Tài thí là giúp ng߶i nghèo ðói, tai nÕn, thiªu th¯n v« v§t ch¤t. Ðem ti«n bÕc, cüa cäi giúp h÷ có phß½ng ti®n s¯ng qua c½n khó kh±. Ðây là vi®c làm lþi tha cüa ng߶i Ph§t tØ tÕi gia. Do ðó, Ph§t tØ các chùa th߶ng t± chÑc Ban T× thi®n xã hµi, chung góp ti«n cüa công sÑc ð¬ giúp ðÞ ng߶i khó kh±, hoÕn nÕn nhß thiên tai bão løt, b®nh t§t, nghèo ðói...

Pháp thí là giúp ng߶i mê l¥m ðau kh± b¢ng chánh pháp. Tång Ni ðem l¶i Ph§t dÕy trong kinh lu§n giäng cho h÷ nghe và hß¾ng dçn cho h÷ tu hành ð¬ ðßþc hªt kh±. Ðó là vi®c làm lþi tha cüa ng߶i xu¤t gia. Mu¯n thñc hi®n ði«u này, Tång Ni phäi ðem hªt khä nång cüa mình ð¬ tu h÷c h¥u ðem chánh pháp giáo hóa cho m÷i ng߶i hªt kh±. H÷c m¾i có kiªn giäi Ph§t pháp và thª gian pháp ð¬ giäng dÕy. Tu m¾i có ðÕo ðÑc ð¬ kh¡c phøc chß¾ng duyên lúc lþi tha, tu m¾i có ðÑc trí làm ch² nß½ng cho m÷i ng߶i. Ph§t tØ tÕi gia có phß½ng ti®n v§t ch¤t ð¬ giúp ng߶i. Còn tu sî xu¤t gia không th¬ làm ra ti«n cüa mà chï lo tu h÷c ðúng chánh pháp và ðem chánh pháp b¯ thí cho m÷i ngßì.

B¯ thí cüa cäi ð¬ giúp ng߶i hoÕn nÕn, nghèo ðói b¾t kh± là b¯ thí tài cüa ng߶i cß sî . Ðem chánh pháp giäng dÕy cho ng߶i nghe tu hành ð¬ b¾t kh± là b¯ thí pháp cüa ng߶i tu sî. Tuy nhiên trong hai cách cÑu kh± trên, cách nào giúp con ng߶i dÑt kh± vînh vi­n?

Ví dø có c§u thanh niên hút á phi®n, lúc m¾i hút cha c§u khuyên rån mà c§u không bö. C§u hút lâu ngày thành ghi«n, ðªn cæ không có ti«n mua thu¯c hút, ng߶i c§u qu¢n quÕi kh± ðau. Ng߶i hàng xóm giàu lòng thß½ng cho chút ít ti«n ð¬ c§u mua thu¯c hút. Nhßng ngày khác t¾i cæ hút, c§u không có ti«n mua, c½n ghi«n lÕi n±i lên dày vò làm c§u kh± næa. CÑ nhß v§y kh± tiªp tøc kh±, không bao gi¶ hªt. Ng߶i láng gi«ng giúp ti«n chï cÑu c§u b¾t kh± trong giai ðoÕn ng¡n thôi. Nªu c§u ghi«n ¤y s¾m nghe l¶i cha, c§u không hút á phi®n ngay t× ð¥u thì bây gi¶ ðâu có kh±. Thª nên mµt l¶i nói phäi, nªu chúng ta ch¸u nghe thì an vui cä cuµc ð¶i. L¶i nói không t¯n ti«n mà cÑu kh± cä ð¶i. Còn ti«n cüa chï cÑu kh± trong giai ðoÕn ng¡n, không dÑt tuy®t kh±. Do ðó, ðÕo Ph§t ð£t v¤n ð« cÑu kh± tinh th¥n lên trên.

Mu¯n thñc hi®n cách cÑu kh± này cho có kªt quä t¯t thì Tång Ni phäi thñc tu thñc h÷c. B¯ thí pháp là giúp ng߶i hªt kh±, nhßng l¶i nói pháp nói ra không phäi chï h÷c thuµc r°i nói suông, mà Tång Ni phäi thñc hành ðßþc nhæng ði«u mình nói, thì l¶i giäng dÕy cüa mình m¾i có giá tr¸. Giä sØ dÕy ng߶i b¾t tham, sân, si, trß¾c hªt mình phäi không tham, không sân, không si thì ng߶i nghe m¾i tin, m¾i Ñng døng tu. Còn nªu nói suông mà không ch¸u thñc hành, dÕy ng߶i b¾t tham mà mình tham nhi«u làm sao ng߶i nghe tin và làm theo l¶i dÕy cüa mình? Thª nên, ng߶i tu mu¯n giáo hóa phäi có ð¥y ðü ðÑc hÕnh và trí tu®.

Ь th¤y rõ t¥m quan tr÷ng cüa vi®c b¯ thí pháp, tôi dçn thêm mµt ví dø næa. Có mµt bác ðÕp xích lô, m²i ngày ðÕp còng lßng chï kiªm ðßþc vài ba chøc ð¬ nuôi s¯ng gia ðình mµt vþ, hai con. Nhßng bác lÞ ghi«n rßþu, ðÕp t¾i chi«u, v« ghé quán rßþu nh§u hªt s¯ ti«n ðã kiªm ðßþc. — nhà vþ con ðói nheo nhóc, hàng xóm thß½ng tình ðem ti«n gÕo ðªn giúp, nhßng giúp hoài mà gia ðình ¤y vçn kh± vì b®nh ghi«n rßþu cüa bác. B¤y gi¶ có v¸ tu sî ðü trí tu® và ðÑc hÕnh ðªn dùng l¶i khuyên nhü, bác xích lô nghe, li«n bö rßþu. T× ðó, gia ðình bác hªt kh± và ðßþc hÕnh phúc, ¤m no. L¶i khuyên cüa v¸ tu sî không t¯n ti«n cüa mà ðã cÑu ðßþc gia ðình bác xích lô hªt kh±. Do ðó, ð¯i v¾i ng߶i xu¤t gia, ðÑc Ph§t dÕy phäi l¤y pháp trí làm trên hªt. Vì nói mµt câu ðÕo lý, ng߶i ð¶i nghe hi¬u r°i Ñng døng tu thì cä ð¶i s¨ hªt kh±.

Trách nhi®m cüa Tång Ni chÆng nhæng b¯ thí pháp mà còn phäi b¯ thí vô úy, tÑc là cho ng߶i sñ không sþ hãi. Nªu Tång Ni mà lo kinh doanh ra ti«n cüa ð¬ làm vi®c tài thí thì không có thì gi¶ tu h÷c và không ðúng b±n ph§n cüa ng߶i tu. Còn cß sî làm ra ti«n cüa ð¬ b¯ thí thì hþp v¾i ð¶i s¯ng thñc tÕi ðang s¯ng và ðúng v¾i l¶i Ph§t dÕy. Hi¬u nhß v§y quý v¸ m¾i không th¡c m¡c: TÕi sao Tång Ni chï lo thuyªt giäng Ph§t pháp mà ít lo làm vi®t t× thi®n xã hµi?

Ð÷c l¸ch sØ ðÑc Ph§t, chúng ta th¤y Ngài chï thuyªt pháp giáo hóa cÑu cho vô s¯ ng߶i hªt kh±, ch¾ không cÑu kh± b¢ng phß½ng ti®n t× thi®n xã hµi. — ðây, tôi tÕm chia vi®c cÑu kh± cüa Ngài ra ba giai ðoÕn:

Giai ðoÕn mµt: ÐÑc Ph§t dÕy cho con ng߶i s¯ng ðúng tß cách con ng߶i là th÷ tam quy, giæ nåm gi¾i.
Giai ðoÕn hai: ÐÑc Ph§t dÕy con ng߶i tu ngay ð¶i này, giäi phi«n não, dÑt nhân x¤u.
Giai ðoÕn ba: ÐÑc Ph§t chï thÆng cho con ng߶i biªt mình có Ph§t tánh, biªt rõ ð¥u m¯i cüa sñ sanh tØ ð¬ không còn luân h°i sanh tØ kh± ðau næa.

1. Giai ðoÕn thÑ nh¤t: Ð¥u tiên, quý Ph§t tØ ði chùa là quy y Tam bäo và giæ gìn nåm gi¾i c¤m. Nªu giæ tròn nåm gi¾i c¤m thì quý v¸ s¨ b¾t nhæng cái kh± sau ðây: -- Giæ gi¾i không sát sanh thì khöi b¸ thù oán ho£c tù tµi v« tµi giªt ng߶i. -- Giæ gi¾i không trµm c¡p thì khöi b¸ tù ðày v« tµi trµm c¡p. -- Giæ gi¾i không tà dâm thì gia ðình không b¸ phá hÕi hÕnh phúc. -- Giæ gi¾i không nói d¯i thì không m¤t uy tín v¾i m÷i ng߶i chung quanh. -- Giæ gi¾i không u¯ng rßþu thì không say sßa cu°ng loÕn, thân ít b®nh, gia ðình không xào xáo, không làm r¯i loÕn tr§t tñ xã hµi. Ðó là nhæng ði«u lþi ích cø th¬ và thiªt thñc nh¤t cüa ð¶i s¯ng con ng߶i. Nªu mµt gia ðình t× cha m© cho ðªn con cái ð«u giæ nåm gi¾i thì gia ðình ðó hÕnh phúc, an vui. Nªu mµt xóm làng m÷i ng߶i ð«u giæ gìn nåm gi¾i thì xóm làng ðó r¤t an ninh. Nhß v§y, ðÑc Ph§t có cÑu con ng߶i hªt kh± không? H½n næa, ng߶i giæ gi¾i không sát sanh là biªt tôn tr÷ng, không giªt hÕi sinh mÕng cüa ng߶i khác. Giæ gi¾i không trµm c¡p là tôn tr÷ng, không cß¾p tài sän cüa ng߶i khác. Giæ gi¾i không tà dâm là biªt tôn tr÷ng, không phá hÕi hÕnh phúc gia ðình ng߶i khác. Giæ gi¾i không nói d¯i là biªt tôn tr÷ng l¨ chân th§t, không l×a gÕt, d¯i trá m÷i ng߶i. Giæ gi¾i không u¯ng rßþu là biªt trân quý trí tu® và sÑc khöe cüa mình, không rü ren, d¡t dçn ng߶i say sßa nghi®n ng§p. Ðó là nhæng l¶i dÕy r¤t ích lþi và thiªt thñc cho ð¶i s¯ng cüa con ng߶i. Nªu hi®n ð¶i chúng ta giæ tròn nåm gi¾i, bäo ðäm chúng ta s¨ là ng߶i công dân t¯t cüa qu¯c gia, xã hµi. Và, mai kia chúng ta chªt thì nåm gi¾i ¤y là n«n täng ð¬ chúng ta sanh tr· lÕi làm ng߶i. Nhæng gi¾i ¤y có công døng nhß: không sát sanh thì ðßþc s¯ng lâu, không trµm c¡p thì ðßþc cüa cäi sung mãn, không tà dâm thì ðßþc thân xinh ð©p, không nói d¯i thì l¶i nói lßu loát, nói ra ði«u gì cûng ðßþc ng߶i tin, không u¯ng rßþu thì ðßþc thông minh, sáng su¯t. Nhß v§y, ng߶i giæ tròn nåm gi¾i cüa Ph§t, chÆng nhæng ð¶i này chúng ta là mµt con ng߶i t¯t, mà ð¶i sau chúng ta cûng là mµt con ng߶i có ð¥y ðü nhæng tính t¯t và không thiªu nhæng nhu yªu c¥n thiªt trong cuµc s¯ng. Bß¾c ð¥u, Ph§t dÕy chúng ta quy y giæ nåm gi¾i là ðã ðem lÕi lþi ích an vui cho bän thân, cho gia ðình, cho xã hµi. Ðó là Ph§t ðã cÑu kh± cho chúng ta thiªt thñc.

Quy y giæ nåm gi¾i là vi®c làm ð¥u tiên cüa ng߶i cß sî mà cûng là vi®c làm hªt sÑc h® tr÷ng. Tuy nhiên, có ng߶i cho r¢ng tôi tu tâm ho£c tu · nhà ðßþc r°i, c¥n gì phäi ðªn chùa làm l­ quy y. Nªu là ng߶i có tín ngßÞng Ph§t giáo, nhßng chßa quy y, chßa giæ gi¾i, khi lÞ làm nhæng ði«u trái v¾i gi¾i c¤m thì không sþ tµi l²i. Giä sØ ông A chßa giæ nåm gi¾i, ði dñ ti®c, bÕn bè m¶i ông u¯ng rßþu, ông không có c¾ t× ch¯i, bÕn ép là ông u¯ng; u¯ng lâu ngày thành kë nghi®n rßþu làm kh± gia ðình. Ho£c ng߶i buôn bán chßa giæ nåm gi¾i, nói d¯i ð¬ bán ðßþc hàng l¶i nhi«u, h÷ cÑ nói không ngÕi, lâu ngày thành thói quen, chuy®n gì cûng nói d¯i nên m¤t uy tín, nói không ai tin. Nhß v§y, có tín ngßÞng mà chßa phát nguy®n th÷ tam quy, giæ nåm gi½i thì tín ngßÞng ðó chßa cÑu ðßþc mình thoát kh±. Nh¶ phát nguy®n giæ gi¾i, g£p ði«u sai trái, chúng ta sþ không dám làm, vì ðã hÑa trß¾c Tam bäo r°i nên không dám làm. Lúc còn nhö mu¯n bö mµt t§t x¤u, ít khi chúng ta bö ðßþc. Vì tñ hÑa v¾i lòng không ai biªt, lâu lâu lòng thay ð±i nên mình cûng tñ tha thÑ cho mình. Nªu hÑa mà có ng߶i làm chÑng thì sþ m¤t uy tín, nên dù lòng có mu¯n thay ð±i cûng không dám ð±i. Ðó là cái lý do ð¬ Ph§t tØ ðªn trß¾c tßþng Ph§t và chß Tång phát nguy®n quy y giæ gi¾i. Vì l¶i hÑa này r¤t trân tr÷ng, ð¶i ð¶i chúng ta không quên, nh¶ oai lñc ðó mà chúng ta giæ ðßþc ði«u t¯t ð¬ thành ng߶i t¯t, có ích cho gia ðình, cho xã hµi.

Nhß v§y, Tång Ni khuyên m÷i ng߶i quy y giæ gi¾i là ðã th¬ hi®n lòng t× bi cÑu kh± cüa mình r°i. Sau khi thành ðÕo, ðÑc Ph§t tr· v« thåm phø vß½ng và hoàng tµc. Ngài khuyên vua cha và hoàng h§u cùng quyªn thuµc quy y giæ nåm gi¾i. V« sau, bà Ma Ha Ba Xà Ba Ы xin xu¤t gia, ðÑc Ph§t không cho. Tôn giä A Nan xin giùm, Ph§t cûng t× ch¯i. Tôn giä bèn k¬ công ½n di mçu ðã nuôi dßÞng Thái tØ t× lúc s½ sinh cho ðªn trß·ng thành, xin Ph§t hãy vì công ½n nuôi dßÞng mà ch¤p nh§n cho bà xu¤t gia. ÐÑc Ph§t nói Ngài ðã ð«n ½n cho di mçu r°i. Vì khi Ngài v« thåm thành Ca TÏ La V®, Ngài ðã hß¾ng dçn vua cha và di mçu quy y nåm gi¾i. Làm b¤y nhiêu ðó ðã ðü cho Ngài ð«n ½n sanh thành dßÞng døc r°i. Vi®c làm này chúng ta th¤y r¤t nhö nhßng sao ðü ð¬ ð«n ½n sanh dßÞng? Ðây là v¤n ð« chúng ta phäi hi¬u cho t߶ng t§n m¾i biªt cái quý cüa sñ tu hành. Ph§t thành ðÕo, th¤y rõ chung sanh luân h°i trong sáu nëo là do hành nghi®p mà sanh. TÕo nghi®p ác thì sanh làm súc sanh, ngÕ quÖ... ch¸u kh±.

Nåm gi¾i c¤m Ph§t chª ra cho ng߶i cß sî nh¢m ngån ch£n ác nghi®p. Không tÕo ác nghi®p thì hi®n ð¶i ðßþc an vui, ð¶i sau cûng ðßþc an vui, ít kh±. Nhß v§y, không ð«n ½n là gì? Ðó là t¥m quan tr÷ng cüa vi®c quy y giæ gi¾i và cûng là bß¾c ð¥u cüa t× bi cÑu kh± mà ðÑc Ph§t dÕy và Tång Ni thuyªt giäng.

2. Giai ðoÕn thÑ hai: DÑt si mê là g¯c cüa phi«n não kh± ðau. T¤t cä m÷i kh± ðau cüa kiªp ng߶i, g¯c t× si mê mà ra. Mµt ng߶i giàu có, c½m no, áo ¤m, · nhà l¥u, ði xe h½i, nhßng tâm h÷ si mê ðiên ðäo, li®u ng߶i ¤y có ðßþc an vui, hÕnh phúc không? Ch¡c ch¡n là không. Thñc tª trong xã hµi có nhi«u gia ðình dß ti«n l¡m cüa mà thiªu an vui, hÕnh phúc, b·i l¨ tâm trí còn mê loÕn. Ng߶i này tham, ng߶i kia gi§n, ng߶i n÷ ð¯ kÜ, ganh ty... Tham, gi§n, ð¯ kÜ... n±i lên li«n b¤t an, ðau kh±. Cái ðau kh± này, không phäi thiªu ån, thiªu m£c mà do si mê. Vì si mê ch¤p thân này là ta nên cái gì ð©p quý, kh·i lòng tham chiªm ðoÕt cho mình. Chiªm ðoÕt không ðßþc thì sân gi§n n±i lên bÑc xúc, ðau kh±. Khi nào th¤y thân này không th§t là giäm si mê, si mê giäm thì tham sân cûng giäm.

Làm sao th¤y thân này giä? Ð÷c kinh, Ph§t nói thân này do ð¤t nß¾c gió lØa hþp thành, nó s¨ hoÕi nên không th§t. Ai cûng biªt nhß thª, nhßng vçn cÑ tham, vçn cÑ sân, vì chßa h¢ng th¤y thân này giä tÕm, không th§t. Thân này do tinh cha hþp v¾i huyªt m© và th¥n thÑc gá vào mà thành. Nh¶ ån c½m u¯ng nß¾c và hít th· không khí mà s¯ng. Ðó là vay mßþn b¯n ðÕi bên ngoài. Ån c½m là vay mßþn ð¤t, u¯ng nß¾c là vay mßþn nß¾c, hít th· không khí là vay mßþn gió. Mßþn vô r°i tr· ra, mßþn mà không trä cûng không s¯ng, trä mà không mßþn cûng chªt. Th· ra mà không hít vào thì chªt ngay, ho£c hít vào mà không th· ra cûng chªt. Không khí · ngoài là cüa tr¶i ð¤t, mßþn vô ch¯c lát trä ra nói là h½i th· cüa tôi. Mßþn tách nß¾c, ít tiªng ð°ng h° trä ra nói m° hôi cüa tôi, nß¾c ti¬u cüa tôi... MÕng s¯ng cüa thân này là sñ mßþn trä tÑ ðÕi mà cho là mình. Có vô lý không? Cái mßþn trä không phäi là mình mà cho là mình th§t, không si mê là gì? Ki¬m lÕi cái g÷i là mình ðang s¯n, có th§t an ±n, hÕnh phúc không? Nªu mßþn trä suông s¨ cho là hÕnh phúc an vui, nªu mßþn trä không suông thì ðau ð¾n, qu¢n quÕi. V§y cuµc s¯ng cüa chúng ta là gì? Có th§t không? Chï là sñ mßþn trä tÑ ðÕi tÕm bþ. Thª mà chúng ta cho là mình th§t, r°i ch¤p vào ðó sanh nh½n ngã sân gi§n ðü thÑ. Th¤y nhß v§y không si mê là gì?

Trong cuµc s¯ng, nªu h¢ng nh¾ mình ðang mßþn trä thì không l¥m, ðã không l¥m thì không ch¤p. V§y si mê ban ð¥u là ch¤p ngã. Nªu th¤y rõ cái ngã là thân này không th§t thì b¾t tham lam, nóng gi§n, b¾t si mê, s¯ng giæa ð¶i này b¾t ðau kh±. Ðó là Ph§t chï cho chúng ta th¤y thân này do duyên hþp, hß d¯i, không th§t, ð¬ chúng ta b¾t si mê ch¤p ngã, giäm b¾t kh± ðau. Ðó là bß¾c thÑ hai cüa t× bi cÑu kh± mà Ph§t dÕy và Tång Ni trùng tøng thuyªt giäng. Song, cách cÑu kh± này ít ng߶i biªt ðón nh§n, chï nhæng ai khéo tiªp thu và khéo Ñng døng m¾i nh§n ðßþc lþi ích này.

3. Giai ðoÕn thÑ ba: DÑt vô minh thoát luân h°i sanh tØ. — ðoÕn trß¾c m¾i phá si mê ch¤p thân là ngã. Ph¥n này nói phá vô minh ch¤p tâm là ngã. Vô minh là ð¥u m¯i dçn con ng߶i ði trong luân h°i sanh tØ. Vòng luân h°i sanh tØ là m߶i hai nhân duyên, vô minh dçn ð¥u. Mu¯n dÑt luân h°i sanh tØ là phäi hªt vô minh, ðÕo Ph§t dÕy tu ð¬ giác ngµ; giác ngµ là trí tu® sáng lên, vô minh hªt.

M÷i kh± ðau g¯c t× vô minh mà ra, nªu giác ngµ thì hªt vô minh, hªt vô minh thì hªt kh±. Vô minh theo giáo lý nguyên thüy là th¤y biªt không ðúng nhß th§t. ChÆng hÕn thân này do tinh cha hþp v¾i huyªt m©, th¥n thÑc gá vào mà thành, vay mßþn ð¤t nß¾c gió lØa bên ngoài ð¬ s¯ng. Thª mà nh§n cái vay mßþn là mình th§t. Ðó là th¤y biªt không ðúng nhß th§t, là vô minh. Nªu th¤y rõ thân này do tinh cha hþp v¾i huyªt m©, th¥n thÑc gá vào mà thành, vay mßþn tÑ ðÕi bên ngoài m¾i t°n tÕi, không phäi là ta. Ðó là th¤y ðúng nhß th§t, th¤y nhß v§y là sáng.
Vô minh theo kinh Viên Giác là ch¤p thân tÑ ðÕi này là thân ta th§t, ch¤p tâm nghî tß·ng lång xång là tâm ta th§t. Ch¤p thân tâm này là ta th§t, ðó là vô minh. Theo nghîa này, m²i ng߶i chúng ta có ai không vô minh? V§y làm sao không ch¤p thân tâm là ta ð¬ ðßþc minh? Nhß · trên ðã nói, thân này do tÑ ðÕi bên ngoài b°i b± th߶ng xuyên m¾i s¯ng còn. Cái mà do vay mßþn m¾i s¯ng còn thì không phäi là ta th§t. Th¤y rõ nhß v§y thì b¾t ph¥n ch¤p thân. Còn ch¤p cái nghî suy t¯t x¤u, h½n thua... là tâm mình thì sao phá? Bây gi¶ chúng ta thØ ki¬m lÕi xem t× sáng t¾i chi«u có bao nhiêu l¥n nghî t¯t, nghî x¤u, nghî khôn, nghî dÕi... ? Cµng lÕi có cä tråm ngàn l¥n nghî nhß thª. Nghî nhi«u nhß v§y thì chúng ta nh§n cái nghî nào là mình? Cái nghî t¯t là mình hay cái nghî x¤u là mình? Nªu cái t¯t là mình thì cái x¤u là ai? ChÆng l¨ cä tråm thÑ ð«u là mình? Cä tråm thÑ ¤y là mình, quý v¸ có ch¤p nh§n không? Nªu th§t là mình thì trß¾c là mình, sau cûng là mình. Nhßng trß¾c t¯t, sau x¤u, trß¾c khôn, sau dÕi... mình nhi«u dÕng nhß thª ß? Cái nghî suy biªn ð±i nhß thª th§t không phäi là mình. Ðó là giai ðoÕn thÑ nh¤t ch¤p nghî tß·ng là mình không ðúng. Giai ðoÕn thÑ hai: Nªu ch¤p cái nghî tß·ng là mình thì có nhæng phút giây không nghî tß·ng gì hªt, lúc ðó có mình không? Lúc nghî tß·ng là mình, v§y lúc không nghî tß·ng không có mình sao? Nhßng tÕi sao không nghî tß·ng mà vçn biªt? Có biªt tÑc có mình. Có mình lúc không nghî tß·ng, tÑc là không suy nghî mà vçn có mình. Nhß v§y, cái nghî tß·ng không phäi là mình. Nghi®m lÕi th§t kÛ m¾i th¤y l¨ th§t tÕi ch² này. LÕi næa, nªu ch¤p cái nghî tß·ng là mình, v§y thØ tìm coi cái nghî tß·ng · ðâu? Khi tìm nó thì nó m¤t tiêu, không còn d¤u vªt. Xét kÛ cái nghî tß·ng, ðü duyên thì nó kh·i lên, hªt duyên thì nó l£n m¤t. V§y nó ðâu có th§t, nªu có th§t thì nó v¡ng m£t · ch² này phäi có m£t · ch² khác. Cái nghî tß·ng không th§t mà ch¤p là mình có phäi vô minh không? Cái vô minh này t® h½n cái vô minh ch¤p thân là mình · trß¾c. M÷i ng߶i chúng ta, khi nào th¤y rõ thân này không th§t, th¤y rõ cái nghî tß·ng không th§t, ch×ng ðó m¾i hªt luân h°i sanh tØ kh± ðau. Nªu cÑ th¤y thân duyên hþp là mình, th¤y cái nghî tß·ng sanh di®t là mình, thì luân h°i kh± ðau không bao gi¶ hªt. TÕi sao v§y? Vì cái nghî tß·ng sanh di®t là cái ðµng, thân duyên hþp là cái ðµng. Phàm cái gì duyên hþp và ðµng thì luôn luôn biªn chuy¬n, nó hþp tan, tan hþp không d×ng, vì v§y mà luân h°i sanh tØ mãi. Do ðó, Ph§t m¾i chï cho ng߶i ð¶i th¤y t߶ng t§n thân và cái nghî tß·ng không th§t, ð¬ dÑt cái vòng luân h°i ðau kh±. Ðó là Ph§t cÑu chúng ta, giäi thoát sanh tØ kh± mµt cách r¯t ráo. Nói nhß thª ch¡c có ng߶i th¡c m¡c: Thân không th§t là mình, nghî tß·ng không th§t là mình. V§y cái gì th§t là mình? Tôi xin trä l¶i: Cái biªt thân này không th§t và nghî tß·ng không th§t, "cái biªt" ðó không phäi là cái giä d¯i. Nªu nó giä d¯i thì ðâu biªt ðßþc thân và nghî tß·ng không th§t! Cái b¸ biªt là thân và nghî tß·ng, hai cái này không th§t, cái hay biªt m¾i là th§t. Tóm lÕi, khi th¤y rõ thân này không th§t, nghî tß·ng không th§t, nh§n ra "cái biªt" h¢ng hi®n hæu n½i mình, ch×ng ðó m¾i hªt kh±. Ðó là giáo lý t× bi cÑu kh± cüa ðÕo Ph§t.

Chúng ta h÷c Ph§t, h÷c t× th¤p lên cao, bß¾c ð¥u là tam quy, ngû gi¾i. Sau ðó biªt thân tâm là vô th߶ng, vô ngã... tiªn lên bß¾c næa là biªt vô minh là ngu°n g¯c cüa luân h°i sanh tØ kh±, không s¯ng v¾i vô minh, mà h¢ng s¯ng v¾i trí tu® là "cái biªt" h¢ng hæu n½i mình. Ngang ðây m¾i hªt kh±. Ðó là cách cÑu kh± cüa ðÕo Ph§t mà Tång Ni th߶ng giäng dÕy cho ng߶i ð¶i nghe ð¬ tñ h÷c cho hªt kh±.
Sài Gòn, mùa Ph§t Ðän 2541-1997 TBGN 24/05/97