Nam Tuy«n Ngæ Løc

Nguyên Tác Hán Vån: Chï Nguy®t Løc

Vi®t D¸ch: TÏ Kheo Thích Duy Lñc

---

Trì Châu Nam Tuy«n Ph± Nguy®n Thi«n Sß (C.N. 747-834) quê · Tân Tr¸nh, Tr¸nh Châu, h÷ Vß½ng, theo ÐÕi Hòe S½n, ÐÕi Hu® thi«n sß xu¤t gia, ðªn Tung NhÕc th÷ gi¾i cø túc. Ban s½ theo Pháp Tß¾ng Tông, h÷c giáo lý và gi¾i lu§t, sß ði các n½i nghe giäng Kinh Pháp, nhß kinh Lång Già, kinh Hoa Nghiêm v.v. r°i ði sâu vào Trung Quán Lu§n, Bách Môn Lu§n, sß th¤u su¯t di®u nghîa cüa t¤t cä kinh lu§n. Sau cùng ðªn Thi«n hµi cüa Mã T± ÐÕo Nh¤t Thi«n Sß tham v¤n, b²ng nhiên ðßþc khai ngµ, ð¡c du hý tam muµi. Sß làm hành ð½n (chÑc làm trong phòng ån) n½i thi«n hµi Mã T±.

Mµt ngày kia, sß ðang d÷n cháo cho chß tång, Mã T± höi: "Trong thùng (ðñng cháo) là cái gì?" Sß ðáp: "Ông già này, b¸t mi®ng ði, nói l¶i thª này!" Mã T± bèn thôi. T× ðó, các ð°ng tham chÆng ai dám c§t v¤n sß.

Nåm m߶i mµt niên hi®u Trinh Nguyên nhà Ð߶ng (C.N. 795), sß làm trø trì · Trì Dß½ng, ba mß½i m¤y nåm chÆng xu¯ng núi Nam Tuy«n. Các tòng lâm tôn ngài là mµt v¸ thi«n sß n±i b§t. Dß¾i núi Nam Tuy«n có mµt am chü; có ng߶i nói v¾i am chü r¢ng: "G¥n ðây có hòa thßþng Nam Tuy«n ra ð¶i, tÕi sao không ði ð¬ yªt kiªn." V¸ am chü nói: "ChÆng nhæng Nam Tuy«n ra ð¶i, dçu cho ngàn Ph§t ra ð¶i, tôi cûng không ði."

Sß nghe r°i, sai ð® tØ là Tri®u Châu ði khám xét. Tri®u Châu ði t× ðông qua tây, t× tây qua ðông, am chü cûng chÆng màng. Châu nói: "Thäo t£c ðÕi bÕi", r°i buông rèm xu¯ng ði v«, k¬ lÕi v¾i sß, sß nói: "Xßa nay ta nghi ông này."

Ngày hôm sau, sß cùng sa di ðem mµt bình trà v¾i ba cái chén ðªn am, li®ng xu¯ng ð¤t, r°i nói: "Hôm qua ðó, hôm qua ðó." Am chü höi: "Hôm qua ðó là gì?" Sß ðánh vào lßng v¸ sa di mµt cái và nói: "Ch¾ gÕt ta! Ch¾ gÕt ta!" Và li«n quay ð¥u tr· v«.

Sß thßþng ð߶ng (thång tòa) r¢ng: "Ph§t Nhiên Ðång ðã nói r°i, nªu do tâm thÑc suy nghî sanh ra các Pháp, ð«u hß giä chÆng th§t. TÕi sao? Vì tâm còn chÆng có, làm sao sanh ra các Pháp, gi¯ng nhß l¤y hình änh ð¬ phân bi®t hß không, nhß l¤y âm thanh ð¬ trong rß½ng, cûng nhß th±i mÕng lß¾i mu¯n cho ð¥y." Nên Lão Túc (Mã T±) nói: "ChÆng phäi Tâm, chÆng phäi Ph§t, chÆng phäi V§t, ð¬ dÕy các anh em thñc hành.

Cån cÑ l¶i Ph§t, th§p ð¸a b° tát trø Thü Lång Nghiêm tam muµi, ð¡c pháp tÕng bí m§t cüa chß Ph§t, ð¡c t¤t cä thi«n ð¸nh giäi thoát, th¥n thông di®u døng, ðªn t¤t cä thª gi¾i ph± hi®n s¡c thân, th¸ hi®n thành ÐÆng Chánh Giác, chuy¬n ðÕi Pháp luân, nh§p niªt bàn, ðem vô lßþng nh§p vào mµt l² chân lông, giäng mµt câu kinh träi qua vô lßþng kiªp, nghîa cûng chßa hªt, giáo hóa vô lßþng chúng sanh, ð¡c vô sanh pháp nhçn, còn b¸ g÷i là s· tri ngu, cñc v¸ tª s· tri ngu, toàn trái v¾i ðÕo, thñc khó! thñc khó! Trân tr÷ng (cáo bi®t)." (Nªu ch¤p theo nhæng l¶i k¬ trên làm s· tri, thì b¸ g÷i là s· tri ngu)

Sß thßþng ð߶ng r¢ng: "Các ông, lão tång t× 18 tu±i ðã biªt cách làm kª s¯ng, nay h­ có kë nào cûng biªt cách làm kª s¯ng thì ra ðây cùng nhau thß½ng lßþng. Phäi là ng߶i trø núi m¾i ðßþc." (Ng߶i trø núi nghîa là ng߶i sau khi ngµ). Lß½ng cØu (cách mµt lát sau), sß nhìn kh¡p ðÕi chúng, hi®p chß·ng (ch¡p tay) nói: "Trân tr÷ng, vô sñ hãy m²i m²i tñ tu hành ði." ÐÕi chúng ðÑng yên chÆng giäi tán.

Sß nói: "Thánh quä r¤t ðáng sþ, ng߶i siêu vi®t s¯ lßþng còn chÆng nÕi hà (gi¯ng nhß không có cách nào ð¯i phó), ta lÕi chÆng phäi nó, nó lÕi chÆng phäi ta - nó làm sao nÕi hà ta - nhæng nhà kinh lu§n nói pháp thân là cùng tµt, g÷i là lý t§n tam muµi, nghîa t§n tam muµi. Nhß lão tång, khi xßa b¸ ng߶i dÕy cách phän b±n hoàn nguyên, hi¬u theo nhß thª là vi®c tai h÷a.

Các anh em, g¥n ðây thi«n sß quá nhi«u, mu¯n tìm mµt ng߶i ngu ðµn chÆng th¬ ðßþc. ChÆng phäi hoàn toàn không có, nhßng mà r¤t ít, nªu có thì ra ðây cùng ta thß½ng lßþng. Nhß th¶i không kiªp, có ng߶i tu hành hay không? Có hay không? Sao chÆng ai ðáp? Các ông bình th߶ng lßÞi nhß dao bén (bi®n lu§n r¤t hay), nay ta höi ð«u không m· mi®ng, tÕi sao không ra ðây nói?

Các anh em, chÆng k¬ vi®c lúc Ph§t ra ð¶i. M÷i ng߶i hi®n nay cÑ gánh Ph§t trên vai mà ði, nghe lão tång nói: "Tâm chÆng phäi Ph§t, Trí chÆng phäi ÐÕo. Bèn tø nhau suy ðoán. Lão tång chÆng có ch² ð¬ các ông suy ðoán, nªu các ông rút hß không làm cây g§y, ðánh ðßþc lão tång, thì m£c k® các ông suy ðoán.

Lúc ¤y có tång höi, t× xßa chß t± cho ðªn Giang Tây Mã T± ð«u nói: "TÑc tâm là Ph§t, bình th߶ng tâm là ÐÕo." Nay hòa thßþng nói Tâm chÆng phäi Ph§t, Trí chÆng phäi ÐÕo, khiªn h÷c nh½n r¤t sanh nghi ho£c, xin hòa thßþng t× bi chï dÕy." Sß l¾n tiªng ðáp r¢ng: "Ông nªu là Ph§t, thì còn gì ð¬ nghi Ph§t nhß thª. Lão tång chÆng phäi Ph§t, cûng chÆng g£p T± Sß, ông nói nhß thª hãy tñ tìm T± Sß ði."

Tång nói: "Hòa thßþng dÕy thª này, bäo h÷c nh½n làm sao hµi trì ðßþc", sß nói: "Ông mau dùng tay nâng hß không ði." Tång nói: "Hß không chÆng tß¾ng ðµng làm sao nâng?" Sß nói: "Ông nói chÆng tß¾ng ðµng ðã là ðµng r°i, hß không làm sao biªt nói chÆng tß¾ng ðµng, ðây ð«u là kiªn giäi, tình ch¤p cüa ông thôi." Tång nói: "Hß không chÆng tß¾ng ðµng còn là tình ch¤p, v§y h°i nãy bäo con nâng v§t gì?" Sß nói: "Ông ðã biªt chÆng nên nói nâng, còn tính · ðâu hµ trì nó?"

Tång höi: "TÑc Tâm là Ph§t, Tâm ¤y làm Ph§t ðßþc chång?" Sß ðáp: "TÑc Tâm là Ph§t, Tâm ¤y là Ph§t thuµc v« tình ch¤p, ð«u do suy tß·ng mà thành. Ph§t là trí nh½n, tâm là chü chiêu t§p nghi®p. Lúc ð¯i v§t m¾i có di®u døng, ÐÕi ðÑc ch¾ nh§n tâm nh§n Ph§t. Nªu nh§n ðßþc là cänh, b¸ g÷i là s· tri ngu. Nên Giang Tây Mã T± nói, chÆng phäi Tâm, chÆng phäi Ph§t, chÆng phäi V§t ð¬ dÕy ng߶i ð¶i sau thñc hành.

Hi®n nay kë h÷c ðÕo ð¡p y ði kh¡p n½i, nghi vi®c không ðáng k¬ nhß thª này còn ðßþc chång?"

Tång nói: "Ðã chÆng phäi Tâm, chÆng phäi Ph§t, chÆng phäi V§t, nay hòa thßþng còn nói Tâm chÆng phäi Ph§t, Trí chÆng phäi ÐÕo, th§t chßa rõ là thª nào?"

Sß nói: "Ông chÆng nh§n tâm là Ph§t, Trí là ÐÕo, lão Tång thì chÆng ð¡c tâm, v§y còn dính m¡c ch² nào?" Tång nói: "Thäy ð«u không ðßþc, ðâu khác gì thái hß."

Sß nói:

-Ðã chÆng phäi v§t, so thái hß cái gì? LÕi bäo khác hay chÆng khác.

Tång nói:

- ChÆng l¨ cûng không có "chÆng phäi Tâm, chÆng phäi Ph§t chÆng phäi V§t" luôn chång?

Sß nói:

-Ông nªu nh§n cái này thì lÕi thành Tâm thành Ph§t r°i!

Tång nói:

-Xin Hòa thßþng giäi thích.

Sß nói:

-Lão tång tñ chÆng biªt.

Tång nói:

-TÕi sao chÆng biªt?

Sß nói:

-Bäo ta nói gì?

Tång nói:

-ChÆng l¨ không cho h÷c nhân hµi ðÕo?

Sß nói:

-Hµi ðÕo nào? Làm sao mà hµi?

Tång nói:

-Con không biªt!

Sß nói:

-Không biªt thì t¯t. Nªu ch¤p l¤y l¶i lão tång thì g÷i là ng߶i y thông (y là dña theo). Nªu g£p Di L£c ra ð¶i, thì s¨ b¸ ngài n¡m tóc.

Tång nói:

-Làm sao d§y kë h§u h÷c ð¶i sau?

Sß nói:

-Ông hãy tñ khán, ch¾ lo ng߶i ð¶i sau!

Tång nói:

-H°i nãy không cho con hµi ðÕo, nay lÕi bäo con tñ khán, thñc con chßa rõ.

Sß nói:

-Âm th¥m hµi, di®u hµi. Cho ông hµi thª này.

Tång nói:

-Thª nào là di®u hµi?

Sß nói:

-Còn mu¯n h÷c l¶i lão tång! Dçu nói ðßþc, cûng là l¶i cüa lão tång, ông còn mu¯n làm sao?

Tång nói:

-Con nªu tñ hµi ðßþc thì chÆng phi«n hòa thßþng. Nay con xin hòa thßþng d§y bäo.

Sß nói:

-ChÆng l¨ chï ðông chï tây ð¬ gÕt ng߶i. Lúc ông còn m¾i b§p b© sao không ðªn höi lão tång, nay lÕi làm tài khôn nói ta chÆng hµi, mong mu¯n cái gì? Ông ló ð¥u ra nói ta xu¤t gia làm thi«n sß, v§y lúc chßa xu¤t gia ðã t×ng làm cái gì? Hãy thØ nói xem, ta s¨ cùng ngß½i thß½ng lßþng.

Tång nói:

-Lúc b¤y gi¶ con không biªt.

Sß nói:

-Ðã không biªt thì nay nh§n ðßþc này n÷ là phäi chång?

Tång nói:

-Nh§n ðßþc ðã chÆng phäi, chÆng nh§n phäi chång?

Sß nói:

-Nh§n v¾i chÆng nh§n là l¶i nói gì?

Tång nói:

-Ъn ch² này con càng chÆng hµi ðßþc.

Sß nói:

-Ông nªu chÆng hµi ta còn chÆng hµi h½n.

Tång nói:

-Con là h÷c nhân nên chÆng hµi, còn hòa thßþng là thi®n tri thÑc thì phäi hµi.

Sß nói:

-Ông này! Ðã nói v¾i ông chÆng hµi thì còn ai mà lu§n thi®n tri thÑc. Ch¾ làm tài khôn! Xem khi Mã T± còn tÕi thª, có mµt h÷c sî höi "Nhß nß¾c không gân xß½ng, nâng ghe muôn ngàn t¤n. Lý này là thª nào? Mã T± nói: — ðây chÆng nß¾c cûng chÆng ghe, lu§n gì gân xß½ng." H÷c sî li«n thôi. Nhß thª phäi ít phí sÑc không? Cho nên ta th߶ng nói: "Ph§t chÆng hµi ðÕo, ta tñ tu hành, v§y c¥n biªt làm gì?

Tång nói:

-Thª thì làm sao tu hành?

Sß nói:

-Không th¬ suy l߶ng ðßþc.

Nói v¾i ngß½i tu nhß v§y, hành nhß v§y, thñc khó.

Tång nói:

-V§y còn cho h÷c nhân tu hành hay không?

Sß nói:

-Lão tång chÆng th¬ chß¾ng ngÕi ngß½i.

Tång nói:

-Con làm sao tu hành?

Sß nói:

-Mu¯n hành thì hành, cÑ tìm höi ng߶i khác.

Tång nói:

-Nªu chÆng nh¶ thi®n tri thÑc chï th¸, làm sao hµi ðßþc. Nhß hòa thßþng th߶ng nói tu hành c¥n phäi hi¬u m¾i ðßþc. Nªu không hi¬u thì e l÷t vào nhân quä, chÆng có ph¥n tñ do. Chßa rõ tu hành thª nào m¾i khöi l÷t vào nhân quä.

Sß nói:

-ChÆng c¥n thß½ng lßþng. Nªu nói ði tu hành, ch² nào không ði ðßþc.

Tång nói:

-Làm sao ði ðßþc?

Sß nói:

-ChÆng l¨ tùy ng߶i mà tìm ðßþc.

Tång nói:

-Hòa thßþng chßa nói, bäo con làm sao tìm?

Sß nói:

-Dçu cho nói, ði ch² nào tìm? Nhß ông t× sáng t¾i chi«u ði ðông ði tây, thß½ng lßþng v¾i ai? Ðßþc hay không ðßþc. Ng߶i khác làm sao mà biªt.

Tång nói:

-Lúc ði ðông ði tây ð«u không suy nghî, phäi chång?

Sß nói:

-Lúc ¤y ai nói phäi v¾i chÆng phäi.

Tång nói:

-Hòa thßþng th߶ng nói "Ta · t¤t cä n½i mà vô s· hành, t¤t cä n½i câu thúc ta chÆng ðßþc, g÷i là biªn hành tam muµi, ph± hi®n s¡c thân", tÑc là lý này chång?

Sß nói:

-Nªu kë tu hành ch² nào chÆng ði ðßþc, chÆng nói câu v¾i b¤t câu, cûng chÆng nói tam muµi.

Tång nói:

-V§y khác gì có pháp ð¬ ð¡c b° ð« ðÕo?

Sß nói:

-ChÆng k¬ khác hay chÆng khác.

Tång nói:

-Cái thuyªt tu hành cüa hòa thßþng siêu vi®t và khác v¾i ðÕi th×a, chßa rõ thª nào?

Sß nói:

-ChÆng quän khác hay chÆng khác. Ta chßa t×ng h÷c. Nªu mu¯n xem giáo thì có t÷a chü, kinh lu§n. Các nhà giáo môn th§t r¤t ðáng sþ. Ông hãy ði nghe t¯t h½n.

Tång nói:

-R¯t cøc khiªn h÷c nhân làm sao mà hµi.

Sß nói:

-Theo sñ höi cüa ông v¯n chï · bên nhân duyên, th¤y ông còn chÆng nÕi hà. Duyên là nh§n ðßþc v§t trên sáu cØa. Ông hãy hµi bên Ph§t r°i ðªn thß½ng lßþng v¾i ta. Ch¾ truy tìm thª này, chÆng phäi thª này, ch¾ l¤y l¶i c± nhân hành hÕnh b° tát. Duy có mµt ng߶i hành thi«n, ma Ba Tu¥n lãnh các quyªn thuµc th߶ng theo dõi sau lßng b° tát, tìm ch² tâm hành kh·i lên li«n ch¤p ngã. Nhßng träi qua vô lßþng kiªp tìm ch² mµt ni®m kh·i cûng chÆng th¬ ðßþc, m¾i cùng quyªn thuµc l­ tÕ, tán thán cúng d߶ng, ¤y còn là c¤p b§c tiªn tu, ng߶i trung hÕ cån lÕi chÆng nÕi hà, hu¯ng là ch² tuy®t công døng, nhß Vån Thù, Ph± Hi«n thì khöi c¥n nói. Thª nào là ðÕo hành cüa ông? Là có hay không? Tìm ng߶i hành mµt ngày cûng chÆng th¬ ðßþc. Hi®n nay cÑ t× ð¥u nåm ðªn cu¯i nåm ði kh¡p n½i chï là tìm cÑu cánh làm cái gì? chï là ð¥u môi chót lßÞi sinh ra kiªn giäi.

Tång nói:

-Lúc b¤y gi¶ chÆng tên Ph§t, chÆng tên chúng sanh, khiªn con làm sao suy nghî thñc hành.

Sß nói: -Ông nói chÆng tên Ph§t chÆng tên chúng sanh ðã là suy nghî r°i, cûng là nh¾ l¶i ng߶i khác.

Tång nói:

-Nªu nhß thª t¤t cä ð«u thuµc v« vi®c lúc Ph§t ra ð¶i, chÆng th¬ không nói.

Sß nói:

-Ông làm sao nói?

Tång nói:

-Giä sØ nói, nói cûng không t¾i.

Sß nói:

-Nªu nói là nói không t¾i, là l¶i t¾i. Ông u±ng công truy tìm, ai làm cänh cho ông tìm.

Tång nói:

-Ðã không vì làm cänh, ai là ng߶i bên kia?

Sß nói:

-Nªu ông không dçn chÑng giáo lý thì n½i nào ð¬ lu§n Ph§t. Ðã chÆng lu§n Ph§t, lão tång lu§n v¾i ai mà nói bên ðây bên kia.

Tång nói:

-Quä dù chÆng trø ðÕo, nhßng ðÕo hay làm nhân, là nghîa thª nào?

Sß nói:

-„y là l¶i c± nhân. Hi®n nay không th¬ không trì gi¾i. Ta chÆng phäi nó, nó chÆng phäi ta. CÑ làm theo nhß con trâu con ch°n! H­ n±i lên mµt ni®m th¤y khác thì khó mà tu hành.

Tång nói:

-Mµt ni®m th¤y khác thì khó mà tu hành là thª nào?

Sß nói:

-M¾i mµt ni®m th¤y khác li«n có hai g¯c t¯t x¤u. ChÆng phäi tình kiªn ðu±i theo nhân quä h÷, lÕi còn có ph¥n tñ do gì?

Tång nói:

-Th߶ng nghe hòa thßþng d§y Báo thân Hóa thân ðã chÆng phäi Ph§t th§t, v§y Pháp thân là Ph§t th§t chång?

Sß nói:

-Ðã là ºng thân r°i!

Tång nói:

-Nªu nhß thª này thì Pháp thân cûng chÆng phäi Ph§t th§t.

Sß nói:

-Pháp thân là th§t hay chÆng th§t, lão tång không lßÞi, không nói ðßþc, ông bäo ta nói là ðßþc thì ðßþc.

Tång nói:

-Ngoài lìa tam thân, pháp nào là Ph§t th§t.

Sß nói:

-Ông này! Cùng ông già tám chín chøc tu±i chØi lµn, nói v¾i ông r°i ðó, còn höi gì lìa, chÆng lìa, bµ mu¯n ðem ðinh ðóng hß không hay sao?

Tång nói:

-Theo kinh Hoa Nghiêm là Pháp thân Ph§t thuyªt, là thª nào?

Sß nói:

-Ông v×a nói l¶i gì? Tång nh¡c lÕi.

Sß nhìn qua nhìn lÕi r°i than:

-Nªu là Pháp thân thuyªt, ông hß¾ng vào ch² nào ð¬ nghe?

Tång nói:

-Con chÆng hµi.

Sß nói:

-Thñc khó, thñc khó. Ông xem T÷a chü Lßþng là ng߶i TÑ Xuyên biªt giäng ba mß½i hai bµ kinh lu§n, lúc ðang giäng · tïnh Giang Tây, có d¸p ðªn tham v¤n Mã T± trong Khai Nguyên Tñ. Mã T± höi: "Nghe nói T÷a chü hay giäng kinh, phäi chång?" T÷a chü nói: "Không dám". Mã T± nói: "Ðem cái gì ð¬ giäng?" T÷a chü nói: "Ðem tâm ð¬ giäng". Mã T± nói: "Tâm nhß ng߶i múa r¯i, ý nhß ng߶i hòa nhÕc, làm sao giäng ðßþc?" T÷a chü nói: "V§y có l¨ hß không giäng ðßþc chång?" Mã T± nói: "Ðúng là hß không giäng ðßþc". T÷a chü quay lßng ði li«n. Mã T± l¾n tiªng g÷i: "T÷a chü!" T÷a chü quay ð¥u lÕi. Mã T± l¾n tiªng: "Là cái gì?", t÷a chü li«n khai ngµ. Ông xem thØ, mau không?

Tång nói:

-Cån cÑ l¶i hòa thßþng tÑc là Pháp thân thuyªt pháp.

Sß nói:

-Nªu hµi nhß thª ðã là ºng thân r°i.

Tång nói:

-Ðã là ºng thân há chÆng có ng߶i thuyªt pháp?

Sß nói:

-Ta không biªt.

Tång nói:

-Con không hµi.

Sß nói:

-Không hµi thì t¯t, khöi cùng nó phân giäi næa.

Tång höi:

-Trong kinh nói ch² Pháp thân ÐÕi Sî hµi ngµ tÑc th¤y Pháp thân Ph§t. иa v¸ b° tát tÑc th¤y Báo thân Ph§t. Nh¸ th×a chï th¤y Hóa thân Ph§t là lý này chång?

Sß nói:

-M¡t ta chßa t×ng xem kinh giáo, l² tai cûng chßa t×ng nghe. Ông tñ xem l¤y. Nªu ghi nh¾ nhß thª thì sau này m¾i chÆng nÕi hà. Gi¯ng nhß ng߶i ch½i hÕt châu, nói ánh sáng hÕt châu chiªu cùng kh¡p, có ðîa vàng thì phän chiªu ðßþc, b²ng b¸ l¤y m¤t ðîa vàng thì ch² nào ch½i châu, ch² nào tìm ánh sáng kh¡p v¾i chÆng kh¡p.

Tång l­ bái.

Sß c߶i r¢ng:

-Thñc khó, thñc khó. C± nhân m¡ng ông là hÕng thþ sån ngß phü, cûng là ng߶i ðem ph¦n vào. Trân tr÷ng.

Tri®u Châu höi:

-ÐÕo chÆng phäi ngoài v§t. Ngoài v§t chÆng phäi ðÕo. Thª nào là ðÕo ngoài v§t? Sß li«n ðánh. Tri®u Châu n¡m l¤y g§y r¢ng:

-V« sau ch¾ ðánh l¥m ng߶i.

Sß nói:

-R°ng r¡n d­ phân bi®t. NÕp tØ (tu sî) khó l×a gÕt.

Bình: Tuyªt Чu Hi¬n thi«n sß nói: "Tri®u Châu nhß r°ng không s×ng, nhß r¡n có chân. Lúc ¤y không k¬ "t§n pháp vô dân", c¥n phäi cho ån g§y r°i ðu±i ra".

* * *

Lúc ðang thß·ng trång,

Tång höi:

-Bao gi¶ ðßþc gi¯ng nhß cái này?

Sß nói:

-Vß½ng lão sß hai mß½i nåm trß¾c cûng nhß thª này.

Tång nói:

-V§y hi®n nay thì làm sao?

Sß bèn v« phß½ng trßþng.

* * *

Mµt hôm sß höi HuÏnh Bá:

-Vàng vòng làm thª gi¾i. BÕc tr¡ng làm vách t߶ng. Фy là ch² ng߶i gì ·?

Bá nói:

-Là ch² thánh nhân ·.

Sß nói:

-Còn có mµt ng߶i · qu¯c ðµ nào? Bá Khoanh tay ðÑng yên.

Sß nói:

-Nói chÆng ðßþc sao không höi Vß½ng lão sß?

Bá höi lÕi:

-Còn có mµt ng߶i · qu¯c ðµ nào?

Sß nói:

-Ðáng tiªc thay!

* * *

Sß höi HuÏnh Bá:

-иnh hu® ðÆng h÷c, minh kiªn Ph§t tánh, lý này thª nào?

Bá nói:

-Trong m߶i hai th¶i chÆng y dña mµt v§t.

Sß nói:

-„y là ch² th¤y cüa Trß·ng lão chång?

Hoàng Bá nói:

-Không dám.

Sß nói:

-Ti«n nß¾c tß½ng tÕm gác mµt bên. Ti«n dép cö bäo ai trä?

Bình: Di®u HÖ ÐÕi Hu® thi«n sß nói: -Không th¤y l¶i r¢ng "Lµ phùng Kiªm Khách tu trình Kiªm, B¤t th¸ thi nhân mÕc hiªn thi".

* * *

Sß tham v¤n Bá Trßþng Niªt Bàn hòa thßþng.

Trßþng höi:

-T× xßa chß thánh còn có pháp nào chÆng vì ng߶i mà thuyªt chång?

Sß nói:

-Có.

Trßþng nói:

-Thª nào là Pháp chÆng vì ng߶i mà thuyªt?

Sß nói:

-ChÆng phäi tâm, chÆng phäi Ph§t chÆng phäi V§t.

Trßþng nói:

-Ðã thuyªt r°i ðó.

Sß nói:

-Con chï biªt nhß thª. Hòa thßþng làm thª nào?

Trßþng nói:

-Ta chÆng phäi ÐÕi thi®n tri thÑc, ðâu biªt thuyªt hay chÆng thuyªt.

Sß nói:

-Con chÆng hµi.

Trßþng nói:

-Ta ðã quá sÑc vì ngß½i mà nói r°i v§y.

Bình:Tuyªt Чu Hi¬n thi«n sß tøng r¢ng: Ph§t T± t× xßa chÆng vì ng߶i. NÕp tång xßa nay ðua nhau chÕy. Trên ðài gß½ng sáng tßþng khác bi®t M²i m²i hß¾ng Nam nhìn B¡c Цu Chuôi B¡c Цu Không ch² thäo (thäo nghîa là tìm l¤y) B¡t ðßþc l² mûi lÕi m¤t kh¦u

* * *

Sß và L² T±, Qui Tông, Sam S½n b¯n ng߶i lìa n½i Mã T±, m²i ng߶i ð«u mu¯n ði tìm n½i ·. NØa ð߶ng chia tay, Sß c¡m cây g§y xu¯ng nói:

-Nói ðßþc cûng b¸ cái này chß¾ng ngÕi, nói không ðßþc cûng b¸ cái này chß¾ng ngÕi.

Qui Tông nh± cây g§y lên, ðánh Sß r°i nói:

-Cûng chï là Vß½ng lão sß này thôi. Nói gì ngÕi, chÆng ngÕi.

L² T± nói:

-Chï mµt l¶i nói này, truy«n bá kh¡p thiên hÕ.

Qui Tông nói:

-Còn có kë không truy«n bá chång?

L² T± nói:

-Có!

Qui Tông nói:

-Thª nào là kë không truy«n bá. L² T± làm thª mu¯n bÕt tai.

* * *

Sß cùng L² T±, Sam S½n, Qui Tông ðang u¯ng trà. L² T± gi½ chén trà lên nói:

-Lúc thª gi¾i chßa thành ðã có cái này.

Sß nói:

-Ng߶i th¶i nay chï biªt cái này, chßa biªt thª gi¾i.

Qui Tông nói:

-Phäi!

Sß nói:

-Bµ Sß huynh ð°ng ý kiªn này chång?

Qui Tông lÕi nâng chén trà lên nói:

-Hß¾ng vào lúc thª gi¾i chßa thành, nói ðßþc chång?

Sß gi½ tay làm thª mu¯n bÕt tai.

Qui Tông ðßa m£t làm thª mu¯n nh§n.

* * *

Ma C¯c c¥m tích trßþng ðªn Chß½ng Kïnh, nhi­u thi«n sàng ba vòng r°i dß½ng tích trßþng mµt cái, nghiêm m£t ðÑng thÆng.

Chß½ng Kïnh nói:

-Phäi! Phäi!

Bình: Tuyªt Чu nói: -Sai! Ma C¯c lÕi ðªn ch² Sß, cûng nhi­u thi«n sàng ba vòng r°i cûng dß½ng tích trßþng mµt cái, nghiêm m£t ðÑng thÆng.

Sß nói:

-ChÆng phäi! ChÆng phäi!

Bình: Tuyªt Чu nói: -Sai!

Ma C¯c nói:

-Chß½ng Kïnh nói phäi, tÕi sao hòa thßþng lÕi nói chÆng phäi?

Sß nói:

-Chß½ng Kïnh thì phäi, là ông chÆng phäi. Ðó là sÑc gió s· chuy¬n, chung qui bÕi hoÕi.

Bình:Tuyªt Чu tøng: Này sai kia sai R¤t kÜ li®ng bö B¯n bi¬n sóng yên Tråm sông tri«u xu¯ng C± s¡c phong cao th§p nh¸ môn Môn môn hæu lµ không tiêu ði«u. Phi tiêu ði«u Tråm nåm ham c¥u thu¯c không b¸nh

* * *

Viên Ngµ C¥n thi«n sß r¢ng:

-C¥n phäi nh§n l¤y hai "Sai" m¾i ðßþc. Tuyªt Чu mu¯n ð« ch² hoÕt bát nên nhß thª. Nªu mà th¢ng dß¾i da có máu, tñ nhiên chÆng hß¾ng vào ngôn cú ð¬ hi¬u. Có ng߶i nói Tuyªt Чu thay cho Ma C¯c dùng hai chæ "Sai" này, có dính dáng gì ðâu! Ðâu biªt c± nhân dùng l¶i nói là khóa ch£t quan äi. Bên ðây cûng phäi, bên kia cûng phäi, r¯t cuµc chÆng · hai ð¥u này.

Khánh tÕng chü nói:

-C¥m tích trßþng nhi­u thi«n sàng nhß phäi và chÆng phäi ð«u sai. KÏ thñc ý cûng chÆng · ðây.

Quy S½n Tri®t thi«n sß r¢ng:

-Chß½ng Kïnh nói "phäi" cûng l÷t vào trong vòng cüa Ma C¯c.

Nam Tuy«n nói "chÆng phäi" cûng l÷t vào trong vòng cüa Ma C¯c. ÐÕi Quy thì không nhß v§y. B²ng có ng߶i c¥m tích trßþng, nhi­u thi«n sàng ba vòng, nghiêm m£t ðÑng thÆng, chï hß¾ng h÷ r¢ng:

-Khi chßa ðªn ðây, nên cho ba chøc g§y.

* * *

Diêm Quan thi«n sß d§y chúng r¢ng:

-Hß không làm tr¯ng, tu di làm chùy. Ng߶i nào ðánh ðßþc?

Không ai trä l¶i. Có tång k¬ lÕi v¾i Sß.

Sß nói:

-Vß½ng lão sß không ðánh cái tr¯ng b¬ này!

Bình: Pháp Nhãn thi«n sß nói cách khác r¢ng: -Vß½ng lão sß không ðánh. HuÏnh Long Tâm thi«n sß r¢ng: -Nam Tuy«n Pháp Nhãn chï biªt nhìn trß¾c, chÆng biªt dòm sau. Cûng nhß Diêm Quan nói hß không làm tr¯ng Tu Di làm chùy, ch² nào là ch² b¬. Còn ki¬m ði¬m ra ðßþc chång? Dçu cho ki¬m ði¬m ðßþc ch² b¬ rõ ràng, ta còn mu¯n höi ngß½i tìm tr¯ng ðó!

* * *

Sß v¾i Qui Tông, Ma C¯c cùng nhau ði tham l­ Nam Dß½ng qu¯c sß. Sß · trên ð߶ng v¨ mµt vòng tròn, r¢ng:

-Nói ðßþc thì ði.

Qui Tông li«n ng°i trong vòng tròn, Ma C¯c bèn lÕy ki¬u ng߶i næ.

Sß nói:

-Thª này thì không ði.

Qui Tông nói:

-Là tâm hÕnh gì?

Sß li«n rü t¤t cä quay v«, không ði tham l­ qu¯c sß næa.

Bình: Tuyªt Чu tøng r¢ng: DßÞng Do C½ b¡n vßþn Nhi­u cây sao quá thÆng! Ngàn con và muôn con „y là ai bi trúng? G÷i nhau, rü nhau Ði v« ði! Trên ð߶ng Tào Khê ch¾ leo d¯c. LÕi nói ð߶ng Tào Khê b¢ng phÆng TÕi sao ch¾ leo d¯c.

* * *

Có mµt t÷a chü t× giã Sß.

Sß höi:

-Ði ch² nào?

Ðáp:

-Ði dß¾i núi.

Sß nói:

-Ю nh¤t không ðßþc báng Vß½ng lão sß?

Ðáp:

-Ðâu dám báng hòa thßþng!

Sß làm bµ h¡t xì, höi:

-Bao nhiêu?

T÷a chü bèn ra ði.

Bình: Vân Cß ¿ng thi«n sß r¢ng: -Phi Sß b±n ý Tiên Tào S½n r¢ng: -Lì! ThÕch Sß½ng thi«n sß r¢ng: -ChÆng vì ng߶i thß½ng lßþng. Tr߶ng Khánh thi«n sß r¢ng: -Xin lãnh l¶i. Vân Cß Tích thi«n sß r¢ng: -T÷a chü lúc ¤y ra ði là hµi hay chÆng hµi?

* * *

Mµt hôm sß ðóng cØa phß½ng trßþng, ðem vôi vòng · ngoài cüa, bäo chúng r¢ng:

-Nªu có ng߶i nói ðßþc thì m·. Có nhi«u ng߶i nói, nhßng ð«u chßa thöa ý sß.

Tri®u Châu nói:

-Tr¶i xanh!

Sß li«n m· cØa.

* * *

Løc ðÕi phu v¾i sß g£p ng߶i ch½i xúc x¡c. Løc ðÕi phu chï quân xúc x¡c nói:

-Thª này! ChÆng thª này! Ðang thª này! Lúc trúng là thª nào?

Sß lßþm hµt xúc x¡c nói:

-Xß½ng thú m߶i tám!

* * *

Løc ðÕi phu nói v¾i sß:

-Pháp sß Tång Tri®u cûng r¤t kÏ lÕ, biªt nói tr¶i ð¤t v¾i ta cùng g¯c, vÕn v§t v¾i ta mµt th¬.

Sß chï hoa mçu ð½n trß¾c sân, r¢ng:

-ÐÕi phu! Ng߶i ð¶i th¤y cây hoa này tß½ng tñ nhß m½.

Løc ðÕi phu chßng hØng.

Bình: Tuyªt Чu tøng: Kiªn vån giác tri phi m²i m²i Núi sông chÆng quán · n½i gß½ng Tr¶i sß½ng trång l£n ðêm s¡p nØa Cùng ai ð¥m l£ng chiªu änh hàn Viên Ngµ C¥n thi«n sß r¢ng: -Nam Tuy«n ti¬u thùy ngæ, Tuyªt Чu ðÕi thùy ngæ. M£c d¥u n¢m chiêm bao mà là chiêm bao t¯t. Trß¾c kia nói nh¤t th¬. — ðây nói chÆng ð°ng, "Kiªn vån giác tri phi m²i m²i, núi sông chÆng quán · n½i gß½ng." Nªu nói quán trong gß½ng r°i m¾i hi¬u ðßþc thì chÆng lìa ch² gß½ng. Núi sông ð¤t ðai, tùng lâm thäo mµc ch¾ ðem gß½ng chiªu soi. Nªu ðem gß½ng chiªu soi li«n thành hai ðoÕn. Nên chï có th¬ nói núi là núi, sông là sông. "Pháp ðó trø ngôi pháp Tß¾ng thª gian th߶ng trø." Núi sông chÆng ngÕi m¡t sáng. Hãy nói hß¾ng vào ch² nào mà quán. Còn hµi chång? Ъn ch² này hß¾ng vào "tr¶i sß½ng trång l£n ðêm s¡p nØa" bên này cùng ngß½i ån kh¾p r°i. Bên kia ngß½i tñ ðoán l¤y. Còn biªt Tuyªt Чu dùng vi®c b±n ph§n vì ng߶i chång? "Cùng ai ðàm trong chiªu änh hàn" ¤y là tñ chiªu hay là cùng ng߶i chiªu. C¥n phäi tuy®t c½ tuy®t giäi m¾i ðªn ðßþc cänh gi¾i này. Không mu¯n ð¥m trong cûng không ðþi tr¶i sß½ng trång l£n, thì hi®n nay làm sao? Kïnh S½n Cäo thi«n sß r¢ng: -Nªu hß¾ng trên lý mà xem, chÆng nhæng Nam Tuy«n gÕt Løc Tuyên ðÕi phu mµt chút không ðßþc, cûng chßa mò trúng mµt sþi lông dß¾i gót chân. Nªu hß¾ng trên sñ mà xem, chÆng nhæng Løc Tuyên ðÕi phu gÕt Nam Tuy«n mµt chút không ðßþc, cûng chßa mang kiªn ðßþc cái m° hôi thúi cüa ngài. Ho£c có ng߶i ra ðây nói ÐÕi, Ti¬u Kïnh S½n thuyªt sñ, thuyªt lý, chï hß¾ng h÷ r¢ng hãy hß¾ng vào trên lý, sñ, hi l¤y. Còn có bài tøng r¢ng: Tr¶i ð¤t ð°ng g¯c trình câu höi. Chßa t×ng dþm bß¾c ðã quên nhà Фt chÆng âm dß½ng hoa lÕi n·. Ng÷c v¯n không vªt lÕi có vªt. Mµt hôm Pháp Sß½ng Ngµ thi«n sß cùng Nµt thü t÷a ðang xem hoa ðàn höi v« vi®c Nam Tuy«n nói: "Ng߶i ð¶i th¤y cây hoa này tß½ng tñ nhß m½": -Ngß½i th¤y tña nhß cái gì, nói thØ xem. Nµt nói: -Chï là mµt cây hoa. Ngµ nói: -V§y thì ngß½i cûng · trong hang ± cüa Nam Tuy«n. Nµt nói: -C± nhân ý là thª nào? Ngµ nói: -Ðem gÕch lÕi! Nµt ðßa gÕch r°i höi næa. Ngµ nói: -Ph§t xßa ðã ði lâu r°i!

* * *

Sß vào Tuyên Châu. Løc Tuyên ðÕi phu ra ðón, chï cØa thành r¢ng:

-Ng߶i ng߶i ð«u g÷i là Ung Môn, chßa rõ hòa thßþng g÷i là gì?

Sß nói:

-Lão tång nªu nói e xï nhøc phong hóa cüa ðÕi phu.

Løc ðÕi phu nói:

-B²ng nhiên có kë t£c ðªn thì làm sao?

Sß nói:

-Lão tång tµi l²i!

Løc ðÕi phu höi tiªp:

-Trong nhà ð® tØ có mµt täng ðá, có lúc ð¬ ng°i, lúc ð¬ n¢m. Hi®n nay tính kh¡c làm tßþng Ph§t, ðßþc chång?

Sß nói:

-Ðßþc!

Løc ðÕi phu nói:

-Có l¨ không ðßþc chång?

Sß nói:

-Không ðßþc!

Vân Nham thi«n sß nói:

-Ng°i tÑc Ph§t, chÆng ng°i tÑc phi Ph§t.

еng S½n nói:

-ChÆng ng°i tÑc Ph§t, ng°i tÑc phi Ph§t!

Thiên аng Giác thi«n sß nói:

-Chuy¬n công theo ngôi v¸, chuy¬n ngôi v¸ theo công, ¤y là cha con еng S½n. Còn ý cüa Nam Tuy«n là thª nào? Thñc là kim dùi không vô.

* * *

Tång höi:

-Lúc cha m© chßa sanh, l² mûi · ðâu?

Sß nói:

-Cha m© ðã sanh r°i, l² mûi ðâu?

* * *

Sß höi Th¥n S½n thi«n sß:

-T× ðâu ðªn?

Th¥n S½n nói:

-Ðánh C°ng ðªn.

Sß nói:

-Tay ðánh hay chân ðánh?

Th¥n S½n không trä l¶i ðßþc.

Sß nói:

-Ngß½i höi ta, ta nói v¾i ngß½i.

Th¥n S½n nói:

-Tay ðánh hay chân ðánh?

Sß nói:

-Ghi l¤y rõ ràng v« sau g£p ng߶i m¡t sáng, k¬ lÕi cho h÷.

* * *

Sß höi mµt t÷a chü:

-Ông giäng kinh gì?

T÷a chü nói:

-Kinh Di L£c hÕ sanh.

Sß nói:

-Di L£c lúc nào hÕ sanh?

T÷a chü nói:

-Hi®n còn · trên thiên cung chßa ðªn.

Sß nói:

-Trên tr¶i chÆng Di L£c, dß¾i ð¤t chÆng Di L£c.

Bình:Kïnh S½n Cäo thi«n sß nói: -B²ng có th¢ng nào ra höi: "Trên tr¶i chÆng Di L£c, dß¾i ð¤t chÆng Di L£c" v§y bäo ai hÕ sanh? LÕi làm sao ð¬ trä l¶i h÷? Chï nói v¾i h÷: "Lão tång tµi l²i."

* * *

Tång höi:

-Trong m߶i hai th¶i l¤y gì làm cänh?

Sß nói:

-Sao không höi Vß½ng lão sß?

Tång nói:

-Ðã höi r°i.

Sß nói:

-Ðã t×ng v¾i ngß½i làm cänh chång?

* * *

Tång höi:

-Sß v« phß½ng trßþng ðem gì chï nam?

Sß nói:

-Canh ba ðêm qua m¤t con trâu, tr¶i sáng thÑc d§y lÕi m¤t lØa.

* * *

Sß vì Ðông ð߶ng và Tây ð߶ng giành con mèo, b¸ sß g£p, bÕch chúng r¢ng:

-Nói ðßþc thì cÑu con mèo. Nói không ðßþc thì chém li«n.

Chúng chÆng ai trä l¶i. Sß bèn chém.

Tri®u Châu · ngoài v«. Sß k¬ lÕi chuy®n này cho biªt. Tri®u Châu c·i gi¥y ð¬ trên ð¥u r°i ði ra.

Sß nói:

-H°i nãy ông nªu có m£t thì cÑu ðßþc con mèo.

Bình: Qui Tông thi«n sß ðang cu¯c cö, có giäng tång ðªn tham v¤n. B²ng có con r¡n ði ngang, sß dùng cu¯c chém ðÑt.

Giäng tång nói:

-Nghe tiªng Qui Tông ðã lâu, ai dè là mµt sa môn thô hÕnh.

Qui Tông thi«n sß nói:

-Ngß½i thô hay ta thô?

Giäng tång nói:

-Thª nào là thô?

Sß gi½ lên cây cu¯c.

Giäng tång tiªp:

-Thª nào là tª?

Sß làm thª chém r¡n.

Giäng tång nói:

--Thª thì theo ðó mà hành.

Sß nói:

-Theo ðó mà hành ð¬ mµt bên. Ngß½i ch² nào th¤y ta chém r¡n? Tång không trä l¶i ðßþc.

Chân T¸nh thi«n sß r¢ng:

-ÐÕi chúng! Chï nhß Qui Tông chém r¡n, nói tång ¤y r¢ng "ngß½i thô, ta thô" ch² th¤y cüa c± nhân là thª nào? Nói xong, gi½ ph¤t tr¥n lên:

-Hôm nay ta gi½ ph¤t tr¥n v¾i Qui Tông chém r¡n là ð°ng hay khác? Cách mµt lát sau, r¢ng:

-Ng߶i ng߶i có cái thiên chân Ph§t Di®u døng tung hoành tr÷n chÆng biªt. Hôm nay rõ ràng cùng chï ra. Chém r¡n, gi½ ph¤t lÕi do ai? Chân T¸nh nói tiªp:

-Nam Tuy«n chém mèo, Qui Tông chém r¡n, trong tùng lâm thß½ng lßþng còn có t¯t x¤u tÕm ngßng. Chï nhß Tri®u Châu ði gi¥y trên ð¥u ði ra là thª nào? Nªu là rõ ðßþc ch² này thì ÐÑc S½n qu· Ph§t m¡ng T± có l²i gì? Nªu · ðây chÆng rõ, нn Hà thiêu Ph§t g² vi®n chü røng lông mày. Cho nên nói h÷a phß¾c không cØa, do ng߶i tñ chiêu l¤y. Hét mµt tiªng r°i xu¯ng tòa.

Tuyªt Чu tøng v« vi®c Nam Tuy«n chém mèo r¢ng: Lß·ng ð߶ng ð«u là kë tham thi«n Khoái ð£ng bøi tr¥n chÆng nÕi hà Nh¶ ðßþc Nam Tuy«n hành chánh l¸nh Mµt dao hai khúc m£c ông bình! Tuyªt Чu tøng Tri®u Châu ði gi¥y: B±n lai công án höi Tri®u Châu. Trong thành Tr߶ng An m£c dÕo ch½i Dép cö ði ð¥u chÆng ai hµi. V« ðªn quê nhà tÑc li«n thôi.

* * *

Sß nói:

-Vån Thù Ph± Hi«n canh ba ðêm qua ðánh lµn. M²i ng߶i cho hai chøc g§y ðu±i ra vi®n r°i ðó.

Tri®u Châu nói:

-G§y hòa thßþng bäo ai ån?

Sß nói:

-Vß½ng lão sß l²i ch² nào?

Tri®u Châu li«n ðänh l­.

* * *

Bình: Kïnh S½n Cäo thi«n sß tøng: Nam Tuy«n không l²i Mi®ng hay chiêu h÷a Tri®u Châu l­ bái Thäo t£c ðÕi bÕi. Kïnh S½n b¤t quän Theo vi®c kªt án Vån Thù Ph± Hi«n TÕm gác mµt bên.

Nam Tuy«n thßþng ð߶ng nói:

-Vß½ng lão sß t× nhö nuôi mµt con trâu, tính chån bên khe ðông không khöi phÕm cö nß¾c nhà vua, tính chån bên khe tây không khöi phÕm cö nß¾c nhà vua. ChÆng b¢ng tùy ph§n nÕp chút chút, tr÷n chÆng th¤y ðßþc. Thßþng ð߶ng:

-Vß½ng lão sß bán thân ði, có ai mua chång?

Mµt tång ra nói:

-Con mua.

Sß nói:

-ChÆng phäi m¡c, chÆng phäi rë, ngß½i làm sao mua?

Tång không trä l¶i.

Sß höi duy na:

-Hôm nay ph± thïnh, làm vi®c gì?

Duy na trä l¶i r¢ng:

-Kéo c¯i xay.

Sß nói:

-C¯i thì cho ông kéo, nhßng không ðßþc ðµng t¾i trøc c¯i chính giæa. Duy na không th¬ trä l¶i. Ngài khai th¸ r¢ng:

-Chân lý nh¤t nhß (b¤t nh¸) mÕc hÕnh, mÕc døng, chÆng có ng߶i biªt g÷i là vô l§u trí, cûng là tánh b¤t ðµng, vô l§u b¤t khä tß nghì, tánh không v.v... ChÆng phäi dòng sanh tØ, ðÕo là ðÕi ðÕo vô ngÕi niªt bàn, di®u døng tñ ð¥y ðü m¾i ðßþc ch² hành kh¡p n½i mà ðßþc tñ tÕi. Nên nói n½i chß hành xÑ mà vô s· hành, cûng g÷i là biªn hành tam mui, ph± hi®n s¡c thân. Chï vì chÆng có ng߶i biªt ch² døng cüa nó v¯n chÆng có tông tích, chÆng thuµc kiªn vån giác tri, chân lý tñ thông, di®u døng tñ ð¥y ðü. ÐÕi ðÕo vô hình, chân lý vô ð¯i, nên chÆng thuµc kiªn vån giác tri, chÆng có tß tß·ng thô hay tª, nhß nói chÆng nghe mà nghe là ðÕi niªt bàn. Cái vi®c này chÆng phäi nghe hay không nghe.

Tång höi:

-ÐÕi ðÕo chÆng thuµc kiªn vån giác tri, v§y làm sao khª hi (lãnh hµi)

Ngài ðáp:

-C¥n âm th¥m khª hµi thì tñ thông. Cûng nói li­u nhân chÆng t× kiªn vån giác tri mà có, kiªn vån giác tri thuµc v« duyên, ð¯i v§t m¾i có, ÐÕi ðÕo linh di®u, b¤t khä tß nghì, chÆng phäi có ð¯i nên nói di®u døng tñ thông, chÆng y dña v§t nào, cho nên ðÕo thông chÆng phäi y thông. Y thông phäi nh¶ v§t m¾i ðßþc sñ th¤y, ðÕi ðÕo thì chÆng nh¶ v§t. Nên nói ðÕo chÆng phäi pháp sáng t¯i, lìa có lìa không, lý ti«m ¦n âm th¥m tñ thông, chÆng có ng߶i biªt, cûng nói th¥m hµi chân lý, chÆng phäi kiªn vån giác tri. "Tâm ngßng (thôi nghï) ð£c b±n nguyên, nên g÷i nhß nhß Ph§t, là ng߶i tñ tÕi cÑu cánh vô y cûng g÷i là b±n quä, chÆng t× nhân sanh mà sanh. Vån thù nói: "Chï (duy nh¤t) li­u nhân mà li­u, chÆng t× nhân sanh mà sanh" (li­u nhân là chÆng có nhân sanh kh·i, sanh nhân là có cái nhân sanh kh·i).

Sß Nam Tuy«n nói tiªp: T× xßa ðªn nay chï bäo ng߶i ngµ ðÕo, ch¾ nên c¥u cái khác. Nªu suy nghî ra ðßþc ðÕo lý cao siêu ð«u thuµc v« cú nghîa (nghîa chæ). Nghîa lý tam th×a ngû tánh là ch² hành, nói ch² th÷ døng h¢ng ngày ð¥y ðü thì ðßþc, nói ðÕo thì chÆng phäi. Nªu ch¤p th§t thì b¸ ý thÑc trói buµc, g÷i là thª gian trí. Theo giáo môn nói: nªu h÷c giä cÑ ch¤p th§t tam tÕng giáo ði¬n (kinh lu§t lu§n) thì thành thþ sån, ngß phü vì lþi dßÞng mà t±n hÕi ðÕi th×a, cûng là t§p khí tham døc. Cho nên C± ÐÑc nói: Ph§t chÆng hµi ðÕo ta tñ tu hành, ta tñ có di®u døng cûng g÷i là chánh nhân, li­u sáu ba la m§t ð«u không, cänh v§t lôi cu¯n ta chÆng ðßþc. T± Sß t× Tây Trúc ðªn, e sþ các ngß½i mê ch¤p nhân quä, ð¸a v¸, nên "Truy«n pháp cÑu mê tình, ð¯n ngµ hoa tình vî (vî tÑc là xong)". (Tánh là chüng tánh hoa, cûng là b° ð« hoa), nên Mã T± nói: ChÆng phäi Tâm, chÆng phäi Ph§t, chÆng phäi v§t; dù T± trß¾c kia t×ng nói: TÑc tâm, tÑc Ph§t. „y là l¶i phß½ng ti®n tÕm th¶i nhß dùng n¡m tay không, lá cây vàng ð¬ dø con nít nín khóc. Nhßng hi®n nay có ng߶i g÷i Tâm là Ph§t, g÷i trí là ÐÕo, cho kiªn vån giác tri cûng là ðÕo. Nªu hi ðÕo nhß thª khác gì Di­n Nhã ÐÕt Ða mê ð¥u nh§n bóng, phát ðiên bö chÕy. Dçu cho nh§n ðßþc bóng cûng chÆng phäi cái ð¥u b±n lai cüa mình. Nên Duy Ma C§t qu· Ca Chiên Diên dùng tâm sanh di®t thuyªt pháp thñc tß¾ng, ¤y ð«u là tình ch¤p kiªn giäi. Nªu nói: tÑc tâm tÑc Ph§t, cûng nhß nói: Thö ngña có s×ng; nói: phi tâm phi Ph§t, nhß nói trâu dê không s×ng. Tâm ngß½i nªu là Ph§t, thì ðâu c¥n phäi "tÑc nó hay là phi nó". Hình tß¾ng có hay không, l¤y tß¾ng gì làm ðÕo? nên giáo môn cûng chÆng cho. "Thà làm th¥y cho tâm, chÆng cho tâm làm th¥y". "Tâm nhß ðóng vai chánh, ý nhß ðóng vai phø", nªu nói Ph§t có tâm ðÕo, ¤y là chÆng lìa ðßþc kiªn vån giác tri, là do nhân duyên mà có, ð«u là soi v§t m¾i có chÆng th¬ th߶ng soi, cho nên tâm trí ð«u chÆng phäi ðÕo, lÕi ðÕi ðÕo chÆng phäi pháp sáng t¯i, lìa s¯ hæu vô, s¯ lßþng chÆng th¬ ðªn, nhß lúc kiªp không (chßa có tr¶i ð¤t), chÆng có tên Ph§t, chÆng có tên chúng sanh, ngay lúc ¤y chính là ðÕo. Chï là không ai biªt, không ai th¤y, s¯ lßþng chÆng tiªp xúc nó ðßþc, g÷i là vô danh ðÕi ðÕo. Nói v§y ðã l÷t vào danh cú r°i! Cho nên chân lý nh¤t nhß, chÆng có tß tß·ng, v×a có tß tß·ng li«n b¸ ¤m (ngû ¤m) trói, sau ðó m¾i có tên chúng sanh, m¾i có tên Ph§t. Ph§t ra ð¶i g÷i là tam gi¾i trí nhân, khi Ph§t chßa ra ð¶i g÷i là gì? Ph§t ra ð¶i chï khiªn ng߶i ngµ ðÕo, bän th¬ chÆng phäi thánh phàm, g÷i là "hoàn nguyên qui b±n, th¬ giäi ðÕi ðÕo". Hôm nay ðã ngµ ðÕo nhß thª, tÑc t× vô lßþng kiªp ðªn nay, løc ðÕo tÑ sanh ð«u có khÑ lai, là ch² hành tÕm th¶i. Bän Hành T§p cüa b§c Thánh xßa có nói: Ta vô s· b¤t hành. T¤t cä chúng sanh dù ðang · ch² hành nhß thª vì không biªt li­u nhân, nên sinh ra tham døc, ðó chï là tÕm th¶i lÕc ð߶ng · n½i trói buµc, chÆng ðßþc tñ tÕi. Th§t ra cûng nhß th¤y mây trôi cho là trång ðµng, th¤y thuy«n xuôi cho là b¶ chuy¬n. Chúng sanh v÷ng tß·ng, v§t v¯n vô trø, hu¯ng là có lý hay biªn ð±i. Nay ðã ngµ nhß thª, cÑ theo ðó thñc hành, chÆng gi¯ng nhß lúc xßa, vì nay ðã ngµ li­u nhân bän quä, nên li­u ðßþc ngû ¤m không, th§p bát gi¾i không, sáu ba la m§t ð«u không, cho nên ðßþc tñ tÕi. Nªu chÆng theo ðó thñc hành, làm sao thäi tr× nåm thÑ tham, hai thÑ døc. ChÆng trø thanh vån, chÆng tùy s¯ kiªp, vì chß Ph§t, B° Tát ð¥y ðü phúc trí. do li­u nhân, li­u sáu ba la m§t không, theo th÷ dung này, chÆng còn tri kiªn m¾i ðßþc tñ tÕi. Nªu có tri kiªn thì l÷t vào ð¸a v¸ ( có giai c¤p), bèn có ng¢n mé cüa tâm lßþng, b¸ nhân quä ngån cách, g÷i là thù nhân ðáp quä Ph§t, chÆng ðßþc tñ tÕi. ÐÕi thánh qu· là: ni kiªn ngoÕi kiªn, tình lßþng chßa sÕch. K©t n½i nh¸ chß¾ng nh¸ ngu, cho nên dòng sông kiªn ch¤p hay trôi hß½ng tßþng; chân lý vô hình làm sao th¤y biªt, ðÕi ðÕo vô hình, lý tuy®t suy l߶ng. Hôm nay hành sáu ba la m§t, trß¾c tiên dùng li­u nhân ngµ bän quä, biªt li­u v§t này chï là phß½ng ti®n th÷ døng, m¾i ðßþc tñ do, ði · tñ tÕi vô chß¾ng ngÕi, cûng g÷i là phß½ng ti®n c¥n trang nghiêm, cûng là vi di®u t¸nh pháp thân, ð¥y ðü ba mß½i hai tß¾ng t¯t, chï là không cho có ng¢n mé cüa tâm lßþng. Nªu chÆng có tâm nhß thª thì t¤t cä ch² hành, cho ðªn búng tay hi®p chß·ng ð«u là chánh nhân, muôn thi®n thäy ð°ng vô t¡c, v§y m¾i ðßþc tñ tÕi, cho nên thiên ma ngoÕi ðÕo tìm ta chÆng th¬ ðßþc, g÷i là vô trø tâm, cûng là vô l§u trí, di®u døng tñ tÕi b¤t khä tß nghì, b° ð« niªt bàn! ð«u là cänh gi¾i cüa ng߶i tu hành ð«u thuµc danh cú. Nªu ngµ b±n lai chÆng phäi v§t phàm, thì nhß nß¾c chÆng th¬ rØa nß¾c.

TÕi sao v§y? Vì v¯n chÆng có v§t. Nhß kinh nói: Trong kho vua th§t chÆng có dao này; cûng nói: ð¯i v¾i công ðÑc thiên, h¡c ám næ, v¸ chü nhân có trí, cä hai ð«u không nh§n. Vì ðÕo chÆng phäi sáng t¯i, nên nói tánh häi chÆng phäi giác häi, giác häi thuµc duyên c¥n phäi ð¯i v§t, tánh häi luôn luôn di®u døng chÆng có ai biªt, g÷i là cñc vi tª th¤u kim s¡c thüy tr¥n (nghîa là không b¸ v§t nào chß¾ng ngÕi). S· nhân cüa b° tát g÷i là ð° th÷ døng, nªu nß¾c chÆng rØa nß¾c, tÑc bän th¬ chÆng phäi sáng t¯i, cûng g÷i là vô l§u trí, vô ngÕi trí. Nªu nhß thª thì ch² nào cûng câu thúc ta chÆng ðßþc. Hi®n nay lÕi ðu±i theo tri giäi ngæ ngôn, kiªn l§p nghîa cú ð¬ tìm h½n thua, cho là chúng sanh hÕ li®t, nói có Ph§t Thánh cÑu ðµ chúng sanh, cho ðªn c¥u Ph§t B° ð«, ð«u thuµc tham døc, cûng là tÏ kheo phá gi¾i, cách xa v¾i ðÕo. ÐÕi ðÕo chÆng có sáng cûng chßa t×ng có t¯i, chÆng thuµc tam gi¾i, chÆng quá khÑ hi®n tÕi v¸ lai. Nhß lai tÕng thñc chÆng che l¤p, sß tØ ðâu t×ng · hang, ngû ¤m v¯n không, ðâu có xÑ s·, lÕi pháp thân vô vi, chÆng ð÷a s¯ lßþng. Pháp chÆng lay ðµng, chÆng dña løc tr¥n, nên kinh m¾i nói: Ph§t tánh là th߶ng, tâm là vô th߶ng, cho nên trí chÆng phäi ðÕo, tâm chÆng phäi Ph§t. Nay ch¾ nên g÷i tâm là Ph§t, ch¾ hi¬u theo kiªn vån giác tri. V§t này v¯n chÆng danh tñ, di®u døng tñ thông, s¯ lßþng hÕn chª nó chÆng ðßþc, g÷i là ðÕi giäi thoát. ÐÕo nhân tâm vô s· trø, d¤u tích chÆng th¬ tìm, nên g÷i vô l§u trí là trí b¤t tß nghì. Thôi sÑ quân höi Ngû T± r¢ng: "Nåm tråm tång chúng tÕi sao chï có Hu® Nång ðÕi sß ðßþc truy«n y bát, còn nhæng ng߶i khác ð«u chÆng ðßþc?" Ngû T± ðáp: "B¯n tråm chín mß½i chín ng߶i kia ð«u hi¬u Ph§t pháp, chï có Hu® nång là ng߶i siêu vi®t s¯ lßþng nên ðßþc truy«n y bát". Thôi nói: V§y nên biªt ðÕo chÆng trí ngu và li«n bäo ðÕi chúng: "Tr÷n phäi ghi nh¾!" Ngài Nam Tuy«n nói: "Ghi nh¾ thuµc thÑc thÑ sáu, dùng không ðßþc!" LÕi nói: -TÕm th¶i ð¡p y c¤u bän, vì các ngß½i nói tr¡ng ra, chÆng phäi v§t thánh phàm, ðâu có làm nhân cho ng߶i cûng ðâu có làm quä cho ng߶i. Nªu làm nhân cho ng߶i thì chÆng tñ tÕi, b¸ nhân quä trói buµc, chÆng ðßþc tñ do. Khi Ph§t chßa ra ð¶i không ai hi¬u ðßþc, sau Ph§t ra ð¶i m¾i cho hi¬u ðßþc ít ph¥n, h­ th¥m hi chí lý thì vô sß tñ thông, biªt v¯n tñ vô v§t, nªu hi¬u theo kiªn vån giác tri, tÑc là báo thân hóa thân, vì có ba mß½i hai tß¾ng khác nhau. Nªu báo, hóa ð«u lìa hªt, chÆng còn ch² kiªn l§p, tÑc ð°ng Nhß Lai. Thñc chÆng phäi không cho kiªn l§p, cûng nhß Di LÕc tr· lÕi làm phàm phu, nhßng Ngài vçn hành sáu ba la m§t, g£p cái nào cûng chÆng chß¾ng ngÕi, sao mà chÆng cho kiªn l§p? Ngài chßa t×ng k©t n½i thánh phàm, · bên kia ngµ r°i qua bên này thñc hành m¾i ðßþc ph¥n tß do. Hi®n nay ng߶i h÷c Ph§t ph¥n nhi«u xu¤t gia không ch¸u nh§p gia, ch² t¯t thì nh§n, ch² x¤u thì không nh§n, nhß thª làm sao ðßþc! B° tát hành n½i phi ðÕo, ¤y là thông ðÕt Ph§t ðÕo. H÷ ði · tñ do là thª nào? Nªu biªt thì b¸ ch² biªt s· trói, nªu không nhß v§y thì làm sao chÆng cho! cái ð¸nh cüa h÷ không có biªn ð±i. Nªu không ð¸nh thì thuµc v« tÕo hóa r°i! Vì ta không bao gi¶ biªn ð±i nên m߶i hai ph¥n giáo quyªt ð¸nh chÆng phäi ta, nhßng ta lÕi hß¾ng vào m߶i hai ph¥n giáo mà thñc hành. Nªu m߶i hai ph¥n giáo là ta thì phäi ch¸u biªn ð±i r°i! Nói ðÕi ðÕo nh¤t nhß, vô sß tñ nhß thª, vì nhß nhß b¤t biªn nên chßa t×ng mê, báo thân hóa thân chÆng phäi chân Ph§t, ch¾ l¥m nh§n pháp thân. Quä báo thánh phàm ð«u là bóng, nªu nh§n l¤y thì thuµc sanh di®t vô th߶ng r°i. Theo thô tª mà nói thì mäy may chÆng l§p. Lý cùng tánh t§n thì t¤t cä ð«u không, nhß lúc thª gi¾i chßa thành, hß vô tr¯ng r²ng, chÆng tên Ph§t, chÆng tên chúng sanh. Nhß v§y m¾i có ph¥n tß½ng Ñng, · bên kia ngµ r°i thì · bên n¥y thñc hành, chÆng chÑng quä thánh phàm. Theo cån bän mà nói, thñc chÆng có pháp nào ð¬ ð¡c, hu¯ng là có nhæng tên g÷i sai bi®t nhß tam th×a ngû tánh ß! H­ có nhân có quä ð«u thuµc sanh di®t vô th߶ng, tâm nhß cây khô m¾i có ít ph¥n tß½ng ßng. Phäi biªt t× vô lßþng kiªp ðªn nay tánh không biªn ð±i tÑc là tu hành, di®u døng mà chÆng trø là hÕnh b° tát. Thông ðÕt các pháp không, di®u døng tñ tÕi là s¡c thân tam muµi, luôn luôn hành sáu ba la m§t không, n½i nào cûng vô ngÕi, dÕo n½i ð¸a ngøc cûng nhß v߶n hoa, chÆng th¬ nói h÷ không có tác døng. Chúng sanh t× vô lßþng kiªp ðªn nay, mê tñ bän tánh, chÆng tñ li­u ngµ, b¸ mây tr¥n che khu¤t, dính m¡c các thÑ ác døc, cûng nhß th¤y mây bay cho là trång ðµng, th¤y thuy«n xuôi cho là b¶ chuy¬n, tÕm th¶i lÕc ð߶ng chÆng ðßþc tñ tÕi, ch¸u ðü thÑ kh± mà chÆng tñ biªt. Nay nªu ngµ ðßþc thì bän tánh xßa nay chÆng khác".

Ngài s¡p t¸ch, thü t÷a höi: "Hòa thßþng tråm nåm sau ði v« ðâu?" Ngài nói: "Ði dß¾i núi làm mµt con trâu." Thü t÷a nói: "Con theo hòa thßþng ði ðßþc chång?" Ngài nói: "Nªu theo ta thì phäi ng£m mµt c÷ng cö lÕi ðây!" Xong, Ngài th¸ hi®n có b®nh, ngày 25 tháng chÕp, nåm Giáp D¥n, thuµc nåm thÑ tám niên hi®u ÐÕi Hòa (C.N. 834). Täng sáng, bäo môn ð° r¢ng: "Cái thân huy­n hóa ðã lâu r°i, ð×ng cho ta có khÑ lai!" nói xong, Ngài li«n t¸ch, tu±i ð¶i tám mß½i bäy, tu±i tång nåm mß½i tám. 
 

Hªt

.