi«u v« Ph§t Pháp, nh¶ thª mà trí tu® tång trß·ng sâu rµng, có ðü khä nång, ðü bi®n tài ð¬ giáo hóa chúng sanh.
        6. Ði«u giác ngµ thÑ sáu: Nên biªt ng߶i nghèo kh± nhi«u hay sanh oán h§n, th߶ng kªt nhi«u duyên ác, vì v§y không tránh khöi quä báo kh± ðau. Nên ng߶i tu phát tâm thß½ng xót h÷, thÑ tha cho nhæng l¥m l²i h¶n oán không duyên c¾ cüa h÷. LÕi còn ðem tâm bình ðÆng b¯ thí giúp ðÞ h÷. Biªt và làm ðßþc nhß v§y, m¾i là ng߶i thñc hành ðúng theo hÕnh b¯ thí cüa Ph§t và B° Tát.
        7. Ði«u giác ngµ thÑ bäy: Biªt rõ ngû døc là tµi l²i là tai h÷a. Tuy hi®n ð¶i là ng߶i thª tøc (cß sî) mà biªt tránh, không ð¡m mê theo ngû døc, luôn nuôi chí nguy®n xu¤t gia, mu¯n gìn giæ gi¾i hÕnh nghiêm minh thanh t¸nh, s¯ng ð¶i siêu thoát. Tñ làm lþi ích cho mình ð¬ r°i kh·i lòng t× cÑu ðµ t¤t cä chúng sanh.
        8. Ði«u giác ngµ thÑ tám: Phäi biªt luân h°i sanh tØ liên tøc là kh± ðau vô cùng vô t§n. Nên phát tâm t× bi rµng l¾n, nguy®n thay chúng sanh ch¸u kh± và giúp cho t¤t cä ðßþc ðªn ch² cÑu cánh an lÕc là Niªt Bàn giäi thoát.
        Ðó là tám ði«u giác ngµ, mà chß Ph§t, B° Tát ðã làm và nhæng ng߶i tu Ph§t chân chánh ðang làm. Ai là ng߶i mu¯n h÷c Ph§t tu theo Ph§t, thì s¨ làm nhæng ði«u này không th¬ bö qua ðßþc. TÕi sao ? Vì h÷c Ph§t là h÷c giác ngµ. Phàm nói ðªn h÷c Ph§t là nói ðªn ðÕo lý giác ngµ cüa Ph§t và B° Tát ðã tu ðã giác. Ch¾ không phäi h÷c thuµc lòng kinh nhi«u, hay tøng kinh giöi mà không tu không giác, r°i cho r¢ng mình h÷c Ph§t. Nh¾ không phäi nhß v§y. Giác ngµ nhæng gì ? Giác ngµ t×ng ph¥n nhß trß¾c ðã k¬. Th¤y rõ thân ng߶i và cänh v§t là vô th߶ng, th¤y rõ tham døc nhi«u thì kh± ðau nhi«u... Th¤y rõ nhß v§y là mình ðã có m¥m giác ngµ, kª ðó nh¶ trþ duyên th¥y sáng bÕn t¯t, làm thi®n hæu tri thÑc ð¬ tiªn ðªn ch² giác ngµ viên mãn.
        Ъn ðây tôi xin nói rµng ra ð¬ quí v¸ d­ hi¬u d­ nh¾, không l¥m. Trong kinh này Ph§t chï nói mµt chi«u, chê thân tâm là vô th߶ng, vô ngã, kh± ðau g¯c tµi l²i. Nhßng · ch² khác Ph§t lÕi nói có thân này là do tích chÑa nhi«u phß¾c ðÑc mà ðßþc. Thª nên làm ng߶i phäi luôn tñ v¤n mình: ðßþc thân này s¯ng ð¬ làm gì ? Có ng߶i ðã tñ v¤n mình, nhßng không giäi ðáp ðßþc. LÕi cûng có ng߶i không biªt mình có thân này, s¯ng ð¬ làm gì ? Ph§t dÕy ðßþc thân ng߶i là khó, thª nên phäi biªt lþi døng thân này ð¬ tiªn tu cho ðßþc giác ngµ giäi thoát, sau dçn d¡t chúng sanh t× ch² mê m¶ ðªn ch² giác ngµ, t× ch² tµi l²i ðªn ch² an vui.
        Ph§t dø ng߶i ði bi¬n b¸ chìm thuy«n, không có phao n±i, sóng d°i gió d§p, tr°i lên høp xu¯ng, m®t lã, b²ng v¾ ðßþc khúc g² møc ðang n±i trên m£t bi¬n. Khi ôm khúc g² møc, ng߶i ¤y biªt nó là khúc g² møc ðang trôi n±i, r°i s¨ hß hoÕi không quan tr÷ng. Song, ng߶i ¤y biªt r¢ng mình ðang c¥n nß½ng nó, ð¬ lµi vào b¶, khöi b¸ chìm. Khúc g² møc ¤y lúc b¤y gi¶ ð¯i v¾i ng߶i s¡p chªt ðu¯i th§t là hæu ích, vì nh¶ nó mà lên b¶ khöi chªt chìm. Nhß v§y, møc ðích cüa ng߶i dùng khúc g² møc không phäi ð¬ khoe khoang, không phäi ð¬ tô ði¬m s½n phªt cho ð©p, không phäi ð¬ quí tr÷ng nhß mµt bäo v§t. Mà khúc g² là v§t hæu døng ðang c¥n dùng ðßa ng߶i vào b¶ khöi b¸ chªt chìm.
        Cûng v§y, m÷i ng߶i c¥n phäi th¤y ðúng ý nghîa v« cái thân này. Biªt thân này là vô th߶ng tÕm bþ không ch¤p ch£t nó, không quí thân này h½n thân khác. Không vì nó mà tÕo nghi®p ác, cûng không vì th¤y nó vô th߶ng tÕm bþ mà bi quan than th·, ng°i ch¶ chªt. Biªt thân này vô th߶ng tÕm bþ, phäi c¤p thiªt lþi døng thân này làm t¤t cä m÷i vi®c hæu ích. Lo tu hành ð¬ mình ðßþc giác ngµ giäi thoát m÷i kh± ðau và giúp ng߶i cûng ðßþc giác ngµ giäi thoát kh± ðau nhß mình.
        Ng߶i s¯ng ðßþc nhß v§y là ng߶i giác ngµ, biªt ðúng ý nghîa v« thân này và có thái ðµ s¯ng hþp ðÕo. Ðó là ði«u cån bän cüa ng߶i tu theo ðÕo Ph§t.
 
 
  [Ðê Nh¤t] [Ю Nh¸] [Ю Tam] [Ю TÑ] [Ю Ngû] [Ю Løc] [Ю Th¤t] [Ю Bát]