Ði«u ThÑ Hai là giác ngµ r¢ng càng l¡m ham mu¯n thì lÕi càng nhi«u kh± ðau, r¢ng bao nhiêu cñc nh÷c trong cõi sinh tØ ð«u do ham mu¯n mà có. Trong khi ðó ng߶i ít ham mu¯n thì không b¸ hoàn cänh sai sØ, lÕi cäm th¤y thân mình và tâm mình ðßþc thß thái.

 Ði«u ThÑ Ba là giác ngµ r¢ng vì tâm ta rong ru±i chÕy theo danh lþi không bao gi¶ biªt chán cho nên tµi l²i cûng theo ðó mà càng ngày càng l¾n. Các b§c B° Tát [3] thì khác hÆn: h÷ luôn luôn nh¾ nghî ðªn phép tri túc, an vui s¯ng v¾i ðÕm bÕc ð¬ hành ðÕo và xem sñ nghi®p duy nh¤t cüa mình là sñ thñc hi®n trí tu® giác ngµ.

 Ði«u ThÑ Tß là giác ngµ r¢ng tính l߶i biªng ðßa ðªn ch² ð÷a lÕc; vì v§y con ng߶i phäi chuyên c¥n hành ðÕo, phá gi£c phi«n não, hàng phøc b¯n loài ma, và ra khöi ngøc tù cüa nåm ¤m và ba gi¾i [4].

 Ði«u ThÑ Nåm là giác ngµ r¢ng chính vì vô minh nên m¾i b¸ giam hãm trong cõi sinh tØ. Các v¸ B° Tát thì th߶ng xuyên nh¾ r¢ng phäi h÷c rµng, biªt nhi«u, phát tri¬n trí tu®, ðÕt ðßþc bi®n tài ð¬ giáo hoá cho m÷i ng߶i, ð¬ cho t¤t cä ðÕt t¾i ni«m vui l¾n.

 Ði«u ThÑ Sáu là giác ngµ r¢ng vì nghèo kh± cho nên ng߶i ta sinh ra nhi«u oán h§n và cåm thù, và vì thª lÕi tÕo thêm nhæng nhân x¤u. Các v¸ B° Tát biªt thª cho nên chuyên tu phép b¯ thí, coi kë ghét ng߶i thß½ng nhß nhau, bö qua nhæng ði«u ác mà ng߶i khác ðã làm ð¯i v¾i mình và không ðem tâm ghét bö nhæng ai ðã làm ác.

 Ði«u ThÑ B¦y là giác ngµ r¢ng nåm thÑ døc v÷ng[5] ðã gây nên tµi l²i và hoÕn nÕn. Ng߶i xu¤t gia tuy là ng߶i s¯ng trong thª tøc nhßng không nhi­m theo cái vui phàm tøc, th߶ng quán ni®m r¢ng tài sän cüa mình chï là ba chiªc áo cà sa và mµt chiªc bình bát, t¤t cä ð«u là pháp khí, r¢ng chí nguy®n xu¤t gia cüa mình là s¯ng thanh bÕch ð¬ hành ðÕo, giæ phÕm hÕnh cho thanh cao và ðem lòng t× bi ð¬ tiªp xØ v¾i t¤t cä m÷i ng߶i.

 Ði«u ThÑ Tám là giác ngµ r¢ng vì lØa sinh tØ cháy b×ng cho nên m÷i loài ðang ch¸u biªt bao ni«m th¯ng kh±. Biªt v§y cho nên ta phäi phát tâm ÐÕi Th×a, nguy®n cÑu tª cho t¤t cä m÷i ng߶i, nguy®n thay thª cho m÷i ng߶i mà ch¸u kh± ðau vô lßþng, khiªn cho t¤t cä chúng sinh ð«u ðÕt t¾i ni«m vui cÑu cánh.

Tám ði«u nói trên là nhæng ði«u giác ngµ cüa các b§c ðÕi nhân, Ph§t và B° Tát; nhæng v¸ này ðang tinh tiªn hành ðÕo, tu t§p t× bi và trí tu®, ðã cßÞi thuy«n pháp thân ðªn ðßþc Niªt Bàn. Khi tr· v« lÕi cõi sinh tØ ðµ thoát cho chúng sinh, h÷ ð«u dùng tám ði«u giác ngµ ¤y ð¬ khai m· và chï ð߶ng cho m÷i ng߶i, khiªn chúng sanh ai cûng giác ngµ ðßþc cái kh± cüa sinh tØ, lìa bö ðßþc ngû døc và hß¾ng tâm vào con ð߶ng thánh.

Nªu ð® tØ Ph§t mà th߶ng ð÷c tøng tám ði«u này thì m²i khi quán ni®m di®t ðßþc vô lßþng tµi, tiªn t¾i giác ngµ, mau lên chính giác, vînh vi­n ðoÕn tuy®t v¾i sinh tØ, th߶ng trú trong sñ an lÕc.

(Kinh 779, ÐÕi Chánh Tân Tu ÐÕi TÕng Kinh do th¥y An Thª Cao ð¶i H§u Hán d¸ch ra Hán Vån. Thuong Toa Thich Nhat Hanh dich ra Viet van. Trích Nghi ThÑc Tøng Ni®m toàn b¢ng qu¯c vån do nhà sách Lá B¯i xu¤t bän, 1989)

 Chú Thích

[1] B¯n ÐÕi là b¯n nguyên t¯ hay là b¯n ch¤t c¤u thành vû trø. B¯n ðÕi g°m có: иa ðÕi, Thüy ðÕi, Höa ðÕi, và Phong ðÕi.

[2] Nåm ¤m là s¡c, th÷, tß·ng, hành, và thÑc. S¡c là thân th¬ có hình có s¡c. Th÷ là cäm th÷ vui bu°n. Tß·ng là tri giác b¢ng hình änh tß·ng tßþng lÕi. Hành là døng tâm làm vi®c này hay vi®c khác. ThÑc là phân bi®t, hay biªt. Nåm ¤m cûng còn g÷i là nåm u¦n.

[3] B° Tát là d¸ch âm t× chæ PhÕn, d¸ch âm ð¥y ðü là B° ð« tát ðöa, có nghîa là giác hæu tình B° Tát là ng߶i, sau khi tin Ph§t, h÷c Ph§t, phát nguy®n tñ ðµ, ðµ tha, th§m chí hy sinh cä bän thân mình ð¬ cÑu giúp ng߶i. Mu¯n làm B° Tát trß¾c hªt phäi có tâm nguy®n l¾n, chü yªu là b¯n l¶i nguy®n: "Chúng sinh vô biên th« nguy®n ðµ, phi«n não vô t§n th® nguy®n ðoÕn, Pháp môn vô lß½ng th® nguy®n h÷c, Ph§t ðÕo vô thßþng th® nguy®n thành". M÷i ng߶i t× khi phát tâm cho ðªn khi thành Ph§t ðßþc g÷i là B° Tát, vì v§y mà có phân ra B° Tát phàm phu và B° Tát hi«n thánh. Các v¸ B° Tát ðßþc nói t¾i trong các kinh Ph§t th߶ng là các v¸ B° Tát hi«n thánh.

[4] Ba gi¾i là døc gi¾i, s¡c gi¾i, và vô s¡c gi¾i, là ba cõi s¯ng cüa chúng sinh: Loài ng߶i thuµc v« døc gi¾i, cõi s¯ng cüa chúng sinh còn có lòng tham døc. S¡c gi¾i là cõi s¯ng cüa loài Tr¶i. — cõi Tr¶i s¡c gi¾i này, chúng sinh ðã thoát khöi m÷i lòng døc, nhßng vçn còn s¡c thân. Vô s¡c gi¾i là cõi g°m nhæng chúng sinh, không nhæng không còn có lòng døc mà cûng không còn có s¡c thân næa, chï còn có tinh th¥n thu¥n tuý mà thôi.