Bän giäng này là y theo bän d¸ch cüa ngài Tam tÕng pháp sß Cßu-ma-la-th§p, vì bän này ðßþc công nh§n là vån chß½ng lßu loát và sâu s¡c h½n hªt. Nªu xem lÕi bän cüa ngài Nghîa T¸nh cûng nhß cüa ngài Huy«n Trang, chúng ta th¤y cä hai bän d¸ch ð«u n£ng v« vån nghîa. Ngài La-th§p không k©t trong vån nghîa, chï c¯t làm sao cho ta nh§n ðßþc l¶i Ph§t dÕy, ý Ph§t nói, nên vån d¸ch cüa Ngài thâm thúy và gçy g÷n d­ hi¬u.

Thái tØ Chiêu Minh ð¶i Lß½ng, khi ð÷c Kim Cang, lãnh hµi ðßþc ý chï nên chia quy¬n kinh làm ba mß½i hai ph¥n ð¬ cho ng߶i ð÷c d­ nh§n hi¬u.

Ћ KINH: Kim Cang Bát-nhã Ba-la-m§t.

- Kim Cang là mµt ch¤t cÑng hay phá các thÑ khác mà các kim loÕi khác không phá ðßþc nó.

- Bát-nhã là âm theo tiªng PhÕn.

- Ba-la-m§t là âm theo tiªng PhÕn.

- Kinh là chæ Hán.

Ы kinh g°m cä chæ Hán lçn chæ PhÕn. Ng߶i Trung Hoa khi d¸ch kinh, chæ nào d¸ch ðßþc thì d¸ch, chæ nào không th¬ d¸ch hªt nghîa thì ð¬ nguyên âm tiªng PhÕn.

Bát-nhã nghîa chánh là trí tu®.

Ba-la-m§t ho£c d¸ch là ðªn b¶ kia ho£c d¸ch là cÑu kíùnh viên mãn. Trí tu® ðßþc cÑu kính viên mãn g÷i là Bát-nhã ba-la-m§t, vì nªu chï nói "trí tu®" e có l¥m lçn. — thª gian ng߶i khôn ngoan lanh lþi cûng g÷i là ng߶i có trí tu®, thª nên t× ngæ "Trí tu® Bát-nhã" là ð¬ giän trÕch cho ð×ng l¥m v¾i trí tu® cüa ng߶i thª gian. Trí tu® Bát-nhã là trí tu® th¤u ðßþc lý th§t, th¤y ðßþc th¬ chân th§t cüa các pháp, không còn k©t trong các kiªn ch¤p, trong nhæng cái nhìn thiên l®ch chßa th¤u ðáo. Do th¤u ðßþc l¨ th§t, nên trí tu® này khi ðªn ch² cÑu kính chÆng nhæng phá ðßþc t¤t cä tà thuyªt ngoÕi ðÕo mà còn d©p hªt nhæng mê l¥m ch¤p trß¾c cüa m÷i ng߶i. Cho nên khä nång công phá ðó vßþt h½n t¤t cä, dø nhß kim cß½ng là ch¤t cÑng nh¤t có th¬ phá tan các kim loÕi khác mà các thÑ khác không phá hoÕi ðßþc nó. Kim Cang Bát-nhã ba-la-m§t là mµt trí tu® væng ch¡c, kiên c¯ phá d©p t¤t cä tà thuyªt ngoÕi ðÕo làm cho chúng ta sÕch hªt nhæng ch¤p trß¾c sai l¥m, nhæng mê m¶ ðen t¯i ð¬ ðªn b¶ giäi thoát, giác ngµ.

Kinh là nhæng l¶i giäng dÕy cüa ðÑc Ph§t góp lÕi thành bµ. Kinh là khª kinh tÑc là khª lý và khª c½. T¤t cä nhæng kinh Ph§t ð«u phäi ðü hai nghîa khª lý khª c½, nghîa là v×a hþp chân lý, v×a hþp cån c½ ng߶i. Thiªu mµt trong hai ði«u k¬ trên thì chßa g÷i là kinh ðßþc, vì chü yªu cüa ðÕo Ph§t c¯t giáo hóa chúng sanh giác ngµ, th¤y ðßþc l¨ th§t (ðúng chân lý) và chúng sanh tin nh§n ðßþc (hþp cån c½). Khª c½ và khª lý còn có th¬ hi¬u là tùy duyên và b¤t biªn. Kinh Ph§t nói ngàn ð¶i cûng không sai, ðó là b¤t biªn; nhßng vào m²i th¶i theo cån c½ mà nói, ho£c th¤p ho£c cao, ðó là tùy duyên.

Nhß th¸ ngã vån: Nh¤t th¶i Ph§t tÕi Xá-v® qu¯c, KÏ th÷ C¤p Cô еc viên dæ ðÕi TÏ-kheo chúng thiên nh¸ bách ngû th§p nhân câu. Nhî th¶i Thª Tôn thñc th¶i, trß¾c y trì bát, nh§p Xá-v® ðÕi thành kh¤t thñc. ¿ kÏ thành trung thÑ ð® kh¤t dî, hoàn chí b±n xÑ. PhÕn thñc ng§tù, thu y bát, t¦y túc dî, phu tòa nhi t÷a.

D˜CH:

NGUYÊN DO CœA PHÁP H"I.

Tôi nghe nhß v¥y: Mµt hôm ðÑc Ph§t · nß¾c Xá-v® (Sràvasti) tÕi r×ng KÏ-ðà (Jeta) trong v߶n C¤p Cô еc cùng v¾i chúng ðÕi TÏ-kheo là mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸. Khi ¤y g¥n ðªn gi¶ th÷ trai, ðÑc Thª Tôn ð¡p y mang bát vào ðÕi thành Xá-v® kh¤t thñc. Trong thành ¤y, Ngài theo thÑ l¾p kh¤t thñc xong, tr· v« n½i chúng ·. Th÷ trai r°i, Ngài d©p y bát, rØa chân, träi tòa ng°i.

GIÄNG:

ÐoÕn này di­n tä pháp hµi Ph§t nói kinh Kim Cang.

Ph¥n ð¥u chï cho løc chüng chÑng tín. Sáu ði«u này m· ð¥u kinh nào cûng nhß thª cä. Ðây gi¯ng nhß mµt l¯i biên bän cüa ngài A-nan (Ananda) ð¬ cho th¤y l¶i Ngài nói có giá triî th§t.

"Nhß th¸ ngã vån" là "Tôi nghe nhß v¥y", chï cho ng߶i nghe và pháp ðßþc nghe. "Tôi" chï ng߶i nghe tÑc ngài A-nan. "Nhß v¥y" là pháp ðßþc nghe tÑc là ð« tài trong bu±i thuyªt pháp.

"Nh¤t th¶i" chï th¶i gian. Vì thu· xßa th¶i gian m²i nß¾c m²i khác cho nên chï nói mµt hôm, ch¾ không xác ð¸nh hôm ðó là m¤y gi¶ ngày m¤y tháng m¤y.

Ph§t là v¸ chü t÷a trong bu±i nói pháp.

Xá-v® qu¯c, KÏ th÷ C¤p Cô еc viên là n½i Ph§t thuyªt pháp.

KÏ th÷ C¤p Cô еc viên: Trß·ng giä C¤p Cô еc tên th§t là Tu-ðÕt-ða (Sudatta), do ông hay b¯ thí, cÑu giúp nhæng ng߶i nghèo kh± cô ðµc nên ðßþc g÷i là C¤p Cô еc. Ông mu¯n mua v߶n cüa thái tØ KÏ-ðà ð¬ c¤t tinh xá thïnh Ph§t ðªn thuyªt pháp. Thái tØ bäo ông ðem vàng lót ð¥y v߶n thì thái tØ s¨ bán v߶n cho ông. Khi ông träi vàng g¥n xong, thái tØ vui vë bäo thôi ð×ng ch· vàng thêm næa và thái tØ cûng xin cúng t¤t cä cây c¯i trong v߶n cho ðÑc Ph§t, do ðó nên thành tên r×ng KÏ-ðà v߶n C¤p Cô еc.

Chúng ðÕi TÏ-kheo g°m mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸ là cØ t÷a. Th¶i gian, n½i ch¯n và s¯ cØ t÷a cho th¤y bài kinh này không phäi tñ ý ngài A-nan nói, mà do Ngài nghe trong hµi thuyªt pháp g°m cä thäy mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸ TÏ-kheo.

Sáu ði«u trên ðây g÷i là løc chüng chÑng tín, nghîa là sáu ði«u làm b¢ng chÑng ð¬ cho chúng ta tin kinh này không phäi tñ ý ngài A-nan nói ra, mà chính là Ngài thu§t lÕi bu±i thuyªt pháp cüa ðÑc Ph§t.

Ъn ph¥n thÑ hai tä cänh Ph§t s¡p nói pháp.

Khi ¤y là bu±i sáng g¥n ðªn gi¶ th÷ trai, ðÑc Thª Tôn ð¡p y mang bát vào thành Xá-v® kh¤t thñc.

Kh¤t thñc theo thÑ l¾p: Nªu hàng ph§t tØ thïnh th÷ trai thì không c¥n theo thÑ l¾p, cÑ ði thÆng ðªn nhà thïnh mình. Còn kh¤t thñc theo thÑ l¾p, là trong xóm có nhà nghèo, nhà giàu, cÑ tu¥n tñ ðªn nhà thÑ nh¤t, nªu không ðßþc cúng d߶ng thì ðªn nhà thÑ hai, thÑ ba v.v... không phân bi®t giàu nghèo ðªn khi ðßþc cúng d߶ng thì v«.

Th÷ trai xong, xªp y, d©p bát, rØa chân r°i, träi tòa ng°i kiªt già. ÐoÕn này tä lÕi cuµc s¯ng bình d¸ cüa ðÑc Ph§t, sáng ði kh¤t thñc, v« ån xong rØa bát, xªp y, rØa chân, träi tòa ng°i kiªt già, s¡p nói chuy®n v¾i chúng. Ðó là ý thâm sâu mu¯n chï r¢ng chân lý không ngoài vi®c bình th߶ng ð¬ ðánh tan lòng hiªu kÏ, tß·ng chân lý là nhæng gì m¥u nhi®m ngoài vi®c bình th߶ng. Th¤y ðßþc chân lý trong vi®c bình th߶ng là th¤y ðÕo, nªu trái lÕi là lÕc hß¾ng.

Khi ngài Tri®u Châu Tùng Th¦m höi ngài Nam Tuy«n "Thª nào là ðÕo?" thì Nam Tuy«n trä l¶i "Bình th߶ng tâm th¸ ðÕo", nghîa là tâm bình th߶ng là ðÕo.

Ông Lý T߶ng ðªn höi ngài Dßþc S½n Duy Nghi­m "Thª nào là ðÕo?" Ngài bäo "Vân tÕi thanh thiên, thüy tÕi bình", nghîa là mây trên tr¶i xanh, nß¾c trong bình. Vi®c bình th߶ng này hþp v¾i tinh th¥n ÐÕi th×a.

Th¶i trß·ng lão Tu-b°-ð« tÕi ðÕi chúng trung, tÑc tùng tòa kh·i, thiên ðän hæu kiên, hæu t¤t trß¾c ð¸a, hi®p chß·ng cung kính nhi bÕch Ph§t ngôn: "Hy hæu Thª Tôn! Nhß Lai thi®n hµ ni®m chß B°-tát, thi®n phó chúc chß B°-tát. Thª Tôn! Thi®n nam tØ, thi®n næ nhân, phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm, vân hà ßng trø, vân hà hàng phøc kÏ tâm?" Ph§t ngôn: "Thi®n tai, thi®n tai! Tu-b°-ð«, nhß nhæ s· thuyªt, Nhß Lai thi®n hµ ni®m chß B°-tát, thi®n phó chúc chß B°-tát, nhæ kim ðª thính, ðß½ng v¸ nhæ thuyªt. Thi®n nam tØ, thi®n næ nhân phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm, ßng nhß th¸ trø, nhß th¸ hàng phøc kÏ tâm". "Duy nhiên, Thª Tôn! Nguy®n nhÕo døc vån".

D˜CH:

THIŽN HIŽN TH¿A H™I.

Khi ¤y trß·ng lão Tu-b°-ð« (Subhuti) · trong ðÕi chúng, li«n t× ch² ng°i ðÑng d§y, bày vai áo bên m£t, g¯i m£t quì xu¯ng ð¤t, ch¤p tay cung kính bÕch Ph§t r¢ng: "Thª Tôn! R¤t ít có, ðÑc Nhß Lai khéo hµ ni®m các v¸ B°-tát, khéo phó chúc các v¸ B°-tát. BÕch Thª Tôn! Ng߶i thi®n nam, ng߶i thi®n næ phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nên làm sao trø, làm sao hàng phøc tâm kia?" ÐÑc Ph§t bäo: "Lành thay, lành thay! Này Tu-b°-ð«, nhß l¶i ông nói, Nhß Lai khéo hµ ni®m các v¸ B°-tát, khéo phó chúc các v¸ B°-tát, nay ông hãy l¡ng nghe cho kÛ, ta s¨ vì ông mà nói. Ng߶i thi®n nam, thi®n næ phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nên nhß thª mà trø, nhß thª mà hàng phøc tâm kia". - "Xin vâng, bÕch Thª Tôn! Con nguy®n thích ðßþc nghe".

GIÄNG:

Ðây là ph¥n thßa höi cüa ngài Tu-b°-ð«. Tu-b°-ð« là mµt v¸ A-la-hán thâm hi¬u lý Bát-nhã. Có ch² d¸ch là Thi®n Hi®n, có ch² d¸ch Không Sanh, có ch² d¸ch Kiªt T߶ng. Nói Tu-b°-ð« là d¸ch âm tiªng PhÕn. Trong ÐÕi Bát-nhã d¸ch là Thi®n Hi®n, ðây nói Tu-b°-ð« cûng chï là mµt v¸. Thi®n Hi®n là khéo hi®n. Ngài Tu-b°-ð« thuµc hàng trß·ng lão.

Trß¾c hªt là ph¥n nghi thÑc. Theo l­ nghi „n е, khi ð® tØ mu¯n thßa höi Ph§t ði«u gì thì phäi bày vai áo bên m£t, quì g¯i m£t xu¯ng r°i ch¤p tay cung kính thßa höi.

Hµ ni®m: Hµ là bäo hµ, ni®m là nh¾ nghî.

Phó chúc là trao d£n lÕi.

Trß¾c hªt ngài Tu-b°-ð« tán thán Ph§t: ÐÑc Thª Tôn là b§c ít có trong thª gian, Ngài th߶ng bäo hµ và nh¾ nghî các v¸ B°-tát, khéo trao d£n lÕi các v¸ B°-tát.

Tán thán Ph§t xong r°i, ngài Tu-b°-ð« b¡t ð¥u thßa höi.

Phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác là phát tâm c¥u thành Ph§t.

Ngài Tu-b°-ð« höi Ph§t: Giä sØ có ng߶i thi®n nam, thi®n næ mu¯n phát tâm c¥u thành Ph§t thì phäi làm sao ð¬ an trø tâm ðó và làm sao hàng phøc ðßþc tâm ðó? Làm sao an trø, làm sao hàng phøc tâm kia? là hai câu höi then ch¯t cüa toàn bµ kinh, hai câu höi quan tr÷ng cho sñ tu hành. T¤t cä chúng ta, ai ðã phát tâm tu theo ðÕo Ph§t, ð«u nguy®n tiªn t¾i Ph§t quä, nhßng mu¯n tiªn t¾i Ph§t quä phäi làm sao? TÑc là phäi an trø tâm và hàng phøc tâm, vì nªu còn tâm ðiên ðäo làm sao thành Ph§t ðßþc? Thª nên ðó là ch² chính yªu cüa ng߶i tu. Phát tâm vô thßþng là ð£t møc tiêu mình tiªn, nhßng an trø trong ðó và hàng phøc v÷ng tß·ng không phäi là chuy®n d­. Phát tâm c¥u thành Ph§t là bu±i ð¥u, nhßng còn nhi«u chß¾ng ngÕi phäi vßþt qua.

Ph§t th×a nh§n l¶i tán thán cüa ngài Tu-b°-ð« là ðúng nên ðÑc Ph§t bäo r¢ng: "Lành thay, lành thay! Ðúng nhß l¶i ông nói, Nhß Lai th߶ng hµ ni®m các v¸ B°-tát và khéo phó chúc các v¸ B°-tát". B·i vì ðÑc Ph§t luôn luôn nh¾ nghî làm sao cho các v¸ B°-tát ðßþc tiªn lên Ph§t quä và d£n dò các v¸ B°-tát làm lþi ích cho chúng sanh ð¬ cùng tiªn lên Ph§t quä. Ðó là chü ðích mà ðÑc Ph§t h¢ng mong möi và h¢ng giáo hóa.

Tiªp ðªn Ph§t dÕy: Bây gi¶ ông phäi l¡ng tâm nghe cho kÛ, tôi s¨ vì ông mà nói. Nhæng ng߶i thi®n nam, thi®n næ nào phát tâm c¥u thành Ph§t thì nên nhß l¶i tôi dÕy · sau mà an trø tâm, nên nhß l¶i tôi dÕy · sau mà hàng phøc tâm. Ðó là l¶i cüa Ph§t hÑa s¨ dÕy, ngài Tu-b°-ð« thßa: Xin vâng, ðÑc Thª Tôn con nguy®n thích ðßþc nghe nhæng l¶i này. Ðây là b¡t ð¥u th¶i thuyªt pháp chánh.

Qua ðoÕn này chúng ta th¤y rõ tinh th¥n ng߶i xßa ðªn h÷c ðÕo. Trong hµi chúng ðông ðäo, khi ðÑc Ph§t th÷ trai xong, träi t÷a cø ng°i kiªt già r°i, ngài Tu-b°-ð« theo ðúng nghi l­ quì g¯i ch¤p tay tán thán Ph§t trß¾c, kª ðªn m¾i thßa höi nhæng ði¬m quan tr÷ng. Nhß v§y ðÑc Ph§t thuyªt pháp là do ð® tØ có nhæng th¡c m¡c nghi ng¶ ðem ra thßa höi, nhân ðó ðÑc Ph§t m¾i thuyªt pháp. Hi®n nay chúng ta ði chùa h÷c ðÕo cûng v§y, khi nào có gì th¡c m¡c cûng ðem ra höi, nhß thª chính mình có lþi và cûng lþi cho nhæng ng߶i chung quanh.

Ai mu¯n hàng phøc ðßþc tâm mình, an trø ðßþc tâm mình, phäi theo dõi l¶i Ph§t dÕy · sau.

Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Chß B°-tát ma-ha-tát ßng nhß th¸ hàng phøc kÏ tâm. S· hæu nh¤t thiªt chúng sanh chi loÕi, nhßþc noãn sanh, nhßþc thai sanh, nhßþc th¤p sanh, nhßþc hóa sanh, nhßþc hæu s¡c, nhßþc vô s¡c, nhßþc hæu tß·ng, nhßþc vô tß·ng, nhßþc phi hæu tß·ng phi vô tß·ng, ngã giai linh nh§p vô dß Niªt-bàn nhi di®t ðµ chi. Nhß th¸ di®t ðµ vô lßþng, vô s¯, vô biên chúng sanh, thñc vô chúng sanh ð¡c di®t ðµ giä. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«, nhßþc B°-tát hæu ngã tß¾ng, nhân tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng tÑc phi B°-tát.

D˜CH:

CHÁNH TÔNG CœA ЀI TH»A.

Ph§t bäo Tu-b°-ð« : Các v¸ B°-tát l¾n nên nhß thª mà hàng phøc tâm kia. Có t¤t cä các loài chúng sanh ho£c loài sanh b¢ng trÑng, ho£c loài sanh b¢ng thai, ho£c sanh ch² ¦m ß¾t, ho£c hóa sanh, ho£c có hình s¡c, ho£c không hình s¡c, ho£c có tß·ng, ho£c không tß·ng, ho£c chÆng có tß·ng chÆng không tß·ng, ta ð«u khiªn vào vô dß Niªt-bàn mà ðßþc di®t ðµ ðó. Di®t ðµ nhß thª vô lßþng, vô s¯, vô biên chúng sanh mà th§t không có chúng sanh ðßþc di®t ðµ. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, nªu B°-tát còn có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä tÑc chÆng phäi là B°-tát.

GIÄNG:

- Chín loài chúng sanh chï trùm t¤t cä chúng sanh.

- Niªt-bàn nghîa là vô sanh. Niªt-bàn có hæu dß y Niªt-bàn và vô dß y Niªt-bàn. Nhæng v¸ chÑng quä A-la-hán, ðßþc vô sanh nhßng còn thân hình tß¾ng thì g÷i là hæu dß Niªt-bàn; ðßþc Niªt-bàn sau khi xä thân nghîa là ðßþc vô sanh sau khi không còn thân tß¾ng thì g÷i là vô dß Niªt-bàn.

- B¯n tß¾ng:

1. Tß¾ng ngã: Th¤y có mình th§t.

2. Tß¾ng nhân: Th¤y có ng߶i th§t.

3. Tß¾ng chúng sanh: Th¤y t¤t cä loài có th§t.

4. Tß¾ng th÷ giä: Th¤y có mÕng s¯ng tiªp n¯i trong mµt th¶i gian.

Ðây là ðªn ph¥n Ph§t trä l¶i hai câu höi trß¾c cüa ngài Tu-b°-ð«. Câu höi ð¥u là an trø tâm, câu höi thÑ hai là hàng phøc tâm, nhßng khi trä l¶i ðÑc Ph§t ð±i lÕi trä l¶i câu höi hàng phøc tâm trß¾c và câu höi an trø tâm sau. Trong ðoÕn này Ph§t dÕy cách hàng phøc tâm tÑc chï phß½ng pháp tu hành. ÐÑc Ph§t dÕy: Яi v¾i t¤t cä loài chúng sanh ta ð«u ðßa h÷ vào ch² Niªt-bàn không còn hình tß¾ng ð¬ h÷ ðßþc di®t ðµ. Di®t ðµ nhß thª không biªt bao nhiêu chúng sanh mà th§t không có mµt chúng sanh nào ðßþc di®t ðµ. Ðó là hàng phøc ðßþc tâm, quí v¸ làm ðßþc ði«u ðó không? Ph§t lÕi bäo tiªp: TÕi sao thª? Vì nªu B°-tát còn mµt tß¾ng ngã hay tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä thì không phäi là B°-tát.

Ph§t trä l¶i khó hi¬u quá, th¤y nhß lÕc ð«. Ðây là ch² chính yªu nhßng v×a m· ð¥u chúng ta th¤y ngÞ ngàng, chúng ta mong Ph§t trä l¶i làm sao hàng phøc tâm mà ðÑc Ph§t trä l¶i nhß thª này thì làm sao hàng phøc tâm ðßþc. Tôi không nói loài sanh b¢ng trÑng, nhæng loài sanh ch² ¦m ß¾t, nhæng loài sanh do biªn hóa, nhæng loài có s¡c, không s¡c v.v... mà chï nói nhæng loài thai sanh và trong loài sanh b¢ng thai, tôi hÕn chª trong loài ng߶i thôi. Ch×ng nào chúng ta ðµ t¤t cä loài ng߶i vào vô dß Niªt-bàn mà không th¤y h÷ ðßþc di®t ðµ, ch×ng ðó chúng ta m¾i hàng phøc ðßþc tâm. V§y ch×ng nào chúng ta làm ðßþc vi®c ðó? Nªu nhß không làm ðßþc vi®c ðó thì hàng phøc tâm không ðßþc. TÕi sao höi hàng phøc tâm mà Ph§t dÕy ðµ chúng sanh · ngoài? Ðó là ði«u khó, t× xßa ðªn gi¶ chính khi chúng tôi h÷c, ðªn ch² này chúng tôi cûng l¡c ð¥u, ði«u Ph§t dÕy r¤t khó áp døng trong vi®c tu hành. Nªu chúng ta hi¬u theo l¶i theo chæ thì s¨ có hai ði¬m không th¬ thñc hi®n ðßþc. Ði¬m thÑ nh¤t là chúng ta th¤y Ph§t chßa thành Ph§t. TÕi sao? Vì khi ðÑc Ph§t thành Ph§t, thØ höi t¤t cä ng߶i - chï nói là ng߶i thôi - · „n е, Ph§t ðã ðµ ðßþc vào vô dß Niªt-bàn hªt chßa? Chúng ta th¤y rõ r¢ng lúc ðó còn ngoÕi ðÕo r¤t nhi«u, Ngài chï ðµ mµt s¯ m¤y ngàn v¸ thôi ch¾ ðâu phäi t¤t cä, v§y tÕi sao Ngài ðßþc thành Ph§t? Nªu hàng phøc tâm chßa ðßþc thì làm sao thành Ph§t? Ði¬m thÑ hai là Ph§t dÕy chúng ta làm mµt vi®c mà không bao gi¶ chúng ta làm n±i. ThØ höi t¤t cä quí v¸ cûng nhß chúng tôi, ai ðã ðßþc vô dß Niªt-bàn? Thª mà chúng ta phäi ðßa t¤t cä chúng sanh vào vô dß Niªt-bàn, ch×ng ðó mình m¾i hàng phøc ðßþc tâm. V§y ðªn bao gi¶ chúng ta m¾i làm ðßþc vi®c ðó? Ch² mình chßa ðÕt t¾i mà Ph§t bäo mình ðµ ng߶i ðÕt ðßþc ch² ðó, làm sao chúng ta làm ðßþc? Cûng nhß chúng ta còn d¯t mà bäo dÕy t¤t cä ng߶i ð§u tiªn sî hªt, ch×ng ðó m¾i ðßþc làm quan thì th§t là vô lý. Thª nên nªu h÷c kinh Ph§t, nh¤t là kinh ÐÕi th×a, mà hi¬u theo chæ, theo l¶i thì không làm sao giäi thích ðßþc.

Ði¬m thÑ nh¤t ta th¤y mâu thuçn v¾i Ph§t, ði¬m thÑ hai mâu thuçn v¾i chúng ta, nhß thª làm sao có th¬ áp døng trong vi®c tu hành? Nhßng ðªn sau này khi tu thi«n và ð÷c sách thi«n r°i, chúng tôi m¾i gi§t mình, không ng¶ mình không hi¬u l¶i Ph§t nói. Kinh nói trong chúng ta có ðü cä th§p pháp gi¾i, ðó là tÑ thánh và løc phàm. Quí v¸ th¤y có khi chúng ta phát lòng t× bi gi¯ng nhß Ph§t, nhß B°-tát, có khi chúng ta x¤u xa nhß con heo, con bò, có khi chúng ta hung dæ nhß con c÷p, con sói. Trong chúng ta có ðü tråm thÑ nghî, t¯t x¤u lçn lµn. Thª nên m²i mµt d¤y ni®m v« ng߶i thì ðó là mµt chúng sanh thai sanh, mµt d¤y ni®m v« chim chóc thì ðó là chúng sanh noãn sanh, mµt d¤y ni®m v« con bß¾m, con ong thì ðó là hóa sanh, mµt d¤y ni®m v« con ðom ðóm ðó là th¤p sanh, nghî ðªn hß không ðó là chúng sanh vô s¡c, d¤y ni®m v« con ng߶i có tß·ng, ðó là chúng sanh có tß·ng, d¤y ni®m buông hªt v÷ng tß·ng, buông hªt cä nhæng tâm tß·ng ðó là chúng sanh vô tß·ng... d¤y ni®m là sanh. TÕi sao? B·i vì khi l£ng thì không có ni®m, mà ni®m d¤y lên là do duyên v¾i cänh ho£c ng߶i, ho£c v§t. V÷ng thÑc bên trong duyên theo bóng dáng cüa v÷ng tr¥n, cä hai ph¯i hþp nhau mà sanh nên g÷i là chúng sanh. M²i mµt ni®m d¤y lên nhß v§y là mµt chúng sanh. Nhæng chúng sanh do ni®m v×a d¤y lên ðó chúng ta li«n ðµ vào vô dß Niªt-bàn. Làm sao ðµ? Chúng sanh ðó d¤y lên, ta biªt chúng sanh này giä tÑc nhiên nó l£ng xu¯ng ch² không sanh và khi nó l£ng xu¯ng không còn th¤y tåm dÕng nên g÷i là vô dß Niªt-bàn. Nhß thª chúng ta th¤y ðÑc Ph§t ðµ hªt chúng sanh, Ngài hàng phøc ðßþc tâm, Ngài thành Ph§t. Nhß thª m¾i có lý, m¾i ðúng sñ th§t.

Cûng thª nªu nhæng v÷ng tß·ng cüa chúng ta ðang ðiên cu°ng chÕy ngßþc, chÕy xuôi theo có s¡c, không s¡c, có tß·ng, không tß·ng... theo t¤t cä hình tß¾ng bên ngoài, bây gi¶ chúng ta ðßa nó vào vô dß Niªt-bàn, vào ch² l£ng l¨ không sanh di®t, tâm chúng ta không còn loÕn næa, ðó là chúng ta hàng phøc ðßþc tâm. Hi¬u nhß v§y chúng ta m¾i tu ðßþc. Nhß thª chúng ta m¾i th¤y rõ ðÑc Ph§t thành Ph§t trong khi t¤t cä chúng sanh vçn còn. Ngài hàng phøc ðßþc tâm cüa Ngài nên m¾i ðßþc ðªn ch² Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Nhß bây gi¶ chúng ta v×a phát tâm tu thì chúng ta cûng hàng phøc nhß v§y, l¥n l¥n tâm an ð¸nh chúng ta m¾i tiªn bµ ðßþc. Nªu cÑ lo ðµ chúng sanh · ngoài trong khi chính mình chßa ðµ ðßþc mình thì ðµ ðßþc ai?

Hi¬u nhß v§y r°i chúng ta th¤y kinh Ph§t r¤t cao siêu, l¶i l¨ di­n tä nhæng hình änh mà chúng ta không hi¬u là nhæng hình änh ðó quy v« mình r°i chúng ta cÑ tß·ng là vi®c bên ngoài. Khi chúng ta tß·ng nhß thª chúng ta s¨ th¯i chí không biªt làm sao thñc hành. Thª nên ngày xßa chính tôi ðã t×ng nói r¢ng: Kinh ÐÕi th×a ch¡c chï ð¬ trên gác th¶, không th¬ áp døng trong vi®c tu hành, nhßng nay chúng ta hi¬u rõ r°i, m¾i th¤y chính ðoÕn này trä l¶i r¤t sát câu höi cüa ngài Tu-b°-ð«. Ngài Tu-b°-ð« höi làm sao hàng phøc ðßþc tâm? Ph§t dÕy: Mµt ni®m d¤y lên là mµt chúng sanh, ðßa nhæng ni®m ðó vào ch² vô sanh là hàng phøc tâm. Ðây là tñ tánh chúng sanh th® nguy®n ðµ. Rõ ràng là Ph§t trä l¶i vi®c hàng phøc tâm. Nªu nói ðµ t¤t cä chúng sanh thì ta th¤y nhß là ng߶i höi vi®c bên trong mà Ph§t trä l¶i vi®c bên ngoài, không dính dáng gì v¾i nhau. Nhßng · ðây, chúng ta ðã th¤y rõ ý nghîa ðµ t¤t cä chúng sanh, ðó là ðßa t¤t cä ni®m vào ch² không còn sanh di®t. Khi nào thñc hành quí v¸ m¾i th¤y rõ. Mµt ni®m d¤y lên nghî v« ng߶i, chúng ta li«n nói ni®m ðó giä d¯i không th§t, không theo. Khi biªt nó giä, ta không theo thì nó l£ng xu¯ng, l£ng xu¯ng ch² không còn th¤y tß¾ng mÕo, ðó là vô dß Niªt-bàn. Không sanh là Niªt-bàn, không còn tß¾ng mÕo là vô dß . Bao nhiêu ni®m ð«u ðßa vào ðó nên nói ðµ t¤t cä chúng sanh mà không th¤y có chúng sanh nào ðßþc di®t ðµ, nghîa là ðßa t¤t cä vào ðó hªt mà không còn th¤y có mµt ng߶i nào hay mµt ni®m nào th§t. Quí v¸ th¤y th§t là khó, khó ngay · bu±i ð¥u.

Thª nên Ph§t nói tiªp: Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«! Nªu B°-tát còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä, thì không phäi là B°-tát. TÕi sao v§y? B·i vì mµt ni®m d¤y lên tÑc là có ch¤p ngã trong ðó. Quí v¸ nh¾ t× cái ch¤p ngã cüa ÐÕi th×a ði l¥n ðªn ch¤p ngã sâu kín vi tª cüa Thi«n tông. Hai cái tß½ng ßng nhau. Ch¤p ngã cüa ÐÕi th×a là ch¤p thân làm ngã và ch¤p tâm làm ngã. T× cái ch¤p thân, tâm làm ngã ðªn ni®m d¤y lên ch¤p ni®m ðó là mình, ðó cûng là ch¤p ngã. Ni®m d¤y lên cho là mình nghî, ðó là ch¤p ngã. TÕi sao? D¤y ni®m là suy nghî v« ng߶i, suy nghî v« cänh, thØ höi ai nghî, ai nghî v« ng߶i, ai nghî v« cänh? Thô thì ch¤p thân này, tª thì ch¤p mµt ni®m, vì v§y còn th¤y mµt ni®m th§t là còn có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä; nªu ðßa hªt nhæng ni®m vào vô dß Niªt-bàn r°i thì ðâu còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Ng߶i làm ðßþc nhß v§y, ðÑc Ph§t nói: Ðó là B°-tát ðµ chúng sanh.

Quí v¸ th¤y m²i ngày chúng ta ng°i · täng ðá ch½i, ho£c ng°i · trß¾c hành lang nhà, ho£c ng°i trong v߶n, nªu chúng ta cÑ lo ðµ chúng sanh nhß v§y, nghîa là m²i chúng sanh d¤y lên chúng ta ðßa vào vô dß Niªt-bàn, ðó cûng là B°-tát ðµ chúng sanh r°i. TÕi sao g÷i là B°-tát? Vì B°-tát là mµt chúng hæu tình giác ngµ và ðem s· giác cüa mình giáo hóa kë khác, tÑc là tñ giác và giác tha. Ni®m d¤y lên chúng ta biªt nó là hß giä, ðó là giác; giác r°i ðßa nó vào ch² vô sanh, ðó là ðµ chúng sanh. Nhß v§y quí v¸ th¤y gi¶ nào mà không ðµ chúng sanh? Chúng ta ðµ chúng sanh ðó thì s¨ ði ðªn ch² an trø Niªt-bàn. Tóm lÕi ðÑc Ph§t chü yªu dÕy chúng ta ð¯i v¾i t¤t cä ni®m kh·i v« ng߶i v« v§t v.v... muôn ngàn hình tß¾ng ð«u cho l£ng xu¯ng hªt, l£ng vào ch² không còn sanh di®t, khi ðó là hàng phøc tâm. Tâm chúng ta không còn loÕn ðµng næa, mà hªt loÕn ðµng tÑc là chúng ta hàng phøc ðßþc tâm thu¥n thøc. Nhß thª câu trä l¶i r¤t là xác ðáng. Và nhß v§y m¾i hªt tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Hi®n gi¶ có nhi«u ng߶i không hi¬u, cho thân này là ngã nên bäo: "Thôi tôi xä thân, tôi không nghî gì ðªn tôi hªt, tôi b¯ thí t¤t cä thÑc ån, thÑc m£c, cái gì tôi cûng không k¬", nhßng ni®m cüa h÷ vçn còn kh·i thì cái xä ðó vçn chßa sÕch. Tï dø cÑ nghî ta là ng߶i b¯ thí, ta là ng߶i nhçn nhøc tÑc là còn ngã ch¾ gì? Cho nên còn mµt ni®m là còn ngã, cái ngã tª nh¸ nhß v§y. Thành ra có nhi«u ng߶i làm vi®c coi nhß xä ngã mà chính là nuôi cái ngã thêm to, ðó là cái ngã v÷ng tß·ng · tâm. Thª nên khi hi¬u r°i quí v¸ m¾i th¤y · ðây ðÑc Ph§t bäo: е t¤t cä chúng sanh mà không th¤y có mµt chúng sanh nào ðßþc di®t ðµ. TÕi sao? Vì nªu B°-tát còn b¯n tß¾ng ðó không phäi là B°-tát. Còn b¯n tß¾ng là còn d¤y ni®m th¤y có mình tÑc có ngã, mà có ngã tÑc là có nhân, có chúng sanh, có th÷ giä... Có d¤y ni®m m¾i ch¤p, m¾i nghî ta phäi ng߶i qu¤y, m¾i th¤y ta hay ng߶i d· v.v... nªu không d¤y ni®m thì ch¤p cái gì? Ðó là ch² cÑu kính trong vi®c tu hành. Hi¬u ðßþc r°i chúng ta th¤y rõ ràng v×a bß¾c vào ðoÕn thÑ nh¤t là ðã biªt ðßþc phß½ng pháp tu hành.

Phøc thÑ Tu-b°-ð«, B°-tát ß pháp ßng vô s· trø hành ß b¯ thí, s· v¸ b¤t trø s¡c b¯ thí, b¤t trø thanh hß½ng v¸ xúc pháp b¯ thí. Tu-b°-ð«, B°-tát ßng nhß th¸ b¯ thí, b¤t trø ß tß¾ng. Hà dî c¯? Nhßþc B°-tát b¤t trø tß¾ng b¯ thí, kÏ phß¾c ðÑc b¤t khä tß lß½ng. Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Ðông phß½ng hß không khä tß lß½ng phü? Ph¤t dã Thª Tôn! Tu-b°-ð«, Nam Tây B¡c phß½ng tÑ duy thßþng hÕ hß không, khä tß lß½ng phü? Ph¤t dã Thª Tôn! Tu-b°-ð«, B°-tát vô trø tß¾ng b¯ thí, phß¾c ðÑc di®c phøc nhß th¸ b¤t khä tß lß½ng. Tu-b°-ð«, B°-tát ðän ßng nhß s· giáo trø.

D˜CH:

DIŽU H€NH KHÔNG CH’ TRž.

LÕi næa Tu-b°-ð«, B°-tát ð¯i v¾i pháp nên không có ch² trø mà làm vi®c b¯ thí, g÷i là chÆng trø n½i s¡c ð¬ b¯ thí, chÆng trø thanh hß½ng v¸ xúc pháp ð¬ b¯ thí. Này Tu-b°-ð«, B°-tát nên nhß thª mà b¯ thí, chÆng trø n½i tß¾ng. Vì c¾ sao? Nªu B°-tát b¯ thí chÆng trø tß¾ng thì phß¾c ðÑc không th¬ nghî l߶ng.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Hß không · phß½ng Ðông có th¬ nghî l߶ng ðßþc chång?

- BÕch Thª Tôn, không v§y.

- Này Tu-b°-ð«, hß không phß½ng Nam, phß½ng Tây, phß½ng B¡c, b¯n phía trên dß¾i có th¬ nghî l߶ng ðßþc chång?

- BÕch Thª Tôn, không v§y.

- Này Tu-b°-ð«, B°-tát không trø tß¾ng mà b¯ thí, phß¾c ðÑc cûng lÕi nhß thª, không th¬ nghî l߶ng. Này Tu-b°-ð«, B°-tát chï nên nhß l¶i dÕy mà trø.

GIÄNG:

Ъn ph¥n trä l¶i câu höi thÑ hai. Nói ðªn trø, quí v¸ nghe cûng r¯i tai không biªt làm sao trø. Tôi nh¡c lÕi cho quí v¸ th¤y trong ðoÕn này Ph§t bäo: Nhæng v¸ B°-tát ð¯i v¾i pháp nên không có ch² trø mà làm vi®c b¯ thí. Không ch² trø là sao? Không trø s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp mà b¯ thí. Nªu B°-tát b¯ thí mà không trø tß¾ng thì phß¾c ðÑc không th¬ nào nghî l߶ng ðßþc. Ngài dùng thí dø höi: Hß không · phß½ng Ðông có th¬ nghî l߶ng ðßþc không? Hß không · các phß½ng Nam, Tây, B¡c và trên dß¾i có th¬ nghî l߶ng ðßþc không? Dî nhiên là không. Ph§t bäo: Cûng v§y, nªu B°-tát b¯ thí mà không trø tß¾ng thì phß¾c ðÑc cûng nhß hß không, kh¡p cä m߶i phß½ng, không th¬ nghî l߶ng ðßþc. Ph§t lÕi dÕy tiªp: Các B°-tát chï nên nhß l¶i dÕy trên mà trø.

Làm sao an trø ðây? Ph§t dÕy: B¯ thí mà không trø n½i s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp. Tôi höi quí v¸ b¯ thí mà không trø s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp thì làm sao b¯ thí? Giä sØ nhß th¤y có ng߶i ðói, mình mu¯n b¯ thí cho h÷ hªt ðói thì phäi l¤y cái gì b¯ thí? L¤y c½m ho£c là ti«n. C½m, ti«n là s¡c phäi không? Nªu tay ta bßng c½m hay c¥m ti«n cho h÷, tÑc là chúng ta có nghî v« c½m, v« ti«n, ðó là chúng ta trø n½i s¡c mà b¯ thí r°i... Ho£c giä chúng ta dùng l¶i nói an üi cho h÷ b¾t ðau kh±, ðó cûng là thanh, ho£c dùng nhæng thÑ có hß½ng v¸ ng÷t ngào, ðó là hß½ng v.v... Nhß v§y thª nào cûng phäi nghî ðªn mµt cái gì m¾i ðem b¯ thí ðßþc, nªu không thì làm sao b¯ thí? Không trø s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp b¯ thí thì phäi làm sao? Ðó là mµt câu höi mà chúng ta không biªt làm sao giäi ðáp ð¬ áp døng trong vi®c tu hành. Có ng߶i nói: Mình cho mà ð×ng ch¤p, ð×ng nghî gì hªt, cÑ cho r°i thôi. ThØ höi thª nào là ð×ng ch¤p? Làm sao thôi ðßþc? Thª nên chính ðây là ch² mà ða s¯ ng߶i ð÷c kinh Kim Cang ð«u lúng túng không biªt làm sao thñc hành. Chúng ta phäi hi¬u rõ r¢ng b¯ thí là ban cho, là buông xä, trø là dính m¡c. Chúng ta phäi buông xä ð×ng có dính v¾i s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp ðó là b¯ thí. Không trø nhß v§y tâm m¾i trø. S· dî tâm chúng ta ðµng, loÕn là vì nó chÕy theo s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp. B·i dính v¾i sáu tr¥n nên tâm m¾i loÕn, , nó k©t n½i s¡c, k©t n½i thanh, n½i hß½ng, v¸, xúc, pháp. Do k©t trong sáu tr¥n nên tâm chúng ta cÑ loÕn mãi, bây gi¶ chúng ta b¯ thí tÑc là buông xä không dính v¾i sáu tr¥n næa thì tñ nhiên tâm an trø. Nhß v§y khi chúng ta an trø là lúc chúng ta không dính v¾i sáu tr¥n, nªu còn dính v¾i sáu tr¥n là chßa trø. Thí dø trên bàn có sáu, bäy món nào ly, nào bao kiªng, nào khån, ð°ng h° v.v... trong sáu thÑ ðó, nªu tay tôi n¡m mµt thÑ là tôi dính mµt cái, phäi không? Dính mµt cái thì khi ¤y tâm tôi an trø hay b¤t an? Dính mµt cái tÑc là tôi ðang c¥m, ðang ch¤p. C¥m ch¤p tÑc là ðµng chÑ ðâu có an ðßþc. Còn cä sáu cái, tay tôi ð«u không dính thì sao? TÑc là tay tôi ð¬ mµt ch², nó không ðµng. Nªu dính mµt cái là ðµng r°i. Thª nên nói không trø mà chính là trø. Không trø nghîa là không dính t¤t cä sáu tr¥n, ðó m¾i th§t an trø.

Trong ðoÕn trß¾c, hàng phøc tâm là v÷ng v×a kh·i li«n biªt và ðßa nó vào ch² l£ng l¨ vô sanh. Trong ðoÕn này tª nh¸ h½n, ðÑc Ph§t dÕy chúng ta: Яi v¾i sáu tr¥n ð×ng ð¬ tâm dính m¡c, ðó là an trø tâm. Thª nên các thi«n sß , nh¤t là ngài Bá Trßþng, khi nói ðªn ch² giäi thoát, Ngài chï bäo r¢ng: "Tâm cänh không ðªn nhau là giäi thoát". Cänh là sáu tr¥n, tâm không ðªn v¾i cänh, không dính v¾i cänh ðó là giäi thoát, ðó là an trø. Thª nên chúng ta phäi th¤y rõ phß½ng pháp tu hành, tu là buông xä ð×ng dính v¾i sáu tr¥n, ðó là trø tâm. Khi hàng phøc ðßþc tâm, an trø tâm là ði ðªn Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, ði ðªn Ph§t quä. Vì v§y trong ðoÕn này Ph§t bäo: Nªu ng߶i nào b¯ thí thì công ðÑc cüa ng߶i ðó không th¬ tính k¬, ví dø nhß hß không. Hß không không dính v¾i b¤t cÑ v§t gì nên nó thênh thang vô cùng. Chúng ta cûng v§y, nªu tâm chúng ta không dính v¾i sáu tr¥n thì nó cûng thênh thang nhß hß không, do ðó Ph§t m¾i bäo: Công ðÑc không th¬ nghî l߶ng. Nhi«u khi chúng ta không hi¬u cÑ nghî b¯ thí mà không ch¤p tß¾ng thì công ðÑc l¾n. "Không ch¤p tß¾ng" nghîa nhß thª nào? Nghîa là b¯ thí r°i thì thôi, ð×ng nh¾ nghî gì næa. Ðó là chúng ta chï hi¬u ph¥n thô thi¬n bên ngoài. Ðúng ra chæ b¯ thí phäi hi¬u là buông xä hªt v÷ng ni®m, tâm không dính v¾i sáu tr¥n, lúc ðó tâm m¾i an trø và tâm an trø nhß v§y thì công ðÑc ð°ng v¾i hß không, không th¬ nghî l߶ng. TÕi sao? B·i vì khi tâm không còn trø n½i sáu tr¥n thì nó tr· v« v¾i tâm th¬ vô sanh, mà ch² vô sanh thì không biªt làm sao l߶ng ðßþc. Thª nên nói công ðÑc không th¬ nghî l߶ng, không th¬ tính k¬.

Trong ph¥n cu¯i, Ph§t bäo: B°-tát chï nên nhß l¶i dÕy mà trø. Nhß v§y, mu¯n trø tâm quí v¸ phäi làm sao? Phäi buông xä ð×ng dính v¾i sáu tr¥n. Mu¯n hàng phøc tâm phäi làm sao? Phäi ðßa v÷ng ni®m vào ch² vô sanh. Th§t là rõ ràng không có gì nghi ng¶ næa. Trái lÕi, nªu chúng ta hi¬u theo chæ nghîa hình tß¾ng bên ngoài thì chúng ta không th¬ nào giäi thích n±i và cûng không th¬ nào thñc hành ðßþc. B¯ thí mà không k©t trong sáu thÑ ðó thì làm sao b¯ thí? S· dî có b¯ thí ðßþc là do sáu thÑ ho£c s¡c, ho£c thanh. ho£c hß½ng, v¸... mà không ðßþc dính vào thÑ nào hªt thì phäi làm sao? Thª nên hi¬u r°i m¾i th¤y chü ý Ph§t dÕy chúng ta an trø tâm, hàng phøc tâm · trong, ch¾ không phäi dÕy chúng ta làm vi®c bên ngoài. Vì không hi¬u, chúng ta nghî ðµ chúng sanh là ðµ chúng sanh bên ngoài, và b¯ thí cûng là b¯ thí cho ng߶i bên ngoài; nªu thª thì không liên quan gì ðªn vi®c an trø và hàng phøc tâm cüa chính mình.

Hai ðoÕn này ðã trä l¶i ð¥y ðü cho ngài Tu-b°-ð« r°i. Ð÷c kinh Kim Cang nªu ng߶i lþi cån thì t¾i ðây ðã ðü. Hai câu höi này là hai câu höi quan tr÷ng nh¤t cüa quy¬n kinh mà trä l¶i thöa mãn ðßþc hai câu này thì coi nhß ðü r°i. Nªu ng߶i cån c½ ch§m løt thì phäi ð÷c hªt bµ!

Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Khä dî thân tß¾ng kiªn Nhß Lai phü? Ph¤t dã Thª Tôn! B¤t khä dî thân tß¾ng ð¡c kiªn Nhß Lai. Hà dî c¯? Nhß Lai s· thuyªt thân tß¾ng tÑc phi thân tß¾ng. Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng. Nhßþc kiªn chß tß¾ng phi tß¾ng t¡c kiªn Nhß Lai.

D˜CH:

TH„Y Lˆ TH‡T ÐÚNG LÝ.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Có th¬ do thân tß¾ng mà th¤y Nhß Lai chång? - BÕch Thª Tôn, không phäi v§y. Không th¬ do thân tß¾ng th¤y ðßþc Nhß Lai. Vì c¾ sao? Nhß Lai ðã nói thân tß¾ng tÑc không phäi thân tß¾ng. Ph§t bäo Tu-b°-ð«: Phàm nhæng gì có tß¾ng ð«u là hß v÷ng. Nªu th¤y các tß¾ng chÆng phäi tß¾ng tÑc th¤y Nhß Lai.

GIÄNG:

Th߶ng trong gi¾i tu hành, ai cûng thuµc lòng câu: Phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng, nhßþc kiªn chß tß¾ng phi tß¾ng t¡c kiªn Nhß Lai. ÐoÕn này Ph§t chï cho chúng ta th¤y ðúng lý và nhß th§t. Th§t ra, chúng ta hi®n nay th¤y không ðúng lý, chï th¤y theo giä tß¾ng, ch¾ không ðúng nhß th§t. Hi®n gi¶ ta th¤y Nhß Lai là Nhß Lai nào? Quí v¸ th߶ng nói th¤y Ph§t là Ph§t · ðâu? Ph§t ng°i trên bàn, trên tòa sen mà chúng ta ðang th¶ phäi không?

ÐÑc Ph§t höi: Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Có th¬ do thân tß¾ng mà th¤y Nhß Lai không? Nªu th¤y Ph§t trên bàn là do thân tß¾ng mà th¤y Ph§t! Ngài Tu-b°-ð« không phäi nhß chúng ta, Ngài thßa: Không, không th¬ do thân tß¾ng mà th¤y ðßþc Nhß Lai. Vì c¾ sao? Vì Nhß Lai ðã nói thân tß¾ng tÑc không phäi thân tß¾ng. Thân tß¾ng tÑc không phäi thân tß¾ng nên ðÑc Ph§t kªt thúc: Phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng, nhßþc kiªn chß tß¾ng phi tß¾ng t¡c kiªn Nhß Lai.

Nhß v§y quí v¸ m¾i th¤y rõ Nhß Lai là Ph§t nhßng không phäi ðÑc Ph§t có ba mß½i hai tß¾ng t¯t và tám mß½i vë ð©p · „n е thu· xßa mà hi®n gi¶ chúng ta ðang tßþng hình ð¬ th¶. Nhß Lai ðây là chï cho Ph§t pháp thân sÇn có cüa t¤t cä chúng ta. Ph§t pháp thân là th¬ chÆng sanh chÆng di®t sÇn có n½i m÷i ng߶i. Nªu chúng ta nhìn hình tß¾ng cüa ðÑc Ph§t có tám mß½i vë ð©p, ba mß½i hai tß¾ng t¯t · „n е thì ðÑc Ph§t ðó hi®n gi¶ còn không? Ðã hoÕi r°i! Thª nên nhæng gì có hình tß¾ng ð«u vô th߶ng, ð«u tan hoÕi! Chính nhæng tßþng Ph§t chúng ta th¶ trên bàn, ðÑc Ph§t ðó có tß¾ng hay không? ÐÑc Ph§t ðó còn mãi hay cûng phäi hoÕi? Nhß v§y phàm có tß¾ng ð«u hß v÷ng không th§t.

Nªu chúng ta mu¯n th¤y Ph§t pháp thân thì phäi làm sao? Nªu th¤y các tß¾ng không phäi tß¾ng thì th¤y Nhß Lai, thì th¤y Ph§t. Nhß thª chúng ta phäi th¤y t¤t cä nhæng gì có hình có tß¾ng · tr¥n gian này ð«u là hß giä. B·i vì nhæng gì có tß¾ng ð«u do nhân duyên hòa hþp, ðã là nhân duyên hòa hþp thì khi nhân duyên ðü nó còn, nhân duyên thiªu nó m¤t. Có hþp thì phäi có tan, m÷i sñ v§t do duyên hþp r°i cûng do duyên tan, hþp tan không c¯ ð¸nh, ðó là hß giä. Thª nên t¤t cä tß¾ng thª gian ð«u hß giä, hß giä là bÕi hoÕi.

Theo quan ni®m thông th߶ng cüa chúng ta, cái gì là giä, cái gì là th§t? Trong sách v·, ng߶i xßa hay nói: B÷t, bóng, sß½ng tuyªt là giä phäi không? Nhß v§y thì b÷t có hay không? Bóng có hay không? Sß½ng tuyªt có hay không? Ði®n ch¾p có hay không? Nªu có, tÕi sao nói nó giä? Vì chþt có r°i m¤t, m¾i th¤y ðó ch¯c lát li«n tan, v×a th¤y kª m¤t. Nhß v§y, y cÑ trên cái gì mà nói nó giä? Ðó là y cÑ trên thân m¤y mß½i nåm, nhìn sñ v§t có m£t trong tích t¡c ð°ng h°, cái có m£t chï trong phút giây r°i m¤t, ðó là giä. Cho nên nói cái giä là cái tÕm có r°i m¤t nhß sß½ng ð¥u ng÷n cö bu±i sáng, trong vài mß½i phút, n¡ng lên là tan. Chúng ta th§t là vì chúng ta có m£t ðªn m¤y mß½i nåm. Giä sØ có cái gì t°n tÕi ðßþc ðªn m¤y ngàn nåm, nhìn lÕi chúng ta thì sao? Tôi ð¸nh nghîa cái th§t cái giä, t× t× r°i quí v¸ s¨ biªt, ch¾ bây gi¶ chúng ta có m£t n½i ðây mà nói là giä thì không ai tin hªt. Ng߶i ta nhß thª này, biªt ði ðÑng, biªt hoÕt ðµng v.v... mà nói giä thì ai mà ch¸u. Nhßng s· dî chúng ta nói giä là vì cái ðó có m£t trong th¶i gian quá ng¡n ngüi. Яi v¾i cái có m£t lâu dài h½n thì cái tÕm bþ ng¡n ngüi g÷i là giä và cái có m£t lâu dài h½n g÷i là th§t.

Cûng nhß chúng ta nói gi¤c mµng là giä. TÕi sao? Trong khi chúng ta ngü mµng, có gi¤c mµng dài khoäng m߶i phút, có gi¤c mµng dài hai mß½i, ba mß½i phút hay ðªn mµt gi¶ chÆng hÕn. Khi mµng chúng ta cûng th¤y ðü hªt, chúng ta ð«u th¤y th§t nhß lúc thÑc, ðâu biªt là giä phäi không? Chúng ta cûng th¤y bÕn bè, cûng th¤y ån u¯ng v.v... t¤t cä ð«u th§t tråm ph¥n, nhßng khi gi§t mình tïnh gi¤c thì t¤t cä ð«u m¤t, tìm lÕi không ðßþc!

Gi¶ ðây thØ höi nhæng v¸ khoäng sáu mß½i tu±i nh¾ lÕi t¤t cä bÕn bè, anh em, nhæng ng߶i mình quen biªt thu· xßa, nay có còn ðü nhß thu· mình m߶i låm, m߶i bäy tu±i không? Tìm lÕi thì m¤t ðâu hªt, kë xÑ này, ng߶i xÑ n÷, ng߶i thì m° ðã phü cö xanh... Nhß v§y có gi¯ng gi¤c mµng hay không? Nh¤t là khi h¤p h¯i, nªu ôn lÕi cuµc ð¶i cüa mình thì th¤y nhß mµt gi¤c mµng. T¤t cä nhæng gì mình tÕo l§p su¯t cuµc ð¶i, ðªn khi g¥n t¡t th·, nh¾ lÕi xem còn ðßþc cái gì? Khi ðó nói cuµc ð¶i cüa mình là giä hay th§t? Nhßng ðþi ðªn lúc ðó m¾i th¤y nó giä thì muµn quá r°i, tr· tay không k¸p. Thª nên ngay bây gi¶ phäi s¾m th¤y nó giä ð¬ có thì gi¶ chu¦n b¸ cho ngày cu¯i cüa cuµc ð¶i mình ðßþc an ±n, ðßþc tñ tÕi. Chúng ta phäi dùng trí tu® nhìn theo cái nhìn cüa ðÑc Ph§t, phäi làm sao mà hi®n tÕi chúng ta không l¥m mê và ngày ra ði chúng ta ðßþc tñ tÕi, ðó là chü yªu cüa sñ tu hành.

ThØ höi t¤t cä chúng ta làm sao biªt thân này là giä? Nhß tôi ðã ví dø, nªu ng߶i nào s¯ng ðßþc khoäng hai ngàn, ba ngàn tu±i th¤y chúng ta s¯ng có vài mß½i tu±i thì h÷ nói sao? �i! M¤y chú ðó giä! Cûng nhß hi®n gi¶ chúng ta g÷i m¤y con phù du v§y, s¾m còn, chi«u m¤t, ðó là kiªp phù du! Ðó là chúng ta nói nhæng ng߶i s¯ng m¤y ngàn nåm, giä sØ có mµt cái chßa bao gi¶ chªt, chßa bao gi¶ hoÕi, kiªp kiªp ð¶i ð¶i không hoÕi, ðÑng t× cái ðó nhìn cái tu±i th÷ vài mß½i nåm này thì nói thª nào? Cho nên nói nhß b÷t, nhß bóng, nhß ði®n ch¾p, nhß sß½ng mù, không có gì là th§t, chï vì chúng ta chßa tìm ðßþc cái ðó. Chúng ta chï bám vào cái thân m¤y chøc nåm này r°i hãnh di®n là ta s¯ng ðßþc m¤y chøc nåm. Ng߶i bäy mß½i tu±i hãnh di®n là ta th÷ h½n ng߶i sáu mß½i tu±i, ng߶i tám mß½i, chín mß½i tu±i cho là ta th÷ h½n ng߶i bäy mß½i tu±i. Nhßng h½n chín, m߶i nåm r°i cûng chªt, ch¾ có ng߶i nào khöi chªt. Nhæng cái h½n ðó là h½n tÕm bþ trong ð¯i ðãi ch¾ không phäi th§t. Chúng ta c¥n tìm cái h½n tuy®t ð¯i, vßþt ngoài ð¯i ðãi. Nhß Ph§t ðã dÕy: Nªu th¤y các tß¾ng không phäi tß¾ng là th¤y Nhß Lai. Nhß Lai này là Nhß Lai b¤t sanh b¤t di®t n½i m÷i ng߶i chúng ta. Hi®n gi¶ chúng ta th¤y các tß¾ng s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp ð«u là th§t, b·i t¤t cä ð«u th§t nên chúng ta cÑ dính v¾i nó mãi. Mµt l¶i khen cho là th§t nên nh¾ mãi, mµt l¶i chê cho là th§t nên cûng tr¢n tr÷c ngü không yên. Mµt hình tß¾ng ho£c ð©p ho£c x¤u hi®n trß¾c m¡t, chúng ta cûng không quên, do ðó tâm chúng ta không bao gi¶ an. Không an ðó là tâm nào? Tâm v÷ng tß·ng ðiên ðäo cÑ trào lên dính cä v¾i sáu tr¥n.

Chúng ta biªt sáu tr¥n là hß giä không th§t, nhæng gì có tß¾ng ð«u hß giä không th§t, lúc ðó chúng ta nhß thª nào? Biªt là giä thì có gì quan tr÷ng mà dính m¡c. Thí dø nhß quí v¸ ði qua mµt gian hàng, biªt rõ nhæng món hàng ðó ð«u giä, khi ði qua r°i quí v¸ có nh¾ không? Dî nhiên là không thèm chú ý. Nªu th¤y có mµt món hàng nào th§t thì quí v¸ ð¬ tâm nh¾ nghî. Nhß v§y khi biªt các pháp là duyên hþp hß giä thì th¤y tß¾ng mà không phäi tß¾ng, do ðó tâm chúng ta m¾i không dính v¾i sáu tr¥n, do tâm không dính v¾i sáu tr¥n nên nói là an trø, và an trø là Nhß Lai. Thª nên Ph§t bäo: Nªu th¤y các tß¾ng không phäi tß¾ng là th¤y Nhß Lai. Nhß v§y m¾i ðúng v¾i ðoÕn trß¾c là không dính sáu tr¥n, ðó là trø tâm. Tâm d¤y ðµng là tâm sanh di®t, ch¤p tâm sanh di®t làm tâm mình, ðó là tß¾ng sanh di®t dçn mình ði trong luân h°i. Trái lÕi t¤t cä ni®m sanh di®t l£ng xu¯ng, cái chßa t×ng sanh di®t hi®n ti«n, ðó m¾i là Nhß Lai, là b¤t sanh b¤t di®t. T× cái ðó nhìn lÕi thì thân này là hß äo nhß b÷t, nhß bóng. Nªu ng߶i nào s¯ng ðßþc v¾i cái ðó thì muôn ð¶i muôn kiªp không bao gi¶ b¸ sanh di®t, nên ðÑc Ph§t bäo: Công ðÑc không th¬ nghî bàn. Nhß v§y ng߶i tu phäi tìm ðªn ch² cÑu kính chân th§t, ch¾ không phäi chï tÕo phß¾c nho nhö r°i sau sanh di®t næa. Mu¯n cho cái không sanh di®t hi®n ti«n thì ð×ng dính v¾i sáu tr¥n, phäi th¤y sáu tr¥n là tß¾ng hß giä. Thª nên tôi nói r¢ng t¤t cä ng߶i xu¤t gia ð«u phäi thuµc lòng câu: Phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng, nghîa là phàm cái gì có hình tß¾ng ð«u là hß d¯i, nªu th¤y các hình tß¾ng ð«u không phäi tß¾ng ðó là th¤y Ph§t. Chúng ta th¤y nhß thª là th¤y ðúng l¨ th§t.

— ðây chúng ta nhìn ðúng lý hay không? Nhæng cái giä tÕm mà cÑ cho là th§t, ngày mai t¡t th· mà ngày nay cûng còn tranh giành h½n thua, cûng còn nói mình là th§t, không bao gi¶ th¤y mình là giä, nên v÷ng tß·ng cÑ chÕy cu°ng loÕn theo t¤t cä nhæng pháp tr¥n không bao gi¶ d×ng. Nªu chúng ta th¤y t¤t cä nhæng gì có tß¾ng ð«u do duyên hþp, b·i duyên hþp nên chúng không phäi là tß¾ng th§t, khi duyên thiªu li«n hoÕi ngay. Nhß v§y các tß¾ng không th§t, bän thân chúng không th§t thì chúng ta ð¡m nhi­m cái gì? Do không ð¡m nhi­m nên không dính m¡c, ðó là tâm an trø, tâm an trø thì pháp thân hi®n ti«n.

Tóm lÕi, qua ðoÕn này quí v¸ th¤y ý nghîa cüa sñ tu hành: ÐÑc Ph§t chï cho chúng ta th¤y ðßþc cái chân th§t, th¤y nhß v§y là th¤y ðúng chân lý. Th¤y Nhß Lai không phäi là th¤y ðÑc Ph§t · „n е mà chính là th¤y pháp thân Ph§t b¤t sanh b¤t di®t ngay n½i chúng ta. Kinh ÐÕi th×a chï cho chúng ta ðÑc Ph§t th§t h¢ng có n½i mình mà ðÑc Ph§t ðó chï hi¬n hi®n khi nào chúng ta không còn v÷ng tß·ng ðiên ðäo chÕy theo sáu tr¥n. V÷ng tß·ng l£ng r°i thì ðÑc Ph§t ðó hi®n ti«n. Ðó là th¤y th§t, th¤y ðúng lý.

Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Phä hæu chúng sanh, ð¡c vån nhß th¸ ngôn thuyªt, chß½ng cú, sanh th§t tín phü? Ph§t cáo Tu-b°-ð«: MÕc tác th¸ thuyªt. Nhß Lai di®t h§u, h§u ngû bách tuª, hæu trì gi¾i tu phß¾c giä, ß thØ chß½ng cú nång sanh tín tâm, dî thØ vi th§t, ðß½ng tri th¸ nhân b¤t ß nh¤t Ph§t, nh¸ Ph§t, tam tÑ ngû Ph§t nhi chüng thi®n cån, dî ß vô lßþng thiên vÕn Ph§t s·, chüng chß thi®n cån. Vån th¸ chß½ng cú, nãi chí nh¤t ni®m sanh t¸nh tín giä, Tu-b°-ð«, Nhß Lai t¤t tri, t¤t kiªn th¸ chß chúng sanh ð¡c nhß th¸ vô lßþng phß¾c ðÑc. Hà dî c¯? Th¸ chß chúng sanh vô phøc ngã tß¾ng, nhân tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng, vô pháp tß¾ng di®c vô phi pháp tß¾ng. Hà dî c¯? Th¸ chß chúng sanh, nhßþc tâm thü tß¾ng t¡c vi trß¾c ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Nhßþc thü pháp tß¾ng tÑc trß¾c ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Hà dî c¯? Nhßþc thü phi pháp tß¾ng tÑc trß¾c ngã nhân chúng sanh th÷ giä. Th¸ c¯ b¤t ßng thü pháp, b¤t ßng thü phi pháp. Dî th¸ nghîa c¯, Nhß Lai th߶ng thuyªt: Nhæ ðÆng TÏ-kheo tri ngã thuyªt pháp nhß phi®t dø giä, pháp thßþng ßng xä, hà hu¯ng phi pháp.

D˜CH:

CHÁNH TÍN ÍT CO.Ñ

(Ng߶i tin ðúng r¤t ít có).

Ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn, vä lÕi có chúng sanh ðßþc nghe nhæng l¶i nói và chß½ng cú nhß thª, sanh lòng tin chân th§t chång? Ph§t bäo Tu-b°-ð«: Ch¾ nói nhß thª. Sau khi Nhß Lai di®t ðµ, sau khoäng nåm tråm nåm, có ng߶i giæ gi¾i, tu phß¾c, ð¯i v¾i nhæng chß½ng cú này hay sanh lòng tin cho ðây là th§t, nên biªt ng߶i ¤y không phäi · n½i mµt ðÑc Ph§t, hai ðÑc Ph§t, ba, b¯n, nåm ðÑc Ph§t gieo tr°ng cån lành mà ðã · ch² vô lßþng ngàn muôn ðÑc Ph§t gieo tr°ng cån lành. Ng߶i nghe chß½ng cú này cho ðªn mµt ni®m sanh lòng tin thanh t¸nh, này Tu-b°-ð«, Nhß Lai ¡t biªt, ¡t th¤y các chúng sanh ¤y ðßþc vô lßþng phß¾c ðÑc nhß thª. Vì c¾ sao? Vì các chúng sanh ¤y không còn có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä, không có tß¾ng pháp cûng không tß¾ng phi pháp. Vì c¾ sao? Vì nªu các chúng sanh ¤y, tâm còn ch¤p tß¾ng là còn ch¤p ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Nªu còn ch¤p tß¾ng pháp tÑc còn ch¤p ngã nhân chúng sanh th÷ giä. Vì c¾ sao? Nªu còn ch¤p tß¾ng phi pháp tÑc còn ch¤p ngã nhân chúng sanh th÷ giä. Thª nên không nên ch¤p pháp, không nên ch¤p phi pháp. B·i do nghîa ¤y, Nhß Lai th߶ng nói: TÏ-kheo các ông nên biªt, ta nói pháp ví dø nhß chiªc bè, pháp còn nên bö, hu¯ng là phi pháp.

GIÄNG:

Trong ðoÕn này ðÑc Ph§t dÕy thêm: Ng߶i nào nghe kinh này sanh ni«m tin thì ng߶i ðó ðã có nhæng duyên lành nhß thª nào. Trß¾c tiên do ngài Tu-b°-ð« gþi ý, Ngài höi Ph§t r¢ng: Có nhæng chúng sanh nào ðßþc nghe chß½ng cú này sanh lòng tin chân th§t chång? Nhæng chúng sanh nghe Ph§t nói nhæng l¶iø nhß thª, h÷ có tin chång? ÐÑc Ph§t xác nh§n: Sau khi Ph§t nh§p Niªt-bàn khoäng nåm tråm nåm có nhæng ng߶i biªt giæ gi¾i, biªt tu phß¾c, ngay n½i kinh Kim Cang, h÷ sanh ni«m tin cho là th§t, là ðúng thì nên biªt ng߶i ðó không phäi chï gieo tr°ng cån lành · mµt, hai, ba, b¯n, nåm ÐÑc Ph§t mà ðã gieo tr°ng cån lành · ch² ngàn muôn ðÑc Ph§t r°i. Qua l¶i xác ð¸nh cüa ðÑc Ph§t, quí v¸ ki¬m lÕi xem mình ðã gieo tr°ng cån lành bao lâu? N½i bao nhiêu ðÑc Ph§t?

ÐÑc Ph§t xác nh§n là nªu ngay nhæng l¶i Ph§t dÕy mà ng߶i nào tin quä quyªt ðó là th§t thì ng߶i ðó ðã gieo tr°ng cån lành · ch² vô lßþng ngàn muôn ðÑc Ph§t r°i! Nhß v§y chúng ta có tüi thân là mình m¾i phát tâm tu hay không? Hay là chúng ta ðã gieo tr°ng cån lành n½i nhi«u chß Ph§t, nhßng tÕi chúng ta tu hành lôi thôi nên bây gi¶ còn sót lÕi ðây? Hi®n nay nªu chúng ta c¯ g¡ng tu næa, d¥n d¥n s¨ có ngày mình ðªn, ch¾ không có cån lành thì nghe kinh này không tin n±i. Ngày nay chúng ta nghe mà tin ðßþc và quä quyªt là Ph§t nói ðúng chân lý, ðü ni«m tin là ðã có cån lành t× lâu r°i. Song ðã gieo tr°ng cån lành · nhi«u ð¶i chß Ph§t mà còn lang thang · ðây, th§t ðáng tüi h± quá phäi không? Tuy nhiên chúng ta cûng có chút hãnh di®n là ðã có cån lành ch¾ không phäi mình là con s¯ không, mà ðã có cån lành r°i nªu quyªt chí tu, chúng ta có th¬ tiªn ðßþc ch¾ không ðªn n²i phäi lui søt. Do tin nhß thª, chúng ta có th¬ c¯ g¡ng tiªn t¾i.

Tiªp theo ðÑc Ph§t hÕ th¤p xu¯ng mµt t¥ng næa. Ngài bäo: Giä sØ nhß có nhæng ng߶i nghe l¶i dÕy ðây, chï sanh mµt ni®m, mµt ni®m thôi, mµt ni®m tin trong sÕch thì ng߶i ðó s¨ ðßþc Ph§t th¤y biªt ch¡c ch¡n ng߶i ðó ðßþc công ðÑc vô lßþng. Ðó là cái th¤y biªt cüa Ph§t nhß thª ch¾ không phäi Ngài nói suông. Quí v¸ có ðßþc mµt ni®m tin trong sÕch chßa? Nghe l¶i dÕy nhß v§y mà ðßþc mµt ni®m tin trong sÕch ðã là công ðÑc vô lßþng r°i. Vì c¾ sao? Vì nhæng chúng sanh ðó không còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. TÕi sao? Vì mµt ni®m tin trong sÕch là tin r¢ng nªu chúng ta còn mµt ni®m tÑc là còn mµt chúng sanh chßa ðµ ðßþc. V§y là còn ngã, còn nhân, còn chúng sanh, còn th÷ giä. Trái lÕi nªu t¤t cä chúng sanh ðßþc ðµ vào vô dß Niªt-bàn r°i thì tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä ðâu còn, nên nói không còn nhæng tß¾ng ðó.

ÐÑc Ph§t lÕi bäo thêm: Không còn tß¾ng pháp và cûng không còn tß¾ng phi pháp næa. Th߶ng trong nhà Ph§t nói pháp là ðúng pháp, phi pháp là không ðúng pháp, cûng nhß chúng ta nói pháp là phäi, phi pháp là qu¤y, vi®c phi pháp là vi®c tà, vi®c sai qu¤y. Pháp và phi pháp, hai tß¾ng ðó không còn næa. Vì c¾ sao? Nªu tâm còn ch¤p tß¾ng thì còn ch¤p ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Nªu còn ch¤p tß¾ng pháp thì cûng còn ch¤p tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Pháp là phäi, nªu còn ch¤p phäi thì cûng còn ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Thí dø vi®c ðó là vi®c phäi, tôi làm vi®c phäi hay ai làm vi®c phäi? Ho£c tôi làm ho£c ng߶i làm? Nªu có ng߶i làm vi®c phäi thì ng߶i ð¯i v¾i mình tÑc có nhân là có ngã, trái lÕi có ngã là có nhân. Thª nên ch¤p cái phäi là th§t thì cûng có ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä; ch¤p cái qu¤y là th§t thì cûng có ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. V§y chÆng nhæng chúng ta không ch¤p vào cái tß¾ng cüa tâm ni®m mình mà cûng không nên ch¤p pháp phäi và qu¤y. Có nhi«u khi mình không ch¤p các tß¾ng mà ch¤p ði«u phäi ði«u qu¤y là th§t. Các tß¾ng là không th§t còn ði«u phäi qu¤y có th§t hay không? Phäi qu¤y cûng là cái giä ð¸nh cüa mµt th¶i thôi. Tùy theo m²i th¶i ð£t vi®c này là phäi thì chúng ta th¤y nó phäi, ð£t vi®c kia là qu¤y thì chúng ta th¤y nó qu¤y, ch¾ ðâu có gì là c¯ ð¸nh. Nªu chúng ta ch¤p có mµt cái c¯ ð¸nh, ðó cûng là ch¤p pháp mà ch¤p pháp là cûng còn ch¤p ngã. Ngã và pháp không tách r¶i nhau ðßþc. Ch¤p pháp và phi pháp là ch¤p pháp; ch¤p ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä là ch¤p ngã. Hai cái ch¤p này dÑt sÕch thì m¾i an lành giäi thoát. Thª nên trong ðoÕn sau, ðÑc Ph§t bäo: Nhß ta th߶ng nói TÏ-kheo các ông nên biªt, ta nói pháp ví dø nhß chiªc bè, pháp còn nên bö hu¯ng là phi pháp.

Thí dø nhß chúng ta cho nhæng câu chuy®n t¥m phào · thª gian là nhæng l¶i nói b§y, là phi pháp, còn nhæng l¶i dÕy trong kinh sách là l¶i vàng ng÷c ðúng pháp. Nhßng ch¤p phi pháp là th§t cûng b®nh, ch¤p pháp là th§t cûng b®nh! Do ðó ðÑc Ph§t dÕy r¢ng: L¶i Ph§t nói dø nhß chiªc bè giúp ng߶i qua sông. Khi chßa qua khöi b¶ mê thì chiªc bè r¤t quí, khi nß½ng chiªc bè qua ðªn b¶ giác r°i, chiªc bè có còn giá tr¸ gì næa không? Trong kinh A-hàm ðÑc Ph§t ví dø · bên này b¶ sông có gi£c cß¾p ðu±i hÕi ng߶i, có ng߶i chÕy tránh gi£c cß¾p, mu¯n qua b¶ sông bên kia là ch² an lành, không tai h÷a. B¤y gi¶ h÷ m¾i ch£t tám cây kªt thành bè (tám cây ví dø cho Bát chánh ðÕo) r°i nß½ng chiªc bè qua ðßþc bên kia b¶ sông. Khi qua ðªn n½i, ng߶i ðó bß¾c lên b¶, dî nhiên chiªc bè phäi bö lÕi. Nhß v§y Bát chánh ðÕo là pháp cüa Ph§t nói mà khi ðªn b¶ giác còn phäi bö hu¯ng næa là vi®c phi pháp, ði«u sai qu¤y b§y bÕ. Song hi®n gi¶, phi pháp quí v¸ bö ðßþc chßa? Nhß v§y nªu nói v¾i quí v¸ thì phäi nói thª nào? Phi pháp còn chÆng bö hu¯ng là pháp! Ph§t thì bäo: Pháp còn phäi bö hu¯ng là phi pháp. Quí v¸ thì trái lÕi phi pháp, tÑc là nhæng chuy®n nói x¢ng nói b§y không có nghîa gì, còn bö không ðßþc hu¯ng là pháp, là cái hay, làm sao bö n±i! Nhß v§y chúng ta ngßþc lÕi v¾i Ph§t!

Tóm lÕi qua ðoÕn này, trß¾c hªt ðÑc Ph§t nêu lên ng߶i tu hành mà tin ðßþc các l¶i Ph§t nói trong kinh Kim Cang là ðã gieo tr°ng cån lành sâu d¥y r°i. ÐoÕn thÑ hai ðÑc Ph§t bäo r¢ng ðúng ra ng߶i tin ðßþc kinh này thì phäi th¤y rõ t¤t cä tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä ð«u không th§t. ChÆng nhæng b¯n tß¾ng không th§t mà phäi th¤y t¤t cä tß¾ng thª gian ð«u không th§t và t¤t cä pháp phäi và không phäi cûng ð«u không th§t. Th¤y ðßþc nhß v§y ng߶i ðó m¾i ðúng là tin kinh này mµt cách chân chánh. Ðây là phá ch¤p ngã và ch¤p pháp vì ngã là giä d¯i thì pháp cûng là giä d¯i. Nªu chúng ta biªt ngã giä d¯i nhßng còn cho pháp là th§t, ðó cûng là b®nh. L¶i Ph§t nói chï có giá tr¸ khi chúng ta còn mê và khi chúng ta nh¶ l¶i nói ðó thoát khöi mê l¥m r°i thì phäi bö l¶i ðó ði. Quí v¸ th¤y chï có Ph§t m¾i dám nói nhß v§y, ch¾ · thª gian chßa có ai dám nói nhß thª. Chúng ta th¤y rõ giá tr¸ Ph§t pháp là · ch² không ð¬ chúng ta k©t trong mµt cái ch¤p nào. L¶i Ph§t dÕy là phß½ng thu¯c tr¸ b®nh, b®nh lành thì bö thu¯c. Nghe ngôn ngæ phäi biªt Ñng døng ð¬ tu, ch¾ không nên bám vào ngôn ngæ cho ðó là cÑu kính, kiªp kiªp ð¶i ð¶i giæ hoài không bö thì vô tình chúng ta b¸ k©t.

Ъn b¶ thì phäi bö bè, nhßng nªu chßa ðªn b¶ mà vµi bö bè thì ðó là ði«u hi¬m nguy. Thª nên vi®c quan tr÷ng là chúng ta phäi nh§n ðúng l¨ th§t, phäi biªt mình ðang · v¸ trí nào, mình là ng߶i ðªn b¶ hay là ng߶i m¾i sØa soÕn bß¾c xu¯ng bè. Nªu v×a sØa soÕn bß¾c xu¯ng bè thì rán kiªm dây ràng bè cho ch¡c ð¬ nh¶ nó ðßa mình qua sông, còn nªu mình ðã ðªn b¶ r°i thì chiªc bè tr· thành vô nghîa, bö nó không chút tiªc nu¯i. Ng߶i h÷c ðÕo phäi sáng su¯t nhß thª, ch¾ ð×ng l¥m lçn hai v¸ trí ðó, chßa t¾i b¶ mà ðã vµi bö bè, hay ðªn b¶ r°i mà còn giæ chiªc bè; cä hai ð«u là b®nh, ð«u l¥m lçn, hi¬u v§y là chúng ta hi¬u ðÕo.

Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß Lai ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« da? Nhß Lai hæu s· thuyªt pháp da? Tu-b°-ð« ngôn: Nhß ngã giäi Ph§t s· thuyªt nghîa, vô hæu ð¸nh pháp, danh A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«, di®c vô hæu ð¸nh pháp Nhß Lai khä thuyªt. Hà dî c¯? Nhß Lai s· thuyªt pháp, giai b¤t khä thü, b¤t khä thuyªt, phi pháp, phi phi pháp. S· dî giä hà? Nh¤t thiªt Hi«n Thánh giai dî vô vi pháp nhi hæu sai bi®t.

D˜CH:

KHÔNG п"C, KHÔNG NÓI.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác chång? Nhß Lai có nói pháp chång? Tu-b°-ð« thßa: Nhß con hi¬u qua nghîa Ph§t nói, không có pháp nh¤t ð¸nh tên là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, cûng không có pháp nh¤t ð¸nh Nhß Lai có th¬ nói. Vì c¾ sao? Vì pháp Nhß Lai nói ð«u không th¬ ch¤p, không th¬ nói, chÆng phäi pháp, chÆng phäi phi pháp. Vì c¾ sao? Vì t¤t cä b§c Hi«n Thánh ð«u do pháp vô vi mà có sai bi®t.

GIÄNG:

Ch¡c hÆn quí v¸ ð«u th¡c m¡c tñ höi tÕi sao Ph§t nói kinh mình h÷c mà nói không nói, còn tu là c¯t ðßþc ð¡c quä mà · ðây Ph§t nói không ð¡c là tu làm sao? Trong ðoÕn trß¾c, quí v¸ nh¾ ðÑc Ph§t phá pháp và phi pháp. Phäi và qu¤y ðã phá r°i, ðªn ðây cái chúng ta quí kính nh¤t là pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, tÑc pháp chÑng quä thành Ph§t, pháp ðó có th§t hay không? Phäi và qu¤y không th§t chúng ta ð°ng ý r°i, còn pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác mà Ph§t chÑng có th§t hay không? Nhi«u khi nhæng cái t¥m th߶ng thì th¤y giä, nhßng ðªn cái cao quí h½n thì th¤y th§t. Thí dø nhß chì, k¨m... chúng ta nói là giä, ðªn vàng lÕi th¤y là th§t. Nhßng nªu th¤y vàng là th§t thì cûng còn th¤y th§t, vì mµt cái th§t thì nhæng cái khác cûng th§t luôn, cho nên pháp và phi pháp là giä r°i nhßng ðªn pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nªu chúng ta th¤y th§t thì cûng là b®nh. Vì thª ðÑc Ph§t m¾i höi: V§y Nhß Lai có ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác hay không? Và Nhß Lai có nói pháp hay không? Ðó là hai câu höi Ph§t ð£t ra ð¬ ngài Tu-b°-ð« trä l¶i. Ngài Tu-b°-ð« thßa: "Nhß ch² hi¬u cüa con qua nghîa Ph§t nói", ðây là ngài Tu-b°-ð« dè d£t, nhæng gì Ngài biªt thì nói biªt, nhæng gì h÷c ðßþc n½i Ph§t thì nói con h÷c cüa Ph§t. Thª nên Ngài thßa: Con biªt theo nghîa cüa Ph§t nói, ch¾ không phäi con biªt theo ý riêng cüa con, không có pháp nh¤t ð¸