Hoa Sen

Hoài Häi Thi«n Sß

Bá Trßþng Ngæ Løc

Thích Duy Lñc d¸ch t× Hán sang Vi®t và lßþc giäi

T× Ân Thi«n Ðß¶ng Hoa KÏ Xu¤t Bän 1992
Tiªp Theo
Höi :
- Ð¯i v¾i t¤t cä cänh gi¾i làm sao ðßþc "tâm nhß g² ðá ði" ?
Sß nói :
- T¤t cä các pháp v¯n chÆng tñ nói không, chÆng tñ nói s¡c, cüng chÆng tñ nói th¸ phi, c¤u t¸nh, cûng không có tâm trói buµc ngß¶i, chï vì ngß¶i tñ hß v÷ng, tính toán, ch¤p trß¾c, bày ð£t ðü thÑ lý l¨, sanh kh·i ðü thÑ tri kiªn, móng lên ðü thÑ yêu ghét. H rõ các pháp v¯n chÆng tñ sanh, ð«u do mµt ni®m v÷ng tß·ng cüa mình ðiên ðäo ch¤p tß¾ng mà có, nªu biªt tâm v¾i cänh v¯n chÆng ðªn v¾i nhau thì ngay ðó giäi thoát, m²i m²i các pháp ngay ðó t¸ch di®t, ngay ðó là ðÕo tràng. LÕi, cái bän tánh sÆn có ¤y v¯n chÆng tên g÷i, b±n lai chÆng phäi phàm, chÆng phäi thánh, chÆng phäi c¤u t¸nh, chÆng phäi không hæu, chÆng phäi thi®n ác..., h có tâm phân bi®t thì v¾i các "nhim pháp" tß½ng ßng, g÷i là hàng nh¸ th×a và tr¶i, ngß¶i ; nªu không phân bi®t c¤u t¸nh, chÇng trø trói buµc, chÆng trø giäi thoát, không có t¤t cä tâm lßþng hæu vi vô vi, thì · n½i sanh tØ, tâm ðßþc tñ tÕi. Tñ tánh b¤t nh¸ v¯n chÆng hòa hþp v¾i các v÷ng nhß hß huyn tr¥n lao, ngû u¦n, th§p bát gi¾i, sanh tØ..., v¯n ðµc l§p không có ch² dña, t¤t cä chÆng dính m¡c, ði · vô ngÕi, vãng lai sanh tØ gi¯ng nhß cØa m·. Ngß¶i h÷c ðÕo nªu g£p m²i m²i kh± vui, các vi®c v×a ý hay chÆng v×a ý, tâm vô s· trø, chÆng nghî danh v÷ng, lþi dßÞng, ån m£c, chÆng ham công ðÑc lþi ích, chÆng b¸ các pháp thª gian tr® ngÕi, không yêu không ghét, kh± vui b¢ng nhau, áo vá che thân, c½m h¦m qua ngày, ng½ ng½ nhß ngu nhß ðiªc, ð¯i v¾i tñ tánh m¾i có ít ph¥n tß½ng ßng. Nªu n½i · tâm rµng h÷c tri giäi c¥u phß¾c c¥u trí, ð«u là sanh tØ, ðªu là vô ích. LÕi b¸ ngoÕi cänh tri giäi lôi kéo, trôi n±i ði vào trong bi¬n sanh tØ. Ph§t là ngß¶i vô c¥u, c¥u tÑc là trái. Lý là lý vô c¥u, c¥u tÑc là m¤t. Nªu ch¤p trß¾c vô c¥u, lÕi ð°ng n½i có c¥u, nªu ch¤p trß¾c vô vi, lÕi ð°ng n½i hæu vi. Nên kinh nói : "ChÆng ch¤p pháp, chÆng ch¤p phi pháp, chÆng ch¤p phi phi pháp". Cûng nói :"Nhß Lai s· ð¡c pháp, pháp này vô thñc vô hß". H ðßþc nhât tâm b¤t sanh, gi¯ng nhß g² ðá, chÆng b¸ ngû døc, bát phong cu¯n trôi, thì cái nhân sanh tØ ðßþc dÑt, ðßþc ði · tñ do, chÆng b¸ t¤t cä nhân quä hæu vi trói buµc. Sau khi ngµ r°i thì dùng cái nhân vô trói buµc ðó ð¬ làm lþi ích chúng sanh, dùng cái tâm vô ch¤p trß¾c ðó ð¬ Ñng c½ tiªp v§t, dùng cái trí hu® vô ngÕi ðó ð¬ m· trói cho t¤t cä, cûng g÷i là tùy b®nh cho thu¯c.
Höi :
- Nhß nay th÷ gi¾i, thân mi®ng thanh t¸nh, ðã ðü các thi®n có ðßþc giäi thoát không ?
Sß ðáp :
- Ðßþc chút ph¥n giäi thoát mà chßa ðßþc tâm giäi thoát, cûng chßa ðßþc t¤t cä ch² ð«u giäi thoát.
Höi :
- Thª nào là tâm giäi thoát và t¤t cä ch² ð«u giäi thoát ?
Sß ðáp :
- ChÆng c¥u Ph§t, chÆng c¥u pháp, chÆng c¥u tång, cho ðªn chÆng c¥u phß¾c trí, tri giäi, tình ch¤p nhß sÕch ð«u dÑt hªt, cûng chÆng ch¤p không c¥u là phäi, cûng chÆng trø n½i ch² dÑt hªt, cûng chÆng mªn thiên ðß¶ng, cûng chÆng sþ ð¸a ngøc, trói buµc và giäi thoát ð«u vô ngÕi, tÑc là thân tâm và t¤t cä ch² ð«u ðßþc giäi thoát. Ông ch¾ cho r¢ng có ðßþc chút ph¥n gi¾i thân mi®ng ý thanh t¸nh là xong, ðâu biªt r¢ng pháp môn gi¾i ð¸nh hu® dù nhß s¯ cát sông H¢ng mà ð¯i v¾i vô l§u giäi thoát ð«u chßa dính dáng mµt mäy lông. Hãy n² lñc tiªn lên ! Hãy dûng mãnh tham cÑu ! Ð×ng ðþi ðªn khi tai ðiªc, m¡t m¶, m£t nhån, ð¥u bÕc, già kh± ðªn thân, bu°n thß½ng vß½ng v¤n, l® r½i d¥m d«, trong lòng sþ hãi không cò gì ð¬ nß½ng tña và không biªt phäi ði v« ðâu. Ðªn lúc ¤y, mu¯n tay chân không run r¦y cûng không ðßþc. Dçu cho có phß¾c trí, tiªng tåm, lþi dßÞng cûng không cÑu ðßþc, vì tâm hu® chßa m·, chï nghî ðªn các cänh, chÆng biªt phän chiªu, chÆng th¤y Ph§t ðÕo. Khi lâm chung, t¤t cä nghi®p duyên thi®n ác mµt ð¶i ð«u hi®n trß¾c m¡t, ngü u¦n, løc ðÕo, ho£c vui m×ng ho£c khüng b¯, thäy ð«u hi®n ti«n. T¤t cä ác cänh ð«u tùy theo sñ tham ái cüa tñ tâm mà biªn thành cänh thù th¡ng nhß nhà cØa ð©p ð¨, xe cµ chói l÷i hi¬n hách, ch² nào tham ái n£ng thì nghi®p thÑc dçn d¡t theo ðó th÷ sanh, thai trâu bøng ngña tùy nghi®p ð¥u thai, không có ph¥n tñ do.
Höi :
- Thª nào là ðßþc ph¥n tñ do ?
Sß ðáp :
- Nhß nay ðßþc thì ðßþc, ho£c ð¯i v¾i ngû døc, bát phong, tâm không l¤y bö, bön xën, ganh tÜ, tham ái, tình ch¤p ngã s· ð«u sÕch, nh½ sÕch ð«u quên, cûng nhß m£t tr¶i trên hß không, chÆng duyên mà chiªu, tâm tâm nhß g² ðá, ni®m ni®m (tham thi«n) nhß cÑu lØa cháy ð¥u, cûng nhß voi l¾n qua sông cÑ bång ngang giòng nß¾c không chút nghi ng¶. Ngß¶i n¥y thiên ðß¶ng ð¸a ngøc không câu thúc ðßþc. Ngß¶i xem kinh giáo, ð÷c ngæ ngôn ð«u nên uy¬n chuy¬n qui v« tñ kÖ. Nên biªt t¤t cä ngôn giáo cüa Ph§t chï ð¬ hi¬n bày cái giác chiªu soi cüa tñ tánh. Tâm mình h không b¸ t¤t cä các cänh hæu vô xoay chuy¬n tÑc là ðÕo sß cüa chính mình. Chiªu phá ðßþc t¤t cä các cänh hæu vô, ¤y là Kim Cang Hu®, tÑc là có ph¥n ðµc l§p tñ do. Nªu mà không ðßþc nhß thª, dçu cho tøng thuµc hªt 12 bµ kinh chï thành kë tång thßþng mÕn, ¤y là báng Ph§t, chÆng phäi ngß¶i tu hành. H lìa ðßþc t¤t cä thanh s¡c, cûng chÆng trø n½i lìa, cûng không có tri giäi ch¤p chÆng trø, ¤y là chân tu hành. Ð÷c kinh xem giáo, theo tiêu chu¦n thª gian là vi®c t¯t, nªu theo ngß¶i th¤u lý mà xem, ðó là ngß¶i ngu dÕi. Ngß¶i th§p ð¸a nªu thoát chÆng ðßþc, còn phäi trôi vào sông sanh tØ. Kinh giáo cüa tam th×a ð«u là tr¸ các b®nh tham sân, nhß hi®n nay nªu ni®m ni®m có các b®nh tham sân nên c¥n phäi tr¸ trß¾c, chÆng c¥n tìm c¥u tri giäi, nghîa cú trong kinh. C¥u tri giäi thuµc v« tham, tham tri giäi trong kinh lÕi biªn thành b®nh. Nhß nay chï c¥n lìa t¤t cä các pháp hæu vô, cûng lìa n½i lìa, th¤u qua ngoài "ba câu", tñ nhiên v¾i Ph§t chÆng khác. Tñ ðã là Ph§t còn lo gì Ph§t chÆng biªt thuyªt pháp, chï e chÆng phäi Ph§t mà b¸ các pháp hæu vô trói buµc chÆng ðßþc tß do. Ngß¶i chßa ngµ lý, phß¾c trí có trß¾c, b¸ xe phß¾c trí ch· ði nhß hèn sai sang, chÆng b¢ng ngµ lý trß¾c r°i sau m¾i có phß¾c trí. Nªu mu¯n phß¾c trí tÑc kh¡c có li«n, n¡m ð¤t thành vàng, n¡m vàng thành ð¤t, biªn nß¾c bi¬n thành tô lÕc, phá núi Tu Di thành vi tr¥n, b¯n bi¬n l¾n nhiªp vào mµt l² chân lông, n½i mµt nghîa làm vô lßþng nghîa, n½i vô lßþng nghîa làm mµt nghîa. Xin ðÕi chúng trân tr÷ng !
* * * Sß khai th¸ r¢ng :
- Ngôn ngæ c¥n phäi phân bi®t tr¡ng ðen, c¥n phäi biªt là l¶i nói chung hay l¶i nói riêng, l¶i nói liu nghîa hay b¤t liu nghîa.
Kinh giáo liu nghîa phân bi®t v« thanh (trong) còn kinh giáo b¤t liu nghîa phân bi®t v« trßþc (ðøc). Nói c¤u bên pháp uª là phân bi®t v« phàm, nói c¤u bên pháp t¸nh là phân bi®t v« thánh. Nay thuyªt t× chín bµ giáo ði¬n tiªn lên, chúng sanh không có m¡t, c¥n phäi nh¶ ngß¶i g÷t giûa. Nªu nói v¾i ngß¶i tøc tai ðiªc, c¥n phäi dÕy h÷ xu¤t gia trì gi¾i, tu thi«n h÷c hu®, nªu là ngß¶i tøc siêu xu¤t thì không nên dÕy h÷ nhß thª, nhß trß¶ng hþp các ngài Duy Ma C§t, Phó ÐÕi Sî....Ð¯i v¾i b§c Sa Môn ðã th÷ gi¾i cø túc, sÑc gi¾i ð¸nh hu® ðã có mà nói nhß thª thì g÷i là phi th¶i ngæ (chÆng Ñng c½), cûng g÷i là Ö ngæ (nói thêu d®t). Nªu là b§c Sa Môn phäi nói c¤u bên pháp t¸nh, phäi nói lìa các pháp có không, lìa t¤t cä tu chÑng, cûng lìa cä cái lìa næa. Nªu trong hàng Sa Môn mà t¦y tr× t§p nhim tham sân không ðßþc cûng g÷i là kë tøc tai ðiªc, phäi dÕy h÷ tu thi«n h÷c hu®. Nªu hàng tång sî Nh¸ th×a ðã dÑt ðßþc b®nh tham sân mà còn trø n½i vô tham, cho ðó là ðúng, là thuµc v« vô s¡c gi¾i, là ngån tr· ánh sáng Ph§t là làm thân Ph§t chäy máu, cûng phäi dÕy h÷ tu thi«n h÷c hu®.
C¥n phäi bi®n bi®t rõ ràng l¶i nói thanh, trßþc. Pháp trßþc là các danh t× tham, sân, ái, thü....Pháp thanh là các danh t× B° Ð«, Niªt Bàn, giäi thoát....Nay cái giác chiªu soi chï c¥n ð¯i v¾i hai giòng thanh trßþc, các pháp thánh phàm, s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, các pháp thª gian và xu¤t thª gian ... ð«u chÆng nên có mäy may ái thü. Ðã chÆng ái thü mà y trø vào chÆng ái thü cho ðó là phäi, ¤y là S½ thi®n, là trø n½i ði«u phøc tâm, là hàng Thanh Vån, là ngß¶i ðã ðªn b¶ r°i mà còn lßu luyªn chiªc bè không ch¸u bö là ðÕo Nh¸ th×a, là quä Thi«n na. Ðã chÆng ái thü cûng chÆng y trø n½i chÆng ái thü, là Trung thi®n, là bán - tñ - giáo, vçn còn là vô s¡c gi¾i, khöi sa vào ðÕo Nh¸ th×a, khöi lÕc vào l¯i Ma dân, vçn còn là b®nh Thi«n na, còn b¸ trói buµc vào B° tát th×a. Ðã không y trø n½i chÆng ái thü và cûng không kh·i cái tri giäi v« không y trø, ¤y là H§u thi®n, là mãn - tñ - giáo, khöi r½i vào vô s¡c gi¾i, tránh khöi b®nh Thi«n na, khöi sa vào B° tát th×a, khöi b¸ ð÷a vào ð¸a v¸ Ma vß½ng, nhßng vì b¸ trí chß¾ng, ð¸a chß¾ng, hành chß¾ng nên th¤y Ph§t tánh cüa mình nhß ban ðêm th¤y hình s¡c.
V« t§p khí vi tª, Ph§t nói : "Mu¯n ðªn ð¸a v¸ Ph§t phäi ðoÕn dÑt hai thÑ ngu : Mµt là vi tª s· tri ngu, hai là cñc vi tª s· tri ngu". Cho nên kinh nói : "Có b§c ðÕi trí ð§p vÞ hÕt bøi l¤y ra quy¬n kinh". Nªu th¤u su¯t nghîa ba câu thì chÆng b¸ k©t n½i ba ðoÕn S½, Trung, H§u thi®n. Giáo môn thí dø con hß½u nhäy ba l¥n ra khöi lß¾i, g÷i là làm Ph§t ngoÕi tri«n, không có v§t gì ràng buµc ðßþc ngß¶i này. Ðây thuµc v« Ph§t sau ðÑc Nhiên Ðång, là t¯i thßþng th×a, là thßþng thßþng trí, là ðÑng trên Ph§t ðÕo ; ngß¶i này là Ph§t, có Ph§t tánh, là ðÕo sß, là ði«u khi¬n ðßþc vô s· ngÕi phong, là vô ngÕi hu®, v« sau ðßþc tß do sai khiªn nhân quä phß¾c trí, là làm xe chuyên ch· nhân quä, · n½i sanh không b¸ sanh nh¯t, · n½i tØ không b¸ tØ ngÕi, · n½i ngû ¤m nhß cØa ðã m·, không b¸ ngû ¤m ngån tr·, ði · tñ do, ra vào không khó. Nªu ðßþc nhß thª, không lu§n thÑ b§c h½n kém, dù là thân con kiªn, chï c¥n ðßþc nhß thª thì ð«u là cöi nß¾c thanh t¸nh vi di®u không th¬ nghî bàn. Nhæng l¶i k¬ trên còn là l¶i nói m· trói, h÷ (tñ tánh) v¯n không thß½ng tích thì ð×ng làm cho b¸ thß½ng. Nhæng cái thß½ng tích Ph§t, thß½ng tích B° tát ð«u là thß½ng tích (có nghîa là ch¤p Ph§t là thß½ng tích Ph§t, ch¤p B° tát là thß½ng tích B° tát). Phàm nói các pháp "có, không" ð«u là thß½ng tích vì "có, không" bao g°m t¤t cä pháp.
Hàng Th§p ð¸a là chúng · trong dòng nß¾c ðøc, tñ cho là dòng nß¾c thanh, dñng tß¾ng thanh ð¬ nói l²i cüa tß¾ng trßþc. Trß¾c kia 10 v¸ ðÕi ð® tØ nhß Xá Lþi Ph¤t, Phú Lâu Na, chánh tín nhß A Nan, tà tín nhß Thi®n Tinh... m²i ngß¶i có mµt c¯t cách riêng, m²i ngß¶i có mµt phép t¡c riêng, ð«u b¸ ÐÕo sß (Ph§t) nói toÕc ra là chÆng ðúng. TÑ thi«n, bát ð¸nh, A La Hán ... trø trong ð¸nh tám muôn kiªp, h÷ là ngß¶i tu hành theo kiªn ch¤p vì b¸ rßþu t¸nh pháp làm say, nên hàng Thanh Vån nghe Ph§t pháp không phát ðßþc ðÕo tâm vô thßþng, do ðó b¸ g÷i là ngß¶i ðoÕn thi®n cån không có Ph§t tánh. Kinh giáo nói : "Ch² g÷i là h¥m sâu giäi thoát ðáng sþ, nªu có mµt ni®m tâm lui søt thì r½i vào ð¸a ngøc mau nhß tên b¡n". Cûng chÆng ðßþc nh¤t ð¸nh nói lui søt, cûng chÆng ðßþc nh¤t ð¸nh nói không lui søt, nhß các Ngài Vån Thù, Quan Âm, Thª Chí,... ðªn th¸ hi®n ð°ng loÕi v¾i Tu Ðà Hoàn ð¬ dçn dø, chÆng ðßþc nói h÷ lui søt, m£c dù lúc b¤y gi¶ h÷ chï ðßþc g÷i là ngß¶i Tu Ðà Hoàn thôi.
Nay cái giác chi«u soi chï c¥n chÆng b¸ các pháp "có, không" dính m¡c, th¤u su¯t nghîa ba câu và t¤t cä cänh gi¾i ngh¸ch thu§n thì d¥u có nghe tråm nghìn muôn Ñc ðÑc Ph§t xu¤t hi®n · thª gian cûng nhß không nghe, cûng không y trø vào ch² không nghe, cûng không kh·i tri giäi v« sñ không y trø, nói h÷ là ngß¶i lui søt chÆng ðßþc, vì s¯ lßþng không hÕn chª h÷ ðßþc, ¤y là Ph§t thß¶ng trø thª gian mà chÆng nhim thª pháp. Nói Ph§t chuy¬n pháp luân mà lui søt là phï báng Ph§t pháp tång.
Nói Ph§t chuy¬n pháp luân mà lui søt cûng là phï báng Ph§t pháp tång. Nhß ngài Tång Tri®u nói : "ÐÕo B° ð« không th¬ suy lß¶ng, cao vô thßþng, rµng vô cùng, sâu thåm thÆm". R½i vào l¶i nói là b®nh, nói giác chiªu soi cûng còn là không ðúng, chï là t× trßþc bi®n thanh (do cái ðøc mà bi®n bi®t cái trong) mà thôi. Nªu cho nói cái giác chiªu soi này là ðúng tÑc là ngoài cái giác chiªu soi còn có cái giác khác không ðúng tÑc là Ma thuyªt. Nªu ch¤p l¤y cái giác chiªu soi này thì cûng ð°ng Ma thuyªt, cûng g÷i là tñ nhiên ngoÕi ðÕo. Nói cái giác chiªu soi là Ph§t cüa chính mình, ðó là l¶i nói thß¾c t¤c, là l¶i tính toán, gi¯ng nhß con ch°n (dã can) kêu, vçn thuµc v« cØa keo s½n (dính m¡c). T× trß¾c ðªn nay chÆng nh§n cái tñ tri, tñ giác là Ph§t cüa chính mình mà lÕi hß¾ng ra ngoài tìm Ph§t, nh¶ thi®n tri thÑc nói ra cái tñ tri tñ giác ð¬ làm thu¯c tr¸ cái b®nh hß¾ng ngoÕi tìm c¥u, b®nh hß¾ng ngoÕi tìm c¥u ðã lành thì thu¯c cûng phäi bö. Nªu ch¤p l¤y cái tñ tri tñ giác thì ðó là b®nh Thi«n na, là ð¸nh tánh Thanh Vån, nhß nß¾c ðóng bång, toàn bång là nß¾c nhßng khó mong cÑu ðßþc nÕn khát, cûng nói : "B®nh ch¡c ch¡n chªt, lß½ng y bó tay".
Vô thï chÆng phäi là Ph§t, ch¾ cho là Ph§t th§t. Ph§t là thu¯c cüa chúng sanh, không có b®nh chÆng c¥n u¯ng thu¯c, thì thu¯c và b®nh ð«u hªt. Ph§t tánh dø nhß cam thäo, chúng sanh tu hành chánh pháp dø nhß nß¾c trong, l¤y cam thäo hòa v¾i nß¾c trong, cûng nhß m§t hòa v¾i nß¾c, r¤t là ngon ng÷t, nªu chï cho là nß¾c trong thì không ðúng, vì chÆng phäi không có Ph§t tánh, Ph§t tánh v¯n là sÇn có, nên cûng nói : "Lý này m÷i ngß¶i ð«u v¯n sÇn có".
Chß Ph§t, B° tát ðßþc m®nh danh là ngß¶i chï cho biªt hÕt châu. T× xßa ðªn nay nó chÆng phäi là v§t, chÆng c¥n biªt nó, hi¬u nó, không c¥n cho nó là phäi hay chÆng phäi, chï c¥n c¡t ðÑt câu hai ð¥u, c¡t ðÑt câu có, câu chÆng có, c¡t ðÑt câu không, câu chÆng không, dâu vªt hai ð¥u chÆng hi®n. Hai ð¥u kéo ông chÆng ðßþc, s¯ lßþng chi ph¯i ông chÆng ðßþc, chÆng phäi thiªu th¯n, chÆng phäi ð¥y ðü, chÆng phäi phàm, chÆng phäi thánh, chÆng phäi sáng, chÆng phäi t¯i, chÆng phäi hæu tri, chÆng phäi vô tri, chÆng phäi ràng buµc, chÆng phäi giäi thoát, chÆng phäi t¤t cä danh tß¾ng. TÕi sao không phäi là l¶i nói th§t ? Nªu cho r¢ng ðøc ð¨o hß- không làm ðßþc tß¾ng mÕo Ph§t, ho£c cho r¢ng hß-không là do xanh, vàng, ðö, tr¡ng làm thành, ð«u chÆng phäi là l¶i nói th§t vì pháp chÆng th¬ so sánh, chÆng th¬ ví dø, nên nói : "Pháp thân vô vi b¤t ð÷a chß s¯", cûng nói : "Thánh th¬ vô danh chÆng th¬ nói ðßþc". Lý th¤t cüa không-môn khó ghé, thí dø nhß con thái mÕc trùng (tên mµt loÕi côn trùng ð£c bi®t r¤t nhö) có th¬ ð§u · kh¡p m÷i n½i, nhßng không th¬ ð§u ðßþc trên ng÷n lØa, tâm cüa chúng sanh cûng thª, có th¬ duyên · m÷i n½i, nhßng không th¬ duyên trên Bát Nhã.
Thi®n tri thÑc ham dÕy ngß¶i h÷c tìm c¥u tri giäi, ðó là thi®n tri thÑc ma, vì ch¤p tri giäi ; nªu phát tÑ ho¢ng th® nguy®n, "nguy®n ðµ hªt t¤t cä chúng sanh r°i sau ta m¾i thành Ph§t", ðó là B° tát phát trí ma, vì th® nguy®n không buông bö ; nªu ham gieo tr°ng thi®n cån nhß trì trai giæ gi¾i, tu thi«n h÷c hu® cho ðªn ng°i ðÕo tràng th¸ hi®n thành ÐÆng Chánh Giác ðµ chúng sanh nhi«u nhß s¯ cát sông H¢ng thäy ð«u chÑng quä Bích Chi Ph§t, ðó là thi®n cån ma, vì kh·i tâm tham ð¡m ; nªu ð¯i v¾i các pháp ð«u không tham nhim, di®u lý ðµc t°n, trø trong thi«n ð¸nh thâm sâu không còn tiªn lên næa, ðó là tam muµi ma, vì ðam mê cái vui thi«n ð¸nh ; nªu ch¤p Niªt bàn chí thßþng, ly døc t¸ch t¸nh, là nghi®p ma vì có sñ tÕo tác. Nªu trí hu® thoát nhæng lß¾i ma k¬ trên chßa tri®t ð¬ thì dçu cho hi¬u ðßþc tråm ngàn kinh Ph§t thäy ð«u là c£n bã ð¸a ngøc, ví nhß mu¯n tìm "Ph§t tß½ng tñ" thì không có ch² ðúng.
Nhß nay nghe nói chÆng ch¤p trß¾c vào t¤t cä pháp thi®n, ác, có, không,... li«n cho ðó là r½i vào không, mà chÆng biªt r¢ng bö g¯c theo ng÷n m¾i chính là r½i vào không. Thª nào là bö g¯c theo ng÷n ? C¥u Ph§t, c¥u B° ð« và t¤t cä pháp có, không, ... là bö g¯c theo ng÷n. Hi®n tÕi chï c¥n ån ðÕm bÕc tÕm s¯ng, m£c áo vá ðÞ lÕnh, khát thì bøm l¤y nß¾c u¯ng, ngoài ra ð¯i v¾i t¤t cä pháp có, không, ð«u không có mäy may nghî tß·ng, ngß¶i n¥y d¥n d¥n s¨ có chút ph¥n nh© nhàng sáng su¯t.
Thi®n tri thÑc chÆmg ch¤p có, chÆng ch¤p không, thoát ðßþc mß¶i câu ma ngæ (l) thì nói ra không trói buµc ngß¶i, có nói l¶i nào ra cûng chÆng tñ xßng là Th¥y nói, cûng nhß tiªng dµi trong hang, tiªng nói trùm kh¡p thiên hÕ cûng không có kh¦u quá (l²i kh¦u nghi®p), ðü sÑc làm y chï cho ngß¶i. Nªu nói ta biªt thuyªt, biªt giäi, nói ta là Hòa thßþng, ngß½i là ð® tØ, l²i ðó ð°ng nhß ma thuyªt. Vô c¾ nói r¢ng :"M¡t th¤y ðÕo còn, là Ph§t hay chÆng là Ph§t, là B° ð« hay chÆng là B° ð«, là Niªt bàn hay chÆng là Niªt bàn, là giäi thoát hay chÆng là giäi thoát,... ho£c vô c¾ nói ra mµt tri, mµt giäi, ho£c gi½ mµt cánh tay, dñng mµt ngón tay bäo là thi«n, là ðÕo, nhæng l¶i nói cØ chï này trói buµc ngß¶i không biªt ðªn khi nào m¾i thôi, ¤y là ch°ng thêm dây trói buµc tÏ kheo. Dçu cho không nói cûng có l²i. Thà làm th¥y cho tâm, chÆng cho tâm làm th¥y.
Giáo b¤t liu nghîa m¾i có Thiên Nhân Sß, có ÐÕo Sß. Trong giáo liu nghîa thì chÆng có Thiên Nhân Sß, chÆng cho pháp làm th¥y. Nêu chßa th¬ y ðßþc sñ chiªu soi nhi®m m¥u cüa tñ tánh, tÕm y ðßþc giáo liu nghîa còn có ph¥n thân c§n, nªu là giáo b¤t liu nghîa thì chï thích hþp ð¬ nói trß¾c b÷n ngß¶i tøc tai ðiªc. Nay chï c¥n chÆng y trø t¤t cä pháp có, không, cûng không trø n½i chÆng y trø, cûng không kh·i cái tri giäi v« chÆng y trø, ðây g÷i là ðÕi thi®n tri thÑc, cûng nói : "Chï có mµt mình Ph§t là ngß¶i ðÕi thi®n tri thÑc, không có ngß¶i thÑ hai, ngoài ra ð«u g÷i là ngoÕi ðÕo, cûng g÷i là ma thuyªt".
Nay chï c¥n phá câu nói hai ð¥u (tß½ng ð¯i), ch¾ tham nhim vi®c m· trói và t¤t cä cänh pháp có, không, ngoài ra không có ngæ cú nào khác ð¬ dÕy ngß¶i. Nªu nói có ngæ cú khác ð¬ dÕy ngß¶i, có pháp khác ð¬ cho ngß¶i, ðó g÷i là ngoÕi ðÕo, cûng g÷i là ma thuyªt. C¥n phäi biªt l¶i giáo liu nghîa, l¶i giáo b¤t liu nghîa, c¥n phäi biªt l¶i tùy tøc, l¶i ngh¸ch tøc, c¥n phäi biªt l¶i nói s¯ng, l¶i nói chªt, c¥n phäi biªt l¶i thu¯c, l¶i b®nh, c¥n phäi biªt l¶i ví dø thu§n, l¶i ví dø ngh¸ch, c¥n phäi biªt l¶i nói chung, l¶i nói riêng. Nói do tu hành ðßþc thành Ph§t, có tu có chÑng, là tâm là Ph§t, tÑc tâm tÑc Ph§t,...,dù là do Ph§t thuyªt nhßng ð«u thuµc v« l¶i giáo b¤t liu nghîa, là l¶i tùy tøc, là l¶i nói chung, là l¶i nh© nhß mang mµt lon mµt lít, là l¶i nói v« bên pháp uª, là l¶i ví dø thu§n, là l¶i nói chªt, là l¶i nói trß¾c kë phàm phu. ChÆng cho do tu hành mà ðßþc thành Ph§t, không tu không chÑng, phi tâm phi Ph§t,... cûng là l¶i do Ph§t thuyªt , nhßng ð«u thuµc v« l¶i giáo liu nghîa, là l¶i ngh¸ch tøc, là l¶i nói riêng, là l¶i n£ng nhß mang tråm tÕ, là l¶i nói ngoài giáo tam th×a, là l¶i ví dø ngh¸ch, là l¶i nói v« bên pháp t¸nh, là l¶i nói s¯ng, là l¶i nói trß¾c ngß¶i có quä v¸.
T× Tu Ðà Hoàn tr· lên cho ðªn b§c Th§p ð¸a, h có l¶i nói ð«u thuµc v« pháp tr¥n c¤u, h có l¶i nói ð«u thuµc v« bên phi«n não, h có l¶i nói ð«u thuµc v« giáo b¤t liu nghîa. Giáo liu nghîa là trì, giáo b¤t liu nghîa là phÕm, Ph§t ð¸a không có trì phÕm nên giáo liu nghîa và giáo b¤t liu nghîa ð«u chÆng cho.
Do mÕ biªt ð¤t t¯t x¤u, do trßþc (ðøc) biªt thanh (trong). Nhß nay cái giác chiªu soi nªu theo bên thanh mà xét thì có giác chiªu soi cûng chÆng phäi thanh, không có giác chiªu soi cûng chÆng phäi thanh, thanh cûng chÆng phäi, không thanh cûng chÆng phäi, thánh cûng chÆng phäi, không thánh cûng chÆng phäi, tÕivì th¤y nß¾c ðøc (trßþc) m¾i nói l²i cüa nß¾c ðøc, nß¾c nªu trong (thanh) thì ðâu có gì ð¬ nói næa, nói ra là làm ðøc nß¾c r°i.
Nªu có cái höi cüa không höi thì cûng có cái nói cüa không nói, b·i Ph§t chÆng vì Ph§t mà nói pháp. Pháp gi¾i bình ðÆng chân nhß, không có Ph§t nào mà không ðµ chúng sanh, Ph§t chÆng trø Ph§t g÷i là chân phß¾c ði«n.
C¥n phäi phân bi®t l¶i chü khách, nªu tham nhim t¤t cä cänh pháp có, không, s¨ b¸ t¤t cä cänh pháp có, không làm mê ho£c thì tñ tâm là ma vß½ng, chiªu døng thuµc ma dân. Nhß nay cái giác chiªu soi chï c¥n chÆng y trø vào t¤t cä các pháp có không, các pháp thª gian và xu¤t thª gian, cûng không trø n½i chÆng y trø, cûng không có tri giäi v« "không trø n½i chÆng y trø".
Tñ tâm là Ph§t, Ph§t là b¤t nh¸, nªu chiªu døng (khách quan) thuµc B° tát. Tâm tâm là chúa t¬ thì chiªu døng (chü quan) thuµc khách tr¥n. Nhß nß¾c n±i s¯ng thì chÆng th¬ chiªu soi vÕn tßþng, nªu nß¾c trong l£ng t¸ch chiªu, không l§p nång s·, tñ nhiên th¤u su¯t c± kim, nhß nói : "Th¥n vô chiªu công, chí công thß¶ng t°n" (2), b§c ngß¶i nhß thª ðßþc làm ðÕo sß · kh¡p m÷i n½i.
Tánh thÑc cüa chúng sanh là tánh keo s½n, luôn luôn dính m¡c các pháp có không, vì chßa t×ng bß¾c lên th«m b§c Ph§t nên thình lình cho u¯ng thu¯c huy«n chï chÆng ðßþc, b²ng nghe l¶i nói xu¤t cách h÷ tin chÆng n±i, cho nên ðÑc Ph§t ng°i dß¾i cµi B° ð« b¯n mß½i chín ngày l£ng l¨ tß duy, vì Ph§t tánh không có hình tß¾ng s¯ lßþng, chÆng th¬ thí dø, thñc là khó nói. Nªu nói chúng sanh có Ph§t tánh cûng là phï báng Ph§t pháp tång, nói chúng sanh không Ph§t tánh cûng là phï báng Ph§t pháp tång. Nªu nói có Ph§t tánh là ch¤p trß¾c báng. Nªu nói không Ph§t tánh là hß v÷ng báng. Nhß nói v« tÑ cú k® : Nói Ph§t tánh có là tång ích báng (nói thêm), nói Ph§t tánh không là t±n giäm báng (nói b¾t), nói Ph§t tánh cûng có cûng không là tß½ng vi báng (trái ngßþc nhau), nói Ph§t tánh chÆng có chÆng không là hý lu§n báng (nói bông ðùa). Ban s½ nªu không nói thì chúng sanh không có hy v÷ng giäi thoát, còn ban s½ nªu mu¯n nói lÕi sþ chúng sanh ðu±i theo l¶i nói sanh ra kiªn giäi, lþi ít mà hÕi nhi«u. Nên Ph§t nói : "Ta thà chÆng thuyªt pháp, häy mau nh§p Niªt bàn". Nhßng sau ðó tìm v« chß Ph§t quá khÑ, th¤y các Ngài ð«u nói pháp tam th×a nên Ph§t m¾i giä l§p k® pháp, giä l§p danh tñ, v¯n chÆng phäi Ph§t, nói v¾i h÷ là Ph§t, v¯n chÆng phäi B° ð«, Niªt bàn, giäi thoát, nói v¾i h÷ là B° ð«, Niªt bàn, giäi thoát,.... Biªt h÷ gánh tråm tÕ chÆng n±i tÕm cho h÷ gánh mµt lon mµt lít, biªt h÷ khó tin giáo liu nghîa tÕm nói v¾i h÷ giáo b¤t liu nghîa, tÕm ðßþc pháp lành lßu hành còn h½n là pháp ác. Vì thi®n quä mãn r°i thì ác quä ðªn, ðßþc Ph§t thì có chúng sanh ðªn, ðßþc Niªt bàn thì có sanh tØ ðªn, ðßþc sáng thì có t¯i ðªn, t¤t cä chï là nhân quä hæu l§u ð¯i ðãi nhau, nªu mu¯n vßþt qua sñ ð¯i ðãi chï c¥n c¡t ðÑt câu hai ð¥u (tß½ng ð¯i) thì chÆng b¸ s¯ lßþng hÕn chª.
Ph§t tánh b¤t nh¸, không Ph§t, không chúng sanh, không thân, không s½, không cao, không th¤p, không bình, không ðÆng, không ði, không ðªn, chï c¥n chÆng ch¤p trß¾c vån tñ, c¡t ðÑt hai ð¥u thì sñ tß½ng ð¯i trói buµc chÆng ðßþc, khöi b¸ kh± vui lôi kéo, khöi b¸ sáng t¯i kh¯ng chª. Nói v« lý thì chân th§t cûng chÆng chân th§t hß v÷ng cûng chÆng hß v÷ng, vì không phäi là v§t có s¯ lßþng nên dø nhß không, chÆng th¬ tu sØa. Nªu tâm có mµt chút tri giäi li«n b¸ s¯ lßþng dính m¡c cûng nhß keo s½n, nåm ch² (ngû u¦n) ð«u b¸ dính m¡c thì b¸ ma vß½ng n¡m b¡t ðßþc, chÆng ðßþc tñ do v« nhà.
Lu§n v« giáo ngæ ð«u có ba câu li«n nhau là s½ thi®n, trung thi®n và h§u thi®n. S½ là bäo h÷ phát thi®n tâm, trung là phá thi®n tâm, h§u m¾i g÷i là thi®n t¯t. "B° tát tÑc phi B° tát th¸ danh B° tát", "Pháp, phi pháp, phi phi pháp", cûng nhß t¤t cä ba câu trong kinh Kim Cang nghîa ð«u nhß thª. Nªu chï nói nghîa mµt câu ho£c hai câu làm cho chúng sanh vào ð¸a ngøc là tµi cüa pháp sß, nªu ð°ng th¶i nói cä nghîa ba câu mà h÷ hi¬u l¥m tñ vào ð¸a ngøc thì vi®c ¤y không liên can gì ðªn pháp sß. Nhß nay nói cái giác chiªu soi là Ph§t cüa mình, là s½ thi®n không ch¤p l¤y cái giác chiªu soi này, câu là trung thi®n, cûng không có cái tri giäi v« sñ không ch¤p l¤y, là h§u thi®n. Nhæng l¶i trên còn thuµc v« Ph§t sau ÐÑc Nhiên Ðång, chï là không phàm cûng không thánh, ch¾ sai l¥m nói Ph§t chÆng phäi phàm chÆng phäi thánh. S½ T± Trung Hoa nói : "Vô nång, vô thánh là Ph§t thánh". Nªu nói có th¥n thông biªn hóa là Ph§t thánh thì chín ph¦m tinh linh r°ng, súc sanh ... cho ðªn các cõi tr¶i tr· lên cûng có th¥n thông cûng có th¥n thông biªn hóa, cûng biªt ðßþc vi®c xßa nay tråm kiªp, nhßng ðâu ðßþc g÷i là Ph§t ! Nhß A Tu La Vß½ng thân g¡p ðôi núi Tu Di vô cùng to l¾n, lúc cùng v¾i tr¶i Ðª Thích giao chiªn, tñ biªt sÑc không b¢ng bèn d¡t tråm muôn binh sî chui vào c÷ng sen ¦n núp, th¥n thông bi®n tài cûng không biªt nhßng chÆng phäi là Ph§t.
Giáo ngæ có c¤p b§c ¦n hi¬n, cao th¤p, lên xu¯ng b¤t ð°ng. Lúc chßa ngµ, chßa giäi thoát, g÷i là tham sân, ngµ r°i g÷i là Ph§t hu®, nên nói : "Không khác ngß¶i thu· trß¾c, mà chï khác cái hành vi thu· trß¾c".
GHI CHÚ :
(l) Mß¶i câu ma ngæ : là trßþc tâm, tham tâm, ái tâm, nhim tâm, sân tâm, ch¤p tâm, trø tâm, y tâm, thü tâm, luyªn tâm.
(2) "Th¥n vô chiªu công, chí công thß¶ng t°n" : Th¥n dø cho tñ tánh, tñ tánh b¤t nh¸ không có nång chiªu s· chiªu nên nói "th¥n vô chiªu công", nhßng không phäi là không có chiªu soi. Vì th¬ døng cüa tñ tánh cùng kh¡p không gian th¶i gian nên nói "chí công thß¶ng t°n".