Phøc thÑ Tu-b°-ð«! Nhßþc thi®n nam tØ, thi®n næ nhân th÷ trì, ðµc tøng thØ kinh, nhßþc vi nhân khinh ti®n, th¸ nhân tiên thª tµi nghi®p, ßng ð÷a ác ðÕo, dî kim thª nhân khinh ti®n c¯, tiên thª tµi nghi®p t¡c vi tiêu di®t, ðß½ng ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Tu-b°-ð«! Ngã ni®m quá khÑ vô lßþng a-tång-kÏ-kiªp, ß Nhiên Ðång Ph§t ti«n ð¡c tr¸ bát bách tÑ thiên vÕn Ñc na-do-tha chß Ph§t, t¤t giai cúng d߶ng th×a sñ vô không quá giä. Nhßþc phøc hæu nhân ß h§u mÕt thª nång th÷ trì ðµc tøng thØ kinh, s· ð¡c công ðÑc, ß ngã s· cúng d߶ng chß Ph§t công ðÑc, bách ph¥n b¤t c§p nh¤t, thiên vÕn Ñc ph¥n, nãi chí toán s¯ thí dø s· b¤t nång c§p. Tu-b°-ð«! Nhßþc thi®n nam tØ, thi®n næ nhân, ß h§u mÕt thª, hæu th÷ trì ðµc tøng thØ kinh, s· ð¡c công ðÑc, ngã nhßþc cø thuyªt giä, ho£c hæu nhân vån tâm t¡ùc cu°ng loÕn h° nghi b¤t tín. Tu-b°-ð«! Ðß½ng tri th¸ kinh nghîa b¤t khä tß ngh¸, quä báo di®c b¤t khä tß ngh¸.

D˜CH:

HAY LÀM S€CH CÁC NGHIŽP CH¿•NG.

LÕi næa, này Tu-b°-ð«! Nªu có ng߶i thi®n nam, thi®n næ th÷ trì ð÷c tøng kinh này, nªu b¸ ng߶i khinh chê, ng߶i này do tµi nghi®p ð¶i trß¾c l¨ ra phäi ð÷a trong ð߶ng ác, do ð¶i này b¸ ng߶i khinh chê nên tµi nghi®p ð¶i trß¾c ¡t là tiêu di®t, s¨ ðßþc quä Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Này Tu-b°-ð«, ta nh¾ thu· quá khÑ vô lßþng a-tång-kÏ kiªp, · trß¾c ðÑc Ph§t Nhiên Ðång, ta ðßþc g£p tám tråm b¯n ngàn muôn Ñc na-do-tha các ðÑc Ph§t, ta ð«u cúng d߶ng th¶ phøng không sót mµt v¸ nào. Nªu lÕi có ng߶i · ð¶i mÕt pháp sau này hay th÷ trì ð÷c tøng kinh này, ðßþc công ðÑc, ð¯i v¾i công ðÑc cúng d߶ng chß Ph§t cüa ta, tråm ph¥n chÆng b¢ng mµt, ngàn muôn Ñc ph¥n cho ðªn toán s¯ thí dø ð«u không th¬ b¢ng.

Này Tu-b°-ð«! Nªu ng߶i thi®n nam thi®n næ · ð¶i mÕt pháp sau này, có ng߶i th÷ trì ð÷c tøng kinh này, ðßþc công ðÑc, nªu ta nói cho ðü ho£c có ng߶i nghe tâm t¤t cu°ng loÕn, h° nghi, không tin. Này Tu-b°-ð«, nên biªt kinh nghîa này không th¬ nghî bàn nên quä báo cûng không th¬ nghî bàn.

GIÄNG:

Trß¾c khi giäng qua ph¥n thÑ m߶i sáu, tôi nh¡c lÕi ph¥n trß¾c mµt chút khi nói v« b¯ thí thân. Tôi dçn mµt ví dø nhö ð¬ quí v¸ thØ xem mình dám b¯ thí không. Giä nhß ban ðêm chúng ta ngü, mµng th¤y ði n½i này, n½i kia và cûng có nhà cØa ðü các thÑ. Ъn mµt lát sau gi§t mình tïnh c½n mµng, ðó là mµng s¯ mµt, thân mµng s¯ mµt. Ъn khuya lÕi mµng l¥n næa, cûng th¤y cänh thân v.v... ðó là mµng s¯ hai. Nhß v§y c÷ng lÕi, cä ð¶i mình bao nhiêu l¥n mµng? Không biªt m¤y ngàn cái mµng. Trong m¤y ngàn mµng ðó, ð«u có thân có cänh. Giä sØ có ng߶i ðem hªt các thân cänh trong mµng ðó ð±i l¤y thân cüa mµt ðÑa nhö ch×ng nåm, ba tu±i, quí v¸ ch¸u ð±i không? Bao nhiêu thân và cänh trong mµng ðó, dù là cä tråm ngàn thân và cänh mµng, ðem ð±i mµt ðÑa bé th§t ðµ nåm, ba tu±i thì ai ch¸u ð±i? Thân cüa ðÑa bé s¯ng dài l¡m chï là chín mß½i nåm thôi mà ð±i bao nhiêu thân trong mµng mình còn không ch¸u ð±i thay! Trong m²i gi¤c mµng ð«u có thân có cänh nhßng khi hªt mµng thì m¤t, v§y thân cänh trong mµng ðó th§t hay giä? Trong mµng thì ai nói giä ðßþc, chï khi thÑc r°i m¾i biªt nó giä. Hi®n tÕi chúng ta cûng gi¯ng nhß thª, bao nhiêu thân cänh chúng ta ðang s¯ng - nghîa là ðang mê - thì ð«u th¤y nó th§t cä, nên nªu ð±i nó v¾i mµt thân chân th§t thì chúng ta không ð°ng ý. Nhßng ðªn ch×ng gi§t mình thÑc gi¤c, tÑc là ðßþc tïnh r°i, khi ðó m¾i th¤y r¢ng ð±i bao nhiêu thân mµng cho mµt cái thân th§t này cûng không xÑng ðáng næa. Song phäi ðþi tïnh ðã, bây gi¶ còn mê thì th¤y nó quí vô ng¥n!

Ъn ph¥n m߶i sáu, trß¾c hªt ðÑc Ph§t bäo r¢ng nªu có ng߶i thi®n nam thi®n næ hay th÷ trì ð÷c tøng kinh này, nªu ng߶i ðó b¸ ng߶i ta chê bai thì ðó là do tµi ð¶i trß¾c, ðáng lý h÷ phäi ð÷a trong ð¸a ngøc, ngÕ quï, súc sanh nhßng hi®n ð¶i này b¸ chê bai cho nên tµi nghi®p ð¶i trß¾c li«n tiêu di®t, s¨ ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Nhß v§y Ph§t nói r¤t rõ. Ai trì kinh này thì tµi nghi®p ð¶i trß¾c s¨ giäm ði, lý ðáng phäi b¸ ð÷a trong ð¸a ngøc, ngÕ quï, súc sanh nhßng nh¶ trì kinh này nên chï b¸ ng߶i chê bai thôi và tß½ng lai s¨ ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Nhß thª, nªu có ng߶i nói: Coi ch×ng trì kinh này thì ð± nghi®p, quí v¸ phäi trä l¶i thª nào? Ng߶i ðó nói theo Ph§t hay nói theo ai? Ph§t bäo mµt ðàng mà nói mµt ngã thì ðó là ma nói r°i. Nói ð± nghi®p ð¬ ngån không cho ng߶i ta trì kinh , ðó là ngån tr· ng߶i ta tu hành phäi không? — ðây Ph§t khuyên chúng ta trì kinh ð¬ giäm nghi®p, ðáng l¨ phäi ð÷a trong ba ð߶ng ác mà bây gi¶ chï b¸ chê bai mµt chút thôi thì nh© biªt ch×ng nào, v§y là giäm t¯i thi¬u ðó. Thª mà có ng߶i nói coi ch×ng tøng kinh Kim Cang thì ð± nghi®p, quí v¸ xác ð¸nh cho kÛ xem câu nói ðó là ai nói? Câu ðó là ma nói. Giä sØ ng߶i cÕo tóc · chùa mà nói câu ðó thì không phäi là ng߶i tu næa, vì Ph§t bäo: Ngoài kinh mà nói là ma nói. — ðây kinh chï rõ ràng mà h÷ nói khác ði, không có ch² y cÑ thì không phäi ma là gì? Nhß v§y quí v¸ nên dè d£t ð×ng nói sai kinh mà mang tµi. Thª nên chúng ta phäi hi¬u rõ l¶i Ph§t dÕy. Nªu có ai höi: Tôi có th¬ trì kinh Kim Cang ðßþc không và trì kinh Kim Cang có ð± nghi®p không, thì quí v¸ trä l¶i ra sao? Chúng ta phäi nói: Trì kinh Kim Cang là giäm nghi®p ch¾ không phäi ð± nghi®p và dçn câu này làm chÑng: Nªu có ng߶i trì kinh này b¸ ng߶i khinh chê, ng߶i này do tµi ác ð¶i trß¾c, l¨ ra b¸ ð÷a ð߶ng ác mà ð¶i này b¸ ng߶i khinh chê nên nghi®p ác ð¶i trß¾c hªt và sau s¨ thành Ph§t.

Tiªp theo ðÑc Ph§t so sánh công ðÑc trì kinh, trong ðoÕn trß¾c Ngài so sánh v¾i công ðÑc b¯ thí nµi tài và ngoÕi tài r°i, ðªn ðây Ngài so sánh v¾i công ðÑc cúng d߶ng Ph§t. Ngài bäo r¢ng: Trß¾c ðÑc Ph§t Nhiên Ðång (ðªn Ph§t Nhiên Ðång, Ngài ðßþc th÷ ký thành Ph§t), Ngài ðã g£p tám tråm b¯n ngàn muôn Ñc na-do-tha chß Ph§t, Ngài ð«u cúng d߶ng th¶ phøng không sót mµt v¸ nào. Nªu trong ð¶i mÕt pháp này có ng߶i trì kinh Kim Cang, thì sánh v¾i công ðÑc Ngài cúng d߶ng bao nhiêu ðÑc Ph§t ðó, công ðÑc cüa Ngài không b¢ng mµt ph¥n công ðÑc cüa ng߶i trì kinh Kim Cang kia, cho ðªn toán s¯ thí dø cûng không bì k¸p. Nhß v§y quí v¸ có tin n±i không? Quí v¸ có cúng d߶ng ðßþc ðÑc Ph§t nào chßa? Th§t ra trong kinh nói: Ra ð¶i mà g£p Ph§t là quí vô lßþng vô biên, hu¯ng næa là cúng d߶ng bao nhiêu ðÑc Ph§t, v§y mà không b¢ng ng߶i trì kinh Kim Cang là tÕi sao? Cúng d߶ng ðó là chúng ta ðem cái gì cúng d߶ng? Cüa cäi bên ngoài và tâm thành kính bên trong cüa mình phäi không? Nhßng tâm thành kính ðó là sanh di®t hay là b¤t sanh di®t? Tâm thành kính cúng d߶ng ðó là tâm sanh di®t, cüa cäi cûng là tß¾ng sanh di®t. Trì kinh là không còn th¤y ngã th§t, nhân th§t mà th¤y ðßþc ngay n½i mình có trí Kim Cang, nh§n ra ðßþc trí chân th§t ðó tÑc là trì kinh Kim Cang. Nhß v§y bao nhiêu cái sanh di®t kia ðâu bì ðßþc v¾i cái chân th§t. Thª nên Ph§t bäo công ðÑc cúng d߶ng không b¢ng mµt ph¥n công ðÑc trì kinh. Nhßng hi®n nay nghe nói cúng d߶ng thì thích mà nói trì kinh thì ngán phäi không? Nªu bäo quí v¸ t± chÑc l­ cúng d߶ng Ph§t, cúng d߶ng chß tång ðßþc phß¾c vô lßþng thì ai cûng ch¸u, nªu bäo trì kinh Kim Cang thì ai cûng ngán. Chao ôi! Kinh gì nói không có ngã, không có nhân, không có chúng sanh, th÷ giä, v§y ch¾ ai ðây? Ai kia? CÑ th¤y mình th§t, ng߶i th§t nên không kham trì kinh Kim Cang, ch¾ nªu hi¬u rõ ngã, nhân và pháp ð«u là tß¾ng hß giä không th§t thì ng߶i trì kinh Kim Cang là công ðÑc vô k¬.

Thª nên ðÑc Ph§t m¾i bäo r¢ng: Này Tu-b°-ð«, nªu có ng߶i thi®n nam thi®n næ nào · trong ð¶i mÕt pháp th÷î trì kinh Kim Cang, thì công ðÑc cüa ng߶i ðó nªu ta nói cho ðü ho£c có ng߶i nghe thì tâm h÷ sanh cu°ng loÕn h° nghi. Vì quá sÑc tß·ng tßþng cüa con ng߶i nên h÷ hoäng h¯t, h÷ h° nghi, không tin. Ngài bäo thêm: Nên biªt nghîa cüa kinh này không th¬ nghî bàn cho nên quä báo cûng không th¬ nghî bàn. TÕi sao nghîa không th¬ nghî bàn? Vì Kim Cang Bát-nhã là trí chân th§t b¤t sanh b¤t di®t cüa chúng ta, là chân tâm b¤t sanh b¤t di®t hay pháp thân b¤t sanh b¤t di®t cüa mình, cái ðó không b¸ gi¾i hÕn trong th¶i gian và không gian. B·i không gi¾i hÕn trong th¶i gian, không gian nên th߶ng nói là tuy®t ð¯i, vßþt ngoài ð¯i ðãi. Còn t¤t cä pháp thª gian ð«u n¢m trong tß½ng ð¯i, vì tß½ng ð¯i nên là tß¾ng sanh di®t. Quí v¸ ki¬m lÕi xem trong cuµc s¯ng này có cái gì không phäi là tß½ng ð¯i? Nhß t¯i và sáng là tß½ng ð¯i, cho nên hi®n gi¶ sáng, mµt lát næa t¯i, r°i ðªn sáng, sáng t¯i ðu±i nhau sanh di®t. Nhß v§y sáng t¯i là tß½ng ð¯i nên là tß¾ng sanh di®t. Nam næ cûng là tß½ng ð¯i cho nên nam næ hþp là có sanh, sanh thì có tØ, ðó là tß¾ng sanh di®t. Trên thª gian này t¤t cä ð«u là tß½ng ð¯i, ðó là pháp sanh di®t. Pháp sanh di®t bì sao ðßþc v¾i pháp không sanh di®t. Thª nên nghîa cüa pháp không sanh di®t cao siêu vô t§n và quä báo cûng vô t§n. Còn nghîa cüa pháp sanh di®t là hæu t§n thì quä báo cûng hæu t§n. Ðem cái hæu t§n so v¾i cái vô t§n thì không bao gi¶ sánh k¸p.

Quí v¸ hi¬u nhß thª nào? Hi¬u qua l¶i giäi ch¾ chßa hi¬u th§t sñ. Ng߶i nào th¤y rõ thân này là äo mµng là huy­n hóa nhß b÷t nhß bóng, th¤y cänh cûng v§y thì ng߶i ðó m¾i th§t hi¬u, ng߶i ðó là ng߶i trì kinh Kim Cang. Còn nªu hi¬u m½ h°, vçn th¤y mình là th§t thì chßa trì n±i kinh Kim Cang. Nªu có, ðó là trì b¢ng chæ, b¢ng ngôn ngæ ch¾ chßa phäi trì b¢ng tâm trí quán chiªu. Trái lÕi nªu th¤y rõ ho£c xét rõ thân cänh là tß¾ng duyên hþp hß giä, ðó là trì b¢ng trí tu® quán chiªu. Trì b¢ng chæ nghîa g÷i là vån tñ Bát-nhã , còn dùng trí soi xét quán chiªu ðó là quán chiªu Bát-nhã. S¯ng ðßþc v¾i trí tu® b¤t sanh b¤t di®t, ðó là th§t tß¾ng Bát-nhã, ðó m¾i là b¤t sanh b¤t di®t. Quí v¸ nh¾ nên Ñng døng cái thÑ hai h½n là cái thÑ nh¤t, vì vån tñ chæ nghîa ð÷c qua r°i m¤t, còn quán chiªu m¾i th¤m sâu vào trong, ðó là cái ð¬ ði ðªn th§t tß¾ng.

Nhî th¶i Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Thi®n nam tØ, thi®n næ nhân phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm, vân hà ßng trø, vân hà hàng phøc kÏ tâm? Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Thi®n nam tØ, thi®n næ nhân phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm giä, ðß½ng sanh nhß th¸ tâm, ngã ßng di®t ðo nh¤t thiªt chúng sanh, di®t ðµ nh¤t thiªt chúng sanh dî nhi vô hæu nh¤t chúng sanh th§t di®t ðµ giä. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«! Nhßþc B°-tát hæu ngã tß¾ng, nhân tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng, tÑc phi B°-tát. S· dî giä hà? Tu-b°-ð«! Th§t vô hæu pháp phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm giä. Tu-b°-ð«! ¿ ý vân hà? Nhß Lai ß Nhiên Ðång Ph§t s·, hæu pháp ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« phü?

- Ph¤t dã Thª Tôn! Nhß ngã giäi Ph§t s· thuyªt nghîa, Ph§t ß Nhiên Ðång Ph§t s·, vô hæu pháp ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«.

Ph§t ngôn: Nhß th¸, nhß th¸! Tu-b°-ð«, th§t vô hæu pháp Nhß Lai ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Tu-b°-ð«! Nhßþc hæu pháp Nhß Lai ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« giä, Nhiên Ðång Ph§t t¡c b¤t dæ ngã th÷ ký: Nhæ ß lai thª ðß½ng ð¡c tác Ph§t, hi®u Thích-ca Mâu-ni. Dî th§t vô hæu pháp ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«, th¸ c¯ Nhiên Ðång Ph§t dæ ngã th÷ ký, tác th¸ ngôn: Nhæ ß lai thª, ðß½ng ð¡c tác Ph§t, hi®u Thích-ca Mâu-ni. Hà dî c¯? Nhß Lai giä, tÑc chß pháp nhß nghîa. Nhßþc hæu nhân ngôn: Nhß Lai ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«, Tu-b°-ð«! Th§t vô hæu pháp Ph§t ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Tu-b°-ð«! Nhß Lai s· ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«, ß th¸ trung, vô th§t vô hß, th¸ c¯ Nhß Lai thuyªt: Nh¤t thiªt pháp giai th¸ Ph§t pháp. Tu-b°-ð«! S· ngôn nh¤t thiªt pháp giä tÑc phi nh¤t thiªt pháp, th¸ c¯ danh nh¤t thiªt pháp. Tu-b°-ð«! Thí nhß nhân thân tr߶ng ðÕi.

Tu-b°-ð« ngôn: Thª Tôn! Nhß Lai thuyªt nhân thân tr߶ng ðÕi t¡c vi phi ðÕi thân, th¸ danh ðÕi thân.

Tu-b°-ð«! B°-tát di®c nhß th¸. Nhßþc tác th¸ ngôn: Ngã ðß½ng di®t ðµ vô lßþng chúng sanh, tÑc b¤t danh B°-tát. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«! Th§t vô hæu pháp danh vi B°-tát, th¸ c¯ Ph§t thuyªt nh¤t thiªt pháp vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh, vô th÷ giä. Tu-b°-ð«! Nhßþc B°-tát tác th¸ ngôn: Ngã ðß½ng trang nghiêm Ph§t ðµ, th¸ b¤t danh B°-tát. Hà dî c¯? Nhß Lai thuyªt trang nghiêm Ph§t ðµ giä, tÑc phi trang nghiêm, th¸ danh trang nghiêm. Tu-b°-ð«! Nhßþc B°-tát thông ðÕt vô ngã pháp giä, Nhß Lai thuyªt danh chân th¸ B°-tát.

D˜CH:

T"T CÙNG KHÔNG CÓ NGÃ.

Khi ¤y ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn! Ng߶i thi®n nam, ng߶i thi®n næ phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác làm sao an trø, làm sao hàng phøc tâm kia? Ph§t bäo Tu-b°-ð«: Ng߶i thi®n nam, ng߶i thi®n næ phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nên sanh tâm nhß thª này: Ta nên di®t ðµ t¤t cä chúng sanh, di®t ðµ t¤t cä chúng sanh r°i mà không có mµt chúng sanh th§t di®t ðµ. Vì c¾ sao? Tu-b°-ð«, nªu B°-tát còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä ¡t không phäi là B°-tát. Vì c¾ sao? Tu-b°-ð«, th§t không có pháp phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Tu-b°-ð«! Ý ông nghî sao? Nhß Lai · n½i Ph§t Nhiên Ðång có pháp ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác chång?

- BÕch Thª Tôn, không v§y! Nhß ch² hi¬u cüa con qua nghîa Ph§t nói, Ph§t · n½i Ph§t Nhiên Ðång không có pháp ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác.

Ph§t bäo: Nhß thª, nhß thª! Tu-b°-ð«, th§t không có pháp Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Này Tu-b°-ð«! Nªu có pháp Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác thì ðÑc Ph§t Nhiên Ðång ¡t không th÷ ký cho ta: — ð¶i sau, ông s¨ ðßþc thành Ph§t hi®u là Thích-ca Mâu-ni. Do th§t không có pháp ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, thª nên ðÑc Ph§t Nhiên Ðång m¾i th÷ ký cho ta, nói thª này: — ð¶i sau, ông s¨ ðßþc thành Ph§t hi®u là Thích-ca Mâu-ni. Vì c¾ sao? Nhß Lai tÑc là nghîa Nhß cüa các pháp. Nªu có ng߶i nói Nhß Lai ðßþc pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, này Tu-b°-ð«, th§t không có pháp Ph§t ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Này Tu-b°-ð«! Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, · trong ¤y không th§t, không hß. Thª nên Nhß Lai nói t¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp. Này Tu-b°-ð«! Nói t¤t cä pháp ðó tÑc không phäi t¤t cä pháp, nên g÷i là t¤t cä pháp. Này Tu-b°-ð« thí nhß có ng߶i thân cao l¾n.

Ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn! Nhß Lai nói thân ng߶i cao l¾n ¡t không phäi thân l¾n, ¤y g÷i là thân l¾n.

- Này Tu-b°-ð«! B°-tát cûng nhß thª, nªu nói l¶i thª này: Ta s¨ di®t ðµ vô lßþng chúng sanh, ¡t không g÷i là B°-tát. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«! Th§t không có pháp tên là B°-tát. Thª nên Ph§t nói: t¤t cä pháp không ngã, không nhân, không chúng sanh, không th÷ giä. Này Tu-b°-ð«! Nªu B°-tát nói l¶i thª này: Ta s¨ trang nghiêm cõi Ph§t, ¤y chÆng g÷i là B°-tát. Vì c¾ sao? Nhß Lai nói trang nghiêm cõi Ph§t tÑc chÆng phäi trang nghiêm, ¤y g÷i là trang nghiêm. Này Tu-b°-ð«! Nªu B°-tát thông ðÕt pháp vô ngã, Nhß Lai g÷i ðó là chân th§t B°-tát.

GIÄNG:

Chúng tôi ðã nói v¾i quí v¸ r¢ng: Kinh Kim Cang chü yªu là trä l¶i hai câu höi: Làm sao an trø tâm, làm sao hàng phøc tâm, nhßng câu höi ðó phäi ði ðôi v¾i câu trß¾c là ng߶i phát tâm c¥u thành Ph§t ch¾ không phäi ng߶i th߶ng. Ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác tÑc phát tâm c¥u thành Ph§t, làm sao trø tâm, làm sao hàng phøc tâm? Câu höi ðó · trß¾c Ph§t trä l¶i r°i, v§y tÕi sao · ðây ngài Tu-b°-ð« lÕi höi næa? B·i vì hai câu höi này là t¯i h® tr÷ng trên ð߶ng tu hành, nªu chúng ta nghe lß¾t qua, không chåm chï ð¬ hªt tâm trí vào ðó thì khó mà lãnh hµi n±i, cho nên Ngài nh¡c lÕi mµt l¥n næa ð¬ Ph§t giäi. Do ðó tôi g÷i là ði®p khúc. Ðó là vì Ngài mu¯n chúng ta th¤y rõ ý Ph§t dÕy cách hàng phøc tâm, cách an trø tâm.

ÐÑc Ph§t trä l¶i: Nªu ng߶i thi®n nam, thi®n næ phát tâm c¥u thành Ph§t nên sanh tâm nhß thª này: Ta nên di®t ðµ t¤t cä chúng sanh, nhßng ðµ t¤t cä chúng sanh r°i mà không có mµt chúng sanh nào ðßþc di®t ðµ. е là qua, di®t là m¤t, tÑc là ðßa t¤t cä chúng sanh qua ch² t¸ch di®t qua m¤t hªt. Tôi ðã t×ng nói v¾i quí v¸: M²i ni®m là mµt chúng sanh, ðßa nó ðªn ch² vô sanh, ðßa nó qua ðó r°i nhìn lÕi không còn chúng sanh nào hªt, mà không còn mµt chúng sanh nào, nhß v§y lúc ðó có còn tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä không? Quí v¸ nh¾ chúng ta còn th¤y ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä là do ni®m sanh phäi không? Do ni®m kh·i m¾i ch¤p ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Nªu ni®m không kh·i thì l¤y gì ch¤p? Thª nên nói ðµ qua hªt r°i thì không còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. S· dî hi®n tÕi ai nói ðªn tên chúng ta li«n n±i gi§n là vì v×a nghe nói, ni®m li«n kh·i phân bi®t nên m¾i gi§n, nªu nghe nói mà ni®m không kh·i thì ðâu có gi§n. Nªu d¤y ni®m thì ch¤p ngã cho nên sân, không d¤y ni®m thì không ch¤p ngã cho nên không sân. Không ch¤p ngã thì không ch¤p nhân do ðó tham sân si ðâu còn. Nhß v§y chúng ta th¤y rõ ðµ t¤t cä ni®m ðªn ch² vô sanh r°i b¯n tß¾ng cûng theo ðó hªt. Trái lÕi còn có ni®m sanh thì còn b¯n tß¾ng. Thª nên mu¯n hàng phøc tâm mình ðªn ch² an trø viên mãn thì phäi ðµ t¤t cä chúng sanh. TÕi sao · ðây ðÑc Ph§t chï trä l¶i câu hàng phøc tâm ch¾ không nói an trø tâm? B·i vì hàng phøc r°i là an trø. —ü ðoÕn trß¾c Ph§t dÕy an trø riêng, hàng phøc riêng, nhßng · ðây kªt thúc lÕi thì hàng phøc là an trø. Quí v¸ thØ hàng phøc tâm mình ði. Nªu mình ðµ hªt t¤t cä chúng sanh r°i thì có an trø không? Ðó là an trø r°i, vì v§y không c¥n nói ðªn an trø næa. Nói ðµ t¤t cä chúng sanh mà không th¤y có chúng sanh th§t di®t ðµ. Do ðó Ph§t bäo: Này Tu-b°-ð«, nªu B°-tát còn có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä thì không phäi là B°-tát. Ng߶i không còn b¯n tß¾ng là ng߶i gì? Nhß v§y quí v¸ lo gì mình không làm B°-tát ðßþc. Nªu mình ð×ng d¤y ni®m, ð×ng kh·i ch¤p ngã, lúc ðó dù mình không tñ xßng là B°-tát, không mang nhãn hi®u B°-tát nhßng vçn là B°-tát. Trái lÕi dù mang nhãn hi®u B°-tát A, B°-tát B v.v... mà ni®m kh·i li«n li«n thì có phäi là B°-tát chßa? Nhß v§y chúng ta th¤y rõ B°-tát là ng߶i tâm không còn ch¤p, không còn k©t. Hi¬u nhß thª m¾i th¤y ðßþc ý nghîa cüa sñ tu hành là phäi ði ðªn ch² ðµ hªt chúng sanh, ðµ hªt chúng sanh r°i là hàng phøc, hàng phøc r°i li«n an trø. Nhß thª m¾i th§t là B°-tát.

Tiªp theo Ph§t li«n ð£t câu höi: Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, th§t không có pháp phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Th߶ng th߶ng khi tu, chúng ta thích lña pháp cao ð¬ tu c¯t mau thành Ph§t. Tuy nhiên khi phát tâm c¥u thành Ph§t thì pháp ð¬ chúng ta Ñng døng tu là th§t hay không th§t? Nªu th¤y pháp ðó th§t thì tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä còn hay không? Nhß mu¯n qua sông, tôi nh¶ chiªc ðò ðßa qua sông r°i, tôi th¤y chiªc ðò là th§t thì thª nào? Ðò th§t thì tôi cûng th§t, ng߶i chèo ðò cûng th§t. T¤t cä ð«u th§t! Thª nên qua sông r°i, th¤y ðò không còn quan tr÷ng næa m¾i bö ðò ðßþc. Nhß v§y còn có pháp thì còn có ngã, còn có ngã thì còn có pháp, hai cái ðó h² tß½ng. ÐoÕn trß¾c Ph§t phá ch¤p ngã, · ðây Ph§t phá thêm ch¤p pháp. Ðây không phäi pháp th߶ng, pháp này là pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác mà còn không th¤y là th§t, thì t¤t cä pháp thª gian có pháp nào th§t ðâu! Khi chúng ta ðßa ra mµt ý kiªn, ðó là pháp, nhßng nªu ði«u mình nói mà ng߶i ta không theo thì sao? Chúng ta gi§n phäi không? Cái ðó là phi pháp thì tÕi sao chúng ta gi§n? Pháp còn nên xä, hà hu¯ng phi pháp, nên nh¾ câu ðó. Nªu không ch¤p pháp thì không còn bu°n phi«n. Trái lÕi nªu nói vi®c này là th§t là phäi mà ng߶i ta không ch¸u nghe thì sao? B·i ch¤p nó phäi nên biªn thành sân si, mà biªn thành sân si thì còn phäi næa không? Chúng ta ch¤p vi®c phäi là ch¤p pháp phäi, ch¤p pháp phäi r°i thì ngã n±i lên, ngã n±i lên tÑc si mê d¤y kh·i. Thª nên ng߶i tu ðªn cä pháp cûng không ch¤p næa.

Ъn ðây tôi nói tª nh¸ h½n, nhß hi®n nay quí ph§t tØ th߶ng nghe chúng tôi dÕy tu thi«n, th¤y tu thi«n hay li«n Ñng døng tu. B¤t th¥n, hôm nào có ng߶i chï m£t nói tu thi«n là ðiên, là ngu si thì quí v¸ nghî sao? Lúc ðó nªu ch¤p pháp cüa tôi hay thì ngã n±i lên, tÑc thì mu¯n ðàn áp, mu¯n gây sñ v¾i h÷. Nhß v§y có pháp là có ngã. Ðó là chï nói pháp tu thi«n thôi. Còn ðÑc Ph§t bäo cä pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cûng không th§t. Th§t là cao siêu, thâm di®u! Thª gian chúng ta quá nông n±i, nhæng v÷ng tß·ng là ý nghî không th§t mà còn ch¤p, nghî ra là mu¯n b¡t ng߶i khác theo, ai không theo thì gi§n ngay, th§t là phi lý làm sao! Nªu ai gÕt bö ðßþc nhæng cái phi lý ðó thì l¥n l¥n s¨ b¾t kh±, b¾t sân si. Ðó là ch² tu. Thª nên phäi thuµc lòng câu Pháp thßþng ßng xä hà hu¯ng phi pháp. Pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác còn phäi bö, hu¯ng næa là cái phi pháp. Hi¬u nhß v§y, quí v¸ m¾i s¯ng mµt cách thoäi mái nh© nhàng. Chúng ta hi¬u, chúng ta Ñng døng tu m£c ng߶i ð¶i chê khen. Giäi thoát hay không là vi®c làm cüa mình, h÷ khen mình cûng không giäi thoát, h÷ chê mình cûng không tr¥m luân. Chúng ta biªt rõ tu nhß thª là có ích lþi cho mình thì cÑ vi®c tu. Thí dø nhß quí ph§t tØ hàng ngày, bu±i sáng, bu±i trßa khi ðói bøng thì ån c½m, xong r°i th¤y khöe, ði làm công tác ðßþc; ð«u ð«u bæa nào nhß bæa ¤y, mình th¤y vui vë nh© nhàng. Bây gi¶ b¤t th¥n có ng߶i bäo ån c½m là ngu si, là vô ích thì lúc ðó chúng ta cÑ ån hay là ngßng không ån? Vô lý quá, mình không ån ð¬ ðói sao? Thª nên nhæng l¶i nói dù là l¶i chØi m¡ng, chê bai, mình nghe làm gì, n±i sân làm chi? Chúng ta biªt rõ tråm ph¥n ðó là l¨ th§t thì ai nói gì cûng m£c, chuy®n mình làm mình biªt rõ r°i. Ng߶i nhß v§y m¾i là ng߶i th§t tin l¨ th§t. Có nhi«u ng߶i ðang làm mµt vi®c lþi ích th§t, nhßng v×a nghe ng߶i khác chï trích li«n hoäng h¯t nghi ng¶, ðó là chßa có kinh nghi®m, chßa nh§n l¨ th§t; ch¾ nªu có kinh nghi®m, nh§n l¨ th§t r°i thì ai nói gì cûng không thay ð±i l§p tr߶ng. Trong sñ tu hành cûng phäi nhß thª. Quí v¸ th¤y câu Pháp còn nên bö hu¯ng là phi pháp th§t hay vô cùng, chúng ta Ñng døng thì lþi ích biªt bao nhiêu. Chúng ta nghî phäi mà nªu ai nói không phäi, chúng ta bäo làm, h÷ nói không phäi không làm, thì chúng ta nghî pháp cüa Ph§t còn phäi xä hu¯ng næa là cái phi pháp này, do ðó chúng ta không gi§n h¶n chi cä. Chúng ta có quy«n ð« ngh¸ nhßng nghe theo hay làm theo là quy«n cüa ng߶i, nhß v§y chúng ta m¾i không sân h§n. Nh¤t là quí ðÕo hæu có quy«n làm chü gia ðình, hay l¤y quy«n làm chü b¡t m÷i ng߶i theo mình, nhi«u khi ð« ngh¸ sai nhßng tñ ái không dám nh§n l²i. Thª nên nªu mình c·i m·, cho m²i ng߶i ðßþc tñ do, mình ð« ngh¸ nhßng khi th¤y hþp, th¤y hay thì h÷ làm, khi th¤y không hþp, không hay thì thôi, mình cûng c߶i, không h¶n gì cä, nhß v§y là an ±n nh¤t trong ð¶i tu cüa mình.

ÐÑc Ph§t lÕi höi tiªp: Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai · ch² Ph§t Nhiên Ðång có pháp ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác không? Ngài Tu-b°-ð« phü nh§n: BÕch Thª Tôn, không. TÕi sao Ngài dám phü nh§n? Chúng ta th¤y Ngài nói th§t là dè d£t: Nhß ch² hi¬u cüa con qua l¶i Ph§t nói, Ph§t · ch² Ph§t Nhiên Ðång không có pháp ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. B·i vì Ngài chßa thành Ph§t, Ngài chßa xä ðßþc, nhßng hi®n gi¶ Ngài hi¬u qua l¶i Ph§t dÕy. Ng߶i xßa th§t kÛ lßÞng, còn chúng ta bây gi¶ v×a hi¬u mµt chút là nói bß¾ng, xßng là ta nói, ta hi¬u. Ph§t khen: Ðúng nhß v§y, ðúng nhß v§y, này Tu-b°-ð«, th§t không có pháp Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Nªu th¤y có pháp ð¬ ðßþc thì còn ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Ph§t giäi nghîa thêm: Này Tu-b°-ð«, nªu có pháp Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác thì ðÑc Ph§t Nhiên Ðång ¡t không th÷ ký cho ta: — ð¶i sau ông s¨ ðßþc thành Ph§t hi®u là Thích-ca Mâu-ni. Nªu ta còn th¤y có pháp ð¬ ðßþc thì Ph§t Nhiên Ðång không bao gi¶ th÷ ký cho ta thành Ph§t. Do th§t không có pháp ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nên ðÑc Ph§t Nhiên Ðång m¾i th÷ ký cho ta. B·i Ph§t không th¤y có pháp ðßþc nên Ngài ðßþc thành Ph§t, trái lÕi nªu th¤y có mµt pháp ðßþc là không ðßþc thành Ph§t. Cûng thª, t¤t cä chúng ta tu mà còn th¤y thân này th§t, cänh th§t, pháp th§t, thì không giác ngµ. Trái lÕi nªu chúng ta th¤y nó giä, tÕm có trong mµt th¶i gian ng¡n ch×ng vài mß½i nåm không ðáng k¬, thì chúng ta tr· v« s¯ng v¾i cái th§t. Ðó là chúng ta tïnh, chúng ta giác, do tïnh giác tß½ng lai s¨ ðßþc Ph§t th÷ ký. Nhß trong ðoÕn trß¾c Ph§t bäo ng߶i trì kinh này, do tµi ð¶i trß¾c, ðáng l¨ b¸ ð÷a ð¸a ngøc, nhßng chï b¸ m¡ng chê thôi và sau này s¨ thành Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Ðó là ðúng l¶i Ph§t nói ch¾ tôi ðâu dám Ñc thuyªt. Ph§t nói rõ ràng nhß v§y, nghîa là ng߶i nào biªt rõ thân này, cänh này là hß giä, do duyên hþp tÕm có mµt lúc r°i hoÕi, trong cái tß¾ng hß giä ðó có cái chân th§t ðang bày hi®n n½i sáu cån cüa chúng ta, nªu chúng ta s¯ng ðßþc v¾i nó thì t¤t cä cái hß giä ð«u vô nghîa. Nªu không còn ch¤p thân, ch¤p cänh, ch¤p pháp thì lúc ðó s¨ ðßþc Nhß Lai ¡t th¤y chúng ta, ¡t biªt chúng ta tß½ng lai s¨ thành Ph§t không nghi. Nhß thª làm ng߶i giác có khó không? Tôi th¤y không khó chút nào, chï c¥n v§n døng trí nhìn cho ðúng, th¤y cho ðúng thôi. Tïnh r°i thì giác. V§y tÕi sao không dùng trí mà cÑ dùng tình thß½ng ghét, bu°n, gi§n r°i cä ngày nó cÑ dçn mình chÕy loanh quanh không d×ng. Thß½ng ai, v¡ng m£t thì trông, thì tìm; ghét ai, g£p m£t thì tÑc, thì tránh. Chúng ta s¯ng v¾i cái Biªt t¤t cä là giä, mang cái giä chÕy tìm cái giä làm chi cho cñc. Biªt thª r°i cä ngày s¯ng an lành tñ tÕi, lúc nào cûng c߶i, vì t¤t cä ð«u giä thì có gì quan tr÷ng mà gi§n, mà bu°n!

Tuy không quan tr÷ng nhßng vçn phäi làm, ðó là chü trß½ng cüa B°-tát. Nhß Ngû minh và TÑ nhiªp pháp là nhæng phß½ng ti®n ð¬ B°-tát giáo hóa chúng sanh. Biªt r¢ng thân giä, cänh giä nhßng khi mê ng߶i ta th¤y nó th§t. H÷ ðang ðói phäi cho h÷ c½m ån cho ðÞ ðói r°i m¾i giäng ðÕo lý, lúc tïnh r°i h÷ m¾i nghe. Vì v§y mà B°-tát biªt thân cänh nhß huy­n, nhßng vçn phäi làm giúp ng߶i no ¤m r°i m¾i giäng ðÕo lý cho h÷ nghe. Quí v¸ phäi hi¬u cho rõ, nªu không hi¬u thì h÷c ÐÕi th×a tr· thành Ti¬u th×a tiêu cñc. TÕi sao? B·i vì nghe cái gì cûng giä thì chúng ta mu¯n ng°i không cho r°i, làm chi næa vô ích. Nhß v§y tr· thành tiêu cñc yªm thª. Chï có mình biªt nó giä ch¾ m÷i ng߶i chßa biªt, mu¯n cho ng߶i biªt, mình phäi có ngh« nghi®p cho khéo (công xäo minh) ð¬ dÕy ng߶i ta làm, trong khi làm m¾i nói chuy®n ðÕo lý cho h÷ nghe, l¥n l¥n ng߶i ta th¤m, ðó là hÕnh B°-tát. Quí v¸ phäi hi¬u nhß v§y m¾i ðúng tinh th¥n kinh Kim Cang, ð×ng hi¬u khác r°i tr· thành tiêu cñîc yªm thª, trái ðÕo ÐÕi th×a. Ðó là ch² thñc tª cüa Ph§t pháp. Tóm lÕi ðÑc Ph§t chï rõ nªu · ch² Ph§t Nhiên Ðång, Ngài còn th¤y có pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác thì Ph§t Nhiên Ðång không th÷ ký cho Ngài, b·i Ngài không th¤y có pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, nên m¾i ðßþc Ph§t Nhiên Ðång th÷ ký cho sau này thành Ph§t hi®u là Thích-ca Mâu-ni.

Ngài nói thêm: Vì c¾ sao? Nhß Lai tÑc là nghîa nhß cüa các pháp. H÷c kinh Kim Cang là quí v¸ thâm nh§p ðßþc nghîa Nhß Lai. Kinh Kim Cang giäi thích nghîa Nhß Lai quá rõ. Nªu có ng߶i höi thª nào là Nhß Lai, quí v¸ dùng kinh Kim Cang mà ðáp: Nhß Lai giä vô s· tùng lai di®c vô s· khÑ c¯ danh Nhß Lai, ho£c Nhß Lai giä tÑc chß pháp nhß nghîa. Nhß Lai là gì? Nhß Lai là nghîa nhß cüa các pháp. Nghîa nhß các pháp là thª nào? Các pháp nhß ðó là Nhß Lai. Các pháp làm sao nhß ðßþc? Tï dø khi chúng ta ði, lúc ði là nhß nhß hay là ðµng? Nªu là ðµng, là biªn ð±i, là xê d¸ch thì ðâu phäi là nhß, cho ðªn t¤t cä sñ v§t · cõi này có cái nào nhß ðâu, cái nào cûng ðang ðµng, ðang xê d¸ch, tÕi sao nói Nhß Lai là nghîa nhß cüa các pháp? Ðúng v§y, Nhß Lai là nghîa nhß cüa các pháp, b·i vì các pháp tñ nó không ðµng, mà ðµng là do duyên hþp và do tâm ðµng t¸nh cüa mình, nên phân bi®t cänh ðµng t¸nh, nhß chuy®n hai Sa di nói phß¾n ðµng v¾i gió ðµng, còn Løc t± nói tâm nhân giä ðµng. Nªu tâm không ðµng thì phß¾n còn ðµng, gió còn ðµng không? Tâm mình nhß thì cänh cûng nhß, cho nên nói Nhß Lai là nghîa nhß cüa các pháp. Khi nào ð¯i v¾i cänh, tâm mình nhß nhß b¤t ðµng thì ðó là Nhß Lai ch¾ không có gì lÕ cä. Nhß thª Ph§t chï hªt sÑc rõ. Ví dø nhß nhìn t¤t cä quí v¸ tôi th¤yî rõ hªt, nhßng tôi không d¤y mµt ni®m phân bi®t ð¬ thß½ng ng߶i này, ghét ng߶i kia. Tâm không d¤y ni®m thß½ng ghét, ðó là tâm Ph§t bình ðÆng, ðó là nhß, do tâm nhß nên cänh cûng nhß. Яi v¾i t¤t cä pháp · cõi này cûng thª, gió th±i lá cây rung v.v... nhßng tâm mình nhß thì không d¤y ni®m phân bi®t ðµng t¸nh. Phân bi®t ðµng t¸nh thì các pháp ðµng t¸nh; không d¤y ni®m thì các pháp tñ nhß ðó là nghîa Nhß Lai. Nhß v§y chúng ta th¤y có cái nh¤t quán t× trß¾c ðªn gi¶. Ph§t dÕy ðµ t¤t cä chúng sanh mà không th¤y chúng sanh ðßþc di®t ðµ, ðó là Nhß Lai. Ъn ch² ðó, không còn mµt ni®m tÑc tâm mình nhß thì ð¯i cänh cûng nhß, ðó là Nhß Lai, ðó là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Rõ ràng l¶i Ph§t dÕy thï chung nh¤t quán. Nhß thª trong kinh ðã nói rõ, chúng ta không còn gì nghi ng¶.

Nªu có ng߶i nói Nhß Lai ðßþc pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, này Tu-b°-ð«, th§t không có pháp Ph§t ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Này Tu-b°-ð«, Nhß Lai ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, · trong ¤y không th§t không hß. Th§t hß là ð¯i ðãi, mà ch² Ph§t th¤y, ch² Ph§t ngµ không còn ð¯i ðãi. Còn chúng ta th¤y có ðßþc, có m¤t là ð¯i ðãi, có th§t, có hß là ð¯i ðãi. Thª nên ch² Ph§t thành Ph§t, ch² ðó không còn ð¯i ðãi, ðó m¾i là Ph§t, còn th¤y ð¯i ðãi thì chßa phäi là Ph§t. Th¤y ðßþc tÑc là ð¯i v¾i m¤t, th¤y hß là ð¯i v¾i th§t. Nhß thª ch² Ph§t ðÕt là ch² không th§t không hß.

Thª nên Nhß Lai nói t¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp. Câu ðó quí v¸ th¤y th§t là cao siêu và lý thú làm sao! Chï mµt câu này là mµt bài giäng r°i. TÕi sao? B·i vì nªu chúng ta nhìn t¤t cä m÷i m£t cüa các pháp thª gian thì pháp nào cûng là Ph§t pháp. Ðây tôi chï cho quí v¸ th¤y, ngay trong cänh tham sân si nªu mình biªât Ñng døng ðúng tinh th¥n ðÕo ðÑc ðó thì tham sân si là Ph§t pháp. TÕi sao? Tï dø bây gi¶ quí v¸ phát tâm tu mÕnh m¨, khi ðó có ng߶i kêu tên mình chØi, mình n±i sân lên thì ðó là gì? Là phi«n não, là phi Ph§t pháp. Còn nªu biªt mình ðang phát tâm tu mÕnh m¨ mà ng߶i này chØi mình, có l¨ h÷ thØ mình tÑc h÷ là B°-tát thØ xem mình có kiên tâm chßa, nhân ðó mình cäm ½n h÷, mình vß½n lên, không bu°n gi§n gì hªt. Nhß v§y phäi là Ph§t pháp hay không? T¤t cä vi®c khác cûng v§y, m÷i vi®c ðªn v¾i mình, mình cûng ð«u cho là thØ thách xem mình có b«n væng không, có tu th§t không? Nhæng thØ thách ðó, nªu vßþt qua khöi, là mình tiªn lên mµt bß¾c, nhß thª ng߶i giúp mình tiªn là ng߶i ân phäi không? Vi®c h÷ làm là Ph§t pháp rõ ràng, vì giúp cho mình tiªn bµ. T¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp. Ph§t pháp có nghîa là hæu ích cho chúng sanh. T¤t cä · thª gian này quí v¸ th¤y cái nào là vô ích cho mình, cho ng߶i hay không? Cho ðªn v§t mà mình chê nhß m¤y ð¯ng rác hôi hám, nhßng cûng có nhæng ng߶i làm rçy h¯t v« làm phân tr°ng rau, cho ðªn nhæng thÑ cüa mình bö ra, ng߶i ta cûng dùng ðßþc næa thì có cái gì là vô ích ðâu. Nªu biªt dùng thì t¤t cä ð«u hæu ích cho chúng sanh, hæu ích tÑc là Ph§t pháp. Ðó là mình nhìn mµt cách ph± biªn.

Bây gi¶ ðªn cái cao h½n, nhß ng߶i ta hay than phi«n · thª gian có nhi«u chß¾ng ngÕi khó tu. Tï dø ng߶i n£ng v« s¡c døc thì nói r¢ng th¤y nhæng ng߶i ð©p nên chß¾ng ngÕi khó tu, ng߶i n£ng v« tham cüa cäi th¤y nhæng món v§t t¯t nên chß¾ng ngÕi khó tu v.v... Tôi höi lÕi: Ng߶i ð©p, v§t t¯t có phäi là cái chß¾ng ngÕi hay không? Hay chß¾ng ngÕi tÕi n½i lòng tham cüa mình? Sñ th§t ng߶i, v§t không chß¾ng. Nªu th¤y nó làm chß¾ng, làm mình ðµng tâm thì ðó là phi«n não. Trái lÕi khi th¤y ng߶i ð©p chúng ta li«n dùng trí Bát-nhã th¤y ðó là tÑ ðÕi duyên hþp hß giä không th§t, th¤y v§t t¯t cûng biªt ðó là tÑ ðÕi duyên hþp hß giä không th§t. V×a th¤y ðó trí Bát-nhã li«n hi®n, nhß thª là Ph§t pháp r°i! T¤t cä nhæng cái khác cûng thª thì cái gì không phäi là Ph§t pháp? Cao h½n næa, là "Chß pháp nhß nghîa". Th¤y cái nào cûng nhß hªt thì có cái gì không phäi là Ph§t pháp? Trong kinh nói: Xúc møc là b°-ð«, tÑc th¤y cái gì cûng là b°-ð« cä, cái gì cûng là nhß thì có cái gì không phäi là Ph§t pháp? Quí v¸ thØ ki¬m xem thª gian có cái gì là chß¾ng không? Không có chß¾ng thì tÕi sao mình sþ, sþ là sþ cái gì? Sþ thª gian hay sþ tâm mình? Sþ v÷ng tß·ng ðiên ðäo cüa mình? Nhß v§y nªu ng߶i nào biªt v÷ng tß·ng ðiên ðäo là cái ðáng sþ thì hàng ngày cÑ tr¸ nó ch¾ c¥n gì phäi tr¯n thª gian. Quí v¸ nghî ði ðâu tr¯n thª gian ðßþc? B¤t cÑ n½i nào cûng n¢m trong thª gian, vô r×ng cûng là thª gian, · núi cûng là thª gian, · chþ cûng là thª gian... Chï có tâm mình an thì ch² nào cûng là Ph§t pháp cä. V§y tÕi sao chúng ta không lo tr¸ v÷ng tß·ng mà cÑ lo tr¯n cänh, tr¯n ng߶i v.v... V§y thì chúng ta th¤y cái nào là tr÷ng tâm, là then ch¯t ð¬ chúng ta làm. Nªu mu¯n tu thì ngay n½i tâm mình mà tu. Trß¾c hªt nh¡m thÆng tâm mình, làm sao tr¸ nhæng chú v÷ng tß·ng thành nhæng ng߶i lß½ng thi®n, chúng không còn ðiên ðäo ngßþc xuôi næa, ch×ng ðó chúng ta m¾i nh© nhàng, r°i l¥n l¥n nó thu¥n thøc n¢m yên nhß con trâu mà mình ng°i trên lßng nó th±i sáo ði tñ tÕi, thª là thänh th½i l¡m r°i ðó. Nhß v§y mình phäi tr¸ mình, phäi sþ mình ch¾ không sþ thª gian, vì t¤t cä pháp trên thª gian ð«u là Ph§t pháp. Nh¤t thiªt pháp vô phi Ph§t pháp. Vô phi Ph§t pháp hay giai th¸ Ph§t pháp cûng thª, cûng có nghîa ð«u là Ph§t pháp.

Nh¤t thiªt pháp giai th¸ Ph§t pháp. Ph§t xác nh§n rõ nhß v§y. Ðây tôi dçn mµt câu chuy®n ð¬ nhi«u khi quí v¸ nghe mà không hi¬u. Nhß có mµt l¥n, Ngài Vån Thù bäo Thi®n Tài ð°ng tØ: Ngß½i ra ngoài núi tìm nhæng cây cö thu¯c ðem v« cho ta. Thi®n Tài ð°ng tØ bß¾c ra ngoài th¤y cây nào cûng là cây thu¯c cä, li«n v« thßa: BÕch Hoà Thßþng sao con th¤y cây nào cûng là cây thu¯c cä. Ngài Vån Thù m¾i bäo: Thôi ngß½i ra ngoài tìm cây nào không phäi cây thu¯c ðem v« cho ta. Thi®n Tài ð°ng tØ ði ra nhìn th¤y cây nào cûng không phäi cây thu¯c!* Nhß v§y là tÕi sao? Ðó là ð¬ nói r¢ng nªu chúng ta nhìn ðúng, nªu chúng ta có quan ni®m ðúng ð¡n thì các pháp ð«u là Ph§t pháp. Trái lÕi nªu chúng ta có quan ni®m sai l¥m thì t¤t cä pháp ð«u là phi«n não. TÕi sao? Vì khi nói không phäi thu¯c thì Thi®n Tài ð°ng tØ ðinh ninh trong tâm trí cái không phäi thu¯c r°i th¤y cây nào cûng không phäi thu¯c. Chúng ta hi®n nay cûng nhß thª. Vì chúng ta ðang s¯ng v¾i v÷ng tß·ng ðiên ðäo nên nhìn cái nào cûng là v÷ng tß·ng ðiên ðäo. Khi chúng ta dùng trí tu® Bát-nhã nhìn thì cái nào cûng là trí tu® Bát-nhã. Nhß thª chúng ta th¤y r¢ng t¤t cä cänh không phäi ð©p, không phäi x¤u, không phäi lþi, không phäi hÕi mà ð©p x¤u lþi hÕi là tÕi tâm mình phân bi®t. Nªu tâm mình không phân bi®t thì các pháp có l²i l¥m gì! Nhß v§y chúng ta th¤y cái tr÷ng tâm là do tâm mình ch¾ ð×ng nói tìm pháp nào thu§n lþi cho mình. Câu T¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp r¤t chí lý. Tuy nhiên khi nói câu này, ðÑc Ph§t lÕi e chúng ta bám vào ðó, ch¤p cho là th§t nên Ph§t m¾i bäo: Này Tu-b°-ð«, nói r¢ng t¤t cä pháp ðó tÑc không phäi t¤t cä pháp, nên g÷i là t¤t cä pháp. Nhß v§y khi nói t¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp là nhìn theo khía cÕnh nào? Ðó là nhìn theo trí tu® Bát-nhã, nghîa là th¤y t¤t cä pháp ð«u là tß¾ng duyên hþp hß huy­n, th¤y pháp nào cûng thª tÑc là trí tu® Bát-nhã r°i. Trái lÕi nªu th¤y t¤t cä pháp là th§t, thì t¤t cä không phäi là Ph§t pháp. Vì v§y không phäi là th§t, ¤y là Ph§t pháp, nghîa là th¤y t¤t cä pháp ð«u là tß¾ng duyên hþp không th§t, nhßng trên giä danh thì tÕm g÷i là t¤t cä pháp.

Này Tu-b°-ð«, thí nhß có ng߶i thân cao l¾n. Ngài Tu-b°-ð« ðang dùng trí tu® Bát-nhã th¤y t¤t cä pháp không phäi t¤t cä pháp nên ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, Nhß Lai nói thân ng߶i cao l¾n ¡t không phäi thân l¾n, ¤y g÷i là thân l¾n. Nªu còn th¤y th§t cao, th§t l¾n thì chßa phäi là l¾n mà phäi th¤y rõ thân cao l¾n ðó chÆng qua là tß¾ng duyên hþp, b·i tß¾ng duyên hþp nên không th§t là cao l¾n nhßng trên giä danh thì g÷i là cao l¾n.

Này Tu-b°-ð«, B°-tát cûng nhß thª, nªu nói l¶i thª này: Ta s¨ di®t ðµ vô lßþng chúng sanh, ¡t không g÷i là B°-tát. ÐÑc Ph§t nh¤n mÕnh lÕi ch² ch¤p ngã, nªu còn th¤y mình di®t ðµ t¤t cä chúng sanh thì không phäi là B°-tát r°i. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, th§t không có pháp tên là B°-tát. K¬ cä danh tñ B°-tát cûng không th§t! Nªu còn ch¤p B°-tát là th§t cûng còn k©t. Thª nên ðÑc Ph§t nói t¤t cä pháp không ngã, không nhân, không chúng sanh, không th÷ giä. Này Tu-b°-ð«, nªu B°-tát nói l¶i thª này, ta s¨ trang nghiêm cõi Ph§t, ¤y chÆng g÷i là B°-tát. Vì c¾ sao? Nhß Lai nói trang nghiêm cõi Ph§t tÑc chÆng phäi trang nghiêm ¤y g÷i là trang nghiêm. Này Tu-b°-ð«, nªu B°-tát thông ðÕt pháp vô ngã, Nhß Lai g÷i ðó là chân th§t B°-tát. Nhß v§y quí v¸ th¤y trong ðoÕn này ðÑc Ph§t chï rõ: Nhæng v¸ B°-tát nªu còn th¤y mình là B°-tát thì ðó không phäi là B°-tát. Nhß thª ai dám v² ngñc xßng B°-tát thì ng߶i ðó phäi là B°-tát chßa? V§y mà có ng߶i dám xßng Ph§t mçu thì sao? MÕo xßng Ph§t mçu, chúng ta tin ðßþc không? Xßng là B°-tát còn không phäi B°-tát hu¯ng næa là xßng danh hi®u gì. Xßng danh ðó là ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä, ng߶i ðó không phäi là Thánh. Không phäi Thánh mà xßng Thánh là mù quáng, mê tín. Vì thª trong nhà Ph§t th߶ng nói nhæng v¸ B°-tát khi th¸ hi®n giáo hóa chúng sanh, lúc ðang làm vi®c, không ai biªt ðó là B°-tát, ðªn khi g¥n t¡t th· m¾i làm mµt bài th½ ð¬ lÕi, khi chúng ta biªt ðó là B°- tát là các Ngài ðã ði r°i, ch¾ không bao gi¶ ðang hi®n tÕi mà xßng mình là B°-tát. Nhß v§y nhæng ng߶i xßng mình là Thánh ðó ð«u là tà quái ch¾ không phäi Thánh ðâu, kinh ðã chï rõ ràng. Quí v¸ phäi nh¾ kÛ, có khi B°-tát · bên cÕnh phá mình t½i b¶i, nên mình xem không ra gì. Vì v§y chúng ta không dám khi mµt ng߶i nào, giä sØ chúng ta m¾i phát nguy®n tu mà có ng߶i tß¾ng nhß yêu quái ðªn phá, mình ð×ng vµi nghî h÷ là yêu quái mà phäi tñ bäo: Ðây ch¡c là B°-tát th¸ hi®n thØ mình. Nghî nhß thª nên mình th¥m mang ½n ng߶i, th¥m kính phøc ng߶i tñ nhiên quí v¸ tiªn, quí v¸ thành công; trái lÕi nªu chúng ta nghî h÷ là yêu quái mu¯n tr¸ h÷, mu¯n phÕt h÷, làm dæ v¾i h÷ tñ nhiên mình thành yêu quái. Nhß v§y quí v¸ m¾i th¤y rõ, khi nghî ng߶i ta yêu quái, mình biªn thành yêu quái, khi nghî ng߶i ta là B°-tát mình là B°-tát. Thª nên, ai làm khó ngån tr· sñ tu tiªn cüa mình, ho£c là quyªn rü b¢ng cách này, cách khác, mình ð«u th¤y h÷ là B°-tát. Tï dø ng߶i ðem ðÕo lý khuyên dÕy mình, nh¡c nh· mình t×ng cái d·, cái x¤u ð¬ mình sØa, ðó là B°-tát thu§n hÕnh; ng߶i làm tr· ngÕi ngån bß¾c tiªn cüa mình ð¬ mình vß½n lên, ðó là B°-tát ngh¸ch hÕnh. T¤t cä ð«u là B°-tát. Nhß v§y ð¯i v¾i t¤t cä chúng sanh mình có tâm bình ðÆng, ai cûng là ng߶i mình quí cä. Tâm B°-tát là tâm t× bi bình ðÆng ð¯i v¾i t¤t cä chúng sanh. Nªu chúng ta th¤y ng߶i này là ½n, ng߶i kia là thù thì b¤t bình, b¤t bình thì mình ðã thành phàm phu m¤t r°i. Ðây là cÑu kính chân th§t. Chúng ta mu¯n thành B°-tát (nói mu¯n ðßþc cûng là tham v÷ng), mu¯n tiªn tu thì phäi th¤y t¤t cä m÷i ng߶i ð«u là B°-tát, B°-tát thu§n hÕnh, B°-tát ngh¸ch hÕnh, nhß v§y cä ngày không mµt ni®m thù h¢n, gi§n h¶n. Nªu m÷i ng߶i ð«u có tâm ni®m tu nhß v§y thì có ai phi«n não không? Ngày nào chúng ta cûng vui vë, ai chúng ta cûng quí cûng kính, giä sØ ng߶i không phäi B°-tát th§t nhßng chúng ta ð¯i v¾i h÷ nhß v§y thì lâu ngày h÷ cûng thành B°-tát, b·i vì lúc ð¥u h÷ có ni®m x¤u, ngån tr· mình nhßng th¤y mình vçn kính, vçn thß½ng h÷, sau cùng h÷ b¸ mình cäm hóa. Ðó là mµt ði«u r¤t hay, lþi mình, lþi ng߶i ð¥y ðü. Ðó là ch² quan tr÷ng trong sñ tu hành. Thª nên chúng ta hi¬u Ph§t pháp cho chí lý thì nhìn lÕi th¤y cuµc ð¶i ðáng quí vô cùng, không có ch² nào ðáng chê, vì t¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp. Ai cûng là B°-tát thu§n hÕnh, ngh¸ch hÕnh, cõi này toàn là B°-tát còn gì mà chán, ðþi v« Cñc lÕc làm bÕn b¤t th¯i chuy¬n thì xa quá, lâu quá. — ngay ðây mình có bÕn B°-tát r°i, vui biªt ch×ng nào! S¯ng · chùa không có chán gì cä, chúng ta th¤y cõi ð¶i này nhß Cñc lÕc, toàn thi®n hæu tri thÑc b§c thßþng vì toàn là B°-tát, và pháp nào cûng là Ph§t pháp thì ðâu còn gì bu°n chán. Ðþi v« Cñc lÕc m¾i nghe chim thuyªt pháp, m¾i nghe nhÕc tr¶i thì lâu quá. N½i ðây, nªu biªt t¤t cä pháp ð«u là Ph§t pháp thì còn gì không phäi Ph§t pháp mà phäi ði kiªm Ph§t pháp làm chi. Nhß v§y quí v¸ th¤y nªu chúng ta có tâm ð¸a cÑng cöi và khéo léo thì vi®c tu hành · cõi ð¶i này hay vô cùng, chuy¬n cõi ta bà thành t¸nh ðµ ngay trong cuµc s¯ng này, chuy¬n t¤t cä nhæng bÕn bè không t¯t tr· thành t¯t, t¤t cä m÷i ng߶i ð«u thành ng߶i t¯t, dù ai nói sao ði næa cûng bái bái: Tôi xin l²i B°-tát, tôi l¥m!

Nói ðªn trang nghiêm Ph§t ðµ. Tôi ví dø nhß l¯i tu bên T¸nh ðµ, mu¯n trang nghiêm t¸nh ðµ thì phäi làm sao? Trong kinh th߶ng dÕy mu¯n trang nghiêm t¸nh ðµ thì hàng ngày phäi ni®m Ph§t, ðªn khi tâm mình t¸nh r°i thì cõi Ph§t s¨ thanh t¸nh, ðó là nhân trang nghiêm t¸nh ðµ. Có nhæng v¸ B°-tát khác trang nghiêm t¸nh ðµ b¢ng cách ho£c phát nguy®n b¯ thí, ho£c phát nguy®n nhçn nhøc, ho£c phát nguy®n tinh t¤n, m²i hÕnh tu là ð¬ trang nghiêm t¸nh ðµ, khi thành Ph§t thì cõi nß¾c phß¾c ðÑc viên mãn. Nhß v§y vô tình còn có ch² ð¬ mình ðßþc phäi không? Vi®c làm này còn có nghî t¾i ch² mình ðßþc, mà còn nghî ch² mình ðßþc thì còn ngã pháp, vì v§y Ph§t m¾i bäo r¢ng: B°-tát nªu kh·i nghî ta s¨ trang nghiêm Ph§t ðµ ¤y không phäi B°-tát. Vì c¾ sao? Nhß Lai nói trang nghiêm cõi Ph§t là không phäi trang nghiêm, ¤y m¾i g÷i là trang nghiêm. Nghîa là làm t¤t cä lþi ích chúng sanh mà không th¤y có gì th§t cä thì không trang nghiêm mà là trang nghiêm cho nên không phäi trang nghiêm ðó m¾i g÷i là trang nghiêm. Cu¯i cùng ðÑc Ph§t giäi thích: Tu-b°-ð«, nªu B°-tát thông ðÕt ðßþc pháp vô ngã, Nhß Lai nói ðó m¾i là chân th§t B°-tát. Th¤y ðßþc pháp vô ngã m¾i là chân th§t B°-tát, còn chßa th¤y ðßþc thì chßa phäi th§t B°-tát.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß Lai hæu nhøc nhãn phü?

- Nhß th¸ Thª Tôn! Nhß Lai hæu nhøc nhãn.

- Tu-b°-ð« , ß ý vân hà? Nhß Lai hæu thiên nhãn phü?

- Nhß th¸ Thª Tôn! Nhß Lai hæu thiên nhãn.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß Lai hæu tu® nhãn phü?

- Nhß th¸ Thª Tôn! Nhß Lai hæu tu® nhãn.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß Lai hæu pháp nhãn phü?

- Nhß th¸ Thª Tôn! Nhß Lai hæu pháp nhãn.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß Lai hæu Ph§t nhãn phü?

- Nhß th¸ Thª Tôn! Nhß Lai hæu Ph§t nhãn.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß H¢ng hà trung s· hæu sa, Ph§t thuyªt th¸ sa phü?

- Nhß th¸ Thª Tôn! Nhß Lai thuyªt th¸ sa.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß nh¤t H¢ng hà trung s· hæu sa, hæu nhß th¸ sa ðÆng H¢ng hà, th¸ chß H¢ng hà s· hæu sa s¯ Ph§t thª gi¾i, nhß th¸ ninh vi ða phü?

- Th§m ða Thª Tôn!

Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Nhî s· qu¯c ðµ trung, s· hæu chúng sanh, nhßþc can chüng tâm, Nhß Lai t¤t tri. Hà dî c¯? Nhß Lai thuyªt chß tâm giai vi phi tâm, th¸ danh vi tâm. S· dî giä hà? Tu-b°-ð«! Quá khÑ tâm b¤t khä ð¡c, hi®n tÕi tâm b¤t khä ð¡c, v¸ lai tâm b¤t khä ð¡c.

D˜CH:

Ð�NG QUÁN CÓ M"T THŒ.

- Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai có nhøc nhãn chång?

- BÕch Thª Tôn, nhß thª! Nhß Lai có nhøc nhãn.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai có thiên nhãn chång?

- BÕch Thª Tôn, nhß thª! Nhß Lai có thiên nhãn.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai có tu® nhãn chång?

- BÕch Thª Tôn, nhß thª! Nhß Lai có tu® nhãn.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai có pháp nhãn chång?

- BÕch Thª Tôn, nhß thª! Nhß Lai có pháp nhãn.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß Lai có Ph§t nhãn chång?

- BÕch Thª Tôn, nhß thª! Nhß Lai có Ph§t nhãn.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß trong sông H¢ng có bao nhiêu cát, Ph§t nói là cát chång?

- BÕch Thª Tôn, nhß thª! Nhß Lai nói là cát.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß trong mµt sông H¢ng có bao nhiêu cát, có nhæng sông H¢ng b¢ng s¯ cát nhß thª , có các thª gi¾i cüa Ph§t b¢ng s¯ cát cüa nhæng sông H¢ng ¤y, nhß thª th§t là nhi«u chång?

- BÕch Thª Tôn, r¤t là nhi«u!

Ph§t bäo Tu-b°-ð«: Trong các cõi nß¾c ð¥y dçy nhß thª, có t¤t cä chúng sanh có bao nhiêu thÑ tâm, Nhß Lai thäy ð«u biªt. Vì c¾ sao? Nhß Lai nói các tâm ð«u không phäi tâm, ¤y g÷i là tâm. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, tâm quá khÑ không th¬ ðßþc, tâm hi®n tÕi không th¬ ðßþc, tâm v¸ lai không th¬ ðßþc.

GIÄNG:

Trong ðoÕn này trß¾c hªt ðÑc Ph§t höi ngài Tu-b°-ð«: ÐÑc Ph§t có ðü ngû nhãn không? Ngû nhãn là nåm con m¡t. Con m¡t thÑ nh¤t là con m¡t gì? Nhøc nhãn, ðó là con m¡t th¸t. Ph§t höi: Nhß Lai có nhøc nhãn không? Ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, Nhß Lai có nhøc nhãn. Tôi höi quí v¸ có nhøc nhãn không? Quí v¸ nói thª nào? DÕ có nhøc nhãn. Kª ðªn Ph§t höi: Nhß Lai có thiên nhãn không? Ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, Nhß Lai có thiên nhãn. Tôi höi quí v¸, quí v¸ nói thª nào? Thßa không. TÕi sao v§y? Chúng ta chï có nhøc nhãn. Thiên nhãn là con m¡t cüa chß thiên. Th߶ng th߶ng chß thiên xa th§t xa cûng th¤y và nhö th§t nhö cûng th¤y. Thª nên nói Ph§t dùng thiên nhãn, nhìn trong bát nß¾c th¤y vô s¯ vi trùng. Trong bài k® quán chú khi u¯ng nß¾c: "Ph§t quán nh¤t bát thüy, bát vÕn tÑ thiên trùng" nghîa là Ph§t nhìn trong mµt bát nß¾c, có tám muôn b¯n ngàn vi trùng. Nhß v§y thì th¤y cái nhìn cüa Ngài là cái nhìn b¢ng thiên nhãn. Hi®n nay chúng ta phäi nh¶ kính hi¬n vi m¾i th¤y vi trùng, Ph§t không c¥n kính hi¬n vi gì cä. Chính vì ðßþc thiên nhãn mà Ngài th¤y. Nhß nhìn nhæng ngôi sao, Ph§t biªt ðó là nhæng thª gi¾i nên Ngài nói h¢ng hà sa s¯ thª gi¾i, không c¥n có vi­n v÷ng kính hay phi thuy«n không gian m¾i biªt có thª gi¾i. Thª nên quí v¸ th¤y nhæng l¶i Ph§t nói là do l¨ th§t nói ra, muôn ð¶i là th§t, không ai ch¯i cãi ðßþc, chï có ði«u ng߶i ta chßa biªt t¾i nên không hi¬u, nªu tìm ðªn r°i thì t× t× th¤y l¨ th§t ðó.

Ph§t lÕi höi: Nhß Lai có tu® nhãn không? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, Nhß Lai có tu® nhãn. Tu® nhãn là con m¡t cüa hàng Thanh vån. Hàng Thanh vån tÑc là chÑng quä t× Tu-ðà-hoàn ðªn A-la-hán thì ðßþc tu® nhãn. Tu® nhãn là con m¡t trí tu® th¤y thân này là vô ngã, do ngû u¦n hþp ch¾ không có th§t ngã. Kª ðªn Ph§t höi: Nhß Lai có pháp nhãn không? Ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, Nhß Lai có pháp nhãn. Pháp nhãn là con m¡t cüa B°-tát, th¤y t¤t cä pháp là huy­n hóa. Hàng Thanh vån chï th¤y thân thôi, còn hàng B°-tát do trí tu® Bát-nhã th¤y ngã pháp ð«u huy­n hóa. Hi®n nay chúng ta ðang tu con m¡t nào? Nh¾ là chúng ta chßa ðßþc, nhßng mà ðang tu tu® nhãn và pháp nhãn. Nªu tu thành công li«n ðßþc nhæng con m¡t ðó. Cu¯i cùng Ph§t höi: Nhß Lai có Ph§t nhãn chång? Ngài Tu-b°-ð« thßa: Nhß Lai có Ph§t nhãn. Con m¡t cüa Ph§t bao trùm hªt, th¤y không còn l¥m næa, cái th¤y ðßþc viên mãn, còn nhæng con m¡t kia th¤y t×ng khía cÕnh, ho£c thiên v« ngã ho£c thiên v« pháp. Nhß v§y xác nh§n Ph§t có ngû nhãn ð¬ làm chi? Ь nói r¢ng cái th¤y cüa Ph§t ðã ð¥y ðü viên mãn, do ðó Ngài th¤y thª gian nhß thª nào ðó là cái th¤y ðúng, ch¾ không phäi th¤y l¥m ð¬ chúng ta không còn nghi l¶i Ph§t nói. Nhøc nhãn th¤y không xa, che t¤m gi¤y là không th¤y, quá m߶i m¤y cây s¯ là không th¤y, nhß v§y cái th¤y ðó b¸ gi¾i hÕn, cho nên nhi«u khi nói tôi th¤y nhß v§y là ðúng, nhßng chßa ch¡c là ðúng, vì cái th¤y cüa chúng ta quá t¥m th߶ng. Thª nên nói Ph§t ð¥y ðü cä nåm con m¡t ð¬ xác nh§n cái th¤y cüa Ph§t không còn l¥m lçn næa.

Tiªp theo Ph§t m¾i dÕy, ví nhß có con sông H¢ng, trong sông H¢ng ðó có bao nhiêu cát, r°i mµt hµt cát cüa sông H¢ng ðó là mµt sông H¢ng thÑ hai, nhß v§y bao nhiêu cát sông H¢ng là b¤y nhiêu sông H¢ng næa. V§y s¯ sông H¢ng thÑ hai ðó nhi«u ít? Trong s¯ sông H¢ng thÑ hai ðó, m²i sông H¢ng có bao nhiêu cát, mà mµt hµt cát cüa s¯ sông H¢ng thÑ hai ðó là mµt thª gi¾i, quí v¸ tính thØ bao nhiêu thª gi¾i. Chï s¯ sông H¢ng thÑ hai là tính không n±i, hu¯ng là mµt hµt cát trong s¯ sông H¢ng thÑ hai là mµt thª gi¾i. Bao nhiêu thª gi¾i ðó, ðÑc Ph§t höi ngài Tu-b°-ð« nhi«u chång, ngài Tu-b°-ð« thßa là r¤t nhi«u. Ph§t bäo, trong bao nhiêu thª gi¾i ðó có bao nhiêu chúng sanh và bao nhiêu chúng sanh có bao nhiêu thÑ tâm, Ph§t thäy ð«u biªt không l¥m lçn. Nhß v§y Ph§t xác nh§n cái th¤y cüa Ph§t ð¬ ðßa ðªn ví dø là tâm cüa bao nhiêu chúng sanh Ngài ð«u biªt hªt. Vì c¾ sao? Ph§t giäi thích: Nhß Lai nói các tâm ðó ð«u không phäi tâm, ¤y g÷i là tâm. Vì c¾ sao? Tu-b°-ð«, tâm quá khÑ không th¬ ðßþc, tâm hi®n tÕi không th¬ ðßþc, tâm v¸ lai không th¬ ðßþc. Nhß v§y thì ðÑc Ph§t biªt tâm gì? Ðó là ch² th§t h® tr÷ng. Giä sØ tôi nói thª này: T¤t cä quí v¸ trong hµi giäng hôm nay tôi ð«u biªt tâm quí v¸ hªt, quí v¸ tin không? Có vë khó tin. Ch¡c s¨ có ng߶i ðÑng d§y höi: "Th¥y biªt tâm tôi ðang nghî gì không?" Thª mà tôi quä quyªt tôi biªt th§t, v§y tôi có phäi Thánh không? Tôi biªt th§t, biªt ch¡c ch¡n không nghi ng¶... Ch¡c có nhi«u ng߶i ngÕc nhiên l¡m. Tôi biªt ch¡c ch¡n tråm ph¥n tråm không nghi, vì tôi biªt tâm quí v¸ là v÷ng tß·ng, tôi biªt tâm quí v¸ là không th§t. Tôi biªt ðúng nhß v§y. Quí v¸ th¤y ðúng không? Tôi th¤y, tôi biªt ðúng nhß v§y, cái ðó ngàn ð¶i cûng ðúng. Nhß v§y tâm ng߶i nào cûng là v÷ng tß·ng, là không th§t, còn vi®c nghî gì ðó thì nghî tôi không c¥n biªt, tôi chï c¥n biªt th¬ cüa nó là không th§t, là v÷ng tß·ng thôi, ðó là tôi biªt th§t phäi không? Vì thª ðÑc Ph§t bäo: T¤t cä tâm chúng sanh ð«u không phäi tâm, ¤y g÷i là tâm. Biªt rõ t¤t cä tâm chúng sanh là hß v÷ng không th§t, biªt rõ không nghi ng¶ nên Ngài kªt lu§n: Vì c¾ sao? Quá khÑ tâm b¤t khä ð¡c, hi®n tÕi tâm b¤t khä ð¡c, v¸ lai tâm b¤t khä ð¡c.

Tâm quá khÑ là tâm gì? TÑc là tâm tß·ng nh¾ lÕi vi®c quá khÑ. Ph¥n nhi«u chúng ta hi®n nay s¯ng v¾i m¤y tâm? Mình s¯ng v¾i ba th¶i: tâm quá khÑ, tâm hi®n tÕi, tâm v¸ lai. Nhæng ng߶i ð¥u h½i hoa râm nhß tôi ho£c là bÕc tr¡ng h½n næa thì s¯ng v¾i tâm nào? Tâm quá khÑ, cÑ nh¾ thu· xßa, lúc ðß½ng th¶i làm nhæng gì, nh¾ nhæng gì thuµc quá khÑ nhß v§y là tâm quá khÑ. Nhßng nhæng tâm duyên v« quá khÑ có th§t không? Nó là bóng dáng không th§t nên quá khÑ tâm b¤t khä ð¡c. R°i tâm hi®n tÕi là tâm gì? Là cái tâm suy tính, ðang nghî ðang tính mµt ði«u gì. Tâm suy tính ðó có d×ng lÕi · mµt ch² th§t không? Ðang suy tính mà nhìn lÕi nó cûng m¤t, cûng không th§t. Ъn tâm tß·ng tßþng v¸ lai, mai kia thª này, mai kia thª khác, nhß nhæng ng߶i thanh niên nghî ngày sau mình s¨ nhß thª nào ðó v.v... Tâm ðó có th§t không? V¸ lai là chßa ðªn mà hi®n gi¶ tß·ng tßþng ra thì cûng là cái tß·ng tßþng bóng dáng thôi. Nhß v§y ba th¶i tâm có th§t không? V§y biªt rõ ba th¶i tâm không th§t là biªt ðúng sñ th§t. Chúng ta cÑ mu¯n biªt cái bóng cüa tâm thôi, nhßng biªt ngay th¬ cüa tâm m¾i là biªt th§t. Cái "nghî gì" là bóng dáng không ðáng k¬, biªt bän ch¤t nó không th§t m¾i là biªt. V§y mà chúng ta cÑ mu¯n biªt cái bóng dáng ch¾ không ch¸u biªt cái chân th§t. Biªt rõ tâm mình hß giä không th§t, biªt rõ tâm ng߶i hß giä không th§t, biªt rõ cä ng߶i là tß¾ng duyên hþp không th§t næa thì cái biªt nhß v§y là khá l¡m r°i. Nªu chúng ta h¢ng biªt ðßþc nhß v§y thì chúng ta vßþt h½n phàm tình, phàm tình chï biªt tâm v÷ng tß·ng cüa ng߶i, nhß ðang v÷ng tß·ng mµt ði«u gì, v÷ng tß·ng thß½ng ng߶i này, v÷ng tß·ng ghét ng߶i kia... R°i ch¤p vào ðó ð¬ phi«n não, nhß v§y thì biªt làm chi; trái lÕi phäi biªt tâm cüa h÷ là hß giä không th§t, phäi biªt rõ nhß v§y. Chúng sanh hi®n gi¶ luôn luôn s¯ng v¾i cái hß giä, do s¯ng v¾i cái hß giä nên không bao gi¶ ðÕt ðßþc l¨ th§t vì ba th¶i tâm ð«u không th¬ ðßþc. Quí v¸ có nh¾ bà già nói v¾i ngài Chu Kim Cang không? Bà nói: "Tâm quá khÑ không th¬ ðßþc, tâm hi®n tÕi không th¬ ðßþc, tâm v¸ lai không th¬ ðßþc, th¥y ði¬m tâm nào?" Chính ði«u ðó nh¡c chúng ta th¤y r¢ng t¤t cä tâm hß¾ng v« ba th¶i là tâm hß v÷ng không th§t. Ðã là hß v÷ng không th§t tÕi sao ch¤p, tÕi sao bám vào ðó cho là mình? Có ng߶i nào không bám vào ðó cho là mình không? Mà bám vào cái không th§t cho là mình thì không phäi si mê là gì? Thª nên ðây th§t là mµt yªu t¯ ð¬ chúng ta tu. Trong ðoÕn trß¾c Ph§t phá ch¤p thân làm ngã, trong ðoÕn này Ph§t phá ch¤p tâm làm ngã. Nªu chúng ta còn th¤y tâm duyên theo ba th¶i là th§t thì ðó là mê l¥m, ch¤p tâm sanh di®t là mình. Nªu ch¤p tâm sanh di®t là mình thì ðó là ðµng c½ dçn vào sanh tØ luân h°i. Trái lÕi nªu biªt rõ t¤t cä nhæng tâm duyên quá khÑ, hi®n tÕi, v¸ lai là bóng dáng không th§t, biªt th§t nhß thª thì t¤t cä ð«u buông, mà buông bö không ch¤p thì ðâu còn nghî phäi qu¤y, hay d· v.v... Th¤y nó là hß giä thì nó không dçn mình ði, nhß v§y tñ nhiên cái hß giä buông ði thì tâm chân th§t hi®n ti«n, ðó m¾i là trí tu® nhß th§t. Chúng ta biªt nó hß giä là biªt b¢ng quán chiªu Bát-nhã mà khi quán chiªu thành công thì th§t tß¾ng Bát-nhã hi®n ti«n. Ðó là cái thñc tª ð¬ tu.

Quí v¸ th¤y hi®n gi¶ chúng ta kh± là tÕi sao? Vì t¤t cä chúng ta ð«u s¯ng theo tâm vô th߶ng sanh di®t quá khÑ, hi®n tÕi, v¸ lai... Ðây tôi nói chuy®n ð¶i xßa cho quí v¸ nghe mµt chút. Quí v¸ nh¾ câu chuy®n Lßu Th¥n Nguy­n Tri®u nh§p Thiên thai, câu chuy®n vui chÑ phäi không? Câu chuy®n này có mµt triªt lý r¤t hay. ThØ höi chúng ta ai mà không mu¯n ðßþc · cänh tiên? Vi®c gì sung sß¾ng thì nói sß¾ng nhß tiên, v§y có ai nghî r¢ng lên cänh tiên còn mu¯n tr· lÕi cõi tr¥n tøc này næa không? Ch¡c không có ai. Ðang · cõi tr¥n, chúng ta ß¾c m½ ðßþc lên cänh tiên, nªu lên ðßþc cänh tiên thì còn gì sung sß¾ng b¢ng. V§y tÕi sao Lßu Th¥n Nguy­n Tri®u lên cänh tiên r°i lÕi kh·i lòng tr¥n tøc nh¾ lÕi tr¥n gian? Ðã ðßþc lên cänh tiên r°i, có tiên h¥u hÕ, ti®c tùng v.v... tÕi sao còn m¯ng lòng tr¥n tøc mu¯n v« thåm quê hß½ng? Và khi ðã t× giã cänh tiên tr· xu¯ng tr¥n r°i thì thª nào? Có an ph§n · lÕi cõi tr¥n tøc không? Hay v« tr¥n tøc lÕi nh¾ cänh tiên næa? Nhß thª là tÕi sao? Ðó là tÕi tâm vô th߶ng cüa chúng ta. Chúng ta luôn luôn s¯ng v¾i tâm nhìn lui v« quá khÑ, ß¾c m½ v¸ lai mà läng quên hi®n tÕi, nªu ngay hi®n tÕi thì ch¤p nh§n cái hi®n tÕi sanh di®t mà không th¤y cái hi®n tÕi thñc tª. Thª nên khi chßa ðßþc cänh tiên thì ß&f