Chánh báo là quä báo g¯c hay là quä báo chü yªu cüa nghi®p nhân ðã tÕo, còn y báo là quä báo nß½ng n½i chánh báo mà có nhß nhà cØa cänh v§t xung quanh... chánh báo và y báo là chï cho con ng߶i và cänh v§t thuµc v« con ng߶i. V§y chánh báo và y báo cái nào là g¯c cái nào là ng÷n? Nªu chúng ta không hi¬u s¨ b¸ l¥m lçn và không biªt cái nào là g¯c ð¬ tu, cÑ mãi chÕy theo cái ng÷n, r°i cä ð¶i tu không ðßþc lþi ích. V§y quý Ph§t tØ h÷c xong, tñ ki¬m lÕi xem t× lâu mình tu là tu theo ng÷n hay tu theo g¯c.

TÕi sao nói chánh báo t¯t h½n là y báo t¯t?
- Vì có con ng߶i t¯t m¾i có cänh v§t t¯t. Chæ t¯t · ðây là chï cho con ng߶i có tài, có trí, có ðÑc hÕnh. Ng߶i tài trí ðÑc hÕnh · ðâu thì hoàn cänh s¨ chuy¬n theo h÷ tr· thành t¯t ð©p. Có khi nào mµt ng߶i b¤t tài vô trí thiªu ðÕo ðÑc tÕo ðßþc mµt sñ nghi®p vë vang không? Nªu có là nh¶ phß¾c dß · quá khÑ, chï trong giai ðoÕn ng¡n r°i cûng hoÕi, không b«n. Ng߶i tài trí ðÑc hÕnh dù hoàn cänh không t¯t, nhßng h÷ có th¬ chuy¬n l¥n l¥n thành t¯t. Ví dø nhß nhà kiªn trúc, nhæng kÛ sß có tài ðÑc, vì mµt lý do nào ðó h÷ ðªn · n½i núi r×ng xa v¡ng. Vói cänh núi r×ng này, h÷ hþp tác kiªn thiªt xây dñng cuµc s¯ng m¾i. Mµt th¶i gian sau cänh hoang v¡ng r×ng núi ðó tr· thành vùng trù phú xinh tß½i. Còn nªu ng߶i b¤t tài vô trí, thiªu ðÕo ðÑc, dù · trong hoàn cänh t¯t r°i cûng tr· thành hß x¤u, vì h÷ thiªu khä nång xây dñng kiªn tÕo, mà cänh v§t thì mau hß hoÕi, không ðßþc sØa chæa.

Mµt sñ ki®n trß¾c m¡t chúng ta là khu Th߶ng Chiªu, trß¾c måm 1974 là mµt vùng ð¤t hoang v¡ng, chï có tre gai, tranh, m¡c c·... không nhà cØa cây trái. Sau này nh¶ nhæng ng߶i biªt tu có chánh báo t¯t biªn n½i này thành mµt cänh già lam nghiêm t¸nh thanh l¸ch. Và Viên Chiªu cûng v§y. M÷i ng߶i ð«u ghi nh§n cänh Th߶ng Chiªu Viên Chiªu thanh t¸nh ð©p ð¨. V§y cänh t¸nh cänh ð©p ðó là do tñ cänh ð©p hay là do ng߶i mà có??? M÷i cänh ð«u tùy thuµc vào con ng߶i, nên con ng߶i là chü, là chánh báo, còn cänh v§t là bÕn tùy thuµc vào con ng߶i, nên g÷i là y báo. Ðó là chánh báo y báo cüa ng߶i xu¤t gia.

Bây gi¶ ðªn chánh báo y báo cüa ng߶i tÕi gia. M²i Ph§t tØ ai cûng có gia ðình nhà cØa, nªu là mµt Ph§t tØ biªt tu ðúng theo l¶i Ph§t dÕy và là ng߶i tài ðÑc thì cänh gia ðình nhà cØa cüa Ph§t tØ ¤y s¨ êm ¤m trang nhã sÕch s¨. Ngßþc lÕi, nªu là ng߶i không biªt tu, b¤t tài vô trí thì cänh gia ðình h÷ không hÕnh phúc, nhà cØa h÷ løp xøp t°i tàn, túng thiªu. Vì v§y nên nói: "Nhìn qua cänh biªt ðßþc ng߶i" tÑc là nhìn y báo biªt ðßþc chánh báo. Chánh báo t¯t thì y báo cûng t¯t, chánh báo x¤u thì y báo cûng x¤u theo.

Ng߶i ð¶i th߶ng nói: "Th¶i thª tÕo anh hùng" tÑc là hoàn cänh ðßa ð¦y con ng߶i tr· thành anh hùng. Cûng có ng߶i nói ngßþc lÕi "Anh hùng tÕo th¶i thª" tÑc là ng߶i hùng, ng߶i tài ðÑc tÕo nên sñ nghi®p vë vang trong ð¶i. Hai câu này câu nào ðúng? Ng߶i ð¶i hay bàn tán: Có nhæng ng߶i trß¾c kia h÷ là nhæng kë t¥m th߶ng không có tài ðÑc, nh¶ g£p c½ hµi t¯t h÷ nghi­m nhiên tr· thành con ng߶i xu¤t chúng. Nhß v§y là "Th¶i thª tÕo anh hùng". LÕi có mµt s¯ ng߶i khác bàn r¢ng: "Vua Quang Trung tuy là ng߶i áo väi · ch¯n quê mùa, nhßng lÕi là ng߶i tài trí phi th߶ng, nên t× mµt con ng߶i áo väi quê mùa tr· thành mµt v¸ tß¾ng giöi, mµt ông vua tài trí. Nhß v§y không phäi "Anh hùng tÕo th¶i thª" là gì?

Kªt lu§n, t¤t cä m÷i ng߶i thành công trên ð¶i ð«u là "Anh hùng tÕo th¶i thª". TÕi sao v§y? Vì nªu th¶i thª ð±i thay mà chúng ta là kë thiªu phß¾c b¤t tài vô trí, chúng ta không cäi cách gì ðßþc hoàn cänh, chï Ï ra ðó, thì vçn là kë t¥m th߶ng nhß bao nhiêu kë khác. Ngßþc lÕi, dù cho th¶i thª có biªn chuy¬n ð±i thay tråm ngàn l¥n ði næa, ð¯i v¾i ng߶i có tài trí ðÑc hÕnh dù trß¾c cänh thu§n hay ngh¸ch h÷ vçn là ng߶i dûng mãnh ðÑng lên cäi cách xã hµi, làm nên vi®c l¾n. Vì h÷ là ng߶i có sÇn tài trí phß¾c ðÑc. Ng߶i ð¶i vì không hi¬u rõ chánh báo và y báo nên cho r¢ng nh¶ th¶i thª t¯t nên ðßa ð¦y con ng߶i tr· thành ng߶i tài giöi nên nói "Th¶i thª tÕo anh hùng". H÷ ðâu biªt bän ch¤t cüa ng߶i ðó có cái hay cái giöi ðang ti«m ¦n sÇn, khi g£p th¶i thª li«n có c½ hµi phát tri¬n bèn tr· thành ng߶i tài giöi. Ь th¤y rõ con ng߶i là g¯c, hoàn cänh tùy thuµc vào con ng߶i.

Ng߶i ð¶i kë nhìn khía cÕnh này, ng߶i nhìn khía cÕnh n÷, nên nói thª không ðúng l¨ th§t. Thª nên · ðây chúng tôi khÆng ð¸nh "Ng߶i t¯t thì cänh t¯t". Ðó là tr߶ng hþp thÑ nh¤t.

Ъn tr߶ng hþp thÑ hai "Chánh báo x¤u thì y báo x¤u". Nªu là ng߶i b¤t tài vô ðÑc dù h÷ có d¶i nhà hay thay ð±i hoàn cänh hàng tråm ngàn l¥n ði næa thì h÷ vçn là kë t¥m th߶ng kh¯n kh±, hªt th¤t bÕi này ðªn th¤t bÕi khác, · ðâu r°i cänh v§t cûng ðiêu tàn, løn bÕi, vì h÷ không có khä nång xây dñng kiªn tÕo, làm sao có dßþc cänh t¯t ð©p ðßþc. Nhß v§y, cänh không th¬ làm con ng߶i hay t¯t, mà chính con ng߶i m¾i làm nên cänh t¯t cänh ð©p.

Ь th¤y r¢ng ng߶i có chánh báo x¤u mà mu¯n y báo t¯t, vi®c ðó không th¬ ðßþc nên nói "Ng߶i x¤u thì cänh x¤u" ho£c chánh báo x¤u thì y báo cûng t°i t®.

— Vi®t Nam có mµt s¯ ng߶i có cái t§t là c¤t nhà lña ch² hàm r°ng ð¬ sau này làm ån phát ðÕt. Chôn ông bà cha m© cûng lña ch² hàm r°ng ð¬ sau con cháu phát quan. Chúng ta lña ch² t¯t ð¬ chuy¬n con ng߶i thành t¯t. V§y chuy¬n ðßþc không? Nªu chuy¬n ðßþc thì gia ðình con cháu các ông ð¸a lý giàu sang phát quan hªt r°i. Vì ðß½ng nhiên các ông phäi lña ch² t¯t cho các ông trß¾c r°i m¾i lña cho mình sau. Nhßng tÕi sao chính bän thân cüa các ông và con cháu cüa các ông không làm quan hay làm vua, mà các ông vçn cÑ là th¥y ð¸a lý??? Lña ch² t¯t chôn cha m© ð¬ con cháu làm ån phát tài, làm quan, vi®c làm ðó là vì cha m© hay vì mình? Nªu vì cha m©, thì khi cha m© chªt nên ch÷n ch² nào g¥n nhà cao ráo ð¬ t¾i lui thåm viªng hß½ng khói cho thu§n ti®n là ðßþc r°i. Nªu ch÷n ch² chôn cha m© ð¬ ðßþc phát quan, trong khi mình là kë b¤t tài thiªu phß¾c làm sao phát quan ðßþc? Ðó là mµt sñ l¥m lçn hªt sÑc l¾n lao. Do chúng ta không th¤y ðßþc cái g¯c, cÑ chÕy theo cái ng÷n ð¬ r°i hao tài t¯n cüa, không ðem lÕi lþi ích thiªt thñc. T¤t cä chúng ta, nªu là ng߶i th§t có ðÑc, th§t có tài thì dù · trong cänh ngµ nào, cûng biªn cänh ðó d¥n d¥n tr· thành t¯t.

Khi nh§n cuµc ð¤t Th߶ng Chiªu này, ðÑng ngoài c±ng nhìn vào, chúng tôi th¤y phía trß¾c ð߶ng ði thoai thoäi th¤p, phiá trong là cái gò ð¤t cao. Chúng tôi nghî: Nªu c¤t chùa trên gò ð¤t cao, nhìn ra ð߶ng thì ð©p l¡m. B¤y gi¶ chßa có ti«n c¤t chùa, chúng tôi tr°ng hai hàng dß½ng trß¾c, ðªn khi ðü duyên c¤t chùa thì dß½ng ðã có sÇn, tÕo thành cänh chùa nghiêm t¸nh, thanh l¸ch, ða s¯ ng߶i ðªn chùa ð«u ßa thích. Ь th¤y, ðó là phß¾c duyên cüa con ng߶i, nên s¡p ð£t công vi®c ðßþc thành công, nªu không có phß¾c duyên thì tính tr§t th¤t bÕi. Nên nói "Ng߶i là chü, cänh là bÕn tùy thuµc theo ng߶i". Hay nói cách khác "Chánh báo t¯t thì y báo t¯t".

Hi¬u nhß v§y, Ph§t tØ chúng ta phäi làm sao xây dñng chánh báo cho t¯t ð©p, vì chánh báo chính là (tài trí ðÑc hÕnh · n½i) con ng߶i. Y báo là sñ nghi®p cüa cäi tài sän thuµc v« con ng߶i. Nói chánh báo là con ng߶i, ðó là l¯i nói ð½n giän, chÑ chánh báo là ph¥n sâu kín tª nh¸ h½n, ðó là tâm. Vì tâm chü ðµng t¤t cä. Nªu tâm nghî t¯t thì mi®ng nói t¯t và thân hành ðµng t¯t, t¤t cä cänh s· thuµc v« ng߶i m¾i t¯t ð©p. B·i v§y, nói ðªn chánh báo là nói ðªn tâm.

Kinh Duy Ma C§t, ph¦m T¸nh Qu¯c е có câu: "Tùy kÏ tâm t¸nh tÑc Ph§t ðµ t¸nh" nghîa là tâm thanh t¸nh thì cõi nß¾c theo ðó mà thanh t¸nh. Do ðó nói tâm ng߶i là g¯c. Tôi dçn mµt câu chuy®n ð¬ quý v¸ th¤y tâm ng߶i là g¯c và cänh do tâm mà chuy¬n. Tôn giä Møc Ki«n Liên lä ð® tØ l¾n cüa Ph§t n±i tiªng là có th¥n thông b§c nh¤t. Sau khi chÑng A La Hán, Ngài nghî ðªn m© là bà Thanh Ы. Bình sanh bà s¯ng không lß½ng thi®n, tánh tình keo ki®t tham lam, Tôn Giä sþ bà thác sanh vào ð߶ng ác, nên dùng thiên nhãn thông ð¬ xem bà sanh · cõi nào. Tôn Giä nhìn ðªn cõi ngÕ quï th¤y bà ðang làm quï ðói thân hình ti«u tøy vô cùng ðói kh±, ðµng lòng thß½ng, Tôn Giä ði kh¤t thñc ðßþc mµt bát c½m, li«n v§n th¥n thông ðem dâng cho m©. Bà v¯n là kë ð¥y lòng tham lam và bön xën, khi v×a ðßþc bát c½m mµt tay bà b¯c c½m mµt tay che lÕi, sþ kë khác th¤y giñt c½m cüa bà. Do tham lam bön xën còn ð¥y dçy trong lòng bà, nên c½m v×a ðßa t¾i mi®ng thì hóa thành lØa, bà không ån ðßþc, vçn ðói kh±. Nªu lúc ðó bà phát tâm hÖ xä, thì ch¡c c½m không hóa thành lØa. Tôn Giä Møc Ki«n Liên trông th¤y cänh kh± cüa m©, Ngài không biªt làm sao cÑu m© thoát khöi kiªp ngÕ quï, bèn tr· v« Ph§t bÕch tñ sñ. Thª Tôn dÕy: Mµt mình ông không ðü oai lñc chuy¬n tâm ni®m cüa m© ông. V§y nhân ngày chúng tång hµi v« tñ tÑ, ông hãy s¡m sØa trai nghi ð¬ cúng d߶ng các v¸ Thánh Tång, và nh¶ c¥u nguy®n khiªn cho m© ông chuy¬n tâm tham lam bön xën thì s¨ thoát kiªp ngÕ quï. Nghe qua, ¡t quí v¸ có nghi ng¶. Theo lý nhân quä thì ng߶i khi ðã tÕo nhân thì phäi th÷ quä. Bà Thanh Ы tÕo nhân tham lam bön xën nên phäi ch¸u quä báo làm quï ðói, tÕi sao chúng Tång c¥u nguy®n mà bà khöi kiªp ngÕ quï thì trái v¾i lý nhân quä. Nhß trß¾c ðã nói tâm là g¯c, tâm là chánh báo. Nªu tâm chuy¬n thì chánh báo và y báo theo ðó mà chuy¬n. Tâm bà Thanh Ы tham lam và bön xën ðó là chánh báo x¤u nên y báo cûng x¤u là s¯ng trong cõi ngÕ quï ðói kh±. Bây gi¶ bà ðßþc chúng Tång thành tâm c¥u nguy®n chuy¬n tâm tham lam bön xën cüa bà thành tâm t× bi, hÖ xä. Vì tâm cüa chß Thánh Tång thanh t¸nh ð°ng hß¾ng v« bà, nên có oai lñc, có sÑc mÕnh, khiªn bà cäm ðßþc ni®m lành, bà li«n thÑc tïnh chuy¬n tâm tham lam bön xën thành tâm t× bi hÖ xä ngay ðó bà ðßþc thoát kiªp ngÕ quï, sanh lên cõi thi®n lành. Chúng ta ð×ng nghî r¢ng chß Tång c¥u nguy®n là thân nhân mình ðßþc giäi thoát. Ði«u ðó không ðúng. Nªu chúng Tång c¥u nguy®n mà thân nhân mình thÑc tïnh, chuy¬n tâm x¤u ác thành tâm thi®n lành, thì m¾i chuy¬n ð±i ðßþc kiªp ð÷a lÕc mà sanh vào cõi thi®n lành. Ngßþc lÕi, nªu không chuy¬n ðßþc tâm thì hoàn cänh cûng không ð±i thay. Vì y báo tuÏ thuµc vào chánh báo là tâm.

Chü yªu cüa ng߶i tu là phäi chuy¬n tâm, khi tâm chuy¬n thì thân và cänh m¾i chuy¬n theo. Nªu tâm không chuy¬n thì thân và cänh không th¬ chuy¬n ðßþc. TÕi sao mµt mình Tôn Giä Møc Ki«n Liên không khiªn cho bà Thanh Ы chuy¬n ðßþc mà phäi nh¶ nhi«u v¸ Thánh Tång khác? Ði«u này m¾i nghe qua có vë huy«n bí, nhßng kÏ th§t không có chi là huy«n bí cä. M²i ng߶i chúng ta ð«u có nhân ði®n, mà nhân ði®n ðó có mµt sÑc mÕnh, nªu chúng ta luy®n t§p và biªt Ñng døng vào cuµc s¯ng thì nó có tác døng r¤t cø th¬. ChÆng hÕn nhß tr¸ b®nh b¢ng cách xoa sát hay xoa b¤m huy®t là chuy«n nhân ði®n làm cho ng߶i hªt b®nh n½i thân. Cûng v§y, chß Thánh Tång là nhæng b§c tu hành viên mãn, tâm các Ngài thanh t¸nh trong sáng, cùng hß¾ng v« mµt ng߶i c¥u nguy®n thì có mµt sÑc mÕnh, có sñ cäm Ñng n½i ng߶i nh§n.

V¤n ð« này trong thñc tª chúng ta th¤y có nhæng sñ ki®n xäy ra r¤t cø th¬, nhß trong gia ðình ho£c cha hay m© h¤p h¯i, khi ðó ng߶i con ðang · xa, cä gia ðình t× cha m© ðªn anh ch¸ em ð«u trông ng߶i con ¤y v« ð¬ g£p m£t. Khi ðó ng߶i con · xa cäm th¤y lòng xao xuyªn bÑc rÑc. TÕi sao? Vì tâm lñc (nhân ði®n) cüa nhæng ng߶i thân trong gia ðình ðang hß¾ng v« ng߶i con ¤y nên có sÑc giao cäm khiªn cho lòng xao xuyªn bÑc rÑc. Nhßng vì tâm lñc (nhân ði®n) cüa nhæng ng߶i thân ðó yªu nên ng߶i con · xa chï cäm th¤y lòng xao xuyªn mà thôi.

Nªu tâm m÷i ng߶i thanh t¸nh thì s¨ có sÑc giao cäm mÕnh khiªn cho ng߶i nh§n biªt rõ ði«u gì mà ng߶i trong gia ðình mu¯n cho h÷ biªt. Sñ ki®n này r¤t cø th¬, tuy quá t¥m m¡t cüa chúng ta nên khó tin, nhßng không phäi là không có. Cho nên nhæng nhà thôi miên h÷ dùng nhân ði®n ði«u khi¬n ðßþc nhæng ng߶i mà h÷ mu¯n ði«u khi¬n mµt cách d­ dàng. Ь th¤y m²i ng߶i chúng ta ai cûng có nhân ði®n, nªu nhân ði®n mÕnh cüa nhi«u ng߶i ð°ng hß¾ng v« mµt ng߶i nào ð¬ c¥u nguy®n cho ng߶i ðó chuy¬n tâm ni®m s¨ ðßþc thành tñu. Nên nói c¥u nguy®n có kªt quä là nhß v§y, ch¾ không phäi chß Tång nguy®n r°i Ph§t hay thiên th¥n t¾i rß¾c ði v« cõi khác. Ðó là lòng thành, do sÑc nguy®n c¤u khiªn cho tâm x¤u ác cüa ng߶i tr· thành tâm thánh thi®n và khi tâm thánh thi®n thì nghi®p ðã chuy¬n nên sanh v« cõi thi®n, ðâu có trái lý nhân quä. Hi¬u nhß thª chúng ta m¾i không nghi ng¶ chánh báo và y báo trái v¾i lý nhân quä. Nhßng nh¾, chánh báo mà chuy¬n ðßþc là phäi có c½ hµi, có sÑc mÕnh ðánh thÑc m¾i chuy¬n n±i ch¾ bình th߶ng khó mà chuy¬n ð±i. Cûng nhß quý Ph§t tØ khi chßa biªt ðÕo không thích ði chùa, không thích làm phß¾c... nhßng nh¶ mµt c½ duyên nào ðó, chÆng hÕn nhß trong gia ðình có xäy ra tai biªn kh± ðau, bÕn bè rü ði nghe pháp, nên ðßþc thÑc tïnh và chuy¬n tâm ni®m li«n thay ð±i cuµc s¯ng. Quý v¸ ðã th¤y t¥m mÑc quan tr÷ng nhân ði®n cüa chß Tång ðánh thÑc tâm ni®m cüa ng߶i nghi®p chß¾ng n£ng n«. Và quý v¸ phäi nh¾, Ph§t dÕy hàng Thánh Tång ðã chÑng løc thông La Hán tâm thanh t¸nh m¾i có ðü oai lñc, ch¾ không phäi hàng Tång Sî lôi thôi. Chúng ta bây gi¶ vì không hi¬u ý nghîa, chï chú tr÷ng hình thÑc, mi­n thïnh ðßþc các th¥y ð¥u tròn áo vuông tøng ê a, chuông mõ r«n vang là ðßþc r°i. Ch¾ không c¥n biªt các v¸ Tång ¤y có giæ trai gi¾i phÕm hÕnh thanh t¸nh không. Ph¥n sÑc mÕnh tinh th¥n thì không lßu ý. Nªu chß Tång không giæ trai gi¾i phÕm hÕnh thanh t¸nh mà c¥u nguy®n thì có khác gì quý Ph§t tØ c¥u nguy®n.

V§y t¯t h½n là cä gia ðình, cä gia quyªn hþp lÕi tøng kinh, thành kính c¥u nguy®n cho cha m© còn có ý nghîa h½n. T§p trung tinh th¥n hß¾ng v« mµt ng߶i ð¬ c¥u nguy®n: Nªu tinh th¥n nhæng ng߶i c¥u nguy®n trong sáng thì có änh hß·ng t¯t, nªu tinh th¥n cüa nhæng ng߶i c¥u nguy®n ðen t¯i thì làm sao chuy¬n ð±i nghi®p chß¾ng cho ng߶i, e còn làm n£ng n« thêm là khác. Vì "Tâm t¸nh là cõi nß¾c t¸nh". Cho nên pháp môn T¸nh е dÕy Ph§t tØ ni®m Ph§t là phäi ni®m cho nh¤t tâm r°i thì không còn mµt ni®m d¤y kh·i, mà ni®m không kh·i thì ðâu có nghî x¤u nghî b§y, tâm không t¸nh là gì ? Mà tâm t¸nh nh¤t ð¸nh sanh v« cõi t¸nh. Ngßþc lÕi, nªu tay l¥n chu²i mi®ng lâm râm mà tâm còn toan tính chuy®n h½n chuy®n thua, chuy®n ðßþc chuy®n m¤t, thì có ni®m vô s¯ câu A Di Ðà Ph§t tâm vçn còn nhi­m ô, Ph§t cûng không rß¾c v« cõi t¸nh.

Có mµt s¯ Ph§t tØ höi r¢ng: Ng߶i ni®m Ph§t c¥u sanh v« T¸nh е, sau khi chªt ðßþc Ph§t A Di Ðà rß¾c v« cõi Cñc LÕc. Còn ng߶i tu thi«n không c¥u sanh v« cõi nào, sau khi chªt ði v« ðâu, chÆng l¨ ði lang thang?
Ðáp: Ng߶i tu thi«n có hai tr߶ng hþp: Mµt là ðÕt ðßþc thi«n ð¸nh. Яi v¾i nhæng ng߶i sÕch hªt v÷ng tß·ng nên tâm thanh t¸nh nh¤t nhß, quyªt ð¸nh là s¨ ðßþc giäi thoát Niªt Bàn. Hai là ð¯i v¾i ng߶i loÕn tß·ng ðã giäm, tâm chßa trong sÕch hoàn toàn nhßng có ph¥n thanh t¸nh, khi chªt chßa vào Niªt Bàn ðßþc. Tuy nhiên, tùy tâm t¸nh · mÑc ðµ 50% thì ðªn cõi t¸nh 50%, nªu tâm t¸nh ðßþc 80% thì ðªn cõi t¸nh ðßþc 80%... R¤t là vô lý, khi tâm t¸nh mà không biªt ch² ðªn lÕi ði lang thang. Lang thang là kiªp ngÕ quï, do nhân tham lam bön xën m¾i ch¸u quä báo ðói khát lang thang. Ng߶i tu tâm thanh t¸nh, lÕi t× bi hÖ xä thì làm gì phäi lang thang?

Ví dø có mµt ng߶i ði Huª, ng߶i ¤y có thân nhân · Huª, cho nên yên lòng ra ðó s¨ · nhà thân nhân. Mµt ng߶i khác cûng ði Huª, ng߶i này không có thân nhân · Huª, nhßng ng߶i ¤y có mang theo ti«n ð¬ chi dùng trong chuyªn ði. Khi ðªn Huª h÷ mß¾n khách sÕn, v§y ai h½n ai? Chúng ta có th¬ bäo ng߶i không có thân nhân · Huª, ðªn Huª h÷ ði lang thang ðßþc không? -Không. Vì h÷ có hành trang ð¬ ði ð߶ng.

Cûng v§y, ng߶i chï sþ tâm không thanh t¸nh, ð×ng lo không có cõi t¸nh ð¬ mình ðªn. Phäi hi¬u cho th§t rõ ch² này këo tu b¸ l¥m lÕc. ÐÑng bên này chï trích bên kia phê phán bên n÷ làm mµt vi®c hoang mang nghi ng¶ cho ng߶i m¾i tu h÷c, là quá lôi thôi, không lþi ích. Chúng ta hi¬u rõ tâm ai th߶ng thanh t¸nh, ng߶i ðó s¨ ðßþc sanh cõi t¸nh.

ChÆng nhæng Ph§t tØ tu thi«n tu T¸nh е, mà ng߶i không qui y làm Ph§t tØ nªu tâm h÷ t¸nh cûng sanh ðßþc vào cõi t¸nh. Vì chánh báo t¯t ¡t hÆn y báo phäi t¯t. Bây gi¶ Ñng døng lý chánh báo và y báo vào vi®c tu hành.

Trß¾c là bän thân cüa ng߶i xu¤t gia. Thông th߶ng nhi«u ng߶i xu¤t gia có quan ni®n tu là phäi c¤t chùa to, ðúc tßþng Ph§t l¾n, trang trí cänh chùa cho ð©p, quên ði ph¥n tu h÷c cho bän thân. Nªu ngß¾i xu¤t gia mà không tu h÷c làm sao có tài có ðÑc ð¬ cho ng߶i kính tin kªt duyên mà làm Ph§t sñ? vì v§y mà phäi xoay lÕi bän thân mình ð¬ lo tu h÷c, mµt khi có ðü tài ðÑc thì chùa to cänh ð©p ¡t s¨ có.

Xßa có nhi«u v¸ Thi«n Sß ¦n tu trong nhæng hang ðá, am tranh trên núi r×ng là ng߶i tu hành chân chính, tài ðÑc v©n toàn khi có ng߶i biªt ðªn li«n thïnh v« kinh ðô 𬠷 nhæng ngôi chùa l¾n ð¬ ho¢ng dß½ng chánh pháp. Chúng ta ham · chùa to cänh ð©p mà b¤t tài thiªu ðÑc lÕi tu hành lôi thôi, s¾m muµn gì cûng b¸ ng߶i m¶i ra khöi chùa, ð¬ thïnh ng߶i xÑng ðáng v« trø trì. Nhß v§y m¾i th¤y chánh báo không t¯t mà ðòi y báo t¯t thì không th¬ ðßþc. Chúng ta tu phäi làm sao cho tài trí ðÑc hÕnh, ch¾ không lo có chùa ·. Kª là vi®c giáo hóa ð® tØ. Ng߶i tu phäi lo cho ð® tØ nhß thª nào? Nªu ng߶i thông lý chánh báo y báo, trß¾c phäi dÕy ð® tØ tu h÷c cho có ðÑc có tài. ÐÑc do tu mà có, tài do h÷c mà có. Tài ðÑc v©n toàn r°i thì lo gì mai sau không xi¬n dß½ng Ph§t pháp. Vì ðã có chánh báo t¯t, ch¡c ch¡n y báo s¨ theo ðó mà t¯t. Còn lo c¤t chùa cho ð©p cho kiên c¯, ð¬ lÕi h¢ng tråm nåm cho ð® tØ ·, nªu là ð® tØ b¤t tài vô ðÑc, tu hành lôi thôi, thì chÆng làm gì lþi ích cho Ph§t pháp. LÕi có th¬, nó c·i áo tu, hoàn tøc, bö chùa hoang, không ng߶i hß½ng khói. Lo cho ð® tØ nhß v§y không bäo ðäm. V§y lo chùa ð¬ lÕi cho ð® tØ, không b¢ng lo cho ð® tØ có ðÑc có tài, tu hành ch½n chánh, hþp v¾i chánh pháp.

Chúng tôi th߶ng nói r¢ng: "Sau này chúng tôi t¸ch r°i, chï ð¬ lÕi mµt s¯ ng߶i biªt tu biªt ðÕo ch¾ không ð¬ lÕi chùa t¯t chùa sang. Ngôi chánh ði®n Th߶ng Chiªu tôi c¤t chï có hai mß½i ngày là xong. Các n½i nghe tôi c¤t chùa chï có hai mß½i ngày h÷ c߶i nói "Chùa dã chiªn". Mà th§t, "Chùa dã chiªn". Vì nó không ra gì hªt. Trên Chân Không có bao nhiêu v§t li®u, ðem xu¯ng Th߶ng Chiªu ráp lÕi v×a ðü, không thêm gì h½n. Chúng tôi chï c¥n có ch² cho Tång Ni tu, Ph§t tØ ðªn h÷c ðÕo là ðßþc r°i. Sau khi tôi t¸ch, nªu ai có tài trí phß¾c ðÑc h½n tôi h÷ mu¯n sØa chæa cho ð©p h½n là tùy h÷. Chúng tôi chï nghî làm sao ðào tÕo mµt s¯ Tång Ni có h÷c có tu có tài có ðÑc ð¬ lÕi cho ðÕo là ðü r°i, còn chùa cänh thì chúng tôi không ð£t n£ng. Ðó là phß½ng hß¾ng giáo hóa ð® tØ. Kª ðªn là làm Ph§t sñ. Ph§t sñ thì có liên h® ðªn Ph§t tØ tÕi gia nhi«u.

Ph§t tØ khi làm Ph§t sñ thì nh¡m vào y báo hay chánh báo? Ða s¯ Ph§t tØ nghe nói xây chùa ðúc tßþng Ph§t thì thích l¡m, còn nghe nói nuôi Tång Ni tu h÷c thì không thích. TÕi sao v§y? Vì mình làm cñc kh± m¾i có ti«n cüa, ðem ðªn nuôi ng߶i nhàn r²i h½n mình là ði«u không ðßþc vui, nên không thích. H½n thª næa, ðem bao nhiêu cüa ðªn Tång Ni ån cûng hªt, không còn ð¬ lÕi cái gì th¤y là cüa mình ðã cúng. Còn c¤t chùa tÕo tßþng ðúc chuông ð¬ lÕi ð¶i ð¶i, cái mà mình ðã cúng vçn còn ðó, thì thích h½n. Vì nó có hình thÑc d­ th¤y. Hình thÑc ðó thuµc v« y báo. Nªu chùa t¯t Ph§t to chuông thanh mà không có mµt v¸ Tång tu hành chân chánh gìn giæ xi¬n dß½ng chánh pháp, thì c¤t chùa có lþi ích gì?

V§y, Ph§t tØ hi¬u ðÕo r°i nên Ñng døng lý chánh báo và y báo ð¬ làm Ph§t sñ m¾i hþp ðÕo. Chúng ta Phäi làm sao cho ngày mai có nhæng Tång Ni tài ðÑc ð¬ duy trì pháp Ph§t ðßþc lßu truy«n, sau ðó m¾i gìn giæ chùa chi«n là th¶ kính Ph§t. V§y vi®c chính cüa chúng ta là phäi phát tri¬n chánh báo cho t¯t r°i y báo s¨ theo ðó s¨ t¯t. Nªu chï mµt b« lo y báo mà không lo chánh báo thì s¨ b¸ suy thoái v« sau. Ðâu quý v¸ ki¬m lÕi xem Ph§t sñ quý v¸ ðã làm là nh¡m vào g¯c hay vào ng÷n ? Ða s¯ là nh¡m vào hình thÑc. Ví dø nhß các thày dñ ð¸nh xây mái c±ng chùa, có mµt Ph§t tØ giàu có ðªn xin hÖ cúng mµt mình, ð¬ c±ng chùa ¤y mang tên cüa mình cúng. Tên ng߶i lçn c±ng chùa vçn còn lßu lÕi ðªn nåm ba chøc nåm. Còn nªu cúng mµt hai tri®u ð¬ nuôi 100 v¸ Tång ån tu, chï vài tháng là hªt, tên ng߶i cûng không còn, nên không vui không thích. Cúng c±ng chùa m²i l¥n ði ngang qua nghî c±ng chùa mình cúng còn ðây. Quý v¸ nên nh¾ r¢ng chß Tång ån cüa tín thí tuy hªt, nhßng h÷ lo tu h÷c cho tâm trí ðßþc sáng su¯t, ðÑc hÕnh ðßþc tång trß·ng, thanh t¸nh. Mai sau, h÷ là ng߶i ho¢ng dß½ng chánh pháp, làm cho Ph§t pháp tr߶ng t°n lþi ích chúng sanh. Nªu không có nhæng ng߶i ðó thì l¤y ai duy trì Ph§t pháp giáo hóa chúng sanh?

Bây gi¶ ðªn ph¥n Ñng døng lý chánh báo y báo trong cuµc s¯ng h¢ng ngày cüa Ph§t tØ. Trß¾c hªt là ngay bän thân mình vi®c trß¾c m¡t là phäi trau d°i tài sÑc, ch¾ ð×ng nghî mai kia mình có ð¸a v¸ làm ông này bà n÷, s¨ giàu sang phú quí. Nªu mình có ðü tài ðÑc thì m÷i vi®c t¯t nó s¨ ðªn v¾i mình. Giä sØ có môt ðÑa h÷c sinh ði h÷c, ngày ngày cÑ m½ ß¾c mai sau s¨ làm bác sî hay bác h÷c, mà hi®n tÕi vào l¾p không ch¸u h÷c hành, cÑ thä h°n m½ ß¾c vi­n vông. Cu¯i nåm thì thi r¾t, v§y mai sau có làm bác h÷c, bác sî ðßþc không? Ch¡c ch¡n là không. Ngßþc lÕi có mµt h÷c sinh khác không m½ ß¾c mai sau làm gì cä, m²i ngày vô l¾p chåm chï, siêng nång h÷c hành, nên h÷c giöi nh¤t nhì trong l¾p. Và cÑ nhß thª, hªt niên khóa này t¾i niên khóa khác, và cu¯i cùng là ðßþc tuy¬n vài khoa h÷c hay y h÷c ð¬ r°i ra làm bác sî, bác h÷c. M½ ß¾c nhæng ði«u cho ngày mai là vi®c làm không thñc tª. Mà thñc tª là hi®n tÕi phäi làm sao trau d°i cho có tài ðÑc, thì m÷i sñ t¯t ð©p dù không mu¯n cûng ðªn. Vì chánh báo t¯t thì y báo t¯t s¨ ðªn.

Sau là vi®c dÕy d² con cháu. Có nhi«u Ph§t tØ quan ni®m là phäi làm sao có nhi«u ti«n cüa ð¬ lÕi cho con cháu. Nªu có nhi«u ti«n cüa mà con cháu b¤t tài vô ðÑc, lêu l±ng ån ch½i thì càng thêm hß höng. Cùa cäi khó b« bäo quän, s¾m muµn gì r°i cûng tiêu tán. Thª nên thß½ng và lo cho con cháu là phäi lo cho nó h÷c ð¬ có tài, phäi giáo døc cho nó có ðÑc. Nªu có tài có ðÑc thì mai kia nó s¨ nên ng߶i, làm ðßþc vi®c mà chúng ta mong mu¯n. Ch¾ dành døm cüa cäi ð¬ lÕi cho con cháu, mà nó b¤t tài thiªu ðÑc thì không gìn giæ ðßþc. Vì cüa cäi thì có th¬ b¸ con cái phá, trµm c¡p cß¾p ðoÕt m¤t ði. Ch¾ tài ðÑc thì không ai cß¾p giñt ðßþc.

LÕi có nhi«u ng߶i nhìn phiªm di®n, chï lo cho con h÷c giöi thôi, không nghî gì ðªn ðÑc hÕnh cüa nó. Ðó là mµt khuyªt ði¬m l¾n cùa ng߶i làm cha m©. Trên ð¶i nhi«u ng߶i làm tµi ác tày tr¶i ðâu phäi là nhæng ng߶i d¯t, b¤t tài. ChÆng hÕn nhß nhæng thü lãnh cúa nhæng ðäng cß¾p l×ng danh thª gi¾i ðâu phäi là nhæng kë ngu b¤t tài. Ng߶i càng tài giöi mà không ðÕo ðÑc là càng h÷a to cho xã hµi. Cho nên có tài thì phäi c¥n có ðÑc. Tài thì nhà tr߶ng ðào tÕo, ðÑc không phäi tñ nó mà có mà do cha m© kªt hþp nhà tr߶ng hß¾ng dçn giáo døc. Ðßþc nhß thª m¾i có th¬ gìn giæ sñ nghi®p cüa mình và làm lþi ích cho nhân qu¥n xã hµi. Nhß chúng ta ðã biªt g¯c cüa chánh báo là tâm.

G¥n ðây, quý Ph§t tØ nghe nói pháp tu T¸nh е quá ð½n giän là g¥n lâm chung ni®m Ph§t t× bäy ðªn m߶i câu cûng ðßþc Ph§t rß¾c v« cõi Cñc LÕc. Ði«u này phäi nghi®m lÕi cho kÛ. Kinh A di Ðà Ph§t dÕy: Ni®m Ph§t cho ðªn nh¤t tâm b¤t loÕn ít nh¤t là mµt ngày, ho£c hai ngày... cho ðªn bäy ngày. Nh¤t tâm b¤t loÕn tÑc là ð¸nh, mà ð¸nh là tâm thanh t¸nh, mà tâm thanh t¸nh thì s¨ sanh v« cõi Ph§t t¸nh. Ph§t dÕy th§t rõ ràng. V§y mà tay chúng ta l¥n chu²i mi®ng ni®m Ph§t tâm thì nghî vô s¯ chuy®n. Nhß v§y là tâm quá loÕn thì làm sao v« cõi t¸nh ðßþc? Nên Ph§t vì lòng t× bi có rß¾c v« cõi Ph§t, chúng ta cûng không · ðßþc, vì tâm chúng ta quá ô nhi­m, tham sân si còn dçy ð¥y làm sao tß½ng Ñng ðßþc v¾i cõi t¸nh mà ·, r¯t cuµc r°i cûng phäi tr· lÕi cõi Ta Bà uª trßþc này. Vì chánh báo nào y báo n¤y.

Chuy®n thª gian g¥n nh¤t là nhi«u ng߶i ði nß¾c ngoài, trong s¯ ðó cûng có mµt s¯ ng߶i ch¸u s¯ng · nß¾c ngoài, nhßng cûng có mµt s¯ ng߶i mu¯n tr· lÕi Vi®t Nam. Trong khi h÷ ði h÷ nghî r¢ng ra nß¾c ngoài s¨ sung sß¾ng h½n. Nhßng khi ðªn nß¾c ngoài vì vån hóa kém, ngôn ngæ cüa ng߶i không nói ðßþc, phong tøc t§p quán cüa mình không th¬ kªt hþp ðßþc... Nên cäm th¤y lÕc loài, mu¯n tr· v« Vi®t Nam.

Ng߶i ni®m Ph§t mà tâm không thanh t¸nh, còn loÕn ðµng b·i tham sân mà mu¯n v« Cñc LÕc cûng na ná nhß thª ¤y. Ng߶i tu thi«n cûng v§y, chúng ta ð×ng mong chÑng Niªt Bàn, mà phäi tu làm sao cho hªt v÷ng tß·ng phi«n não. V÷ng tß·ng phi«n não hªt thì Niªt Bàn hi®n ti«n. Trái lÕi, tu mà mong mau chÑng Niªt Bàn, s¨ b¸ ma qu¤y nhi­u r°i dçn vào ð߶ng tà. Niªt Bàn là gì? Niªt Bàn là tâm thanh t¸nh. Nªu v÷ng tß·ng phi«n não hªt thì tâm thanh t¸nh ðó là Niªt Bàn, không c¥n mong c¥u tìm kiªm. Ðó là mµt l¨ th§t, ð×ng mong ß¾c Niªt Bàn trong khi tâm mình còn dçy ð¥y v÷ng tß·ng phi«n não, thì không bao gi¶ ðßþc Niªt Bàn nhß ý mu¯n.

V§y, chü yªu cüa sñ tu hành là · tâm. Tâm ðßþc thanh t¸nh là do tu thi«n ð¸nh, gÕn l÷c tham sân si phi«n não hªt sÕch, r°i träi lòng thß½ng giúp ðÞ ng߶i, làm cho m÷i ng߶i ðßþc an vui lþi ích. Mình vui ng߶i vui thì ðâu có chán nän mong tâm ði ðây ði kia ! Vì tâm mình ích kÖ, ð¯ kÜ ganh ghét th¤y ai cûng x¤u xa t¯i t®, nên chán, tñ cô l§p mình thành mµt cái ¯c ðäo nên cô ð½n lÕc loài. Nªu · ch² này v¾i tâm ích kÖ phi«n não th¤y mình lÕc loài, t¾i ch² khác cûng s¨ b¸ lÕc loài. Tu là hi®n tÕi phäi chuy¬n tâm, tâm chuy¬n thì cänh chuy¬n. Ch¾ trách cänh trách ng߶i x¤u, mà hãy tñ trách mình còn nhi«u thói hß t§t x¤u, nên y báo x¤u nó theo mình. Vì v§y, tñ mình phäi lo tu sØa cho tâm ðßþc t¯t, cho tâm ðßþc thanh t¸nh. Chúng ta hi¬u rõ lý chánh báo y báo r°i, thì phäi Ñng døng trong ð¶i tu, trong khi làm Ph§t sñ, trong cuµc s¯ng gia ðình, giáo døc con cái cho ðúng, thì s¨ ðßþc lþi ích r¤t l¾n, không riêng cho bän thân mình mà còn lþi ích cho t¤t cä m÷i ng߶i chung quanh.
Thích Thanh T×