Hoài Häi Thi«n Sß 

Bá Trßþng Ngæ Løc 

Thích Duy Lñc d¸ch t× Hán sang Vi®t và lßþc giäi

T× Ân Thi«n Ð߶ng Hoa KÏ Xu¤t Bän 1992

---

Tác giä húy Hoài Häi, h÷ Vß½ng, ng߶i Trß¾ng LÕc, Phß¾c Châu. Thu· bé theo m© vào chùa l­ Ph§t, chï tßþng Ph§t höi m© :

"Ðây là ai".
M© nói :
"Là Ph§t".
Sß nói :
"Hình dÕng Ph§t v¾i ng߶i chÆng khác, tôi sau n¥y cûng s¨ làm Ph§t".

Sß xu¤t gia t× th· thiªu th¶i, tam h÷c ð«u thông, ham thích thi«n ð¯n ngµ, nghe thi«n sß Mã T± DðÕo Nh§t khai hóa · Nam Khang (nay là núi Mã T± · Giang Tây), Sß bèn hªt lòng y chï. Sau khi n¯i pháp Mã T±, Sß ðßþc ðàn tín thïnh trø trì ÐÕi Trí Th÷ Thánh thi«n tñ · núi ÐÕi Hùng thuµc H°ng Châu, núi cao chót vót, nß¾c su¯i Ngô Nguyên bay xu¯ng ngàn thß¾c, nên có tên là núi Bá Trßþng. Sß trø trì chßa ð¥y mµt tháng, ng߶i b¯n phß½ng ðªn tham h÷c vân t§p h½n mµt nghìn, trong ðó Qui S½n và Hoàng Bá làm thßþng thü. T× ðó pháp môn càng ngày càng hßng thÕnh, tông phong l×ng lçy, Sß bèn quyªt ý l§p ra thi«n vi®n ð¥u tiên. Trß¾c kia các tñ vi®n thi«n tông ð«u nh¶ vào chùa cüa lu§t tông, t× nay m¾i ðßþc l§p riêng. Sß là ng߶i kh·i sáng cho thi«n tñ ðßþc ðµc l§p, soÕn ð¸nh chª ðµ tòng lâm, g÷i là Bá Trßþng thanh quy, nên cûng ðßþc tôn xßng là T± Trung Hßng cüa thi«n tông.

Sß là ng߶i siêng nång làm vi®c, m²i khi có vi®c nhà chùa ð«u tñ mình làm trß¾c cä ðÕi chung ; ng߶i chü sñ lén d¤u døng cø canh tác cüa Shß, m¶i Sß nghî ng½i, Sß nói : "ÐÑc ta không ðü, ðâu dám trúg sñ lao ðµng cüa mình cho ng߶i khác !". Kiªm døng cø không ðßþc thì ngày ðó không ån, cho nên m¾i có câu : "Nh¤t nh§t b¤t tác, nh¤t nh§t b¤t thñc" (Mµt ngày không làm, mµt ngày không ån). Vì thª m¾i biªt ðßþc gia phong cüa Sß chân th§t nhß thê nào, th¤t ðáng làm mô phÕm cho muôn ð¶i.

Ngày 17 tháng giêng nåm Nguyên Hòa thÑ 9 ð¶i nhà Ð߶ng (CN 8l4) Sß th¸ t¸ch, th÷ 9l tu±i, ð® tØ ðßþc phó pháp là Qui S½n Linh Hñu thi«n sß, Hoàng Bá Hy V§n thi«n sß, v.v... t¤t cä có 28 ng߶i, hªt thäy ð«u là môn ð° xua¤t s¡c, kÏ lân, phøng hoàng trong Ph§t pháp. Ngoài tác ph¦m này ra còn có Bá Trßþng Thanh Qui 2 quy¬n. Nåm Tr߶ng Khánh thÑ nh¤t ð¶i Ð߶ng Møc Tông, ðßþc s¡c ban là ÐÕi Trí Thi«n Sß, tháp hi®u là ÐÕi Bäo Th¡ng Luân.

* * * Sß làm th¸ giä cho Mã T±, m²i khi thí chü cúng d߶ng trai phÕn Mã T±, Sß v×a m· n¡p ð§y ð° ån thì Mã T± liªn l¤y mµt miªng bánh th¸ chúng r¢ng :
"Là cái gì ?".
M²i m²i nhß thª träi qua ba nåm. * * * Mµt hôm sß theo h¥u Mã T±, có mµt b¥y v¸t tr¶i bay qua, T± nói :
"Là gì v§y ?"
 Sß nói :
"V¸t tr¶i".
T± nói :
"Ði ðâu r°i ?"
Sß nói :
"Bay qua r°i".
T± bèn quay lÕi nhéo mûi Sß mµt cái, Sß ðau la th¤t thanh. T± nói :
"Sao nói bay qua r°i !".
Sß ngay ðó tïnh ngµ, r°i li«n tr· v« phòng th¸ giä khóc to thäm thiªt. BÕn ð°ng tham höi r¢ng : "Ông nh¾ cha m© à ?"
Sß nói :
"Không".
LÕi höi :
"B¸ ng߶i ta m¡ng chØi à ?
Sß nói :
"Không".
LÕi höi :
"Thª tÕi sao khóc ?"
Sß nói :
"Tôi b¸ ÐÕi sß nhéo mûi ðÕu th¤u xß½ng".
Ng߶i ð°ng tham nói :
"Có nhân duyên gì không khª hþp chång ?"
Sß nói :
"Ông cÑ ði höi Hòa thßþng xem".
Ng߶i ð°ng tham bèn ðªn höi Mã T± r¢ng :
"Th¸ giä Hoài Häi có nhân duyên gì không khª hþp mà khóc · trong liêu phòng, xin Hòa Thßþng nói cho con biªt".
T± nói :
"Ông ta ngµ r°i, ng߶i cÑ höi thÆng ông ta".
Ng߶i ð°ng tham tr· lÕi liêu phòng nói v¾i Sß :
"Hòa Thßþng nói ông ngµ r°i và bäo tôi höi thÆng ông".
Sß bèn cß¾i ha hä. Ng߶i ð°ng tham nói :
"V×a m¾i khóc tÕi sao bây gi¶ lÕi c߶i ?"
Sß nói :
"V×a m¾i khóc bây gi¶ c߶i".
Ng߶i ð°ng tham ng½ ngác.
Hôm sau, khi Mã T± thång tòa, chúng v×a vân t§p thì Sß bß¾c ra cu¯n chiªu lÕi. T± bèn xu¯ng tòa. sß li«n theo ðªn phß½ng trßþng.
T± nói :
"H°i nãy ta chßa t×ng nói nång gì tÕi sao ông cu¯n chiªu lÕi v§y ?"
Sß nói :
"Hôm qua b¸ Hòa Thßþng nhéo mûi ðau".
T± nói :
"Hôm qua ông ð¬ tâm vào ðâu ?"
Sß nói :
"L² mûi con hôm nay lÕi chÆng ðau næa".
T± nói :
"Ông th¤u rõ vi®c hôm qua r°i"
Sß làm l­ mà lui ra. * * * Sß ngµ r°i tái tham ; lúc ðang h¥u bên cÕnh Mã T±, T± chåm chú nhìn cái ph¤t tr¥n · góc thi«n sáng (ch² T± ng°i)
Sß nói :
- "TÑc døng n¥y, lìa døng n¥y".
T± nói :
"V« sau ông làm sao m· mi®ng dÕy bäo ng߶i ?".
Sß l¤y cái ph¤t tr¥n ðßa lên.
T± nói :
"TÑc døng n¥y, lìa døng n¥y".
Sß treo ph¤t tr¥n v« ch² cû.
T± bèn oai hùng hét mÕnh lên mµt tiªng làm sß b¸ ðiªc tai luôn ba ngày. * * * Mµt hôm, Hoàng Bá vào phòng Sß thßa r¢ng :
"Con mu¯n ði l­ bái Mã T±"
Sß nói :
"Mã T± ðã t¸ch r°i".
Bá nói :
"Chßa rõ Mã T± có ð¬ lÕi l¶i nào chång ?"
Sß bèn k¬ lÕi nhân duyên tái tham v¾i Mã T± mà nói r¢ng :
"Ph§t pháp không phäi là vi®c nhö ðâu, lão tång lúc ¤y vì cái hét cüa Mã T± mà b¸ ðiªc tai luôn ba ngày".
Bá nghe k¬ ðªn ðây b¤t giác lè lßÞi.
Sß nói :
"Ông v« sau có n¯i pháp Mã T± không ?"
Bá nói :
"Không, hôm nay nh¶ Hòa Thßþng k¬ lÕi m¾i ðßþc th¤y ðÕi c½ ðÕi døng cüa Mã T±, nhßng không biªt m£t Mã T±, mà nªu n¯i pháp cüa Mã T± thì sau n¥y s¨ làm m¤t con cháu ta".
Sß nói :
- Ðúng thª, ðúng thª,. Cái th¤y b¢ng v¾i th¥y thì kém phân nØa ðÑc cüa th¥y. Cái th¤y h½n th¥y thì m¾i ðü tß cách truy«n thø. Ông thñc có cái th¤y siêu vi®t h½n th¥y.
Bá li«n l­ bái. * * * V« sau Qui S½n höi NgßÞng S½n :
-"Cái nhân duyên ðßa ph¤t tr¥n lên cüa Bá Trßþng tái tham Mã T±, ý chï cüa hai v¸ tôn túc n¥y nhß thª nào ?".
NgßÞng S½n nói :
-"Ðó là hi¬n bày ðÕi c½ ðÕi døng".
Qui S½n nói :
- "Dß¾i Mã T± có 84 ng߶i ð¡c pháp là ðÕi thi®n tri thÑc xu¤t s¡c m¤y ng߶i ð¡c ðÕi c½ m¤y ng߶i ð¡c ðÕi døng ?".
NgßÞng S½n nói :
- "Bá Trßþng ð¡c ðÕi c½, Hoàng Bá ð¡c ðÕi døng, còn lÕi ð«u là th¥y giäng ðÕo".
Qui S½n nói :
- "Ðúng thª, ðúng thª. * * * Mã T± sai ng߶i ðem thß và ba hû tß½ng cho Sß, Sß bäo ðem xªp trß¾c pháp ð߶ng r°i thång tòa. Chúng v×a vân t§p thì Sß l¤y g§y chï vào ba hæ tßþng r¢ng :

"Nói ðßþc thì không ð§p b¬, nói không ðßþc thì ð§p b¬".
Chúng l£ng thinh. Sß bèn ð§p b¬ r°i tr· v« phß½ng trßþng.

* * * Mµt hôm Mã T± höi Sß :
- "T× ðâu ðªn :
Sß nói
- "T× sau núi ðªn".
T± nói :
- "Có g£p mµt ng߶i nào không ?"
- Sß nói :
-"Nªu g£p thì k¬ v¾i Hòa Thßþng".
T± nói :
- "Ðßþc tin tÑc n¥y · ch² vào v§y ?"
- Sß nói :
-"Tµi l²i cüa con".
T± nói :
- "„y là tµi l± cüa Lão tång". * * * Có mµt tång v×a khóc v×a ði vào pháp ð߶ng. Sß nói :
- "Làm sao v§y ?".
Tång ¤y nói :
- "Cha m© ð«u m¤t, xin th¥y ch÷n ngày cho".
Sß nói :
- "Ngày mai ðªn ðây chôn cùng mµt lßþt". * * * Mµt hôm Qui S½n, Ngû Phong, Vân Nham ðang ðÑc h¥u, Sß höi Qui S½n :
- "Nªu bö cä c±, h÷ng, môi, mép thì nói nhß thª nào ?"
Qui S½n nói :
-"Xin Hòa Thßþng nói cho"
Sß nói :
- "Ta không t× ch¯i nói v¾i ông, chï e v« sau làm m¤t con cháu cüa ông".
LÕi höi Ngû Phong. Ngû Phong nói :
- "Hòa Thßþng cûng c¥n bö cä ði".
Sß nói :
- "N½i v¡ng vë s¨ dõi m¡t nhìn ông"
LÕi höi Vân Nham.
Vân Nham nói :
- "Hòa Thßþng có hay chßa ?".
Sß nói :
- "Làm m¤t con cháu ta". * * * M²i ngày Sß thång tòa th߶ng có mµt cø già theo chúng nghe pháp. Mµt hôm chúng tan r°i mà cø không ði. Sß m¾i höi :
- "Ng߶i ðÑng ðó là ai v§y ?".
Cø già ðáp :
- "Tôi chÆng phäi thân ng߶i. Vào ð¶i Ph§t Ca Diªp trong quá khÑ tôi ðã t×ng · núi n¥y. Có ng߶i tham h÷c höi tôi : "Ng߶i ðÕi tu hành có còn l÷t vào nhân quä không ?". Tôi ðáp : "B¤t lÕc nhân quä" (chÆng l÷t vào nhân quä), nên b¸ ð÷a làm thân ch°n nåm tråm kiªp. Nay xin Hòa Thßþng cho tôi mµt chuy¬n ngæ ð¬ tôi ðßþc giäi thoát thân ch°n.
Sß nói :
- "Ng߶i höi ði ?".
Cø già bèn höi :
- "Ng߶i ðÕi tu hành có còn l÷t vào nhân quä không ?".
Sß nói :
- "B¤t muµi nhân quä" (nhân quä rõ ràng).
Cø già ngay ðó ðÕi ngµ, ðänh l­ r¢ng :
- "Tôi ðã thoát thân ch°n, nay xác · sau núi, xin Sß y theo l® tång m¤t mà thiêu cho".
Sß bäo Duy Na ðánh chuông báo cho ðÕi chúng biªt th÷ trai xong xin m¶i t¤t cä ði ðßa ðám tång chªt.
ÐÕi chúng không rõ ra sao. Sß dçn chúng ðªn hang ðá phía sau núi l¤y g§y kh«u ra mµt con ch°n chªt r°i y theo th߶ng l® mà höa táng. Nhß mµt ông tång viên t¸ch.
Ъn tôi, Sß k¬ lÕi nhân duyên trên, Hoàng Bá bèn höi :
- "Ng߶i xßa chï ðáp sai mµt câu chuy¬n ngæ mà b¸ ð÷a thân ch°n 500 kiªp, nay chuy¬n ngæ nào cûng không ðáp sai thì nhß thª nào ?".
Sß nói :
- "LÕi g¥n ðây ta nói cho nghe".
Hoàng Bá ðªn g¥n bÕt tai Sß mµt cái. * * * Tång höi :
- "Thª nào là vi®c kÏ ð£c ?"
Sß ðáp :
- "еc t÷a · ÐÕi Hùng S½n".
V¸ tång l­ bái. Sß bèn ðánh. * * * Nhân lúc ph± thïnh tång chúng ði cu¯c ð¤t, có mµt v¸ tång nghe tiªng tr¯ng li«n vác cu¯c lên vai r°i c߶i l¾n ði v«.
Sß nói :
- "Hay quá ! Ðây là cØa cüa Quan Âm nh§p lý"
khi v« chùa Sß g÷i v¸ tång ¤y ðªn höi :
- "H°i nãy ông thây ðÕo lý gì mà làm v§y ?".
 Tång ¤y ðáp :
- "H°i nãy tôi cäm th¤y ðói bøng, nên nghe tiªng tr¯ng li«n tr· v« ån c½m".
Sß li«n c߶i. * * * Mµt tång k¬ chuy®n r¢ng :
 "Tång höi Thi«n Sß Tây Ð߶ng :
- "Có höi, có ðáp, tÕm gÕt qua mµt bên, lúc không höi không ðáp thì nhß thª nào ?".
Tây Ð߶ng nói :
"Sþ xình thúi sao ?"
Sß nghe k¬ xong bèn nói :
- "Lây nay ta cÑ nghi lão
ông tång ¤y nói :
- "Xin Hòa Thßþng nói cho".
Sß nói :
- "Nh¤t hþp tß¾ng là b¤t khä ð¡c". * * * Sß dÕy chúng r¢ng :
- "Có mµt ng߶i lâu ngày không ån c½m chÆng nói ðói, có mµt ng߶i su¯t ngày ån c½m chÆng nói no".
Tång chúng không có ai trä l¶i.
Công án này gi¯ng nhß Ngài Lâm Tª nói :
- "Có mµt ng߶i su¯t kiªp · giæa ð߶ng mà chÆng lìa nhà, có mµt ng߶i lìa nhà mà chÆng · giæa ð߶ng. V§y ai là ng߶i ðáng ðßþc tr¶i ng߶i cúng d߶ng ?".
Thi«n sß ÐÕi Hu® nh¡c lÕi l¶i cüa Lâm Tª r°i nói :
- "T£c thân dî lµ" (Thân trµm c¡p ðã hi®n ra). * * * Vân Nham höi Sß r¢ng :
- "Hòa Thßþng m²i ngày b§n rµn vì ai ?".
Sß nói :
- "Có mµt ng߶i mu¯n".
Vân Nham nói :
- "TÕi sao không bäo y tñ làm ?".
Sß nói :
- "Y không có vi®c nhà". * * * Sß sai tång ðªn ch² Thi«n sß Chßong Kính và d£n :
- "H­ th¤y Ngài thång tòa thuyªt pháp thgì ông träi t÷a cø ra, l­ bái xong ðÑng d§y c¥m mµt chiªc dép l¤y tay áo phüi bøi bám r°i l§t úp dép xu¯ng".
Tång ¤y ði ðªn ch² Thi«n sß Chß½ng Kính và làm ðúng theo l¶i chï dÕy cüa Sß.
Chß½ng Kính nói :
- "Tµi l±i cüa Lão tång". * * * Tång höi Sß :
- "Ôm phác (ng÷c quí · trong ðá) ði tìm th¥y, xin th¥y khám xét".
Sß nói :
- "Hôm qua trên núi Nam S½n có con h± c¡n con c÷p".
Tång nói :
- "L¶i chú giäi chân th§t r¤t ðúng, tÕi sao chÆng rü lòng phß½ng ti®n ?"
Sß nói :
- "Th¢ng ån trµm chuông rung (loÕi chuông h­ rung là phát tiªng) mà tñ b¸t tai".
Tång nói :
- "G± C¦m Lai chÆng g£p thþ giöi cûng ð°ng nhß cüi r×ng".
Sß bèn ðánh.
Tång kêu :
- "Tr¶i ½i ! Tr¶i ½i !"
Sß nói :
- "Sao dài dòng quá v§y".
Tång nói :
- "Hiªm g£p tri kÖ".
R°i quay ð¥u bö ði.
Sß nói :
- "Bá Trßþng hôm nay thua hªt phân næa".
Ъn chi«u, th¸ giä höi :
- "Hòa Thßþng b¸ tång này chê bö r°i thì thôi sao ?"
Sß bèn ðánh.
Th¸ giä la :
- "Tr¶i ½i ! Tr¶i ½i !"
Sß nói :
- "Hiªm g£p tri kÖ".
Th¸ giä ðänh l­.
Sß nói :
- "T¤t cä mµt lßþt nh§n lãnh xong".

* * *

Tri®u Châu ðªn tham v¤n Sß, Sß höi :
- M¾i lìa n½i nào ðªn ðây ?
Ðáp :
- Nam Tuy«n.
Sß nói :
- Nam Tuy«n g¥n ðây có l¶i dÕy chi ?
Ðáp :
- Ng߶i chßa chÑng ð¡c c¥n phäi nín l£ng.
Sß nói :
- Mµt câu nín l£ng tÕm gÕt mµt bên, mµt câu m¸t mù thì nói nhß thª nào ?
Tri®u Châu bß¾c ðªn ba bß¾c.
Sß li«n hét.
Tri®u Châu làm thª lùi lÕi.
Sß nói :
- Nín l£ng t¯t l¡m chÑ !
Tri®u Châu bèn ði ra. * * * Mµt l¥n sß thuyªt pháp xong, ðÕi chúng ði ra thì sß g÷i lÕi, ðÕi chúng quay ð¥u lÕi,
Sß li«n höi :
"Là cái gì ?".
Ng߶i ð¶i xßng tøng câu ðó là
"Bá Trßþng hÕ ð߶ng cú". (Câu thoÕi xu¯ng tòa). * * * Sß thång tòa nói :
"Linh quang ðµc chiªu (sáng tö), thoát hÆn cån tr¥n, th¬ lµ chân th߶ng, chÆng k©t vån tñ, tâm tính vô nhi¬m, v¯n tñ viên thành, h­ lìa v÷ng duyên tÑc nhß chß Ph§t". * * * Tång höi :
- Thª nào là pháp yªu cüa ðÕi th×a ð¯n ngµ ?
Sß nói :
- Các ng߶i trß¾c ngßng các duyên, thôi nghï muôn vi®c, thi®n và b¤t thi®n thª gian và xuât thª gian, t¤t cä các pháp ch¾ ghi nh¾, ch¾ duyên ni®m buông bö thân tâm khiªn cho tñ tÕi, tâm nhß g² ðá chÆng còn phân bi®t, tâm vô s· hành. Tâm ð¸a nªu không thì hu® nhñt tñ hi¬n, nhß ðám mây tan thì m£t tr¶i hi®n ra. H­ ngßng nghï t¤t cä phan duyên nhæng hình thÑc tham sân, ái thü, c¥u t¸nh ð«u sÕch ð¯i v¾i ngû døc, bát phong chÆng b¸ lay ðµng, chÆng b¸ kiªn vån giác tri trói buµc, chÆng b¸ các cänh x¤u ð©p mê ho£c, tñ nhiên ð¥y ðü th¥n thông di®u døng, ¤y là ng߶i giäi thoát. Яi v¾i t¤t cä cänh gi¾i, tâm chÆng t¸nh chÆng loÕn, chÆng nhiªp chÆng tán, th¤u qua t¤t cä thanh s¡c, chÆng có tr® ngÕi g÷i là ðÕo nhân. Thi®n ác th¸ phi ð«u chÆng tác ý, cûng chÆng mªn mµt pháp, cûng chÆng bö mµt pháp, g÷i là ng߶i ðÕi th×a. ChÆng b¸ t¤t cä thi®n ác, không hæu, c¤u t¸nh, hæu vi vô vi, thª gian xu¤t thª gian, phß¾c ðÑc trí hu® ràng buµc, g÷i là Ph§t hu®. Th¸ phi t¯t x¤u, ðúng lý sai lý, các tri kiªn tình thÑc ð«u sÕch hªt, chÆng có trói buµc, chÆng có giäi thoát, n½i n½i tñ tÕi, g÷i là b° tát m¾i phát tâm li«n lên ð¸a v¸ Ph§t.