Hoài Häi Thi«n Sß 
Bá Trßþng Ngæ Løc 
Thích Duy Lñc d¸ch t× Hán sang Vi®t và lßþc giäi
T× Ân Thi«n Ð߶ng Hoa KÏ Xu¤t Bän 1992
Sß nói :
- Ng߶i ð¶i th߶ng than r¢ng : "Sinh mÕng ngày nay b¸ tÑ ðÕi n¡m ch£t, phäi nh¶ mµt hµt gÕo, mµt c÷ng rau, không ðßþc ån thì b¸ chªt ðói, không ðßþc u¯ng thì b¸ chªt khát, không ðßþc lØa sß·i ¤m thì b¸ chªt lÕnh".

ChÆng b¢ng ng߶i ðÕt ðÕo, nhß B° tát th§p ð¸a vào lØa không cháy, vào nß¾c không tìm, nhßng mu¯n cháy cûng chÆng thª cháy, mu¯n chìm cûng chÆng th¬ chìm, vì còn b¸ s¯ lßþng hÕn chª. Còn Ph§t thì chÆng nhß thª, ðßþc tñ do chi ph¯i tÑ ðÕi, ð¸a, thüy, höa, phong, vào lØa chÆng cháy nhßng mu¯n cháy li«n cháy, vào nß¾c chÆng chìm nhßng mu¯n chìm li«n chìm, ði · tñ do v§y.

* * *
Sß nói :
- Trí trßþc chÆng th¬ chiªu thanh, hu® thanh có th¬ biªt trßþc. N½i Ph§t g÷i là chiªu hu®, n½i B° tát g÷i là trí, n½i Nh¸ th×a và chúng sanh g÷i là thÑc, cûng g÷i là phi«n não. N½i Ph§t g÷i là trong quä nói nhân, n½i chúng sanh g÷i là trong nhân nói quä.

N½i Ph§t g÷i là chuy¬n pháp luân, n½i chúng sanh g÷i là pháp luân chuy¬n. N½i B° tát g÷i là ð° anh lÕc trang nghiêm, n½i chúng sanh g÷i là ngû ¤m tòng lâm. Nói Ph§t là b±n ð¸a vô minh, vì ðã th¤u rõ vô minh nên l¤y vô minh làm ðÕo th¬, chÆng ð°ng v¾i ám muµi vô minh cüa chúng sanh.

Cái kia (ám muµi vô minh) là s·, cái này (b±n ð¸a vô minh) là nång. Cái kia là s· nghe, cái này là nång nghe. Nói tñ tánh b¤t nh¸ v¯n chÆng nång s·, chÆng mµt chÆng khác chÆng ðoa÷n chÆng th߶ng, chÆng ðªn chÆng ði, là l¶i nói s¯ng, là l¶i nói vßþt ra ngoài khuôn kh± ngæ cú ; nói chÆng sáng chÆng t¯i, chÆng Ph§t chÆng chúng sanh cûng ð«u thuµc v« l¶i nói nhß v§y.

* * *
PH…N BÁ TR¿”NG NGÿ LžC TRÍCH D˜CH
TRONG THI‹N HšC ЀI THÀNH :
Thi«n sß Tây Ð߶ng höi sß :
- V« sau ông làm sao khai th¸ cho ng߶i ?
Sß l¤y tay n¡m lÕi buông ra hai l¥n Tây Ð߶ng nói :
- Còn gì næa ? Sß l¤y tay ði¬m vào ð¥u ba cái.
* * *
Tång höi :
- "Y kinh giäi nghîa tam thª Ph§t oan, lìa kinh mµt chæ ð°ng nhß ma thuyªt" là thª nào ?
Sß ðáp : - Trø n½i ðµng t¸nh tam thª Ph§t oan, ngoài tâm c¥u pháp ð°ng nhß ma thuyªt.
* * *
Nhân lúc tång chúng khai kh¦n ð¤t ruµng v«, Sß höi Hoàng Bá r¢ng :
- Ông khai kh¦n ð¤t ruµng không d­.
Hoàng Bá ðáp :
- Chúng tång làm vi®c.
Sß nói :
- Có døng nh¶ ðÕo.
Hoàng Bá nói :
- Ðâu dám t× ch¯i vi®c lao ðµng.
Sß höi :
- Khai kh¦n ðßþc bao nhiêu ?
Hoàng Bá làm cái thª cu¯c ruµng. Sß bèn hét.
Hoàng Bá b¸t tai ði ra.
* * *
Sß höi Hoàng Bá :
- N½i nào ðªn ?
Hoàng Bá ðáp :
- Hái n¤m · dß¾i núi ðªn.
Sß höi :
- — dß¾i núi có mµt con h±, ông th¤y chång ?
Hoàng Bá giä tiªng h± g¥m.
Sß c¥m búa làm thª chém.
Hoàng Bá ngån lÕi r°i bÕt tai Bá Trßþng mµt cái.
T¯i hôm ðó, sß thång tòa nói :
- Này ðÕi chúng, · dß¾i núi có mµt con h±, các ông qua lÕi hãy coi ch×ng. Sáng nay chính lão tång b¸ c¡n mµt cái.
* * *
Lúc Qui S½n làm ði¬n tòa (ð¥u bªp),trong thi«n hµi Tß Mã Ð¥u Ðà k¬ công án con ch°n r°i höi ý Qui S½n nhß thª nào. Qui S½n lay cánh cØa ba l¥n.
Tß Mã nói :
- Thô l² quá !
Qui S½n nói :
- Ph§t pháp chÆng phäi lý l¨ n¥y.
* * *
Hoàng Bá höi :
- Ng߶i xßa l¤y pháp gì b¯ thí cho ng߶i ?
Sß im l£ng th§t lâu mà chßa ðáp.
Hoàng Bá höi :
- Con cháu ð¶i sau l¤y gì truy«n thø ?
Sß ðáp :
- Tß·ng ông là mµt con ng߶i.
R°i tr· v« phß½ng trßþng.
* * *
Khi Sß cùng Qui S½n làm vi®c, Sß höi :
- Có lØa không ?
Qui S½n ðáp :
- Có. Sß höi :
- — ðâu ?
Qui S½n l¤y mµt khúc cüi th±i mµt cái r°i ðßa cho Sß. Sß c¥m l¤y nói :
- Nhß sâu ån cây.
* * *
Höi :
- Thª nào là Ph§t ?
Sß nói :
- Ông là ai ?
Ðáp :
- Là A (tôi).
Sß höi :
- Ông biªt A chång ?
Ðáp :
- Rõ ràng.
Sß ðßa ph¤t tr¥n lên höi :
- Ông th¤y cây ph¤t tr¥n chång ?
Ðáp :
- Th¤y.
Sß bèn nín thinh.
* * *
Sß thång tòa bäo chúng r¢ng :
- Ta c¥n mµt ng߶i ði gØi l¶i cho Tây Ð߶ng hòa thßþng, có ai ði ðßþc không ?
Ngû Phong nói :
- Con ði ðßþc.
Sß höi :
- Ông ði nói thª nào ?
Ngû Phong ðáp :
- Ðþi g£p Tây Ð߶ng thì nói :
Sß höi :
- G£p r°i nói cái gì ?
Ngû Phong ðáp :
- Thì k¬ v¾i hòa thßþng.
* * *
Sß nói :
- Kinh Báo Ân nói : "Ma Da phu nhân sanh nåm tråm thái tØ ð«u ð¡c quä Bích Chi Ph§t. M²i v¸ ð«u ðßþc xây tháp cúng d߶ng l­ bái mà bà còn than r¢ng : Không b¢ng sanh mµt ðÑa con ð¡c vô thßþng B° ð«, ít phí tâm lñc cüa ta". Nay tìm · trong chúng tråm nghìn muôn ng߶i, có mµt ng߶i ð¡c ðÕo thì giá tr¸ b¢ng tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i. Do ðó ta th߶ng khuyên m÷i ng߶i phäi nên huy«n giäi tñ lý (ngµ), tñ lý nªu huy«n thì sai khiªn ðßþc phß¾c trí nhß ng߶i sang sai khiªn kë hèn, cûng nhß xe vô trø (Ph§t th×a). Nªu ch¤p trß¾c cái này làm tri giäi thì g÷i là hÕt châu th߶ng trong búi tóc, cûng g÷i là hÕt châu có giá, cûng g÷i là ch· ph¦n vào. Nªu chÆng ch¤p cái này làm tri giäi thì nhß hÕt minh châu trong búi tóc nhà vua, cûng g÷i là vô giá ðÕi bäo, cûng g÷i là ch· ph¦n ra. Ph§t chính là ng߶i · ngoài sñ trói buµc, lÕi vào trong vòng trói buµc mà làm Ph§t, Ngài chính là ng߶i bên kia b¶ sanh tØ, là ng߶i bên kia b¶ huy«n tuy®t lÕi tr· qua b¶ bên này làm Ph§t. Ng߶i cùng khï vßþn ð«u không th¬ làm ðßþc, ng߶i dø cho hàng th§p ð¸a, khï vßþn dø cho phàm phu.

Ð÷c kinh xem giáo, c¥u t¤t cä tri giäi chÆng phäi là không cho. Dù hi¬u ðßþc tam th×a giáo là khéo ðßþc ð° anh lÕc trang nghiêm, ðßþc ba mß½i hai tß¾ng, nhßng tìm Ph§t thì chÆng phäi. Kinh nói : "Ng߶i h÷c giä tham ch¤p tam tÕng ti¬u th×a còn không cho thân c§n, hu¯ng chi tñ cho mình là ðúng". Trong Kinh Niªt Bàn, tÏ kheo phá gi¾i và danh tñ A La Hán b¸ li®t vào trong m߶i sáu ác lu§t nghi, ð°ng v¾i ng߶i sån b¡n, lß¾i cá, vì lþi dßÞng mà giªt hÕi sinh v§t. LoÕi kinh ÐÕi th×a phß½ng ðÆng cûng nhß cam l° mà lÕi cûng nhß thu¯c ðµc, tiêu ðßþc thì nhß cam l°, tiêu không ðßþc thì nhß thu¯c ðµc. Ng߶i h÷c kinh xem giáo nªu không hi¬u ðßþc ðó là l¶i nói s¯ng hay l¶i nói chªt (tØ ngæ) thì ch¡c ch¡n không th¤u nghîa cú, thà d×ng h÷c t¯t h½n.

Cûng nói : C¥n xem giáo mà cûng c¥n phäi tham h÷c v¾i b§c thi®n tri thÑc, nh¤t là c¥n phäi tñ có m¡t ð¬ bi®n bi®t l¶i nói s¯ng hay l¶i nói chªt m¾i ðßþc. Nªu bi®n bi®t chÆng ðßþc thì ch¡c ch¡n th¤u qua không n±i, chï là ch°ng thêm dây nhþ trói buµc tÏ kheo. Vì thª, dÕy ng߶i h÷c huy«n chï không cho h÷c vån tñ. Nhß bäo : Nói th¬ chÆng nói tß¾ng, nói nghîa chÆng nói vån, ng߶i nói nhß v§y g÷i là chân thuyªt. Nªu nói theo vån tñ thì ð«u là phï báng - ðây g÷i là tà thuyªt -. B° tát nªu nói thì phäi nói ðúng nhß pháp - cûng g÷i là chân thuyªt -, phäi làm cho chúng sanh trì tâm chÆng trì sñ, trì hÕnh chÆng trì pháp, nói ng߶i chÆng nói chæ, nói nghîa chÆng nói vån.

Nói døc gi¾i không có thi«n ðó là l¶i nói cüa ng߶i chµt m¡t. Ðã nói døc gi¾i không có thi«n thì dña vào ðâu ð¬ lên s¡c gi¾i ? Ð¥u tiên · nhân ð¸a tu t§p hai thÑ ð¸nh, v« sau m¾i lên ðªn s½ thi«n. Hai thÑ ð¸nh ¤y là hæu tß·ng ð¸nh và vô tß·ng ð¸nh. Hæu tß·ng sanh vào các cõi tr¶i TÑ thi«n · s¡c gi¾i. Vô tß·ng ð¸nh sanh vào các cõi tr¶i TÑ không · vô s¡c gi¾i. Døc gi¾i hi¬n nhiên là có thi«n, thi«n chÆng phäi chï · s¡c gi¾i m¾i có.

* * *
Höi :
- Hß không sanh trong ðÕi giác nhß mµt hòn b÷t n±i trong bi¬n cä là nhß thª nào ?
Sß ðáp :
- Hß không dø cho b÷t, nß¾c bi¬n dø cho tñ tánh. Tñ tánh linh giác cüa chính mình si®u vi®t hß không nên nói hß không sanh trong ðÕi giác nhß mµt hòn b÷t n±i trong bi¬n cä.
* * *
Höi :
- B° tát Vô Biên Thân chÆng th¤y ðänh tß¾ng cüa Nhß Lai là thª nào ?
Sß ðáp :
- Do vì có cái th¤y hæu biên và vô biên nên chÆng th¤y ðßþc ðänh tß¾ng cüa Nhß Lai. Chï nhß nay không có t¤t cä cái th¤y có và cûng không có cái th¤y không, ðó g÷i là ðänh tß¾ng hi®n.
* * *
Höi :
- Nhß hi®n nay các th¥y Sa Môn ð«u nói : Tôi y theo l¶i Ph§t dÕy, h÷c mµt kinh, mµt lu§n, mµt thi«n, mµt lu§t, mµt tri, mµt giäi, ðáng th÷ nh§n b¯n sñ cúng d߶ng cüa thí chü, nhß thª có tiêu ðßþc không ?
Sß ðáp :
- Theo nhß nay chiªu døng mµt thanh, mµt s¡c, mµt hß½ng, mµt v¸, cho ðªn t¤t cä cänh pháp có không, ð«u không có mäy may ð¡m nhi­m, cûng chÆng y trø vào sñ không ð¡m nhi­m và cûng không kh·i tri giäi v« sñ chÆng y trø, ng߶i ðßþc nhß v§y m²i ngày ån muôn lßþng vàng ròng cûng tiêu. Nhß nay chiªu soi t¤t cä pháp có không... n½i cØa løc cån dçu có cÕo g÷t mà ð¯i v¾i tham ái có mµt mäy may tr¸ chÆng hªt thì ng߶i này dù cho ðªn xin thí chü mµt hÕt c½m, mµt sþi chï ð«u phäi mang lông ðµi s×ng, kéo cày ch· n£ng, m²i m²i ð«u phäi trä nþ thí chü m¾i ðßþc, vì h÷ chÆng y theo Ph§t. Ph§t là ng߶i vô trß¾c, vô c¥u, vô y, nhß nay cÑ lång xång tham ði tìm Ph§t ð«u là trái v§y cho nên nói :
Nhi«u kiªp g¥n bên Ph§t
ChÆng tñ biªt Ph§t tánh
LÕi ð¬ ng߶i cÑu thª (Ph§t tánh)
Luân h°i trong lu§t ðÕo
Tu m¾i th¤y ðßþc Ph§t LÕi nói Ph§t khó g£p.
* * *
Sß nói :
- Nhß nay h­ có t¤t cä tâm mong c¥u ð«u g÷i là tÏ kheo phá gi¾i, là danh tñ A La Hán, ð«u g÷i là con ch°n, hi¬n nhiên là không tiêu ðßþc ð° cúng d߶ng cüa ng߶i.

Chï c¥n hi®n tÕi nghe tiªng nhß vang, ngØi hß½ng nhß gió, lìa hªt t¤t cä pháp có không, cûng chÆng trø n½i lìa, cûng chÆng có tri giäi v« chÆng trø. Ng߶i này t¤t cä tµi c¤u không th¬ buµc ràng ðßþc.

Vì nguy®n c¥u Vô thßþng B° ð«, Niªt bàn, nên g÷i là xu¤t gia, vçn còn là nguy®n tà, hu¯ng là sñ tranh lu§n h½n thua · thª gian, nhß nói : "Tôi làm ðßþc, tôi hi¬u ðßþc". Tham thêm mµt môn ð°, thß½ng mµt ð® tØ, lßu luyªn mµt ch² · c¥u duyên v¾i mµt thí chü, mµt manh áo, mµt chén c½m, mµt danh, mµt lþi, mà lÕi nói : "Ta ðßþc t¤t cä ð«u vô ngÕi". Ðó chï là tñ d¯i mình.

Chï c¥n hi®n tÕi ð¯i v¾i ngû ¤m cüa mình chÆng b¸ nó làm chü, b¸ ng߶i ch£t ðÑt thân th¬ ra t×ng khúc vçn không có tâm oán tiªt, cûng không phi«n não, cho ðªn vi®c ð® tØ cüa mình b¸ ng߶i ðánh ð§p, ð¯i v¾i nhæng vi®c k¬ trên ð«u không có mµt ni®m sanh tâm nhân ngã, song, nªu còn y chü n½i không có mµt ni®m trên cho ðó là ðúng, ðây g÷i là sñ nh½ bþn cüa pháp tr¥n. Hàn th§p ð¸a nªu thoát chßa ðßþc thì vçn còn b¸ trôi vào dòng sanh tØ. Do ðó ta th߶ng khuyên m÷i ng߶i phäi sþ phi«n não cüa pháp tr¥n nhß sþ tam ð° thì m¾i có ph¥n do. Giä sØ có mµt pháp nào h½n cä Niªt bàn ði næa, cûng không sanh ra ý tß·ng quý tr÷ng thì ng߶i này m²i bß¾c ði là Ph§t, chÆng c¥n chân ðÕp hoa sen, chÆng c¥n phân thân tråm Ñc. Nªu hi®n tÕi ð¯i v¾i các pháp có không, có tâm ái nhi­m b¢ng mäy lông thì dçu cho chân có ðÕp hoa sen cûng ð°ng nhß ma làm.

* * *
Höi :
- Trong hai mß½i nåm th߶ng ði tr× ph¦n là thª nào ?
Sß ðáp :
- Chï c¥n dÑt t¤t cä các tri kiªn có không, chï c¥n dÑt t¤t cä các sñ tham c¥u, m²i m²i ð«u th¤u su¯t nghîa ba câu thì g÷i ðó là tr× ph¦n. Còn nhß nay c¥u Ph§t, c¥u B° ð«, c¥u t¤t cä các pháp có không,... thì ðó là ch· ph¦n vào, không g÷i là ch· ph¦n ra. Nªu hi®n tÕi kh·i ra Ph§t kiªn, Ph§t giäi, h­ có s· kiªn, s· c¥u, s· trß¾c ð«u g÷i là ph¦n hý lu§n, cûng g÷i là thô ngôn, cûng g÷i là l¶i nói chªt. Nhß nói : "Bi¬n l¾n không chÑa tØ thi". Bình th߶ng nói chuy®n chÆng g÷i là hý lu§n. L¶i nói bi®n bi®t thanh, trßþc, g÷i là hý lu§n. Trong kinh có nói chung hai mß½i thÑ Không là ð¬ gÕn l÷c tr¥n løy cüa chúng sanh.

B§c Sa môn trì trai giæ gi¾i nhçn nhøc nhu hoà t× bi hÖ xä là phép t¡t thông th߶ng cüa tång sî. Ðã biªt nhß thª là rõ ràng làm theo l¶i Ph§t dÕy, song không nên ch¤p trß¾c. Nªu hy v÷ng ðßþc Ph§t, ðßþc B° ð« và các pháp ... thì khác nào ð¬ tay chÕm vào lØa. Ngài Vån Thù nói : "Nªu kh·i Ph§t kiªn, pháp kiªn thì s¨ tñ hÕi mình". Vì thª ngày Vån Thù c¥m gß½m bên Ph§t, ông ¿½ng Qu§t c¥m ðao bên Thª Tôn. Nhß nói : "B° tát làm ngû vô gián mà chÆng b¸ vào ð¸a ngøc vô gián, vì các Ngài là ng߶i huy«n thông vô gián nên không ð°ng nhß chúng sanh tÕo tµi ngû ngh¸ch vô gián".

T× ma Ba Tu¥n thÆng ðªn Ph§t ð«u là cáu ghét. Không có mäy may y ch¤p nhß thª còn g÷i là ðÕo Nh¸ th×a, hu¯ng chi tranh lu§n tìm sñ h½n thua, nói "ta làm ðßþc, ta hi¬u ðßþc", thì chï ðßþc g÷i là tranh-lu§n-tång, chÆng ðßþc g÷i là vô-vi-tång.

Hi®n tÕi chï c¥n không tham nhi­m t¤t cä các pháp có không thì g÷i là vô sanh, cûng g÷i là chánh tín. Tin mà còn ch¤p trß¾c vào t¤t cä thì g÷i là lòng tin chÆng ðü, cûng g÷i là lòng tin không tr÷n v©n, cûng g÷i là lòng tin l®ch lÕc. Vì lòng tin chÆng ðü cho nên g÷i là Nh¤t Xi¬n Ы. Nhß nay mu¯n ðßþc hoát nhiên ðÕi ngµ thì chï c¥n nhân pháp ð«u b£t, nhân pháp ð«u dÑt, nhân pháp ð«u không, th¤u su¯t nghîa ba câu, ðây g÷i là ng߶i b¤t ð÷a chß s¯ (không l÷t vào s¯ lßþng), ðó là tin pháp, ðó là gi¾i thí, vån (nghe) hu®,... . B° Tát ch¸u nh¸n chÆng thành Ph§t, ch¸u nh¸n chÆng làm chúng sanh, ch¸u nh¸n chÆng trì gi¾i, ch¸u nh¸n chÆng phá gi¾i, cho nên nói là không trì, không phÕm.

* * *
Höi :
- Ba thân mµt th¬, mµt th¬ ba thân là thª nào ?
Sß ðáp :
- Ba thân là :
l. Pháp Thân Th§t Tß¾ng Ph§t : Pháp thân Ph§t không sáng, không t¯i. Sáng t¯i thuµc v« huy­n hóa. Th§t tß¾ng là do ð¯i v¾i hß tß¾ng mà ð£t tên, th§t ra nó v¯n không có t¤t cä tên g÷i, nhß nói "Pháp thân vô vi b¤t ð÷a chß s¯", "thành Ph§t cao quý"... ð«u là l¶i nh© nhß gánh mµt lon, mµt lít. Do tên trßþc m¾i ðßþc ð£t tên thanh, nên nói Th§t Tß¾ng Pháp Thân Ph§t, cûng g÷i Thanh T¸nh Pháp Thân TÏ Lô Giá Na Ph§t, cûng g÷i Hß Không Pháp Thân Ph§t, cûng g÷i ÐÕi Viên Cänh Trí, cûng g÷i Ю Bát ThÑc, cûng g÷i Tánh Tông, cûng g÷i Không Tông, cûng g÷i Ph§t · cõi không t¸nh không uª, cûng g÷i sß tØ · tÕi hang, cûng g÷i Kim Cß½ng H§u Сc Trí, cûng g÷i Vô C¤u Ðàn, cûng g÷i Ю Nh¤t Nghîa Không, cûng g÷i Huy«n Chï. Tam T± nói : "ChÆng biªt huy«n chï, u±ng công ni®m t¸nh".
2. Báo Thân Ph§t : Là Ph§t dß¾i cµi B° ð«, cûng g÷i là Huy­n Hóa Ph§t, cûng g÷i là Tß¾ng Häo Ph§t, cûng g÷i là ºng Thân Ph§t, cûng g÷i là Viên Mãn Báo Thân Lô Xá Na Ph§t, cûng g÷i là Bình ÐÆng Tánh Trí, cûng g÷i là Ю Th¤t thÑc, cûng g÷i là Thù Nhân Ðáp Quä Ph§t, ð°ng v¾i Thi«n Na trong sáu Ba La M§t, ð°ng v¾i A La Hán, Bích Chi Ph§t ð°ng v¾i t¤t cä B° Tát, tuy cùng ch¸u các kh± sanh di®t mà không ð°ng nghi®p kh± ràng buµc cüa chúng sanh.
3. Hóa Thân Ph§t : Hi®n tÕi ð¯i v¾i các pháp có không ð«u không tham nhi­m, cûng không cä cái không tham nhi­m, lìa ngoài tÑ cú. T¤t cä ngôn thuyªt bi®n tài ð«u g÷i là Hóa Thân Ph§t, cûng g÷i là Thiên Bá ºc Hóa Thân Thích Ca Mâu Ni Ph§t, cûng g÷i là ÐÕi Th¥n Biªn, cûng g÷i Du Hí Th¥n Thông, cûng g÷i là Di®u Quan Sát Trí, cûng g÷i là Ю Løc ThÑc. Ba thân k¬ trên v¯n là mµt th¬.
* * *
Sß nói :
- Kinh Bäo Tích nói : "Pháp thân không th¬ dùng kiªn vån giác tri ð¬ c¥u, không th¬ dùng ngû nhãn ð¬ th¤y. Nhøc nhãn không th¤y ðßþc vì nó vô s¡c, thiên nhãn không th¤y ðßþc vì nó vô v÷ng, hu® nhãn không th¤y ðßþc vì nó lìa tß¾ng, pháp nhãn không th¤y ðßþc vì nó lìa hành, Ph§t nhãn không th¤y ðßþc vì nó lìa thÑc".

Nªu không có nhæng tri kiªn trên thì g÷i là tri kiªn Ph§t. аng s¡c mà chÆng phäi hình s¡c nên g÷i là chân s¡c. аng không mà chÆng phäi thái-hß nên g÷i là chân không. S¡c v¾i không cûng là l¶i nói thu¯c v¾i b®nh ð¬ tr¸ nhau (ch¤p s¡c l¤y không tr¸, ch¤p không l¤y s¡c tr¸).

Pháp gi¾i quán nói : "Ch¾ nói tÑc s¡c, chÆng tÑc s¡c, cûng ch¾ nói tÑc không, chÆng tÑc không".

Nhãn nhî tÖ thi®t thân ý không lãnh nÕp t¤t cä pháp có không, g÷i là kiªn vào ð® th¤t ð¸a. B° Tát th¤t ð¸a không lui søt th¤t ð¸a. T× B° Tát bát ð¸a ðªn B° Tát th§p ð¸a, tâm ð¸a trong sÕch sÇn hi®n di®u døng cüa tñ tánh, nhß nói lØa lØa li«n cháy.

Hæu tác gi¾i là gi¾i Thanh Vån, chÆng phäi thân tay làm thì không có l²i. Vô tác gi¾i là gi¾i B° Tát, cûng g÷i là vô bi¬u gi¾i, cûng g÷i là vô l§u gi¾i, h­ có d¤y tâm ðµng ni®m ð«u g÷i là phá gi¾i. Nay chï c¥n không b¸ các cänh có không làm mê ho£c, cûng chÆng y trø n½i không mê ho£c, cûng không có tri giäi v« chÆng y trø, ðây g÷i là biªn h÷c (ph± biªn), cûng g÷i là c¥n-tán-ni®m (c¥n = siêng, tán = khen), cûng g÷i là quäng-lßu-b¯ (lßu hành ph± biªn).

* * *
Sß höi tång :
- Th¤y chång ?
Tång ðáp :
- Th¤y.
Sß lÕi höi :
- Sau khi th¤y thì thª nào ?
Tång ðáp :
- Cái th¤y không hai.
Sß nói :
- Ðã nói cái th¤y không hai thì không ðßþc l¤y "kiªn" ð¬ "kiªn" cái "kiªn". Nªu "kiªn" lÕi thêm "kiªn" thì thành hai cái ð¥u. V§y cái "kiªn" trß¾c phäi hay cái "kiªn" sau phäi ? Cûng nhß kinh Lång Nghiêm nói : "Kiªn kiªn chi th¶i, kiªn phi th¸ kiªn, kiªn do ly kiªn, kiªn b¤t nång c§p" (d¸ch nghîa : Ngay lúc kiªn kiªn, kiªn chÆng phäi là kiªn, kiªn còn phäi lìa kiªn, vì nång kiªn chÆng th¬ ðªn).

Lßþc giäi : "Ngay lúc kiªn kiªn", hai chæ kiªn kiªn này là kiªn tánh. Vì tñ tánh b¤t nh¸ không có nång s· nên chæ kiªn trß¾c không phäi là nång kiªn, chæ kiªn sau không phäi là s· kiªn, nên nói "kiªn chÆng phäi là kiªn", do ðó dù nói kiªn nhßng "kiªn còn phäi lìa kiªn". Vì tñ tánh chÆng phäi s· kiªn nên nói "nång kiªn chÆng th¬ ðªn". Lßþc giäi hªt.

Vì thª không hành kiªn pháp, không hành vån pháp, không hành giác pháp, không hành tri pháp, thì chß Ph§t li«n th÷ ký cho.

* * *
Höi :
- Kiªn pháp ðã chÆng phäi là l¶i th÷ ký thì dùng cái gì ð¬ th÷ ký ?
Sß ðáp :
- Ng߶i ðã ngµ Tông (kiªn tánh) thì chÆng b¸ t¤t cä pháp có không trói buµc nhß gi£t áo b¦n v§y, nên nói : "lìa tß¾ng (vô s· trø) g÷i là Ph§t, hß th§t ð«u không còn, trung ðÕo ðµc huy«n, huy«n ðÕt mµt l¯i (l)". Kë ð°ng tham h§u h÷c khª hþp ðªn b§c ðó, nên nói th÷ ký v§y.

Vô minh là cha, tham ái là m©. Tñ kÖ là b®nh, tñ kÖ cûng là thu¯c. Tñ kÖ là dao giªt cha vô minh, m© tham ái cüa chính mình, nên nói giªt cha hÕi m©. Ðó là mµt cách nói ð¬ phá t¤t cä pháp. Ng߶i ån phi-th¶i-thñc cûng v§y. Hi®n tÕi ð¡m nhi­m t¤t cä pháp có không ð«u g÷i là ån phi-th¶i-thñc, cûng g÷i là ác thñc, là thÑc ån nh½ ðñng trong chén báu, là phá gi¾i, là làm nh½ chén, là tÕp thñc.

Ph§t là ng߶i không c¥u, hi®n nay tham c¥u t¤t cä pháp có không, h­ có s· tác ð«u là qu¤y cä, tÑc là phï báng Ph§t, h­ có tham nhi­m ð«u g÷i là th÷ thü (trao tay). Còn nhß nay không tham nhi­m, cûng chÆng y trø vào không tham nhi­m, cûng không có tri giäi v« chÆng y trø, ðây g÷i là lØa Bát Nhã ; lØa ð¯t ngón tay, là không tiªc thân mÕng, là c¡t thân ra t×ng mänh, là xu¤t thª gian, là c¥m thª gian trong lòng bàn tay ném qua phß½ng khác.

Hi®n tÕi, nªu ð¯i v¾i m߶i hai ph¥n giáo và t¤t cä pháp có không, · trong tÕng phü còn có mµt mäy may lßu giæ là chßa ra khöi lß¾i. H­ có s· c¥u, s· ð¡c, h­ có kh·i tâm ðµng ni®m ð«u là con ch°n. Nhß nay chï c¥n trong tÕng phü ð«u vô s· c¥u, vô s· ð¡c, thì ng߶i này là ðÕi thí chü, là sß tØ r¯ng, lÕi cûng chÆng y trø vào vô s· ð¡c, cûng không có tri giäi v« chÆng y trø, ðây g÷i là løc tuy®t sß tØ.

Nhân ngã chÆng sanh, các ði«u ác không kh·i, ðó là ð¬ núi Tu Di vào trong hÕt cäi, chÆng kh·i t¤t cä tham sân và bát phong..., ðó là hút ðßþc hªt t¤t cä nß¾c b¯n bi¬n l¾n vào mi®ng. ChÆng th÷ nh§n t¤t cä ngæ ngôn hß v÷ng, ðó là chÆng l÷t vào l² tay. ChÆng cho thân tÕo các ði«u ác ð¯i v¾i ng߶i, ðây là nÕp t¤t cä lØa vào trong bøng. Hi®n tÕi chï c¥n ð¯i v¾i m÷i cänh chÆng mê l¥m, chÆng tán loÕn, chÆng gi§n chÆng m×ng, n½i cØa løc cån cüa mình phäi cÕo g÷t cho sÕch s¨, ðó là ng߶i vô sñ, h½n hÆn t¤t cä nhæng ng߶i tri giäi, ð¥u ðà tinh t¤n, g÷i là thiên nhãn, cûng g÷i là li­u chiªu nhãn, cûng g÷i là pháp gi¾i tánh, cûng g÷i là xe ch· nhân quä.

GHI CHÚ : (l) Trung ðÕo ðµc huy«n, huy«n ðÕt mµt l¯i : Trung ðÕo là tñ tánh, ðµc huy«n là b¤t khä tß nghì. Tñ tánh huy«n di®u b¤t khä tß nghì, ðÕt ðªn cái huy«n di®u ¤y chï có mµt ð߶ng l¯i là phäi tñ ngµ m¾i ðßþc.

* * *
Höi :
- Ph§t xu¤t thª ðµ chúng sanh là thª nào ?
Sß ðáp :
- Ni®m trß¾c không sanh, ni®m sau không tiªp n¯i, nghi®p trong ni®m trß¾c ðã hªt g÷i là ðµ chúng sanh. Ni®m trß¾c nªu gi§n h¶n thì li«n ðem thu¯c hoan hÖ ð¬ tr¸ tÑc g÷i là có Ph§t ðµ chúng sanh. T¤t cä ngôn giáo chï là thu¯c tr¸ b¸nh, vì b®nh chÆng ð°ng nên thu¯c có khác, cho nên có lúc nói có Ph§t có lúc nói không Ph§t. L¶i chân th§t dùng ð¬ tr¸ b®nh, nªu tr¸ lành ðßþc b®nh th¶i m²i l¶i ð«u là l¶i chân th§t, còn nªu tr¸ b®nh chÆng lành thì m²i l¶i ð«u là l¶i hß v÷ng. L¶i chân th§t thành l¶i hß v÷ng vì sanh kiªn ch¤p, l¶i hß v÷ng thành l¶i chân th§t vì dÑt ðßþc ðiên ðäo cüa chúng sanh. B·i vì b®nh là hß v÷ng, nên dùng thu¯c hß v÷ng ð¬ tr¸.

Ph§t xu¤t thª ðµ chúng sanh là chín bµ giáo ngæ, là giáo ngæ b¤t li­u nghîa. Gi§n h¶n và hoan hÖ, b®nh t§t và thu¯c men ð«u là tñ kÖ chÑ không có ai khác, thì ch² nào có Ph§t xu¤t thª, ch² nào có chúng sanh ð¬ ðµ ? Nhß kinh Kim Cß½ng nói : "Th§t không có chúng sanh ðßþc di®t ðµ".
Cûng nói : "Không ßa thích Ph§t, B° ð«, không tham nhi­m các pháp có không g÷i là ðµ tha, cûng chÆng ch¤p l¤y tñ kÖ g÷i là tñ ðµ". Vì b®nh không ð°ng, thu¯c cûng không ð°ng, cho toa cûng không ð°ng, không ðßþc c¯ ch¤p. Y theo Ph§t, y theo B° ð« và các pháp... ð«u là có s· y. Cho nên ng߶i trí chÆng ðßþc y theo mµt pháp nào cä. L¶i trong kinh dù nhß lá vàng, cûng nhß n¡m tay không ð¬ gÕt trë nít. Nªu ng߶i chÆng biªt lý này thì g÷i là ð°ng v¾i vô minh. Nhß nói :" B° Tát thñc hành Bát Nhã chÆng nên ch¤p l¤y l¶i ta và y theo l¶i dÕy".

Sân nhß cøc ðá, ái nhß nß¾c sông. Hi®n nay chï c¥n không sân, không ái là th¤u ðßþc núi sông vách ðá.

Không y trø vào t¤t cä pháp có không thì g÷i là "b¤t trø hæu duyên", chÆng y trø vào không y trø thì g÷i là "b¤t trø không nhçn". Ng߶i có kiªn giäi ch¤p tñ kÖ là Ph§t, tñ kÖ là thi«n, ðÕo, g÷i là nµi kiªn, ch¤p nhân duyên tu chÑng mà thành g÷i là ngoÕi kiªn. Ngài Chí Côn nói : "Nµi kiªn ngoÕi kiªn ð«u sai".

M¡t tai mûi lßÞi m²i cái không tham nhi­m t¤t cä pháp có không g÷i là th÷ trì b¯n câu k®, cûng g÷i là tÑ quä løc nh§p không d¤u tích, cûng g÷i là løc thông. Hi®n tÕi chï c¥n không b¸ các pháp có không làm ngÕi, cûng chÆng y trø n½i vô ngÕi và cûng không có tri giäi v« chÆng y trø, ðây g÷i là th¥n thông. Không ch¤p th¥n thông này là ðúng g÷i là không th¥n thông. Nhß bäo : B° Tát không th¥n thông, d¤u chân không th¬ tìm, là ng߶i hß¾ng lên Ph§t, là ng߶i không th¬ nghï bàn, tÑc là tñ kÖ.

Ðây dùng hai chæ tr¶i ng߶i ð¬ thí dø cho cänh và tâm : Tr¶i là trí chiªu soi. Khen ngþi li«n vui m×ng, vui m×ng thuµc v« cänh. Cänh là tr¶i, khen ngþi là ng߶i. Tr¶i ng߶i giao tiªp cä hai ðßþc th¤y nhau. Cûng nói : T¸nh trí và tr¶i, chánh trí là ng߶i, v¯n chÆng phäi là Ph§t mà nói v¾i h÷ là Ph§t g÷i là th¬ kªt. Nhß nay chï c¥n ch¾ có tri giäi Ph§t, cûng chÆng y trø n½i không tri giäi Ph§t, ðây g÷i là di®t kªt, cûng g÷i là chân nhß, cûng g÷i là th¬ nhß.

C¥u Ph§t, c¥u B° ð« g÷i là hi®n thân ý. Hi®n tÕi h­ có t¤t cä tâm c¥u thì ð«u g÷i là hi®n thân ý. Nhß nói : C¥u B° ð« tuy là sñ mong c¥u t¯t nhßng chï là ch°ng thêm tr¥n løy. C¥u Ph§t là Ph§t chúng, c¥u t¤t cä pháp có không là chúng sanh chúng. Hi®n tÕi cái giác chiªu soi chï c¥n chÆng y trø n½i t¤t cä pháp có không, g÷i là "b¤t nh§p chúng s¯". Hi®n tÕi ð¯i v¾i các môn s¡c thanh hß½ng v¸ xúc pháp... không yêu thích, ð¯i v¾i m÷i cänh không tham ð¡m, h­ không có m߶i câu trßþc tâm (là m߶i câu ma ngæ ðã nói · trß¾c) là li­u nhân thành Ph§t. H÷c vån cú, tìm tri giäi g÷i là duyên nhân thành Ph§t.

Th¤y Ph§t, biªt Ph§t thì ðßþc, nói Ph§t có biªt có th¤y tÑc là phï báng Ph§t. Nªu nói Ph§t biªt, Ph§t th¤y, Ph§t nghe, Ph§t nói thì không ðßþc, nhß nói th¤y lØa thì ðßþc, mà nói lØa th¤y thì không ðßþc, nhß dao c¡t v§t thì ðßþc mà v§t c¡t dao thì không ðßþc. Ng߶i biªt Ph§t, ng߶i th¤y Ph§t, ng߶i nghe Ph§t, ng߶i nói Ph§t thì trong muôn ng߶i không có mµt, còn ng߶i nói Ph§t biªt, Ph§t th¤y, Ph§t nghe, Ph§t nói thì nhi«u nhß s¯ cát sông H¢ng, chï vì tñ mình không có m¡t, mßþn m¡t ng߶i khác làm m¡t, trong kinh g÷i là tÖ lßþng trí, nhß nay tham lam tri giäi Ph§t cûng g÷i là tÖ lßþng trí.

Thí dø cüa thª gian là thí dø thu§n, giáo b¤t li­u nghîa là thí dø thu§n, giáo li­u nghîa là thí dø ngh¸ch, xã bö ð¥u m¡t não tüy là thí dø ngh¸ch. Nhß nay chÆng thích các pháp Ph§t, B° ð«... là thi dø ngh¸ch, r¤t khó ch¤p nh§n. Cái thí dø v« ð¥u m¡t não tüy có ý nghîa nhß sau : Ch¤p trß¾c t¤t cä các cänh pháp có không g÷i là ð¥u, b¸ t¤t cä các cänh pháp có không làm nhi¬u loÕn g÷i là tay, lúc chßa chiªu soi ti«n cänh g÷i là não tüy.

* * *
Sß nói :
- Nªu nói Ph§t luôn luôn không th÷ thân ngû ¤m thì th§t vô lý, Ph§t chÆng phäi là hß không thì ðâu th¬ luôn luôn không th÷, Ph§t chï ði · tñ do không ð°ng v¾i chúng sanh. T× mµt cõi tr¶i ðªn mµt cõi tr¶i, t× mµt Ph§t sát ðªn mµt Ph§t sát là pháp th߶ng cüa chß Ph§t.

LÕi nói : Theo giáo lý tam th×a thì có sñ th÷ nh§n tín thí cúng d߶ng cüa tr¶i ng߶i, nªu h÷ · trong ð¸a ngøc thì B° Tát phäi th¸ hi®n ð°ng loÕi v¾i h÷ ð¬ hóa ðµ h÷, chÑ chÆng nên th߶ng · Niªt Bàn. LÕi nói : Nhß lØa, th¤y lØa ð×ng mó tay vào thì lØa chÆng ð¯t ng߶i. Hi®n tÕi chï c¥n không có m߶i câu trßþc tâm, m²i câu ð«u có ba câu, h­ th¤u su¯t ðßþc nghîa ba câu thì t¤t cä chiªu døng m£c tình tung hoành, t¤t cä cØ ðµng làm vi®c, nói nín, khóc c߶i, ð«u là Ph§t hu®. Phi«n các v¸ ðã ðÑng lâu, trân tr÷ng cám ½n.
 

Hªt
.