Mµt th¶i n÷, lúc ÐÑc Thª Tôn ngñ tÕi v߶ng Lµc Uy¬n, xÑ Chß Thiên Ð÷a XÑ (Isipatana), g¥n Ba La NÕi (Benares), Ngài dÕy nhóm nåm v¸ tÏ khßu nhß sau:
- Này hÞi các TÏ Khßu!
- BÕch hóa ÐÑc Thª Tôn, nåm v¸ trä l¶¸ R°i ÐÑc Ph§t truy«n dÕy:
- Này hÞi các TÏ Khßu, s¡c (rûpa, th¬ ch¤t, xác thân n¥y) là vô ngã (anattã, không có mµt linh h°n [2]).
N¥y hÞi các TÏ Khßu, nªu trong s¡c có ngã, nhß v§y s¡c không phäi ch¸u ðau kh±. S¡c này phäi nhß v¥y hay phäi nhß thª kia, t߶ng hþp tß½ng tñ có th¬ xäy rÕ Nhßng vì s¡c không có ngã nên s¡c này còn phäi ch¸u kh± ðau và không th¬ có tr߶ng hþp (ra l¸nh): S¡c này phäi nhß v¥y, hay phäi nhß thª kia [3].

Cùng mµt cách ¤y, th÷ (vedana), tß·ng (sanna), hành (samkhara) và thÑc (vinnana) ð«u vô ngã [4]. V§y nhß TÏ Khßu nghî thª nào, thân này th߶ng còn hay vô th߶ng?
- BÕch Thª tôn, là vô th߶ng (anicca).
- Cái gì vô th߶ng là kh± não hay hÕnh phúc?
- BÕch Thª tôn là kh± nã÷
- V§y, có hþp lý chång nªu nghî ðªn cái gì vô th߶ng, kh± não và tÕm bþ v¾i ý tß·ng: Cái này cüa tôi, ðây là tôi, ðây là tñ ngã cüa tôï
- BÕch ÐÑc Thª Tôn, ch¡c ch¡n là không hþp lý.
- Cùng mµt th¬ ¤y, n¥y hÞi các TÏ Khßu, th÷, tß·ng, hành, thÑc, ð«u là vô th߶ng và kh± nã÷ V§y, có hþp lý chång nªu nghî ðªn cái gì vô th߶ng, kh± não và tÕm bþ v¾i ý tß·ng: Cái này cüa tôi, ðây là tôi, ðây là tñ ngã cüa tôi [5]?
- BÕch ðÑc Thª tôn, ch¡c ch¡n là không hþp lý.
- Nhß v§y, này hÞi các TÏ Khßu: T¤t cä các s¡c, d¥u · quá khÑ, hi®n tÕi hay tß½ng lai, · bên trong hay · ngoÕi cänh, thô k¸ch hay vi tª, th¤p hèn hay cao thßþng, xa hay g¥n, phäi ðßþc nh§n thÑc theo thñc tß¾ng cüa nó -
- Cái này không phäi cüa tôi, ðây không phäi là tôi, cái này không phäi là tñ ngã cüa tô¸ T¤t cä các th÷, tß·ng, hành, thÑc, d¥u · quá khÑ, hi®n tÕi hay tß½ng lai, · bên trong hay · ngoÕi cänh, thô k¸ch hay vi tª, th¤p hèn hay cao thßþng, xa hay g¥n, phäi ðßþc nh§n thÑc theo thñc tß¾ng cüa nó -
- Cái này không phäi cüa tôi, ðây không phäi là tôi, cái này không phäi là tñ ngã cüa tô¸ B§c Thánh ð® tØ ðã thông su¯t pháp h÷c th¤y v§y thì nhàm chán s¡c, th÷, tß·ng, hành, thÑc, dÑt bö, không luyªn ái nhæng gì không ðáng ßa thích và do sñ dÑt bö ¤y, ðßþc giäi thoát. R°i tri kiªn tr· nên sáng tö -
- "Ta ðã ðßþc giäi thoát". V¸ ¤y th¤u hi¬u r¢ng dòng sanh tØ ðã ch¤m dÑt, ð¶i s¯ng phÕm hÕnh ðã ðßþc thành tñu, nhæng ði«u phäi làm ðã ðßþc hoàn t¤t viên mãn, không còn tr· lÕi trÕng thái này næÕ ÐÑc Thª Tôn giäng giäi nhß v§y và các TÏ Khßu l¤y làm hoan hï, tán dß½ng l¶i dÕy cüa NgภKhi ÐÑc Ph§t thuyªt xong th¶i Pháp, tâm cüa nåm v¸ tÏ khßu ð«u tr· nên hoàn toàn trong sÕch, không còn chút ô nhi­m [6].

Bän Anh ngæ: HT Narada (The Buðha and His Teachings) Bän d¸ch Vi®t ngæ: PhÕm Kim Khánh (ÐÑc Ph§t và Ph§t Pháp)

Chú thích:
Mahavagga tr. 13; Smyutta Nikaya (Tß½ng ¿ng Bµ) ph¥n ÌI, tr. 66. Ðây là bài Pháp thÑ hai ÐÑc Ph§t giäng cho 5 anh em Ki«u Tr¥n Nhß sau khi Ngài ð¡c ðÕo (bài Pháp ð¥u tiên là bài Chuy¬n Pháp Luân). Mµt thñc th¬ không biªn ð±i tÕo nên do mµt Th¥n Linh hay phát ra t× mµt ðÕi h°n (Paramama, tinh hoa cüa Th¥n Linh) Cái ðßþc g÷i là chúng sanh g°m nåm u¦n. Ngoài nåm u¦n ¤y không có chúng sanh. Nªu bö nåm u¦n ra s¨ không còn gì t°n tÕ¸ Không có linh h°n hay bän ngã trong mµt u¦n riêng rë, không có linh h°n trong nåm u¦n hþp lÕi mà linh h°n cûng không có ngoài nåm u¦n ¤Ü ÐÑc Ph§t giäng giäi gi¯ng nhß ðoÕn trên v¾i th÷, tß·ng, hành, thÑc, và cho th¤y r¢ng không có mµt linh h°n hay bän ngã trong u¦n nà÷ — ðây bän d¸ch thâu g÷n lÕ¸ Vì b¸ ái døc (tanha) che l¤p ta suy tß·ng sai l¥m: - ðây là cüa tô¸ B¸ ngã mÕn (mãna) che l¤p ta suy tß·ng: - ðây là tô¸ B¸ tà kiªn (miccha dithi) che l¤p ta suy tß·ng: - ðây là tñ ngã cüa tô¸ Ðó là ba quan ni®m sai l¥m (mannana) Ðó là ð¡c quä A La Hán.